SHBA-tĂ« mund ta blejnĂ« GroenlandĂ«n? SâĂ«shtĂ« çudi. Tradita amerikane nĂ« blerjen e territoreve
Nuk është hera e parë që Shtetet e Bashkuara kanë pasur idenë për ta blerë Groenlandën. Kjo kishte ndodhur tashmë në vitin 1867, kur sekretari i Shtetit i republikës së re, William Seward, përfundoi blerjen e Alaskës nga Rusia cariste për 7,2 milionë dollarë në atë kohë. Groenlanda ishte territori i radhës në listën e blerjeve të Uashingtonit. Por reagimi në Amerikë ishte aq negativ, saqë ministri Andrew Johnson e braktisi idenë. Edhe sepse po atë vit, Britania e Madhe i kishte dhënë autonomi Kanadasë, e cila kishte qenë objektivi i vërtetë i Shteteve të Bashkuara që nga koha e Revolucionit Amerikan. Dhe ishte në mes argumenti se amerikanët donin ta çlironin vendin fqinj nga zgjedha britanike nuk ishte më e qëndrueshme.
Operacioni nĂ« AlaskĂ« pĂ«rfshihej nĂ« njĂ« traditĂ« tipikisht amerikane: zgjerimin pĂ«rmes blerjes, mĂ« shumĂ« sesa pĂ«rmes pushtimit. Edhe pse kĂ«rcĂ«nimi me armĂ« nuk ka qenĂ« kurrĂ« vĂ«rtet larg tryezĂ«s sĂ« negociatave, Ă«shtĂ« fakt se mĂ« shumĂ« se 40% e territorit amerikan Ă«shtĂ« tashmĂ« e SHBA-ve pĂ«rmes pagesĂ«s me para, edhe kur kjo ka qenĂ« e paraprirĂ« nga njĂ« luftĂ«. NĂ« shekullin XIX, taktika e blerjes, edhe nĂ«n presion, u ofronte Shteteve tĂ« Bashkuara, ende jo njĂ« fuqi botĂ«rore, por disa pĂ«rparĂ«si: shmangien e konflikteve me fuqitĂ« evropiane, legjitimimin e aneksimit dhe forcimin e perceptimit tĂ« âeksepsionalizmitâ amerikan, tĂ« dashur pĂ«r opinionin publik, i bindur se kolonizimi ishte punĂ« evropiane, ndĂ«rsa amerikanĂ«t ishin ose çlirimtarĂ«, ose civilizues.
I bindur se Shtetet e Bashkuara duhej tĂ« ishin njĂ« komb fermerĂ«sh tĂ« pavarur, presidenti Thomas Jefferson, i zgjedhur nĂ« vitin 1801, donte mĂ« shumĂ« toka pĂ«r tâi sistemuar tĂ« gjithĂ«. Ky ishte motivi kryesor i famshĂ«m i asaj qĂ« u quajt Louisiana Purchase, blerja nga Franca napoleone e 828 mijĂ« miljeve katrorĂ« nĂ« perĂ«ndim tĂ« lumit Misisipi pĂ«r 15 milionĂ« dollarĂ«, para qĂ« perandori francez i kishte urgjentisht tĂ« nevojshme pĂ«r tĂ« financuar luftĂ«rat e tij. MarrĂ«veshja dyfishoi menjĂ«herĂ« sipĂ«rfaqen e SHBA-ve, duke u siguruar atyre, ndĂ«r tĂ« tjera, kontrollin e portit strategjik tĂ« New Orleans-it. âLouisiana Purchaseâ do tĂ« çonte nĂ« âlindjenâ e plot 15 shteteve amerikane.
Florida 1819
E kontrolluar që1565 nga Spanja, e kaluar te britanikët në 1763 dhe e rikthyer nën kurorën spanjolle vetëm njëzet vjet më vonë, Florida pas Revolucionit Amerikan ishte shndërruar në një territor pa ligj, strehë për keqbërës, kriminelë dhe skllevër të arratisur. «Asnjë fuqi koloniale nuk ishte më në gjendje të zbatonte ligjin», shpjegon historiani H.W. Brands, profesor në Universitetin e Austin-it në Teksas. Për më tepër, Florida ishte burim i vazhdueshëm mosmarrëveshjesh territoriale mes Uashingtonit dhe Madridit. Kështu, pas vitesh negociatash, sekretari i Shtetit John Quincy Adams realizoi goditjen e jetës së tij, duke nënshkruar Florida Purchase Treaty, sipas të cilit Spanja ia dorëzonte Floridën SHBA-së falas, përveç rimbursimit prej rreth 5 milionë dollarësh për dëmet e pretenduara nga qytetarë amerikanë ndaj Spanjës. Pushtimi formal ndodhi në vitin 1821 dhe pranimi zyrtar si shtet i SHBA-ve, në vitin 1845.
Oregon, Teksas, Meksiko (pjesĂ«risht) 1845â48
Pasi fitoi papritur kandidaturĂ«n demokrate nĂ« vitin 1844, James Polk, portreti i tĂ« cilit varet sot nĂ« ZyrĂ«n Ovale me dĂ«shirĂ«n e Donald Trump, u zgjodh mbi bazĂ«n e njĂ« fushate elektorale tĂ« pĂ«rqendruar te njĂ« program zgjerimi agresiv. NĂ« kufirin verior ai adoptoi njĂ« qĂ«ndrim brutal, qĂ« i ngjan shumĂ« atij tĂ« Trump-it pĂ«r GroenlandĂ«n, nĂ«n sloganin «54°40â ose Luftë», nĂ« atĂ« rast kundĂ«r MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar, duke pretenduar pĂ«r SHBA-nĂ« gjithĂ« territorin deri nĂ« kufirin me AlaskĂ«n, atĂ«herĂ« ruse. Por nĂ« vitin 1846, ai u kĂ«naq me njĂ« kompromis nĂ« paralelin e 49-tĂ«, qĂ« i lejoi tĂ« aneksonte Oregonin.
NĂ« jugperĂ«ndim, Polk aneksoi Teksasin, i cili ishte i pavarur, dhe shkoi nĂ« luftĂ« me MeksikĂ«n, qĂ« nuk e pranonte aneksimin. Konflikti pĂ«rfundoi me fitoren e amerikanĂ«ve, tĂ« cilĂ«t pushtuan edhe Meksikon, me njĂ« negociatĂ« shumĂ« tĂ« ngjashme me atĂ« qĂ« Trump dĂ«shiron tâu imponojĂ« ukrainasve, dhe me dorĂ«zimin e mbi 500 mijĂ« miljeve katrore territor, pĂ«rfshirĂ« tĂ« gjithĂ« KaliforninĂ« me San Diegon, ArizonĂ«n, Nju Meksikon, NevadĂ«n, Utah-un, pjesĂ« tĂ« Kolorados. NĂ« kĂ«mbim, Shtetet e Bashkuara morĂ«n pĂ«rsipĂ«r borxhin meksikan dhe paguan 15 milionĂ« dollarĂ«. Ajo qĂ« realizoi Polk ishte zgjerimi territorial mĂ« i madh i Shteteve tĂ« Bashkuara dhe «njĂ« nga grabitjet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« tokĂ«s nĂ« histori», sipas historianit Hampton Sides, autor i njĂ« libri mbi pushtimin e PerĂ«ndimit.
Alaska 1867
Siç e pamĂ«, Alaska u shit nga Rusia te Shtetet e Bashkuara pĂ«r 7,2 milionĂ« dollarĂ«, rreth 120 milionĂ« me vlerĂ«n e sotme, pĂ«r njĂ« sipĂ«rfaqe prej mbi 1 milion e 518 mijĂ« kilometrash katrorĂ«. Vendimi u mor nga cari Aleksandri II, i mbingarkuar nga borxhet pas humbjes nĂ« LuftĂ«n e KrimesĂ«. âAlaska Purchaseâ u prit keq nga tĂ« dyja palĂ«t: «shitje e popullit rus» ose «humbje», pĂ«r inteligjencĂ«n e MoskĂ«s; «marrĂ«zia e Seward-it», pĂ«r amerikanĂ«t. Por nĂ«se edhe sot nacionalistĂ«t rusĂ« vazhdojnĂ« tĂ« ankohen pĂ«r marrĂ«veshjen e keqe, blerĂ«sit u bindĂ«n shumĂ« shpejt pĂ«r tĂ« kundĂ«rtĂ«n, falĂ« etheve tĂ« arit qĂ« nisĂ«n nĂ« vitin 1897 dhe qĂ« nĂ« pak dekada do tâu sillnin Shteteve tĂ« Bashkuara njĂ« fitim njĂ«qind herĂ« mĂ« tĂ« madh se investimi.
Filipinet 1898
Miti i AmerikĂ«s sĂ« imunizuar ndaj virusit tĂ« kolonializmit u shemb nĂ« vitin 1898 me LuftĂ«n Hispano-Amerikane, kur trupat amerikane pushtuan Porto Rikon, KubĂ«n, Guamin dhe sidomos Filipinet, tĂ« cilat Madridi ia dorĂ«zoi Uashingtonit pĂ«r 20 milionĂ« dollarĂ«. NĂ« arkipelag, SHBA-tĂ« vendosĂ«n njĂ« administratĂ« tĂ« tipit kolonial, kundĂ«r sĂ« cilĂ«s popullsitĂ« vendase u ngritĂ«n disa herĂ« nĂ« armĂ«, pĂ«r tâu shtypur mĂ« vonĂ« me gjak. TĂ« shkatĂ«rruar nga kjo pĂ«rvojĂ« e kushtueshme dhe e dhimbshme, Kongresi amerikan, duke filluar nga viti 1934, pĂ«rgatiti terrenin pĂ«r pavarĂ«sinĂ« e vendit aziatik, duke i dhĂ«nĂ« fillimisht autonomi dhe mĂ« pas pavarĂ«si, por vetĂ«m nĂ« vitin 1946, nĂ« fund tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, pas njĂ« periudhe pushtimi japonez.

