❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Dita e Rrotullimit të Tokës

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 8 janar/ATSH/ Sot Ă«shtĂ« Dita e Rrotullimit tĂ« TokĂ«s, e shpallur si e tillĂ« nĂ« nder tĂ« fizikanit francez Leon Fuko (LĂ©on Foucault).

Dita e Rrotullimit të Tokës përkon me demonstrimin e parë publik të Fukosë, në Paris. Në Panairin Botëror në vitin 1851, fizikani tregoi se si rrotullohet Toka, duke varur një top bronzi të mbushur me plumb nga maja e Panteonit në Paris. Kjo pajisje, e njohur tani si Lavjerrësi Fuko, tregoi se plani i lëkundjes së lavjerrësit do të rrotullohej në lidhje me rrotullimin e vetë Tokës.

Lavjerrësit e Fukosë tani mund të gjenden në muzetë e shkencës në të gjithë botën dhe janë një mjet i rëndësishëm për të kuptuar dhe mësuar rreth shkencës diellore. Ndërsa Isak Njutoni zbuloi gravitetin, ai në fakt nuk e shpjegoi shkakun pas tij, por thjesht se ai ekziston si një forcë dhe kështu kjo njohuri shkencore u zgjerua përmes Fukosë.

Pothuajse të gjithë e dinë se Toka rrotullohet rreth boshtit të saj dhe një rrotullim i plotë zgjat 24 orë. Por ajo që disa njerëz mund të mos e dinë është se shpejtësia e rrotullimit të Tokës ndryshon pak nga dita në ditë dhe nga viti në vit.

Pra, një ditë e vërtetë diellore nuk është saktësisht 24 orë, por ndryshimet janë çështje sekondash. Koncepti themelor i një dite diellore është kohëzgjatja që toka të përfundojë një rrotullim të plotë rreth boshtit të saj.

/a.f/r.e/

The post Dita e Rrotullimit të Tokës appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Korçë, probleme nĂ« aksin Maliq–Lozhan, situatĂ« e rĂ«nduar nĂ« Devoll

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 8 janar/ATSH/ GjatĂ« natĂ«s dhe orĂ«ve tĂ« para tĂ« mĂ«ngjesit tĂ« sotĂ«m nĂ« Qarkun e Korçës kanĂ« rĂ«nĂ« reshje shiu dhe dĂ«bore me intensitet qĂ« ndryshon sipas zonave.

NĂ« bashkinĂ« KolonjĂ« reshjet e dĂ«borĂ«s nisĂ«n prej orĂ«s 03:30, me intervale. Qarkullimi nĂ« akset Ersekë–Leskovik dhe Ersekë–Korçë vijon normalisht dhe raportohet qĂ« borĂ«pastrueset janĂ« nĂ« terren.

NĂ« vendin e quajtur Gropat e GĂ«lqeres (rreth 5 km nga Erseka, aksi Ersekë–Leskovik) ka rrĂ«shqitje tĂ« pjesshme tĂ« rrugĂ«s, Ă«shtĂ« vendosur sinjalistika pĂ«rkatĂ«se dhe rruga po monitorohet nga policia. ShĂ«rbimet e Rendit po kĂ«shillojnĂ« drejtuesit e mjeteve qĂ« tĂ« lĂ«vizin me kujdes.

Hidrovori i Tushemishtit vijon punën me 3 pompa (një pompë është jashtë funksioni).

Niveli i ujit është i lartë, por situata është nën kontroll dhe monitorohet në mënyrë të vazhdueshme.

Në bashkinë Maliq, lumi Devoll ka dalë në një pikë nga shtrati i argjinaturës në Sheqeras, ku situata paraqitet me përmbytje në Fushën e Maliqit. Në Dunavec, niveli është në maksimum, por nuk ka dalje të lumit nga shtrati.

NĂ« aksin Maliq–Lozhan (Senisht) ka patur njĂ« bllokim gjatĂ« natĂ«s, rruga ka pĂ«suar njĂ« dĂ«mtim. NĂ« Mesmal ka rrĂ«shqitje dherash dhe bllokim tĂ« rrugĂ«s. NĂ« Lozhan i LartĂ« ka rĂ«nie gurĂ«sh dhe pritet qĂ« strukturat e bashkisĂ« tĂ« marrin masa.

Në njësinë administrative Pirg ka aktivizim rrëshqitjeje në Kakaç.

Rezervuarët janë nën monitorim dhe është hapur lëshuesi katastrofik në Leminot, pasi ka arritur kuotën maksimale. Reshjet e dëborës arrijnë në rreth 2 cm.

Bashkia Korçë nuk ka raportuar për problematika të reja.

Niveli i ujit në Drenas ka rënë ndjeshëm dhe nuk paraqet rrezik për banesat.

Në bashkinë e Devollit situatë më e rënduar paraqitet në Nj.A. Progër (fshatrat Progër, Maqurisht, Cangonj, Shyec) për shkak të rritjes së prurjeve.

Sa i përket bashkisë Pogradec, problematike është situata në Nj.A. Dardhas: rruga për në fshat është e pakalueshme; ka mungesë të energjisë elektrike në të gjitha fshatrat e njësisë; rrëshqitje rruge në Grunjaz.

Vazhdojnë problemet e theksuara në lumenjtë Rëmenj dhe Verdovë, veçanërisht në zonën e unazës së qytetit të Pogradecit, ku qarkullimi është kufizuar në një kalim.

Ka rrĂ«shqitje dhe bllokime rrugĂ«sh nĂ« aksin QukĂ«s–QafĂ« Plloçë dhe nĂ« fshatra tĂ« Nj.A. Proptisht. NdĂ«rkohĂ« raportohet se reshjet e shiut po kalojnĂ« nĂ« formĂ« dĂ«bore.

Hidrocentrali Devoll ka prurje në basen rreth 500 m³/sek; niveli ka arritur maksimumin dhe po hapet shkarkuesi me 50 m³/sek.

Si pasojë e kësaj situate problematike mbeten pa energji zonat Babien, Marjan, Dolanec, Gylbec, Nice, Osnat, Sterkanje dhe kabina Zbog 1, ku preken gjithsej 120 abonentë.

NĂ« ZĂ«mblak janĂ« pa energji 400 abonentĂ«. 310 tĂ« tjerĂ« vuajnĂ« mungesĂ«n e energjisĂ« nĂ« ÇezmĂ«, BishnicĂ«, TallĂ«, JollĂ«. Gjithashtu pa energji janĂ« edhe zonat Dardhas dhe Prenisht, me 400 abonentĂ« ruralĂ«.

Drejtoria Rajonale e Ujitje Kullimit bën të ditur se është në angazhim të plotë me staf dhe mjete për të adresuar problematikat e shfaqura në infrastrukturën kulluese dhe pikat e dëmtuara të argjinaturave.

Strukturat e Drejtorisë Vendore të Policisë Korçë dhe Sektori i Rendit dhe Qarkullimit Rrugor, janë në patrullime 24/7 në akset rrugore kryesore të qarkut.

/r.e/

The post Korçë, probleme nĂ« aksin Maliq–Lozhan, situatĂ« e rĂ«nduar nĂ« Devoll appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Muzeu i Artit Mesjetar, 21 ikona në restaurim

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 8 janar/ATSH/ Laboratori i Restaurimit dhe Konsolidimit pranĂ« Muzeut tĂ« Artit Mesjetar nĂ« Korçë futi nĂ« proces restaurimi dhe konsolidimi 21 ikona, gjatĂ« vitit 2025.

Njëkohësisht u dezifektuan rreth 470 ikona dhe objekte të tjera muzeale si dhe u krye fotografimi me cilësi maksimale i 730 objekteve muzeale dhe me sistemin RTI u fotografuan 3 objekte.

NjĂ« aktivitet i rĂ«ndĂ«sishĂ«m ishte ekspozita “ NjĂ« rrugĂ«tim mbi artin hyjnor”, ku u  ekspozuan 39 ikona dhe objekte tĂ« tjera muzeale.

MKAM, nĂ« kuadĂ«r tĂ« 45-vjetorit tĂ« çeljes sĂ« tij organizoi aktivitetin nĂ« bashkĂ«punim me KĂ«shillin e Qarkut Korçë, ku midis tĂ« ftuarve tĂ« shumtĂ«, ishte edhe arkitekti dhe nismĂ«tari i MKAM, Pirro Thomo. U botua njĂ« pĂ«rmbledhje e tĂ« gjithĂ« aktivitetit tĂ« MKAM, prej vendosjes me ligj tĂ« çeljes sĂ« muzeut dhe deri nĂ« ditĂ«t tona. Gjithashtu u realizua dokumentari “45 Vjet MKAM”.

Disa ekspozita tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme ishin: ekspozita “Origjina dhe Artizanati” mbi punimin e argjendit dhe metalit, ekspozita“ Botime Religjoze ndĂ«r shekuj” nĂ« kuadĂ«r tĂ« programit “Mes TrashĂ«gimisĂ« kulturore dhe Artit”, ku u shfaqĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« botimet religjoze tĂ« shekujve 17-20. Mes shumĂ« aktivitetesh tĂ« tjera tĂ« MKAM, veçojmĂ« edhe koncertin e muzikĂ«s antike mesdhetare “Vox baroque”.

/a.f/

The post Muzeu i Artit Mesjetar, 21 ikona në restaurim appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Gonxhja: Pavarësisht reshjeve intensive Xhamia e Plumbit, pa problematika

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi


TIRANË, 7 janar/ATSH/ NĂ« kuadĂ«r tĂ« monitorimit tĂ« situatĂ«s sĂ« reshjeve edhe impaktit tĂ« tyre nĂ« objektet e trashĂ«gimisĂ« kulturore, ministri i Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit, Blendi Gonxhja, bĂ«ri tĂ« ditur se Xhamia e Plumbit nĂ« ShkodĂ«r nuk ka problematika.

“PavarĂ«sisht reshjeve intensive tĂ« shiut gjatĂ« orĂ«ve tĂ« fundit, nĂ« XhaminĂ« e Plumbit, njĂ« objekt me vlera tĂ« rralla historike dhe kulturore, nuk janĂ« evidentuar problematika”, raportoi ministri Gonxhja.

Më tej ai shtoi se, pompat vijojnë të operojnë në kapacitet të plotë dhe sistemi i mbrojtjes funksionon normalisht, duke garantuar monumentin nga përmbytjet.

Ndërhyrjet restauruese dhe konservuese, të realizuara me mbështetjen e Fondacionit TIKA, kanë mundësuar ruajtjen e plotë të vlerave të këtij objekti, ndërkohë që situata po monitorohet në mënyrë të vazhdueshme nga specialistët e Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Shkodër.

Restaurimi i plotë i Xhamisë së Plumbit në Shkodër përfundoi në muajin maj të vitit 2025. Kjo xhami konsiderohet si një diamant i çmuar i këtij qyteti jo vetëm sa i përket historisë, por edhe anës arkitekturore.

Xhamia e Plumbit është cilësuar si një ndër 50 monumentet më të bukura të botës dhe është xhamia më e madhe e stilit osman në vendin tonë. Xhamia ka një përzierje të arkitekturës turke me atë arabe. Ajo u ndërtua nga Mehmet Pashë Bushati në vitin 1773-1774, duke shërbyer për një kohë të gjatë si xhamia më e madhe e vendit.

/r.e/a.f/

The post Gonxhja: Pavarësisht reshjeve intensive Xhamia e Plumbit, pa problematika appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Fan Noli, figurë qendrore e kulturës kombëtare

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 6 janar/ATSH/ MĂ« 6 janar tĂ« vitit 1882 lindi Fan Stelian Noli, figurĂ« e shquar e kombit shqiptar.

Noli ishte gjeni i letrave, dramaturg, muzikant, politikan, klerik dhe diplomat. Ai përktheu më shumë se 30 botime dhe tekste të ndryshme, ndër to dhe libra fetare, lutjesh dhe falënderimesh, duke qenë njohës dhe folës i rreth 7 gjuhëve të huaja.

Roli i tij si klerik ortodoks, ka qenë jashtëzakonisht i rëndësishëm jo vetëm për Kishën Ortodokse Shqiptare, por edhe për identitetin kombëtar dhe kulturën shqiptare.

Noli ishte figura kryesore e LĂ«vizjes sĂ« Qershorit 1924. Figura poliedrike e Nolit do tĂ« fokusohej nĂ« vitet ’30 nĂ« njĂ« spektĂ«r tjetĂ«r pĂ«rpjekjesh krijuese, nĂ« atĂ« tĂ« muzikologjisĂ«. NĂ« vitin 1935 Noli, i njohur gjerĂ«sisht si klerik dhe politikan, iu kthye njĂ«rit prej pasioneve tĂ« tij tĂ« hershme, muzikĂ«s. NĂ« moshĂ«n 53-vjeçare u regjistrua nĂ« Konservatorin e MuzikĂ«s tĂ« Nju-England, nĂ« Boston, ku u diplomua mĂ« 1938. Para se tĂ« shtypej pĂ«r botim, monografia “Bethoveni dhe Revolucioni Francez”, u mbrojt prej Nolit si temĂ« diplome.

Përmes këtij studimi, Noli mori gradën shkencore të shkallës së parë në muzikë. Interesi i Fan Nolit për muzikën nisi në kishë. Ai u njoh si themeluesi i Kishës Ortodokse Shqiptare në Boston të SHBA, më 1908 dhe u bë reformatori i mirëfilltë i saj.

Reforma kishtare e Nolit solli tĂ« kĂ«nduarit shqip nĂ« kishĂ«. TĂ« kĂ«nduarit nĂ« “kishĂ«n e Nolit” bĂ«hej me kor tĂ« pĂ«rzier (burra e gra), ashtu siç kĂ«ndohen nĂ« PerĂ«ndim meshat, oratoriot, requiem-et e madrigalĂ«t, por qĂ« ishin himne tĂ« KishĂ«s Ortodokse dhe mĂ« kryesorja, tĂ« pĂ«rkthyera prej tij dhe kĂ«nduara tĂ« gjitha nĂ« shqip.

/r.e/a.f/

The post Fan Noli, figurë qendrore e kulturës kombëtare appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

“UjĂ«t e PagĂ«zuem”, rituali i arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ«

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 6 janar/ATSH/ NĂ« ShĂ«n MitĂ«r Korona, nĂ« Kalabri – njĂ« nga qendrat mĂ« tĂ« njohura tĂ« arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ« – Ă«shtĂ« kremtuar sot Epifania, ose siç e quajnĂ« vetĂ« arbĂ«reshĂ«t, UjĂ«t e PagĂ«zuem.

Ceremonia u mbajt në Katedralen e Shën Mitrit në Hora e Arbëreshëvet (Piana degli Albanesi).

Bekimi i ujit u krye nga peshkopi i Eparkisë së Horës së Arbëreshëvet, Raffaele De Angelis. Përpara bekimit të ujit, u krye parakalimi i grave të kësaj qyteze, të veshura me kostume tradicionale arbëreshe dhe që mbanin në duar shporta me portokaj.

Dita e “UjĂ«t tĂ« PagĂ«zuem” qĂ« u zhvillua nĂ« sheshin “Vittorio Emanuele” pĂ«rveç parakalimit tĂ« grave dhe bekimit tĂ« ujit pati edhe ritualin e fluturimit tĂ« njĂ« pĂ«llumbi tĂ« bardhĂ«.

Komuniteti i arbëreshëve të Italisë i përket besimit të krishterë. Ata njohin papën e Romës si kreun e kishës së tyre, por i përkasin ritit bizantin. Në festat më të rëndësishme të këtij komuniteti, liturgjia mbahet në shqip ose greqisht.

/a.f/r.e/

The post “UjĂ«t e PagĂ«zuem”, rituali i arbĂ«reshĂ«ve tĂ« ItalisĂ« appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Rituali i hedhjes së kryqit në qytete të ndryshme të vendit

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi


TIRANË, 6 janar/ATSH/ Dita e Ujit tĂ« Bekuar Ă«shtĂ« kremtuar sot nga besimtarĂ«t ortodoksĂ« anembanĂ« vendit, por me kufizime nĂ« qytetet ku reshjet e shiut kanĂ« qenĂ« tĂ« shumta.

Kryepeshkopi Joan bëri sot bekimin e ujit dhe popullit shpresëtar në Kishën e Apostull Pavlit dhe Shën Astit, në qytetin e Durrësit. Rituali i hedhjes së kryqit u anulua në Durrës por edhe në Gjirokastër për shkak të situatës problematike nga moti i keq.

Dita e Ujit të Bekuar në Korçë, mblodhi besimtarët sipas traditës, me besim e përulësi shpirtërore. Ata kanë marrë ujin e shenjtë, duke ruajtur një zakon shekullor me shpresën për paqe, shëndet dhe mbarësi gjatë vitit. Hedhja e kryqit u bë në shatërvanin e qytetit.

Besimtarët ortodoksë të Fierit u mblodhën në Kishën e Shën Gjergjit për të festuar Ditën e Ujit të Bekuar. Liturgjia e mëngjesit, u drejtua nga Hirësia e Tij Nikolla, mitropoliti i Mitropolisë së Apolonisë.

Ndërkohë, besimtarët në Berat sfiduan kushtet e vështira atmosferike. Tetë djem të rinj u hodhën në lumin Osum. Kryqi u hodh nga Mitropoliti imzot Asti i ndjekur nga qindra qytetarë.

Uji i Bekuar simbolizon pastrimin, ripĂ«rtĂ«ritjen dhe bekimin pĂ«r besimtarĂ«t dhe mjediset ku ata jetojnĂ« e punojnĂ«. Ky ujĂ« Ă«shtĂ« njĂ« nga dhuratat mĂ« tĂ« bukura tĂ« Zotit pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« shenjtĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme dhe pĂ«r tĂ« larguar tĂ« keqen nga gjĂ«rat qĂ« na rrethojnĂ«.

/a.f/

The post Rituali i hedhjes së kryqit në qytete të ndryshme të vendit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

“Meshari” i Gjon Buzukut, vepra monumentale e gjuhĂ«s shqipe

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 5 janar/ATSH/ MĂ« 5 janar 1555 prifti katolik shqiptar dom Gjon Buzuku pĂ«rfundoi sĂ« shkruari “Mesharin” e tij, qĂ« deri mĂ« sot njihet si vepra e parĂ« e llojit dhe njĂ«kohĂ«sisht si i pari dokument letrar i botuar nĂ« gjuhĂ«n shqipe.

VetĂ« autori, dom Gjon Buzuku, shkruan nĂ« parathĂ«nien e “Mesharit” se e mbaroi “sĂ« shkruami” veprĂ«n mĂ« 5 janar 1555. NĂ« vitin 1740 Mesharin e zbuloi ne BibliotekĂ«n e PropagandĂ«s Fide, afĂ«r RomĂ«s, ipeshkvi i Shkupit imzot Gjon NikollĂ« Kazazi nga Gjakova. NĂ« 1909, e rizbuloi arbĂ«reshi Pal Skiroi, nĂ« BibliotekĂ«n e Vatikanit nĂ« RomĂ«, ku gjendet edhe sot me shĂ«nimin Katalogu: R.G. Liturgia III, 194.

At Justin Rrota ishte i pari që solli nga Biblioteka Apostolike e Vatikanit në vitin 1929 tre riprodhime të fotografuara të Mesharit të hershëm.

“Meshari” Ă«shtĂ« njĂ« vepĂ«r monumentale e gjuhĂ«s shqipe dhe e kulturĂ«s shqiptare. Puna pĂ«r tĂ« kishte filluar mĂ« 20 mars 1554, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« gjuhĂ«n shqipe nuk ekzistonte pĂ«rkthimi i shkrimeve tĂ« shenjta biblike. Duke parĂ« nevojĂ«n e madhe qĂ« kishin besimtarĂ«t e krishterĂ« shqiptarĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«gjuar e kremtuar FjalĂ«n e Zotit, LiturgjinĂ« e Sakramentet e Shenjta nĂ« gjuhĂ«n amtare, dom Gjon Buzuku vendosi tĂ« hartonte kĂ«tĂ« vepĂ«r.

/a.f/r.e/

The post “Meshari” i Gjon Buzukut, vepra monumentale e gjuhĂ«s shqipe appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Recitimi i parĂ« nĂ« publik i “LahutĂ«s sĂ« Malcis”, pas rĂ«nies sĂ« regjimit komunist

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 5 janar/ATSH/ MĂ« 5 janar 1991 u recitua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« publik, pas 45 vjetĂ«sh, “Iliada” shqiptare, “Lahuta e Malcis”.

Në Shkodër, gjatë këndimit të vargjeve të Fishtës, pati një çast pezulli prej aktorit në rolin e rapsodit. Mirëpo, performuesit i erdhi në ndihmë publiku, që fragmente të veprës i kishte mësuar përmendësh varg për varg.

Lahuta e Malcis ështĂ« e shkruar në gegĂ«risht, gjuha origjinale dhe standarde e kohĂ«s. Ajo Ă«shtë poema epike kombĂ«tare shqiptare, botuar nĂ« vitin 1937. “Lahuta e Malcis” pĂ«rbĂ«het nga 30 kĂ«ngĂ« dhe mbi 17 000 vargje. Fillimisht u botua nga Shtypshkronja Françeskane nĂ« ShkodĂ«r dhe ka rreth 700 faqe.

Përgjatë gjysmëshekullit të regjimit komunist, kryevepra e Atë Gjergj Fishtës, u censurua krahas botimeve të autorëve të tjerë nga veriu i vendit, Camaj dhe Harapi. Megjithatë, popullariteti i kësaj vepre në radhët e shqiptarëve, në mënyrë të veçantë mes shkodranëve, ishte i padyshimtë.

Studiues tĂ« shumtĂ«, vendas dhe tĂ« huaj, e kanĂ« cilĂ«suar FishtĂ«n si figurĂ«n mĂ« madhore tĂ« letrave shqipe nĂ« shek. XX. Krahas barazimit me “IliadĂ«n” e autorit helen, nĂ« veprĂ«n e FishtĂ«s do tĂ« gjendeshin afinitete edhe me stilin e Dantes dhe tĂ« GĂ«tes, pĂ«r nga pleksjet e mitologjisĂ« me realitetin, mendimi filozofik dhe dramaciteti.

/r.e/a.f/

The post Recitimi i parĂ« nĂ« publik i “LahutĂ«s sĂ« Malcis”, pas rĂ«nies sĂ« regjimit komunist appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Si u bë 1 janari dita e parë e vitit

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 1 janar /ATSH/ NĂ« shumĂ« vende, viti i ri fillon mĂ« 1 janar. MegjithatĂ«, nuk ka qenĂ« gjithmonĂ« kĂ«shtu. NĂ« fakt, pĂ«r shekuj me radhĂ«, data tĂ« tjera shĂ«nonin fillimin e kalendarit, duke pĂ«rfshirĂ« 25 marsin dhe 25 dhjetorin.

Caktimi i 1 janarit si Dita e Vitit tĂ« Ri erdhi falĂ« mbretit romak Numa Pompilius. GjatĂ« mbretĂ«rimit tĂ« tij (715–673 para Krishtit) Numa e rishikoi kalendarin republikan romak nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« janari tĂ« zĂ«vendĂ«sonte marsin si muajin e parĂ«. Ishte njĂ« zgjedhje e pĂ«rshtatshme, pasi janari u emĂ«rua sipas Janusit, perĂ«ndisĂ« romake tĂ« tĂ« gjitha fillimeve; ndĂ«rsa muaji mars ishte nĂ« nder tĂ« perĂ«ndisĂ« sĂ« luftĂ«s, Marsit. Por 1 janari nuk u bĂ« fillimi zyrtar i vitit romak deri nĂ« vitin 153 para Krishtit.

Në vitin 46 p.K Jul Cezari prezantoi më shumë ndryshime, megjithëse kalendari Julian, siç u bë i njohur, e mbajti 1 janarin si datën e nisjes së vitit. Me zgjerimin e Perandorisë Romake u përhap gjithashtu edhe përdorimi i kalendarit Julian.

Në vitin 1582, përveç zgjidhjes së problemit me vitet e brishta, kalendari Gregorian rivendosi 1 janarin si fillimin e Vitit të Ri. Ndërsa Italia, Franca dhe Spanja ishin ndër vendet që pranuan menjëherë kalendarin e ri, kombet protestante dhe ortodokse ishin të ngadalta në miratimin e tij. Britania e Madhe dhe kolonitë e saj amerikane nuk filluan të ndiqnin kalendarin Gregorian deri në vitin 1752. Përpara kësaj, ata festonin Ditën e Vitit të Ri më 25 mars.

Me kalimin e kohës, vendet jo të krishtera gjithashtu filluan të përdorin kalendarin Gregorian. Kina (1912) është një shembull i shquar, megjithëse vazhdoi të festonte Vitin e Ri Kinez sipas një kalendari hënor. Në fakt, shumë vende që ndjekin kalendarin Gregorian kanë edhe kalendarë të tjerë tradicionalë ose fetarë. Disa kombe nuk e përvetësuan kurrë kalendarin Gregorian dhe kështu e fillojnë vitin në data të tjera përveç 1 janarit. Etiopia, për shembull, feston Vitin e Ri (i njohur si Enkutatash) në shtator.

/j.p/r.e/

The post Si u bë 1 janari dita e parë e vitit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Vigjilja e Vitit të Ri, traditat e festimet anembanë globit

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 31 dhjetor/ATSH/ Çdo vit, mĂ« 31 dhjetor, njerĂ«zit nĂ« mbarĂ« botĂ«n festojnĂ« NatĂ«n e Vitit tĂ« Ri, nata qĂ« ndan ditĂ«n e fundit tĂ« vitit pĂ«r tĂ« sjellĂ« agimin e vitit tĂ« ri kalendarik.

Kjo festĂ« mbarĂ«botĂ«rore Ă«shtĂ« njĂ« ditĂ« pĂ«r t’i thĂ«nĂ« “lamtumirĂ«â€ tĂ« vjetrĂ«s dhe si njĂ« pĂ«rshĂ«ndetje pĂ«r gjĂ«rat e reja qĂ« do tĂ« vijnĂ«. Vigjilja e Vitit tĂ« Ri nĂ« kalendarin Gregorian i referohet mbrĂ«mjes, ose zakonisht tĂ« gjithĂ« ditĂ«s sĂ« fundit tĂ« vitit, 31 dhjetorit. NĂ« shumĂ« vende, nata e Vitit tĂ« Ri festohet me vallĂ«zim, ngrĂ«nie, pije dhe hedhje fishekzjarresh.

E njohur edhe si Dita e Shën Silvestrit, vigjilja e Vitit të Ri është një nga festat më emocionuese të vitit. Disa vende, si Filipinet dhe Letonia, e festojnë Natën e Vitit të Ri si një festë publike. Në Japoni, është një festë qeveritare. Në vende të tjera, shumë biznese i lënë punonjësit e tyre të lire në mënyrë që ata të mund të marrin pjesë në festimet e shumta.

Ka shumë arsye pse kultura të ndryshme e konsiderojnë këtë ditë si një nga më të rëndësishmet e vitit. Jo vetëm sepse është një kohë festash dhe festimesh të mëdha në të gjithë botën, por edhe sepse shihet si një pikë kthese e rëndësishme. Përveç se është një kohë për të reflektuar mbi vitin e kaluar, gjithashtu shërben për marrjen e zotimeve të reja.

ShumĂ« njerĂ«z bĂ«jnĂ« premtime tĂ« Vitit tĂ« Ri. MegjithatĂ«, nga anketimet Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« re se vetĂ«m 8% e njerĂ«zve i arrijnĂ« ato nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«. SociologĂ«t thonĂ« se nĂ« vend qĂ« tĂ« bĂ«ni premtime qĂ« nuk do t’i mbani, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« vendosni tre ose katĂ«r qĂ«llime. Ndarja e qĂ«llimeve nĂ« hapa tĂ« zbatueshĂ«m dhe rishikimi i progresit tuaj çdo ditĂ« ndihmon nĂ« mbajtjen e tyre.

Shumë qytete në të gjithë botën kanë përgatitur tashmë fishekzjarrë, koncerte, numërim mbrapsht dhe argëtime të tjera nga më të ndryshmet. Disa nga qytetet më të famshme për të festuar janë: New York City, Sydney, Bangkok, Dubai, Cape Town, Londër, Paris dhe Las Vegas.

Në Spanjë dhe vende të tjera spanjishtfolëse, është traditë të hash 12 kokrra rrushi gjatë numërimit mbrapsht deri në mesnatë, duke simbolizuar shpresat për vitin e ri. Në të gjithë botën, të hash çdo gjë në formën e një rrethi ose unaze simbolizon përmbushjen e rrethit dhe konsiderohet fat i mirë. /j.p/

The post Vigjilja e Vitit të Ri, traditat e festimet anembanë globit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

At Gjergj Fishta, figurë themelore e kulturës kombëtare

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Sot mbushen 85 vjet prej ndarjes nga jeta tĂ« Gjergj FishtĂ«s, njĂ« prej figurave themelore tĂ« letrave shqipe.

Françeskani erudit, i quajtur ndryshe edhe Homeri shqiptar, i mbylli sytë më 30 dhjetor 1940. Fishta mbetet një prej figurave më brilante të letërsisë, publicistikës, gjuhësisë, meshtarisë, kulturës e diplomacisë.

Me penën e tij të fuqishme, At Gjergj Fishta lartësoi gjuhën shqipe, i dha zë epopesë historike të shqiptarëve, ndërtoi mitin letrar të qëndresës dhe dinjitetit kombëtar si dhe shndërroi fjalën artistike në akt atdhetarie.

“Lahuta e MalcĂ­s” shkruar prej tij, mbetet njĂ« nga kryeveprat e letĂ«rsisĂ« sonĂ«, dĂ«shmi e shpirtit, historisĂ« dhe identitetit shqiptar.

Në këtë 85-vjetor, Biblioteka Kombëtare nderoi At Gjergj Fishtën duke risjellë në kujtesë trashëgiminë e pavdekshme të tij, e cila vazhdon të jetojë dhe të flasë fuqishëm në kulturën, gjuhën dhe vetëdijen tonë kombëtare.

NdĂ«rsa Biblioteka Publike “Gjergj Fishta” e qytetit tĂ« LezhĂ«s kujtoi njĂ« fragment tĂ« fjalimit tĂ« HoxhĂ« Hafiz Ali Kraja, mbajtur nĂ« funeralin e At Gjergj FishtĂ«s, ku thuhej: “Me ty, PatĂ«r Gjergj, Kombi naltĂ«sohet dhe madhĂ«nohet para popujve tĂ« tjerĂ«, prandaj sot krejt populli shqiptar tĂ« pĂ«rulet, djelmnia intelektuale vajton humbjen Tande e me lot ndĂ«r faqe tĂ« pĂ«rcjell me mallĂ«njim e dhimbje nĂ« jetĂ«n e pasosme”. /j.p/

The post At Gjergj Fishta, figurë themelore e kulturës kombëtare appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

DorĂ«zohet “Fjalori i madh i gjuhĂ«s shqipe”, nĂ« 2026-Ă«n vepra do tĂ« jetĂ« online

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Kryesia e AkademisĂ« sĂ« Shkencave bĂ«ri dorĂ«zimin e “Fjalorit tĂ« madh tĂ« gjuhĂ«s shqipe”.

Ky fjalor shĂ«non kurorĂ«zimin e punĂ«s 5-vjeçare (2021-2025) dhe pasqyron mbi 125.000 njĂ«si leksikografik (rreth 105.000 fjalĂ« nĂ« zĂ«ra tĂ« veçantĂ«, rreth 3.500 fjalĂ« “tĂ« fshehura” nĂ« kuptime si emra, mbiemra a ndajfolje, rreth 12.500 njĂ«si frazeologjike, rreth 5.000 togfjalĂ«sha terminologjikĂ«, rreth 1.200 emĂ«rtime shkurtesore, rreth 250 terma tĂ« huazuar tĂ« paasimiluar grafikisht, rreth 1.650 shprehje tĂ« huaja tĂ« paasimiluara e rreth 250.000 kuptime leksikore me mbi 1.000.000 shembuj ilustrues pĂ«r kĂ«to kuptime etj.).

“Fjalori i madh i gjuhĂ«s shqipe” vjen si vepra leksikografike prej kohĂ«sh e munguar dhe mjaft e kĂ«rkuar.

Në ceremoninë e organizuar nga ASHSH, fjalori u dorëzua si maket i printuar në një kopje dhe u lidh në tri vëllime me nga 3300 faqe A4 secili. Kryesisë iu dorëzua dhe një kopje simbolike në variantin elektronik (CD).

Kryetari i Akademisë, akad. Skënder Gjinushi, vlerësoi punën e bërë nga gjithë grupi realizues i projektit: nga bashkëpunëtorët, nga hartuesit, nga redaktorët, nga kryesia e redaksisë, nga korrektorët, si dhe nga forcat ndihmëse.

Realizimi i projektit dhe puna e bërë u vlerësua dhe nga nënkryetari i Akademisë, akad. Vasil Tole, nga kryetari i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe albanologjike, akademik Gëzim Hoxha dhe nga akademikë të tjerë të pranishëm.

Në fillim të vitit 2026, vepra do të hidhet në sistemin on-line dhe do të jetë e hapur për përmirësime, për njësime, për shtime e rishikime që do të bëhen nga një grup leksikografësh pranë Qendrës së Botimeve Enciklopedike dhe Albanologjike. /j.p/

 

1 nga 3

The post DorĂ«zohet “Fjalori i madh i gjuhĂ«s shqipe”, nĂ« 2026-Ă«n vepra do tĂ« jetĂ« online appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Kisha e Taxharikëve, ndër pasuritë kulturore të Pogonit

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 29 dhjetor/ATSH/ NĂ« fshatin Poliçan tĂ« BashkisĂ« Dropull bashkĂ«jetojnĂ« bukuritĂ« natyrore, historia dhe trashĂ«gimia kulturore.
Në këtë fshat, një prej më të bukurve të jugut të Shqipërisë, mes objektesh të tjera gjendet edhe Kisha e Taxharikëve, një monument kulture i cili ruan shekuj trashëgimie kulturore.

Poliçani i komunës së Pogonit ofron mundësinë e një udhëtimi relaksues larg zhurmës së qytetit, me rrugicat e tij të qeta dhe panoramat mahnitëse. Fshati Poliçan është qendra e Pogonit, i cili banohet kryesisht prej minoritetit grek.

Kjo zonë trashëgon pasuri kulturore të larmishme, me polifoninë, sazet, instrumentet e kostumet popullore, të cilat e bëjnë tërheqës për vizitorë vendas e të huaj. /j.p/

1 nga 5

The post Kisha e Taxharikëve, ndër pasuritë kulturore të Pogonit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Besimtarët e krishterë festojnë Krishtlindjen

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 25 dhjetor/ATSH/ Krishtlindja Ă«shtĂ« njĂ« nga kremtimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r miliona besimtarĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n, tĂ« cilĂ«t kanĂ« Jezu Krishtin nĂ« qendĂ«r tĂ« besimit tĂ« tyre fetar.

Për të krishterët, 25 dhjetori shënon ngjarjen në të cilën Zoti u bë njeri, i lindur si një foshnjë e pafuqishme në një stallë për bagëti. Mishërimi i Zotit është një moment kyç në historinë e shpëtimit dhe kuptohet si fillimi i një akti dashurie hyjnore për njerëzimin që kulmon me vdekjen dhe ringjalljen e Krishtit në Pashkë. Lindja e Krishtit zbulon paradoksin e madhështisë hyjnore të shprehur përmes një foshnjeje të brishtë dhe varfërisë njerëzore.

Historia e Krishtlindjeve është e mbushur me mrekulli dhe kontraste simbolike: një virgjëreshë shtatzënë, barinjtë që lajmërohen nga engjëjt dhe një foshnjë të cilës i dhurojnë pasuri tre mbretër.

Teologjikisht, kĂ«to ngjarje e identifikojnĂ« Jezusin si MesinĂ« e profetizuar dhe tĂ« shumĂ«pritur qĂ« do tĂ« sjellĂ« shpĂ«timin shpirtĂ«ror. Si njĂ« pĂ«rmbushje e tillĂ« e profecisĂ« sĂ« DhiatĂ«s sĂ« VjetĂ«r, Jezusi quhet edhe Emanuel nĂ« Mateu 1:23, qĂ« do tĂ« thotĂ« “Zoti Ă«shtĂ« me ne”, njĂ« emĂ«r qĂ« shpreh besimin e krishterĂ« se Zoti hyri fizikisht nĂ« historinĂ« njerĂ«zore. Keshtu, sezoni i Krishtlindjes Ă«shtĂ« i mbushur me shpresĂ« dhe gĂ«zim pĂ«r tĂ« krishterĂ«t qĂ« besojnĂ« nĂ« njĂ« Zot tĂ« dashur dhe tĂ« pranishĂ«m.

Që nga fillimi i shekullit të 20-të, Krishtlindja u transformua gjithashtu në një festë laike familjare, e respektuar edhe prej jo-të krishterëve e karakterizuar nga një shkëmbim dhuratash. Pjesë e kësaj feste u bë edhe një figurë mitike e quajtur Babagjyshi i Krishtlindjes. Periudha festive nis me Adventin deri në Epifani dhe është një sezon i pasur me tradita të panumërta fetare dhe laike që bashkojnë familjen, besimin dhe kulturën, duke theksuar temat e shpresës, gëzimit, bujarisë dhe vullnetit të mirë. /j.p/

The post Besimtarët e krishterë festojnë Krishtlindjen appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Imzot Dodaj: Krishtlindja, përvoja e daljes nga errësira

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Kjo Krishtlindje ka bĂ«rĂ« bashkĂ«, nĂ« njĂ« frymĂ« vĂ«llazĂ«rore, gjithe ipeshkvijtĂ« e KishĂ«s Katolike nĂ« ShqipĂ«ri, tĂ« cilĂ«t iu drejtuan popullit shqiptar me njĂ« mesazh dashurie dhe shprese.

Mesazhi i kësaj Krishtlindjeje u përcoll nga ipeshkvi i Rrëshenit, imzot Gjergj Meta, arqipeshkvi i Shkodër-Pult, imzot Giovanni Peragine, imzot Arjan Dodaj, arqipeshkvi i Tiranë-Durrës dhe imzot Ottavio Vitale, ipeshkvi i Lezhës.

“Populli qĂ« ecte nĂ« errĂ«sirĂ« pa njĂ« dritĂ« tĂ« madhe dhe mbi kĂ«tĂ« luginĂ« tĂ« errĂ«t shndriti drita e fuqishme. E ke shumuar gĂ«zimin, e ke rritur harenĂ«â€, me kĂ«to vargje tĂ« profetit Isaia, kapitulli 9, arqipeshkvi Arjan Dodaj, nisi mesazhin e tij drejtuar besimtarĂ«ve katolikĂ« nĂ« kĂ«tĂ« prag Krishtlindjeje.

Për imzot Dodaj, përvoja e Krishtlindjes është përvoja e daljes nga një errësirë.

“Zoti nĂ«pĂ«rmjet ofertĂ«s sĂ« tij, shndrit nĂ« jetĂ«n tonĂ« dhe pĂ«rballĂ« kĂ«tij grazhdi nĂ« Betlehem, ku jemi tĂ« gjithĂ« tĂ« ftuar tĂ« kremtojmĂ« e festojmĂ«, le tĂ« sodisim kĂ«tĂ« Zot qĂ« shndrit nĂ« errĂ«sirat e ekzistencĂ«s tonĂ«â€, tha arqipeshkvi Dodaj.

Kreu i KryedioqezĂ«s Mitropolitane TiranĂ«-DurrĂ«s, ftoi besimtarĂ«t tĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« mundur qĂ«, “edhe Kisha jonĂ« tĂ« mbushet me dritĂ«n hyjnore tĂ« Jezusit, populli ynĂ« tĂ« dalĂ« nga fryma e errĂ«t e çdo distance, çdo shkurajimi e çdo mungese shprese”.

Në mesazhin e përbashkët të ipeshkvijve kujtohet edhe imzot Simon Kulli, ipeshkvi i Sapës i cili u nda nga jeta së fundmi. Simon Kulli ishte një ndër katër priftërinjtë e parë shqiptarë të shuguruar pas diktaturës komuniste në Shqipëri.

/a.f/

The post Imzot Dodaj: Krishtlindja, përvoja e daljes nga errësira appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

“Zemra e ShenjtĂ« e Krishtit” kremton sot 86-vjetorin e meshĂ«s sĂ« parĂ«

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Vigjiljen e Krishtlindjes sĂ« vitit 1939, u pĂ«rurua Kisha e EtĂ«rve JezuitĂ« tĂ« TiranĂ«s, kushtuar “ZemrĂ«s sĂ« ShenjtĂ« tĂ« Krishtit”.

Kjo kishĂ« katolike e ritit latin, Ă«shtĂ« e vendosur nĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s, nĂ« perĂ«ndim tĂ« Sheshit SkĂ«nderbej. NdĂ«rtimi i saj kishte nisur qĂ« nĂ« vitin 1938, me arkitektin Giovanni Santi (1901-1983). Santi ishte njĂ« arkitekt italian, i mirĂ«njohur pĂ«r kishat e tij moderniste nĂ« Friuli Venezia Giulia dhe pĂ«r punĂ«n e tij nĂ« TiranĂ«, me porosi tĂ« JezuitĂ«ve. Karriera e tij pĂ«rfshinte konkurse pĂ«r projekte tĂ« rĂ«ndĂ«sishme fetare, tĂ« ndikuara nga tendencat moderniste. Me pĂ«rurimin e “Zemra e ShenjtĂ« e Krishtit”,  ajo u bĂ« njĂ« nga tre kishat katolike tĂ« TiranĂ«s nĂ« epokĂ«n parakomuniste.

Me shpalljen e ShqipĂ«risĂ« si vendi i parĂ« nĂ« botĂ« ateist, dhe me goditjen ndaj klerit, kisha u transformua, nĂ« vitin 1976, nĂ« kinoteatrin “Rinia”.  NĂ« strukturĂ«n e fasadĂ«s u bĂ«nĂ« ndĂ«rhyrje, pĂ«r t’iu pĂ«rshtatur funksionit tĂ« ri.

Me rënien e regjimit diktatorial, kishës iu rikthye fasada e mëparshme. Dyert e saj u rihapën për besimtarët në vitin 1991. Në vitin 1997, në këtë kishe u mbajt një meshë përshpirtjeje për humanisten shqiptare, Nënë Terezën.

/a.f/

The post “Zemra e ShenjtĂ« e Krishtit” kremton sot 86-vjetorin e meshĂ«s sĂ« parĂ« appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

“Memoriali”, mbi 250 ndĂ«rhyrje tĂ« avancuara pĂ«r sĂ«mundjet vaskulare tĂ« trurit gjatĂ« 2025

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ NĂ« Spitalin Rajonal Memorial tĂ« Fierit, vazhdojnĂ« tĂ« realizohen me sukses procedura nga mĂ« tĂ« avancuarat sa i pĂ«rket sĂ«mundjeve vaskulare tĂ« trurit.

Prej më shumë se tre vitesh, në këtë spital, është ngritur një nga shërbimet më moderne për diagnostifikimin dhe trajtimin e sëmundjeve vaskulare të trurit.

Gjatë vitit 2025, janë kryer mbi 250 procedura me rezultate të suksesshme, falë teknologjisë së përparuar dhe aparaturave të imazherisë së gjeneratës së fundit, ku ekipi mjekësor arrin të diagnostikojë në kohë, duke realizuar ndërhyrjen e menjëhershme dhe jetëshpëtuese.

DSA-ja cerebrale i lejon mjekët të shohin me saktësi enët e gjakut të trurit dhe të identifikojnë aneurizmat, stenozat dhe çdo problem tjetër që mund të çojë në komplikacione serioze për jetën e pacientit.

Ndërkohë, prej një viti në këtë spital realizohet procedura e trombektomisë mekanike e cila është trajtimi më efektiv i goditjeve ishemike në tru. Me anë të katetereve arrihet ena e gjakut e bllokuar dhe realizohet heqja e gjakut të mpiksur duke i dhënë pacientit mundësinë e një rikuperimi të plotë. Mjekët shpjegojnë se, kjo është një ndërhyrje që shpëton jetë dhe ul ndjeshëm pasojat e invaliditetit.

/a.f/

The post “Memoriali”, mbi 250 ndĂ«rhyrje tĂ« avancuara pĂ«r sĂ«mundjet vaskulare tĂ« trurit gjatĂ« 2025 appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Krishtlindja tek arbëreshët, nga festa tek gatimet dhe liturgjia në dy gjuhë

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Komuniteti arbĂ«resh nĂ« Itali, ashtu siç ka ruajtur gjuhĂ«n pĂ«r mĂ« tepĂ«r se 500 vjet, ka ruajtur edhe traditat e zakonet, sa i pĂ«rket festave tradicionale dhe atyre fetare.

Krishtlindja, për këtë komunitet të krishterësh, është një nga festat më të rëndësishme të vitit.

Lucia Martino, një aktiviste e komunitetit arbëresh, shkrimtare dhe promovuese e e kuzhinës arbëreshe në botë, rrëfeu për ATSH-në traditën e pritjes së Krishtlindjes nga ky komunitet.

“PĂ«r ne Krishtlindja Ă«shtĂ« njĂ« festĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme. Fillimisht bĂ«jmĂ« pemĂ«n, skenĂ«n e lindjes sĂ« Krishtit me grazhdin. Me kĂ«tĂ« rast komuniteti merr pjesĂ« nĂ« lutjet e pĂ«rsĂ«ritura 9-ditore, (le novene) pĂ«rmes tĂ« cilave i kĂ«rkohet Zotit tĂ« tĂ« plotĂ«sojĂ« njĂ« dĂ«shirĂ«. Krishtlindja Ă«shtĂ« edhe njĂ« rast pĂ«r t’u lidhur mĂ« shumĂ« mes arbĂ«reshĂ«ve”, thote Lucia.

Këto ditë që i paraprijnë festës, këndohen këngët për Krishtin e sapolindur, në mënyrë rigoroze vetëm në gjuhën arbëreshe. Duke filluar nga data 23 dhjetor, veçanërisht në familjet e mëdha, njerëzit mblidhen për të përgatitur ëmbëlsirat e Krishtlindjes (scalette, crustuli etj). Lucia rrëfen se, kryesisht, ëmbëlsirat e Krishtlindjes përgatiten përmes skuqjes në vaj, ndërsa ato të Pashkës piqen në furrë.

“NatĂ«n qĂ« i paraprin Krishtlindjes, pĂ«rgatitet tryeza duke u bazuar tek tradita, sipas tĂ« cilĂ«s duhen ngrĂ«nĂ« 9 asortimente tĂ« ndryshme. NĂ« kĂ«tĂ« natĂ«, gjithçka duhet tĂ« jetĂ« pa mish. Dikur pĂ«rgatiteshin spagetit me thĂ«rrmija buke dhe açuge, njĂ« kuzhinĂ« e varfĂ«r por plot shije, e cila ndiqet edhe sot e kĂ«saj dite”, shpjegon Lucia Martino e cila Ă«shtĂ« mjeshtre e gastronomisĂ« arbĂ«reshe dhe ka shkruar disa libra nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« kultura e gatimit arbĂ«resh tĂ« mos humbasĂ«.

NjĂ« pjatĂ« qĂ« nuk mungon nĂ« vigjilje tĂ« festĂ«s, Ă«shtĂ« merluci i tharĂ« (baccala’), gjithashtu rrepka, brokoli dhe peshq tĂ« vegjĂ«l tĂ« fĂ«rguar, por jo tĂ« kushtueshĂ«m, duke bĂ«rĂ« njĂ« lidhje me familjen e Nazaretit dhe Krishtin qĂ« lindi nĂ« varfĂ«ri. Gjithashtu vihen nĂ« tavolinĂ« edhe Ă«mbĂ«lsirat tĂ« cilat do tĂ« shoqĂ«rojnĂ« tĂ« gjithĂ« periudhĂ«n festive.

“NĂ« familjen time, pĂ«r Krishtlindje nuk kanĂ« munguar kurrĂ« petullat, tĂ« cilat i keni edhe ju”, rrĂ«fen Lucia Martino. MĂ« tej, ajo vijon me Ă«mbĂ«lsirĂ«n tipike qĂ« hahet nĂ« vigjilje dhe quhet giuggiulena (Ă«mbĂ«lsira tĂ« ngjashme me karamelet me fara susami, bajame e mjaltĂ«).

Ndërkohë dreka e Krishtlindjes përgatitet me makarona shtëpie, kec me patate në furrë, fruta dhe ëmbëlsirat që ishin përgatitur më herët. Ndërsa panettone ka hyrë më vonë në traditën e tryezës arbëreshe.

E pyetur mbi besimin fetar, Lucia tregon se, arbĂ«reshĂ«t janĂ« katolikĂ«, nĂ« kuptimin qĂ« varen nga papa. “Por ne ndjekim ritin bizantin dhe Eparkia jonĂ« e UngrĂ«s (Eparchia di Lungro) Ă«shtĂ« njohur qĂ« nĂ« vitin 1919. Ne kremtojmĂ« me liturgjinĂ« tonĂ« nĂ« gjuhĂ«n arbĂ«reshe ose greqisht”, thotĂ« Lucia Martino.

Në fakt, më shumë se 1 shekull më parë, Vatikani i kushtoi vëmendje më të madhe situatës së besimtarëve të ritit bizantin për shkak të kërkesave të tyre të vazhdueshme për emërimin e një peshkopi në Kalabri dhe një tjetër në Siçili, me kompetenca të plota territoriale.

1 nga 4
Lucia Martino - Aktiviste e komunitetit arbëresh

/a.f/

The post Krishtlindja tek arbëreshët, nga festa tek gatimet dhe liturgjia në dy gjuhë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

↗

Rita Petro fiton çmimin “Poeti Laureat 2025-2027”

✇Agjencia Telegrafike Shqiptare
By: edlira.ruzi

TIRANË, 23 dhjetor/ATSH/ Qendra KombĂ«tare e Librit dhe Leximit vlerĂ«soi Rita Petron me çmimin “Poeti Laureat 2025-2027”.

Petros iu dorëzua çmimi nga poeti e shkrimtari Primo Shllaku. Vlerësimi shkon përtej suksesit personal dhe shënon një moment të rëndësishëm për letërsinë shqipe bashkëkohore.

“Mendoj qĂ« kjo lloj poezie tĂ« shkojĂ« sidomos tek tĂ« rinjtĂ«, sepse duke qenĂ« brenda programeve shkollore, unĂ« e di qĂ« aty janĂ« tĂ« kufizuara dhe nĂ« pĂ«rgjithĂ«si bĂ«het poezia e traditĂ«s. KĂ«shtu qĂ« kurset e hapura dhe punĂ«toritĂ« me studentĂ« dhe ata qĂ« duan tĂ« shkruajnĂ«, por edhe kurset e hapura e leximet e hapura dhe pĂ«r ata qĂ« duan tĂ« krijojnĂ« bashkĂ«bisedim, sepse nĂ« fund tĂ« fundit, poezia na zhvesh nga komplekset”, u shpreh poetja Rita Petro.

Misioni i çmimit “Poeti Laureat” Ă«shtĂ« tĂ« nderojĂ« autorĂ« qĂ«, pĂ«rmes fjalĂ«s poetike tĂ« pasurojnĂ« gjuhĂ«n artistike dhe mbajnĂ« gjallĂ« dialogun mes letĂ«rsisĂ« dhe shoqĂ«risĂ«. Ky çmim i jep poezisĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« vĂ«mendjen publike dhe rikujton se fjala poetike mbetet njĂ« mjet i fuqishĂ«m reflektimi dhe ndĂ«rgjegjĂ«simi. /j.p/

The post Rita Petro fiton çmimin “Poeti Laureat 2025-2027” appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

❌