❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Meloni si engjëll/ Hiqet fytyra e kryeministres italiane nga afresku në Vatikan

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Pas ditësh polemika, fytyra e kryeministres italiane Giorgia Meloni që shfaqet në një engjëll, është fshirë.

“E mbulova sepse Vatikani ma kĂ«rkoi”, tha artisti restaurus Bruno Valentinetti pĂ«r “Repubblica”.

“MbrĂ«mĂ« e fshiva. UnĂ« ende them se ajo nuk ishte kryeministrja”, shprehet ai.

Imazhi i Melonit nĂ« njĂ« “fytyrĂ« engjĂ«lli” u shfaq gjatĂ« restaurimit tĂ« njĂ« afresku nĂ« RomĂ«.

Valentinetti ka pretenduar se ai thjesht restauroi një afresk që e pikturoi fillimisht në vitin 2000 por prej atij momenti, ka pasur polemika, ku vetë përfaqësues të Vatikanit kanë thënë se kanë marrë telefonata nga njerëz që kanë kërkuar të mos politizohet një afresk.

The post Meloni si engjëll/ Hiqet fytyra e kryeministres italiane nga afresku në Vatikan appeared first on Gazeta Si.

↗

ShqipĂ«ri/ Duhanpirja ‘ushqen’ kancerin e parandalueshĂ«m

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Pothuajse 40% e rasteve të reja të kancerit në mbarë botën janë potencialisht të parandalueshme, sipas njërit prej hetimeve të para të këtij lloji, i cili analizoi dhjetëra lloje kanceri në pothuajse 200 vende.

Sipas hartës globale të publikuar në studimin e Nature Medicine mbi barrën e kancerit të atribuueshme ndaj faktorëve të modifikueshëm, Shqipëria renditet mes vendeve ku duhanpirja është faktori kryesor i rasteve të reja të kancerit, si tek burrat ashtu edhe tek gratë. Kjo e pozicionon vendin në të njëjtën kategori me shumicën e vendeve europiane, ku konsumi i duhanit mbetet shkaktari dominant i kancerit, duke lënë pas faktorë të tjerë si infeksionet, obeziteti apo ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit. Të dhënat sugjerojnë se një pjesë e konsiderueshme e barrës së kancerit në Shqipëri është potencialisht e parandalueshme, duke nënvizuar nevojën për politika më të forta kundër duhanpirjes, masa parandaluese dhe ndërgjegjësim publik për reduktimin e rrezikut shëndetësor.

Studimi zbuloi se nĂ« vitin 2022, afĂ«rsisht shtatĂ« milionĂ« diagnoza tĂ« kancerit ishin tĂ« lidhura me faktorĂ« rreziku tĂ« modifikueshĂ«m- ata qĂ« mund tĂ« ndryshohen, kontrollohen ose menaxhohen pĂ«r tĂ« zvogĂ«luar gjasat e zhvillimit tĂ« sĂ«mundjes. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, pirja e duhanit ishte kontribuesi kryesor nĂ« rastet e kancerit nĂ« mbarĂ« botĂ«n, e ndjekur nga infeksionet dhe pirja e alkoolit. Gjetjet sugjerojnĂ« se shmangia e faktorĂ«ve tĂ« tillĂ« tĂ« rrezikut Ă«shtĂ« “njĂ« nga mĂ«nyrat mĂ« tĂ« fuqishme qĂ« ne mund ta zvogĂ«lojmĂ« potencialisht barrĂ«n e kancerit nĂ« tĂ« ardhmen”, thotĂ« bashkautorja e studimit Hanna Fink, epidemiologe e kancerit nĂ« AgjencinĂ« NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« pĂ«r KĂ«rkime mbi Kancerin nĂ« Lyon, FrancĂ«.

Trend shqetësues

Kanceri vazhdon tĂ« jetĂ« njĂ« shkak kryesor i sĂ«mundjeve dhe vdekjeve nĂ« mbarĂ« botĂ«n, me rastet qĂ« pritet tĂ« rriten gjatĂ« dekadave tĂ« ardhshme nĂ«se trendet aktuale vazhdojnĂ«. Studimet e mĂ«parshme kanĂ« vlerĂ«suar se rreth 44% e vdekjeve globale nga kanceri mund t’i atribuohen shkaqeve tĂ« shmangshme ose tĂ« kontrollueshme. VlerĂ«simet e parandalueshmĂ«risĂ« janĂ« pĂ«rqendruar kryesisht nĂ« numrin e vdekjeve sesa nĂ« rastet dhe kanĂ« hetuar kryesisht njĂ« faktor tĂ« vetĂ«m rreziku, thotĂ« Fink.

Për të adresuar këtë boshllëk, Fink dhe kolegët e saj shqyrtuan të dhënat globale të rasteve nga viti 2022 për 36 kancere të ndryshme në 185 vende.

Studimi përfshiu 30 faktorë rreziku të modifikueshëm që janë shkaqe të mirëpqërcaktuara të kancerit, sic janë pirja e duhanit, konsumi i alkoolit dhe infeksionet.

Hulumtuesit e kombinuan këtë informacion me të dhëna nga viti 2012 që kapën ekspozimin e njerëzve ndaj secilit faktor rreziku. Fink dhe kolegët e saj më pas vlerësuan përqindjen e rasteve që ishin të lidhura drejtpërdrejt me secilin faktor rreziku.

Pirja e alkoolit dhe pirja e duhanit

NĂ« vitin 2022, pati gjithsej 18.7 milion raste tĂ« reja tĂ« kancerit nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n. AfĂ«rsisht 38% – ose 7.1 milion – e kĂ«tyre rasteve mund t’i atribuohen shkaqeve tĂ« shmangshme. Globalisht, pirja e duhanit ishte kontribuesi kryesor, duke pĂ«rbĂ«rĂ« rreth 15% tĂ« rasteve tĂ« parandalueshme. Kjo u pasua nga infeksionet (10%) dhe pirja e alkoolit (3%). Kanceri i mushkĂ«rive, stomakut dhe qafĂ«s sĂ« mitrĂ«s pĂ«rbĂ«nte pothuajse gjysmĂ«n e tĂ« gjitha rasteve tĂ« kancerit tĂ« parandalueshĂ«m.

Rreth 30% e 9.2 milionĂ« rasteve tĂ« reja tek gratĂ« ishin tĂ« parandalueshme. MĂ« shumĂ« se 11% e kĂ«tyre rasteve ishin tĂ« lidhura me infeksione, tĂ« tilla si ato tĂ« shkaktuara nga papillomavirusi njerĂ«zor (HPV) – shkaku kryesor i kancerit tĂ« qafĂ«s sĂ« mitrĂ«s. Shumica e kĂ«tyre rasteve ndodhĂ«n nĂ« rajone me tĂ« ardhura tĂ« ulĂ«ta dhe tĂ« mesme, siç Ă«shtĂ« Afrika Sub-Sahariane, ku normat e kancerit tĂ« qafĂ«s sĂ« mitrĂ«s janĂ« mĂ« tĂ« larta. NdĂ«rkohĂ«, pirja e duhanit ishte shkaku dominues i kancerit tek gratĂ« nĂ« rajonet me tĂ« ardhura tĂ« larta, duke pĂ«rfshirĂ« AmerikĂ«n e Veriut dhe pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« EuropĂ«s.

Globalisht, pirja e duhanit ishte faktori mĂ« i madh i rrezikut pĂ«r burrat, duke pĂ«rbĂ«rĂ« pothuajse njĂ« tĂ« katĂ«rtĂ«n e 4.3 milionĂ« rasteve tĂ« kancerit tĂ« parandalueshme. Ai mbeti shkaku kryesor i kancerit tek burrat qĂ« jetojnĂ« nĂ« rajone me tĂ« ardhura tĂ« ulĂ«ta dhe tĂ« larta. Infeksionet renditeshin tĂ« dytat – kryesisht ndodhin nĂ« pjesĂ« tĂ« AfrikĂ«s, AzisĂ« dhe AmerikĂ«s sĂ« Jugut – tĂ« ndjekura nga pirja e alkoolit.

“Studimi Ă«shtĂ« njĂ« ‘punĂ« e shkĂ«lqyer’ qĂ« sinjalizon nevojĂ«n pĂ«r tĂ« dyfishuar pĂ«rpjekjet pĂ«r kontrollin e kancerit’, thotĂ« David Ëhiteman, epidemiolog mjekĂ«sor nĂ« Institutin e KĂ«rkimeve MjekĂ«sore QIMR Berghofer nĂ« Brisbane, Australi. Ai shton se tĂ« dhĂ«nat gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se do ta bĂ«jnĂ« mĂ« tĂ« lehtĂ« pĂ«r studiuesit tĂ« bĂ«jnĂ« krahasime tĂ« besueshme midis rajoneve.

Fink shpreson që gjetjet do të përdoren për të zhvilluar strategji për parandalimin e kancerit në bazë të faktorëve më të mëdhenj të rrezikut në rajone të ndryshme për burrat dhe gratë.

The post ShqipĂ«ri/ Duhanpirja ‘ushqen’ kancerin e parandalueshĂ«m appeared first on Gazeta Si.

↗

Brenda Bienales Diriyah- ku procesionet dhe ritmet e shkretëtirës formësojnë artin bashkëkohor

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Ndërsa platforma më e madhe e artit bashkëkohor në Arabinë Saudite pret edicionin e saj të tretë, drejtorët artistikë të Bienales Diriyah zbulojnë se si udhëtimet e lashta beduine kanë frymëzuar një vizion të ri radikal.

Në vendin historik të Diriyah, në veriperëndim të Riadit- ku rrënojat e listuara nga UNESCO shënojnë vendlindjen e Shtetit të Parë Saudit- mbi 65 artistë nga 37 vende janë mbledhur për atë që është bërë eventi më ambicioz i artit bashkëkohor në Arabinë Saudite.

Bienalja e Artit BashkĂ«kohor Diriyah 2026 merr titullin nga njĂ« frazĂ« e folur arabe qĂ« evokon ciklet e jetĂ«s nomade: NĂ« ‘NdĂ«rmjetje’ dhe ‘Tranzicione’. Fraza i referohet ritmeve tĂ« komuniteteve beduine qĂ« lĂ«vizin midis kampeve dhe udhĂ«timeve nĂ«pĂ«r Gadishullin Arabik, njĂ« gjendje fluksi tĂ« vazhdueshĂ«m qĂ« megjithatĂ« ruajti lidhjen dhe vazhdimĂ«sinĂ«.

The post Brenda Bienales Diriyah- ku procesionet dhe ritmet e shkretëtirës formësojnë artin bashkëkohor appeared first on Gazeta Si.

↗

Raporti për Gjadrin: Italia ka ndjekur një model shtypës të kontrollit të emigracionit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Italia ka ndjekur një model shtypës të kontrollit të emigracionit, duke përfshirë ndalimin e njerëzve në Shqipëri në pritje të depërtimit dhe pengimit e shpëtimeve humanitare në det. Në këtë përfundim del Organizata e të drejtave të njeriut (Human Right Watch) në raportin vjetor të publikuar së fundmi.

Në raport thuhet se masat e reja të sigurisë ngritën shqetësime serioze në lidhje me lirinë e shprehjes dhe të shoqërimit dhe ndikimin mbi grupet e margjinalizuara.

“Gjykatat italiane bllokuan pĂ«rpjekjet e njĂ«pasnjĂ«shme tĂ« autoriteteve pĂ«r tĂ« pĂ«rpunuar nĂ« ShqipĂ«ri kĂ«rkesat pĂ«r azil tĂ« burrave nga vendet nĂ« listĂ«n e ItalisĂ« tĂ« “vendeve tĂ« sigurta tĂ« origjinĂ«s”. NĂ« pĂ«rgjigje, nĂ« mars qeveria italiane e ripĂ«rdori objektin e ndĂ«rtuar dhe tĂ« administruar nga Italia nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« njĂ« qendĂ«r paraburgimi pĂ«r njerĂ«zit qĂ« tashmĂ« ishin urdhĂ«ruar tĂ« depĂ«rtoheshin”, sqarohet nĂ« raport, ku ndĂ«r tĂ« tjera thuhet se Komiteti i KĂ«shillit tĂ« EuropĂ«s pĂ«r Parandalimin e TorturĂ«s paralajmĂ«roi nĂ« dhjetor 2024 se problemet me qendrat e paraburgimit nĂ« Itali “vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje zbatimin e njĂ« modeli tĂ« tillĂ« nĂ« ShqipĂ«ri”.

Organizatat italiane të shoqërisë civile dokumentuan shkelje të së drejtës për të kërkuar azil dhe të drejtave për shëndet, informacion dhe për një mjet efektiv juridik në Itali. Një analizë ligjore nga Gjykata e Kasacionit arriti në përfundimin se marrëveshja Itali-Shqipëri mund të shkelë Kushtetutën italiane, ligjin e BE-së dhe traktatet e të drejtave të njeriut.

Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Europian vendosi në gusht se Italia nuk i kishte përmbushur standardet e ligjit të azilit të BE-së në rastin e dy qytetarëve nga Bangladeshi që zbarkuan në Shqipëri për përpunimin e azilit.

The post Raporti për Gjadrin: Italia ka ndjekur një model shtypës të kontrollit të emigracionit appeared first on Gazeta Si.

↗

Gratë janë më skeptike ndaj IA sesa burrat

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Pse gratë janë më skeptike ndaj inteligjencës artificiale sesa burrat? Një studim i ri zbulon se shmangia e riskut dhe ekspozimi ndaj tij mund të kenë të bëjnë me këtë.

Që nga përshpejtimi i inteligjencës artificiale (IA) në të gjithë globin, gratë shpesh e kanë gjetur veten duke mbajtur barrën e pasojave të saj.

Nga deepfake-t me përmbajtje seksuale eksplicite deri te shkurtimet në punë të nxitura nga IA, disa nga efektet më të dëmshme të IA-së kanë prekur në mënyrë disproporcionale gratë.

Nuk është çudi që gratë janë më skeptike ndaj teknologjisë së re sesa burrat. Hulumtimet tregojnë se gratë i përdorin mjetet e IA-së me një normë 25 për qind më të ulët se burrat, dhe gratë përfaqësojnë më pak se 1 në 4 profesionistë të IA-së në të gjithë botën.

Por njĂ« studim i ri nga Universiteti Northeastern nĂ« Boston pĂ«rpiqet tĂ« shpjegojĂ« se çfarĂ« i shqetĂ«son saktĂ«sisht gratĂ« nĂ« lidhje me IA-nĂ« – dhe studiuesit zbuluan se ajo ka shumĂ« tĂ« bĂ«jĂ« me rrezikun.

Duke analizuar anketat e rreth 3,000 kanadezĂ«ve dhe amerikanĂ«ve, studiuesit zbuluan se ekzistojnĂ« dy faktorĂ« kryesorĂ« qĂ« ndikojnĂ« nĂ« qĂ«ndrimet e ndryshme qĂ« burrat dhe gratĂ« kanĂ« nĂ« lidhje me inteligjencĂ«n artificiale nĂ« vendin e punĂ«s – toleranca ndaj riskut dhe ekspozimi ndaj riskut. Gjetjet e tyre u botuan kĂ«tĂ« muaj nĂ« revistĂ«n PNAS Nexus.

TĂ« anketuarat femra nĂ« pĂ«rgjithĂ«si ishin mĂ« “tĂ« prirura ndaj rrezikut” sesa meshkujt – gratĂ« kishin mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« zgjidhnin tĂ« merrnin 1,000 dollarĂ« tĂ« garantuar sesa tĂ« merrnin njĂ« shans prej 50 pĂ«r qind pĂ«r tĂ« marrĂ« 2,000 dollarĂ« ose tĂ« largoheshin duarbosh.

Ky hendek gjinor u transferua edhe nĂ« qĂ«ndrimet nĂ« lidhje me IA-nĂ« – gratĂ« kishin rreth 11 pĂ«r qind mĂ« shumĂ« gjasa sesa burrat tĂ« thoshin se rreziqet e IA-sĂ« i tejkalonin pĂ«rfitimet e saj.

Kur iu bënë pyetje të hapura në lidhje me rreziqet dhe përfitimet e IA-së, gratë kishin më shumë gjasa sesa burrat të shprehnin pasiguri dhe skepticizëm.

Hulumtuesit thanë se ky skepticizëm është pjesërisht i lidhur me faktin se gratë janë më të ekspozuara ndaj rreziqeve ekonomike që paraqet IA.

The post Gratë janë më skeptike ndaj IA sesa burrat appeared first on Gazeta Si.

↗

Territorialja/ PD rikthehet në komision, PS e tërheq draftin me ndryshimet nga rendi i ditës

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Partia Demokratike do të rikthehet në Komisionin e Reformës Territoriale, pasi PS ka tërhequr sot draftin me ndryshimet nga rendi i ditës në seancën plenare.

Ishte kreu i Grupit Parlamentar i PS, Taulant Balla i cili kërkoi heqjen nga rendi i ditës ndryshimet në Komisionin e Reformës Territoriale.

“KĂ«rkoj ndryshim nĂ« rend dite pĂ«r mosshqyrtim projektvendimin pĂ«r ndryshimet e pĂ«r ngritjen e Komisionit Territorial nĂ« kĂ«tĂ« seancĂ«, besoj ka dakordĂ«si nga tĂ« gjitha palĂ«t dhe me shpresĂ«n qĂ« puna do tĂ« rifillojĂ« nĂ« Komision”, tha Balla.

Ndërkohë, demokrati Luçiano Boçi thotë se PS duhet të tërhiqet nga ndryshimet në Komisionin e Territoriales, jo vetëm ta heqë nga rendi i ditës.

“KĂ«rkesa jonĂ« ka qenĂ« e qartĂ«, jo tĂ« mos shqyrtohet, ne kĂ«rkojmĂ« tĂ«rheqja e kĂ«tij vendimi, kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« kemi kĂ«rkuar gjatĂ« kĂ«saj seance, sepse tĂ«rheqja tregon vullnetin, nĂ«se doni ta lini ‘as mish as peshk’, atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« lojĂ«â€, tha Boçi.

The post Territorialja/ PD rikthehet në komision, PS e tërheq draftin me ndryshimet nga rendi i ditës appeared first on Gazeta Si.

↗

Aeroporti i VlorĂ«s- Pacolli ankohet sĂ«rish. Kush Ă«shtĂ« ‘viktima’, ai apo shqiptarĂ«t?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Si të mos mjaftonte reagimi tepër i ashpër i Organizatave mjedisore për ndikimin që Aeroporti i Vlorës do ketë në mjedis, Aeroporti po kalon një nga fazat më të paqarta dhe problematike që prej nisjes së projektit, mes përplasjeve institucionale, konflikteve mes dy aksionerëve Behgjet Pacolli dhe Valon Ademi, dhe një statusi ligjor ende të pazgjidhur. Për muaj me radhë, opinioni publik është përballur me mesazhe kontradiktore: herë thuhet se punimet kanë nisur, herë se projekti është i bllokuar, herë se problemet mes ortakëve janë zgjidhur dhe herë jo?!!

Debati rreth aeroportit nuk kufizohet vetëm te ritmi i punimeve, por shtrihet te mënyra e menaxhimit të koncesionit, transparenca e marrëveshjeve, konfliktet kontraktuale, si dhe ndikimi ekonomik e mjedisor i projektit.

MĂ« 23 janar, aksioneri kryesor i aeroportit, Behgjet Pacolli, deklaroi publikisht nĂ« Facebook se nĂ« Aeroportin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« VlorĂ«s “nga sot rikthehet normaliteti institucional, rendi ligjor dhe besimi”, duke vlerĂ«suar rolin e drejtĂ«sisĂ« dhe pavarĂ«sinĂ« e saj.

“DrejtĂ«sia, ndonĂ«se shpesh pĂ«rballet me sfida dhe procese tĂ« vĂ«shtira, ajo mbetet universale dhe e pashmangshme nĂ« zbatimin e saj. ËshtĂ« njĂ« ndjenjĂ« krenarie pĂ«r njĂ« qytetar kur drejtĂ«sia nĂ« vendin e tij funksionon nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur, tĂ« pandikuar dhe tĂ« qĂ«ndrueshme”, shkroi asokohe Pacolli.

Por vetĂ«m dy muaj mĂ« vonĂ«, mĂ« 1 shkurt, narrativa ndryshoi rrĂ«njĂ«sisht. Pacolli njoftoi se do tĂ« publikojĂ« njĂ« libĂ«r pĂ«r atĂ« qĂ« e cilĂ«son si “padrejtĂ«si, pabesi dhe mashtrime” nga ortaku i tij Valon Ademi, duke paralajmĂ«ruar ndjekje penale dhe civile nĂ« disa juridiksione, pĂ«rfshirĂ« KosovĂ«n, ShqipĂ«rinĂ«, Emiratet dhe LibinĂ«.

Ai e akuzon partnerin për falsifikime dokumentesh, mashtrime, tentativa për dëmtim reputacioni dhe cenim të pronës, duke premtuar se do të publikojë prova me emra dhe data konkrete.

“NdĂ«rkohĂ« qĂ« çdo ditĂ« po dalin faktet e reja, pabesia e njeriut qĂ« i kisha besuar me vite nuk ishte ndalur vetĂ«m te mashtrimet apo falsifikimi i dokumenteve, por pĂ«rfshinte edhe tentativa poshtĂ«rimi, vjedhje, pĂ«rbuzje tĂ« sofrĂ«s, gĂ«njeshtra, intrigat, tĂ«rheqjen e bashkĂ«punĂ«torĂ«ve tjerĂ« nĂ« kĂ«to akte kriminale dhe shumĂ« veprime tĂ« tjera tĂ« ulĂ«ta. As kĂ«to nuk i kishin mjaftuar. Ai duke mos pas fytyrĂ« tĂ« pĂ«rballĂ«t me atĂ« qĂ« kishte bĂ«rĂ«, kishte vazhduar mĂ« tej, duke tentuar tĂ« rrĂ«noj gjithçka qĂ« kam ndĂ«rtuar gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s sĂ« punĂ«s time, respektin ndaj njerĂ«zve, moralin dhe pronĂ«n”, shkruan Pacolli, duke shtuar se faktet e kĂ«tyre pabesive do t’i publikojĂ« njĂ« nga njĂ«, me emĂ«r dhe data.

“KĂ«to veprime janĂ« aq tĂ« rĂ«nda, sa kam filluar t’i pĂ«rmbledh faktet edhe nĂ« njĂ« libĂ«r, tĂ« cilin do ta promovoj gjerĂ« e gjatĂ«â€.

Konflikti mes dy aksionerëve të Aeroportit të Vlorës ka shkuar edhe më tej, pasi Behgjet Pacolli ka denoncuar publikisht se po i marrin duty free-t dhe shërbimet e tjera të aeroportit.

Kompania e Pacollit MABCO Construction SA denoncon veprime të paautorizuara në Aeroportin e Vlorës dhe paralajmëron për pavlefshmëri absolute dhe pasoja ligjore të rënda për çdo kontratë të lidhur.

“MABCO Construction SA, shoqĂ«ri e sĂ« drejtĂ«s zvicerane dhe ortaku mazhoritar me 98 pĂ«r qind tĂ« kapitalit nĂ« shoqĂ«rinĂ« koncesionare Vlora International Airport, VIA shpk, paralajmĂ«ron publikisht dhe pa ekuivok se çdo kontratĂ«, marrĂ«veshje qiraje apo akt tregtar qĂ« po lidhet ose do tĂ« tentohet tĂ« lidhet pĂ«r dyqane, bare, duty free apo shĂ«rbime tĂ« tjera nĂ« Aeroportin e VlorĂ«s, nga z. Vegim Hoxha ose nĂ«pĂ«rmjet tij, Ă«shtĂ« juridikisht inekzistente, absolutisht e pavlefshme dhe e destinuar tĂ« rrĂ«zohet,” thuhet nĂ« njoftimin zyrtar tĂ« shpĂ«rndarĂ« nga kompania e Pacollit.

Sipas saj, këto veprime po kryhen në kundërshtim flagrant me ligjin, me statutin e shoqërisë dhe me vendimet në fuqi të gjykatës.

Në qendër të konfliktit janë dy aksionerët kryesorë të projektit: Behgjet Pacolli dhe Valon Ademi. Përplasja mes tyre ka përfunduar në dyert e gjykatës, e cila aktualisht ka bllokuar çdo lëvizje mbi aksionet e kompanisë koncesionare.

Valon Ademi, aksioneri i minorancĂ«s, e ka akuzuar publikisht Pacollin pĂ«r mashtrim, ndĂ«rsa thelbi i konfliktit lidhet me ndarjen e aksioneve: zyrtarisht Ademi zotĂ«ron 2%, por pretendon 47%, duke u mbĂ«shtetur nĂ« njĂ« kontratĂ« noteriale tĂ« firmosur pas largimit tĂ« grupit turk “YDA” nga koncesioni.

Grupi “YDA”, qĂ« zotĂ«ronte 40% tĂ« aksioneve, ia shiti ato kompanisĂ« “Mabco” tĂ« Pacollit pĂ«r shumĂ«n simbolike prej 4,200 eurosh. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, “Mabco” dhe “2A Group” e Ademit firmosĂ«n njĂ« marrĂ«veshje tĂ« re qĂ« pĂ«rcaktonte njĂ« ndarje 53% me 47% tĂ« aksioneve.

Megjithatë, këto kontrata nuk janë regjistruar ende në Qendrën Kombëtare të Biznesit, duke krijuar një vakum ligjor që ka thelluar konfliktin dhe ka bllokuar funksionimin normal të kompanisë.

Ndërkohë, përplasjet kanë sjellë pasoja direkte në drejtimin e projektit: administratori i parë u shkarkua, ndërsa i dyti dha dorëheqjen, duke e lënë aeroportin në një situatë pasigurie institucionale.

NĂ« njĂ« kohĂ« kur Aeroporti i VlorĂ«s Ă«shtĂ« promovuar si njĂ« projekt strategjik pĂ«r zhvillimin e turizmit dhe ekonomisĂ«, realiteti aktual tregon njĂ« tjetĂ«r panoramĂ«: njĂ« investim i madh publik dhe privat i zhytur nĂ« konflikte pronĂ«sie, procese gjyqĂ«sore dhe mungesĂ« transparence, dhe s’po kuptohet kush Ă«shtĂ« viktima Pacolli apo aeroporti dhe shqiptarĂ«t.

The post Aeroporti i VlorĂ«s- Pacolli ankohet sĂ«rish. Kush Ă«shtĂ« ‘viktima’, ai apo shqiptarĂ«t? appeared first on Gazeta Si.

↗

Spanja do të ndalojë aksesin në rrjetet sociale për personat nën 16 vjeç

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Spanja planifikon të ndalojë aksesin në mediat sociale për të miturit nën 16 vjeç dhe platformat do të jenë të detyruara të zbatojnë sisteme verifikimi të moshës, tha kryeministri Pedro Sanchez, ndërsa njoftoi disa masa për të garantuar një mjedis digjital të sigurt.

Qeveria e koalicionit të krahut të majtë e Sanchez është ankuar vazhdimisht për përhapjen e gjuhës së urrejtjes, përmbajtjes pornografike dhe dezinformimit në mediat sociale, duke thënë se kjo kishte efekte negative tek të rinjtë.

“FĂ«mijĂ«t tanĂ« janĂ« tĂ« ekspozuar ndaj njĂ« hapĂ«sire ku ata nuk ishin menduar kurrĂ« tĂ« lundronin vetĂ«m. Ne nuk do ta pranojmĂ« mĂ« kĂ«tĂ«,” tha Sanchez ndĂ«rsa iu drejtua Samitit BotĂ«ror tĂ« Qeverive nĂ« Dubai, duke u bĂ«rĂ« thirrje vendeve tĂ« tjera europiane tĂ« zbatojnĂ« masa tĂ« ngjashme.

Australia në dhjetor u bë vendi i parë që ndaloi mediat sociale për fëmijët nën 16 vjeç, një veprim që po ndiqet nga afër nga vende të tjera që po shqyrtojnë masa të ngjashme bazuar në moshë, si Britania dhe Franca.

Sanchez tha se Spanja ishte bashkuar me pesĂ« vende tĂ« tjera europiane qĂ« ai i quajti “Koalicioni i GatshĂ«m Digjital” pĂ«r tĂ« koordinuar dhe zbatuar rregullimin ndĂ«rkufitar.

Koalicioni do të mbajë takimin e tij të parë në ditët në vijim, tha ai. Sanchez nuk tha se cilat vende ishin në grup, dhe zyra e tij nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese për sqarime.

“Ne e dimĂ« se kjo Ă«shtĂ« njĂ« betejĂ« qĂ« i tejkalon shumĂ« kufijtĂ« e çdo vendi,” tha ai.

Spanja gjithashtu do të paraqesë një projektligj javën e ardhshme për të mbajtur përgjegjës drejtuesit e mediave sociale për përmbajtje të paligjshme dhe me gjuhë urrejtjeje, si dhe për të kriminalizuar manipulimin algoritmik dhe amplifikimin e përmbajtjes së paligjshme.

Qeveria spanjolle do të fillojë procesin e miratimit të legjislacionit që nga java e ardhshme.

The post Spanja do të ndalojë aksesin në rrjetet sociale për personat nën 16 vjeç appeared first on Gazeta Si.

↗

Studimi i fundit: Ushqimet ultra të përpunuara duhet të trajtohen më shumë si cigare sesa si ushqim

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Ushqimet ultra të përpunuara (UPF) kanë më shumë të përbashkëta me cigaret sesa me frutat ose perimet, dhe kërkojnë rregullim shumë më të rreptë, sipas një raporti të ri.

UPF-të dhe cigaret janë projektuar për të inkurajuar varësinë dhe konsumin, thanë studiues nga tre universitete amerikane, duke treguar paralelet në dëmet e përhapura shëndetësore që i lidhin të dyja.

UPF-të, të cilat janë gjerësisht të disponueshme në të gjithë botën, janë produkte ushqimore që janë prodhuar industrialisht, shpesh duke përdorur emelsifikues ose ngjyrues dhe aroma artificiale.

Kategoria përfshin pije dhe ushqime të paketuara si patate të skuqura dhe biskota.

Ka ngjashmĂ«ri nĂ« proceset e prodhimit tĂ« UPF-ve dhe cigareve dhe nĂ« pĂ«rpjekjet e prodhuesve pĂ«r tĂ« optimizuar “dozat” e produkteve dhe sa shpejt veprojnĂ« ato nĂ« rrugĂ«t e shpĂ«rblimit nĂ« trup, sipas studimit nga pedagogĂ« nĂ« Harvard, Universitetin e Miçiganit dhe Universitetin Duke.

Ata mbështeten në të dhëna nga fushat e shkencës së varësisë, të ushqyerit dhe historisë së shëndetit publik për të bërë krahasimet e tyre, të botuara më 3 shkurt në revistën e kujdesit shëndetësor Milbank Quarterly.

AutorĂ«t sugjerojnĂ« qĂ« pretendimet e marketingut mbi produktet, tĂ« tilla si “me pak yndyrĂ«â€ ose “pa sheqer”, janĂ« problematike pasi mund tĂ« pengojnĂ« rregullimin, tĂ« ngjashme me reklamimin e filtrave tĂ« cigareve nĂ« vitet 1950 si inovacione mbrojtĂ«se qĂ« “nĂ« praktikĂ« ofruan pak pĂ«rfitime kuptimplote”.

“ShumĂ« UPF ndajnĂ« mĂ« shumĂ« karakteristika me cigaret sesa me frutat ose perimet e pĂ«rpunuara minimalisht dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye kĂ«rkojnĂ« rregullim nĂ« pĂ«rputhje me rreziqet e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r shĂ«ndetin publik qĂ« ato paraqesin”, pĂ«rfunduan ata.

Një nga autoret, Ashley Gearhard e Universitetit të Miçiganit, psikologe klinike tha se pacientët e saj bënin të njëjtat lidhje.

Ata thonin “ndjehem e varur nga ky produkt, dikur pija cigare dhe tani kam tĂ« njĂ«jtin zakon, por Ă«shtĂ« me pije tĂ« gazuar dhe petulla tĂ« gatshme. E di qĂ« po mĂ« vrasin, dua ti lĂ« por nuk mundem”.

Debati rreth UPF-ve përputhet me një model të përdorur mirë në fushën e varësisë, sipas Gearhardt.

“Ne thjesht ia hedhim fajin individit pĂ«r njĂ« kohĂ« dhe themi ‘pini duhan me masë’ dhe pĂ«rfundimisht arrijmĂ« nĂ« njĂ« pikĂ« ku kuptojmĂ« levat qĂ« industria mund tĂ« pĂ«rdorĂ« pĂ«r tĂ« krijuar produkte qĂ« mund t’i tĂ«rheqin vĂ«rtetĂ« njĂ«rĂ«zit”, thotĂ« ajo.

Ndërsa ushqimi, ndryshe nga duhani, është thelbësor për mbijetesë, autorët argumentojnë se ky dallim e bën veprimin dyfish të domosdoshëm sepse është e vështirë të përjashtohesh nga mjedisi modern ushqimor.

Gearhardt tha se duhet të jetë e mundur të bëhet dallimi midis UPF-ve të dëmshme dhe ushqimeve të tjera në të njëjtën mënyrë që pijet alkoolike dallohen nga pijet e tjera.

UPF-tĂ« pĂ«rmbushin “standardet e pĂ«rcaktuara” nĂ«se njĂ« substancĂ« duhet tĂ« konsiderohet si varĂ«si, argumenton dokumenti, me karakteristika tĂ« projektimit qĂ« “mund tĂ« nxisin pĂ«rdorim kompulsiv” – megjithĂ«se “dĂ«met e UPF-ve janĂ« tĂ« qarta, pavarĂ«sisht nga natyra e tyre varĂ«sie”.

AutorĂ«t sugjeruan qĂ« mĂ«simet nga rregullimi i duhanit, “duke pĂ«rfshirĂ« kufizimet e marketingut dhe ndĂ«rhyrjet strukturore”, mund tĂ« ofrojnĂ« njĂ« udhĂ«zues pĂ«r zvogĂ«limin e dĂ«mit qĂ« lidhet me UPF-tĂ«, duke bĂ«rĂ« thirrje qĂ« pĂ«rpjekjet e shĂ«ndetit publik tĂ« “kalojnĂ« nga pĂ«rgjegjĂ«sia individuale nĂ« llogaridhĂ«nien e industrisĂ« ushqimore”.

Prof. Martin Ëarren, drejtuesi kryesor shkencor nĂ« Institutin Quadram, njĂ« qendĂ«r e specializuar pĂ«r kĂ«rkimin ushqimor, tha se ndĂ«rsa kishte paralele midis UPF-ve dhe duhanit, autorĂ«t rrezikuan “tejkalim” nĂ« krahasimet e tyre.

Ai tha se kishte pyetje nĂ«se UPF-tĂ«, ashtu si nikotina, ishin “nĂ« thelb varĂ«si nĂ« njĂ« kuptim farmakologjik, apo nĂ«se ato shfrytĂ«zojnĂ« kryesisht preferencat e mĂ«suara, shpĂ«rblejnĂ« kushtĂ«zimin dhe komoditetin”.

Ai tha se ishte gjithashtu e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« merrej nĂ« konsideratĂ« nĂ«se efektet negative shĂ«ndetĂ«sore qĂ« i atribuohen UPF-ve vinin nga pĂ«rmbajtja e tyre, apo sepse ato zĂ«vendĂ«sonin “ushqimet e plota tĂ« pasura me fibra, mikronutrientĂ« dhe fitokimikate mbrojtĂ«se”.

“Ky dallim ka rĂ«ndĂ«si, sepse ndikon nĂ«se pĂ«rgjigjet rregullatore duhet tĂ« pasqyrojnĂ« kontrollin e duhanit apo nĂ« vend tĂ« kĂ«saj tĂ« japin pĂ«rparĂ«si cilĂ«sisĂ« dietike, standardeve tĂ« riformulimit dhe diversifikimit tĂ« sistemit ushqimor.”

The post Studimi i fundit: Ushqimet ultra të përpunuara duhet të trajtohen më shumë si cigare sesa si ushqim appeared first on Gazeta Si.

↗

Braçe kërkon ministren Sala në Kuvend: Jemi në pikun e gripit, qendra shëndetësore në Njësinë 5 nuk funksionon

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Deputeti socialist Erion Braçe ka ngritur në Kuvend një shqetësim për mosfunksionimin e një qendre shëndetësore në njësinë 5 në Tiranë. Braçe tha se ka kërkuar një mocion me debat me ministren e Shëndetësisë Evis Sala, por ende nuk është futur në kalendarin e punimeve të Kuvendit.

Braçe deklaroi në Parlament se edhe pse jemi në pikun e periudhës së grupit mijëra njerëz në atë njësi nuk marrin dot shërbim shëndetësor në kohë dhe në kushte optimale. Ndërkohë, nënkryetarja e Kuvendit, Klodiana Spahiu i tha se mocioni me debat është parashikuar për javën e ardhshme.

“QĂ« nĂ« datĂ«n 19 kam paraqitur njĂ« kĂ«rkesĂ« pĂ«r njĂ« proces pyetje pĂ«rgjigje pĂ«r ministren e ShĂ«ndetĂ«sisĂ«. Ka tĂ« bĂ«jĂ« pĂ«r mosfunksionimin e njĂ« qendre shĂ«ndetĂ«sore nĂ« njĂ«sinĂ« 5 nĂ« zonĂ«n e Irfan Tominit. Mendova se ishte momenti i duhur pĂ«r tĂ« marrĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pas 4 muajsh. Jemi nĂ« pikun e periudhĂ«s sĂ« gripit, mijĂ«ra njerĂ«z nĂ« atĂ« njĂ«si nuk marrin dot shĂ«rbim shĂ«ndetĂ«sor nĂ« kohĂ« dhe nĂ« kushte optimale pĂ«r shĂ«ndetin e tyre. KĂ«rkesĂ«n pĂ«r pyetje e kam paraqitur mĂ« 19 janar, sot jemi mĂ« datĂ«n 3 shkurt. Mendoja se do ishte shqetĂ«sim edhe i vetĂ« ministres pĂ«r tĂ« kthyer pĂ«rgjigje. Po futemi nĂ« muajin e 5 pĂ«r shĂ«rbim shĂ«ndetĂ«sor tĂ« kufizuar nĂ« qendrĂ«n shĂ«ndetĂ«sore nĂ« zonĂ«n e Irfan Tominit”, tha Braçe. 

The post Braçe kërkon ministren Sala në Kuvend: Jemi në pikun e gripit, qendra shëndetësore në Njësinë 5 nuk funksionon appeared first on Gazeta Si.

↗

Urdhri i Farmacistëve: Fondi i Kujdesit Shëndetësor ndryshoi çmimet pa njoftim, vështirësi në furnizimin me barna

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Urdhri i Farmacistëve të Shqipërisë ka denoncuar Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor se ka ndryshuar çmimet e barnave pa njoftim paraprak për Farmacitë dhe depot farmaceutike.

Sipas Urdhrit, mungesa e komunikimit e ka bërë të pamundur njohjen në kohë të çmimeve të reja dhe marrjen e masave të nevojshme për pasqyrimin e tyre, si dhe ka penguar reduktimin e stokut ekzistues të barnave të blera me çmime më të larta.

Në një deklaratë të ndarë për mediat, Urdhri i Farmacistëve thotë se kjo situatë ka sjellë vështirësi në furnizimin e farmacive me barna, pasi barnat të cilave u është ndryshuar çmimi po faturohen me çmimet e mëparshme, duke sjellë dëme financiare të konsiderueshme dhe bllokim të punës.

“Kjo gjendje po çon drejt bllokimit tĂ« zinxhirit tĂ« furnizimit me barna dhe po rrezikon drejtpĂ«rdrejt aksesin e pacientĂ«ve tek barnat e nevojshme, duke pĂ«rbĂ«rĂ« njĂ« rrezik real pĂ«r shĂ«ndetin e tyre”, thuhet nĂ« deklaratĂ«.

Në këtë kontekst, Urdhri i Farmacistëve të Shqipërisë, si institucioni përgjegjës për përfaqësimin e farmacistëve dhe mbrojtjen e interesave të pacientëve, ka kërkuar nga Fondi informacion zyrtar dhe të detajuar mbi procedurën e ndjekur për ndryshimin dhe aplikimin e çmimeve të reja në sistem.

Gjithashtu, kërkon ndërmarrjen e masave urgjente institucionale për zgjidhjen e këtij ngërçi, me qëllim rikthimin e funksionimit normal të shërbimit farmaceutik dhe garantimin e furnizimit të vazhdueshëm me barna për pacientët.

Në sistem janë ndryshuar çmimet e pothuajse 40 barnave të listës së rimbursueshme për vitin 2026.

Çmimi i tyre nĂ« sistem Ă«shtĂ« ulur dhe farmacitĂ« nuk kanĂ« dijeni pĂ«r çmimet e reja, por pĂ«rballen vetĂ«m kur hapin sistemin dhe kĂ«rkojnĂ« emrin e ilaçit pĂ«r t’ia dhĂ«nĂ« pacientit. NdĂ«rkohĂ« qĂ«, sipas tyre, ky bar blihet nga depot farmaceutike me çmim disa herĂ« mĂ« shumĂ« se çmimi i ri.

Ndërkohë, për disa barna të tjera me rimbursim, çmimi është rritur disa fish. Në faqen zyrtare të Fondit është vetëm ky njoftim, ku farmacitë që kanë kontratë për rimbursimin e barnave me Fondin paralajmërohen se së shpejti do të ketë ndryshim të çmimeve, ndërkohë që në sistem ka nisur të aplikohet.

The post Urdhri i Farmacistëve: Fondi i Kujdesit Shëndetësor ndryshoi çmimet pa njoftim, vështirësi në furnizimin me barna appeared first on Gazeta Si.

↗

Roma aplikon tarifĂ«n 2 euro pĂ«r tĂ« vizituar ‘Fontana di Trevi’! Autoritetet e quajnĂ« sukses, organizatat dĂ«shtim

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Tarifa prej 2 eurosh e vendosur për hyrjen e turistëve dhe vizitorëve jo rezidentë në zonën e Fontana di Trevi ka hyrë në fuqi të hënën, duke shkaktuar reagime të kundërta mes autoriteteve vendore dhe shoqatave të konsumatorëve.

Sipas të dhënave të bëra publike nga autoritetet vendore të Romës, nga ora 9:00 deri në orën 21:00 në zonën e monumentit kanë hyrë gjithsej 6.406 persona, prej të cilëve vetëm 86 ishin banorë të Romës dhe zonës metropolitane.

Autoritetet e Romës e kanë cilësuar pozitiv nisjen e sistemit të ri të vizitës, i cili përfshin jo vetëm biletën me pagesë prej 2 eurosh, por edhe rregullimin e fluksit të vizitorëve.

Sipas një njoftimi zyrtar, sistemi i pritjes ka qenë efektiv dhe ka mundësuar, nga ora 9:00 deri në 18:00, pritjen e mbi 5.000 vizitorëve, duke garantuar një përvojë më të rregullt, qëndrim më të lehtë në zonë dhe përmirësim të cilësisë së vizitës në një nga monumentet më të rëndësishme të Romës dhe trashëgimisë kulturore italiane.

VlerĂ«sim krejt tĂ« kundĂ«rt ka dhĂ«nĂ« organizata Codacons, e cila e ka quajtur masĂ«n njĂ« “dĂ«shtim”. Sipas saj, numri i vizitorĂ«ve ka qenĂ« shumĂ« mĂ« i ulĂ«t se mesatarja ditore prej rreth 30 mijĂ« personash, duke theksuar se “shumica e turistĂ«ve e refuzuan tarifĂ«n.

“Kjo ndodh sepse shumica e turistĂ«ve me sa duket e refuzuan taksĂ«n absurde prej 2 eurosh, e cila pĂ«rfaqĂ«son njĂ« monetizim tĂ« tmerrshĂ«m tĂ« njĂ« vendi me interes historik dhe kulturor dhe shĂ«rben vetĂ«m pĂ«r tĂ« mbuluar pamundĂ«sinĂ« e administratĂ«s pĂ«r tĂ« mbledhur fonde pĂ«r buxhetin e saj.”

The post Roma aplikon tarifĂ«n 2 euro pĂ«r tĂ« vizituar ‘Fontana di Trevi’! Autoritetet e quajnĂ« sukses, organizatat dĂ«shtim appeared first on Gazeta Si.

↗

Fenomeni i rrallë në Rusi, 4 hëna shfaqen mbi Shën Petersburg

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Një fenomen qiellor i rrallë është regjistruar mbi Shën Petersburg të Rusisë, ku katër hëna u shfaqën në qiellin e natës.

“KatĂ«r hĂ«na u shfaqĂ«n mbi ShĂ«n Petersburg, Rusi”, njoftoi media ruse RT, nĂ«pĂ«rmjet platformĂ«s “X” (ish TĂ«itter), duke e shoqĂ«ruar postimin e saj me njĂ« video qĂ« tregon katĂ«r hĂ«na qĂ« shkĂ«lqejnĂ« nĂ« qiell.

NĂ« njĂ« postim tjetĂ«r, Nexta TV flet pĂ«r njĂ« fenomen tĂ« rrallĂ«, “Paraselene” (HĂ«na qen, ose HĂ«na e rremĂ«, i cili u vu re gjatĂ« natĂ«s mbi MoskĂ« dhe zonĂ«n pĂ«rreth.

🌑🌕🌑A rare phenomenon — a “paraselene” — was observed overnight over Moscow and the surrounding region

A paraselene, an optical illusion in which multiple Moon disks appear, occurs when light from the real Moon is refracted by flat ice crystals high in the atmosphere above the
 pic.twitter.com/mRfzRu1Ilb

— NEXTA (@nexta_tv) January 31, 2026

NjĂ« “Paraselene” (e ngjashme me Halo), “qen hĂ«ne” (i njohur edhe si “hĂ«nĂ« e rreme”) prodhohet nga drita e hĂ«nĂ«s qĂ« thyhet pĂ«rmes kristaleve tĂ« holla, gjashtĂ«kĂ«ndore, nĂ« formĂ« pllake, tĂ« akullit qĂ« gjenden nĂ« retĂ« e larta.

Kjo kërkon kushte specifike, të tilla si temperaturat nën zero, që të mbizotërojnë në zonë në atë kohë, dhe është më e zakonshme në rajonet polare ose zonat me dimra të ashpër.

The post Fenomeni i rrallë në Rusi, 4 hëna shfaqen mbi Shën Petersburg appeared first on Gazeta Si.

↗

AlphaGenome: Mjeti i ri i AI që deshifron dhe parashikon ndryshimet e ADN-së. Si funksionon?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Një model i ri i inteligjencës artificiale nga Google DeepMind mund të deshifrojë ADN-në dhe të parashikojë mutacionet, duke hapur dyer të reja për kërkimin e sëmundjeve.

ADN-ja jonë është e përbërë nga miliona kombinime të gjenomeve që krijojnë trupin e njeriut. Edhe ndryshimet më të vogla në këto sekuenca, ose në mënyrën se si veprojnë ato, mund të ndryshojnë funksionimin e të gjithë trupit dhe të shkaktojnë sëmundje të tilla si kanceri.

AlphaGenome, mjeti i ri i inteligjencës artificiale (IA) i Google, mund të lexojë pjesë të mëdha të ADN-së dhe të parashikojë se si sillen pjesë të ndryshme dhe si ndryshimet mund të çojnë në sëmundje.

Duke përdorur të mësuarit e thellë dhe i frymëzuar nga mënyra se si truri përpunon informacionin, është projektuar për të ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë se si funksionon ADN-ja.

Mjeti i ri i Google mund të ndihmojë në deshifrimin e mënyrës se si ADN-ja kontrollon gjenet duke parashikuar se çfarë bëjnë pjesë të gjata të kodit gjenetik.

“Ne besojmĂ« se AlphaGenome mund tĂ« jetĂ« njĂ« burim i vlefshĂ«m pĂ«r komunitetin shkencor, duke i ndihmuar shkencĂ«tarĂ«t tĂ« kuptojnĂ« mĂ« mirĂ« funksionin e gjenomit, biologjinĂ« e sĂ«mundjeve dhe nĂ« fund tĂ« fundit, tĂ« nxisin zbulime tĂ« reja biologjike dhe zhvillimin e trajtimeve tĂ« reja”, tha Google DeepMind.

Si funksionon AlphaGenome?

Modeli lexon deri në një milion shkronja të ADN-së me saktësi të një shkronje të vetme- diçka e pamundur me mjetet e mëparshme.

ADN-ja përbëhet nga zinxhirë të gjatë të përbërë nga katër blloqe ndërtimi kimike bazë të quajtura nukleotide, secila e identifikuar nga një shkronjë: A, C, G dhe T. Funksionon si një manual udhëzimesh për krijimin dhe kontrollin e çdo qelize.

Vetëm rreth dy për qind e ADN-së njerëzore kodon drejtpërdrejt për proteinat, blloqet ndërtuese që bëjnë pjesën më të madhe të punës në qelizat tona.

98 pĂ«r qind e mbetur Ă«shtĂ« hedhur poshtĂ« prej kohĂ«sh si “ADN e padobishme”; megjithatĂ«, larg tĂ« qenit tĂ« padobishme, kĂ«to sekuenca veprojnĂ« si panele kontrolli qĂ« rregullojnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si funksionojnĂ« dy pĂ«r qind e tjera.

Ato udhëzojnë kur, ku dhe sa gjenet ndizen ose fiken, i përgjigjen sinjaleve mjedisore dhe ndikojnë në bashkimin e ARN-së, një sistem që bashkon sekuencat e shkronjave dhe lejon që i njëjti gjen të prodhojë lexime të ndryshme.

Shumë variante të lidhura me sëmundjet fshihen këtu, duke ndikuar në aktivitetin e gjeneve pa ndryshuar proteinat.

AlphaGenome është modeli i parë i të mësuarit të thellë i aftë të synojë këtë pjesë të ADN-së dhe të parashikojë funksionimin e saj.

Modeli mund të vlerësojë se si ndryshimet e vogla gjenetike, të quajtura variante, mund të ndikojnë në aktivitetin e gjeneve ose të ndërpresin proceset normale të lidhura me sëmundje të tilla si kanceri.

Si funksionon në praktikë?

Si një shembull nga jeta reale, studiuesit u përqendruan në një lloj leuçemie akute, një kancer i qelizave të bardha të gjakut, ku qelizat T të papjekura, luftëtarë imunitarë, rriten jashtë kontrollit.

Disa raste të leuçemisë shkaktohen nga ndryshime të vogla në ADN që nuk e ndryshojnë vetë proteinën, por ndryshojnë sa fort ose kur aktivizohen disa gjene.

Modeli AlphaGenome krahasoi sekuencën normale të ADN-së me atë të mutuar dhe parashikoi se sa e mundshme është që mutacioni të rrisë aktivitetin e gjeneve të afërta.

Modeli është aktualisht i disponueshëm falas për shkencëtarët për kërkime jo-komerciale; është një mjet kërkimor, që nuk është menduar të përdoret klinikisht.

Si mund të ndihmojë?

Ekipi i kërkimit sheh përdorime të shumta për modelin e ri.

Në biologjinë molekulare, ai mund të funksionojë si një mjet laboratori virtual, duke u lejuar shkencëtarëve të testojnë idetë me anë të simulimit përpara se të bëjnë eksperimente të kushtueshme.

Në bioteknologji, ai mund të ndihmojë në hartimin e terapive gjenetike ose përmirësimin e molekulave që synojnë inde specifike.

“AlphaGenome i DeepMind pĂ«rfaqĂ«son njĂ« moment tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« fushĂ«n e IA-sĂ« gjenomike”, thotĂ« Robert Goldstone, kreu i gjenomikĂ«s nĂ« Institutin Francis Crick.

Ai shtoi se niveli i rezolucionit që lejon modeli i ri është një përparim që e zhvendos teknologjinë nga interesi teorik në dobinë praktike, duke u lejuar shkencëtarëve të studiojnë dhe simulojnë në mënyrë programore rrënjët gjenetike të sëmundjeve komplekse.

“AlphaGenome nuk Ă«shtĂ« njĂ« plumb magjik pĂ«r tĂ« gjitha pyetjet biologjike, por Ă«shtĂ« njĂ« mjet themelor dhe me cilĂ«si tĂ« lartĂ« qĂ« e kthen kodin statik tĂ« gjenomit nĂ« njĂ« gjuhĂ« tĂ« deshifrueshme pĂ«r zbulim”, shtoi Goldstone.

Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se, si të gjitha modelet e IA-së, AlphaGenome është aq i mirë sa të dhënat e përdorura për ta trajnuar atë.

“Shumica e tĂ« dhĂ«nave ekzistuese nĂ« biologji nuk janĂ« shumĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r IA-nĂ« – grupet e tĂ« dhĂ«nave janĂ« shumĂ« tĂ« vogla dhe jo tĂ« standardizuara mirĂ«â€, thotĂ« Ben Lehner, kreu i gjenomikĂ«s gjenerative dhe sintetike nĂ« Institutin Ëellcome Sanger nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.

Sipas tij, sfida më e rëndësishme tani është se si të gjenerohen të dhënat për të trajnuar gjeneratën e ardhshme të modeleve të IA-së.

The post AlphaGenome: Mjeti i ri i AI që deshifron dhe parashikon ndryshimet e ADN-së. Si funksionon? appeared first on Gazeta Si.

↗

Pse disa njerëz janë superpërhapës të gripit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

NjĂ« numĂ«r gjithnjĂ« e nĂ« rritje kĂ«rkimesh sugjerojnĂ« se gjithçka, nga forma e mushkĂ«rive deri te mĂ«nyra se si i shqiptoni T dhe K, mund t’ju bĂ«jĂ« njĂ« superpĂ«rhapĂ«s tĂ« gripit.

NĂ« janar tĂ« vitit 2020, biznesmeni britanik Steve Walsh filloi njĂ« udhĂ«tim ndĂ«rkombĂ«tar qĂ« do ta çonte nĂ« Singapor dhe FrancĂ« pĂ«rpara se tĂ« kthehej nĂ« shtĂ«pi nĂ« Brighton nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar. UdhĂ«timet e Walsh – tĂ« cilat e panĂ« tĂ« infektohej me Covid-19 dhe pa dashje tĂ« infektonte dhjetra tĂ« tjerĂ« qĂ« takoi gjatĂ« udhĂ«timit tĂ« tij – do tĂ« vazhdonin tĂ« bĂ«nin bujĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« globin.

Histori tĂ« tilla popullarizuan idenĂ« se disa njerĂ«z mund tĂ« shĂ«rbenin si ‘superpĂ«rhapĂ«s’ tĂ« Covid-19. Por virologĂ«t e dinĂ« prej kohĂ«sh se njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e njerĂ«zve luajnĂ« njĂ« rol tĂ« madh nĂ« nxitjen e pothuajse çdo shpĂ«rthimi tĂ« njĂ« patogjeni tĂ« frymĂ«marrjes – qoftĂ« Covid-19, grip, virus sincicial i frymĂ«marrjes (RSV), tuberkuloz apo edhe fruthi.

Në fakt, ekziston edhe një model matematik: shkencëtarët kanë vlerësuar se për një shpërthim tipik, 20% e njerëzve do të jenë përgjegjës për nxitjen e 80% të infeksioneve. Dhe hulumtimet kanë treguar se sasia e virusit të pranishëm në lëngjet respiratore të dikujt mund të ndryshojë shumë midis personave të infektuar, sipas Kylie Ainslie, studiuese e sëmundjeve infektive në Institutin Peter Doherty për Infeksion dhe Imunitet në Melbourne, Australi.

“Disa njerĂ«z kanĂ« 10 milionĂ« herĂ« mĂ« shumĂ« virus se tĂ« tjerĂ«t”, thotĂ« Ainslie. “NĂ« nivelin mĂ« tĂ« lartĂ«, pĂ«rqendrimet e grimcave tĂ« virusit mund tĂ« arrijnĂ« njĂ« miliard kopje tĂ« virusit pĂ«r mililitĂ«r.”

Por nëse kjo përkthehet në mbipërhapje varet nga një sërë faktorësh, shumë prej të cilëve janë zbuluar përmes hulumtimeve të nxitura nga raste të njohura si ai i Walsh gjatë pandemisë së koronavirusit.

Qoftë për shkak të karakteristikave ose vëllimit të të folurit tuaj, vetive të mukusit tuaj apo lagështisë së mjedisit në të cilin ndodheni
 a e dini nëse jeni një mbipërhapës i gripit?

PĂ«r tĂ« filluar, faza e infeksionit Ă«shtĂ« çelĂ«si i aftĂ«sisĂ« sĂ« dikujt pĂ«r t’u mbipĂ«rhapur. NjerĂ«zit lĂ«shojnĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r grimca infektive me çdo frymĂ«marrje ose fjalĂ« tĂ« thĂ«nĂ« kur janĂ« mĂ« tĂ« sĂ«murĂ«.

NĂ« njĂ« projekt kĂ«rkimor nĂ« vitin 2021, mikrobiologĂ«t infektuan makakĂ«t rezus dhe majmunĂ«t e gjelbĂ«r afrikanĂ« me Covid-19 dhe mĂ« pas analizuan frymĂ«marrjen e tyre, e cila Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rzierje gazrash – duke pĂ«rfshirĂ« azotin, oksigjenin, dioksidin e karbonit – dhe gjithashtu copĂ«za mikroskopike lagĂ«shtie. MajmunĂ«t kaluan nga nxjerrja e 3,000-5,000 grimcave tĂ« lagĂ«shtisĂ« pĂ«r çdo litĂ«r frymĂ«marrje qĂ« nxirrnin, nĂ« 50,000-70,000 grimca pasi infektoheshin.

Duke pasur parasysh që një grimcë e vetme e frymëmarrjes mund të mbajë nga 200 deri në 300 grimca virale, shumëzojeni këtë me 10 dhe është e lehtë të shihet se si viruset mund të transmetohen nga një person te tjetri shumë shpejt, thotë Chad Roy, profesor i mikrobiologjisë dhe imunologjisë në Shkollën e Mjekësisë Tulane në Neë Orleans, i cili udhëhoqi eksperimentin.

“Kur ​​bĂ«n llogaritjet, Ă«shtĂ« e habitshme qĂ« nuk jemi tĂ« sĂ«murĂ« gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s”, thotĂ« Roy. Ai sugjeroi qĂ«, ndĂ«rsa ky ishte njĂ« eksperiment mbi njĂ« koronavirus, i njĂ«jti parim mund tĂ« zbatohet edhe pĂ«r infeksione tĂ« tjera tĂ« frymĂ«marrjes.

Nuk është vetëm sasia e grimcave. Lloji i grimcave që një person prodhon kur është veçanërisht i sëmurë është gjithashtu më i favorshëm për transmetimin e një infeksioni. Grimcat e frymëmarrjes mund të jenë pika që variojnë nga pesë deri në 100 mikronë ose më të mëdha në diametër, si dhe aerosole, të cilat janë më pak se pesë mikronë në diametër, që është pesë të miliontat e një metri. Dhe studimet sugjerojnë se kur dikush është i sëmurë, ai lëshon më shumë grimca të vogla aerosoli sesa pika më të mëdha.

“Ky ishte njĂ« zbulim vĂ«rtet i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse ato grimca mund tĂ« udhĂ«tojnĂ« shumĂ« mĂ« tej nĂ« mushkĂ«ri”, thotĂ« Roy. “Pra, nĂ«se jeni personi i pafat qĂ« pĂ«rfundon duke thithur ato grimca, ato kanĂ« njĂ« probabilitet mĂ« tĂ« mirĂ« pĂ«r tĂ« udhĂ«tuar mĂ« thellĂ« nĂ« rajonet mĂ« tĂ« ndjeshme tĂ« mushkĂ«rive”.

Ka disa sugjerime se kjo mund tĂ« jetĂ« pasojĂ« e mĂ«nyrĂ«s se si viruset kanĂ« evoluar pĂ«r tĂ« rritur shanset e tyre pĂ«r t’u pĂ«rhapur nĂ« mĂ« shumĂ« strehues. PĂ«r shembull, gjatĂ« njĂ« infeksioni, njĂ« virus do tĂ« rrisĂ« shkallĂ«n me tĂ« cilĂ«n shtohet. Kjo shkakton mĂ« shumĂ« dĂ«me nĂ« qelizat nĂ« traktin respirator, duke i ndarĂ« ato nĂ« copa mĂ« tĂ« vogla si aerosole, tĂ« cilat mĂ« pas qĂ«ndrojnĂ« tĂ« pezulluara nĂ« ajĂ«r pĂ«r periudha mĂ« tĂ« gjata.

Ka edhe faktorë të tjerë fiziologjikë të përfshirë. Hulumtimet e bazuara në ngjarjet e mbipërhapjes që përfshijnë tre koronaviruset Sars, Mers dhe Sars-CoV-2, sugjerojnë që mbipërhapësi tipik ka më shumë të ngjarë të jetë mashkull dhe mbi 40 vjeç. Por shkencëtarët nuk mundën të përcaktonin me saktësi arsyet biologjike ose të sjelljes pas këtij modeli në të dhëna, dhe mund të ketë pasur paragjykime për shkak të asaj se kush është testuar më shumë.

Studimi i Roy-t mbi majmunët në vitin 2021 shqyrtoi gjithashtu frymëmarrjen e 194 personave të infektuar me Covid-19 dhe arriti në përfundimin se superpërhapësit kishin më shumë gjasa të ishin mbipeshë.

“IndividĂ«t qĂ« janĂ« mbipeshĂ« kanĂ« tendencĂ« tĂ« prodhojnĂ« mĂ« shumĂ« pika tĂ« frymĂ«marrjes kur marrin frymĂ« ose kolliten”, thotĂ« Matthew Binnicker, drejtor i virologjisĂ« klinike nĂ« KlinikĂ«n Mayo nĂ« Rochester, Minesota. Kjo mund tĂ« jetĂ« pĂ«r shkak tĂ« yndyrĂ«s sĂ« tepĂ«rt nĂ« gjoks dhe nĂ« zgavrĂ«n e barkut, duke parandaluar qĂ« mushkĂ«ritĂ« tĂ« zgjerohen plotĂ«sisht, duke rezultuar nĂ« njĂ« model frymĂ«marrjeje mĂ« tĂ« cekĂ«t dhe mĂ« tĂ« shpejtĂ«. Mbajtja e masĂ«s shtesĂ« trupore gjithashtu kĂ«rkon mĂ« shumĂ« oksigjen dhe prodhon mĂ« shumĂ« dioksid karboni, duke çuar nĂ« njĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« frymĂ«marrjes dhe mĂ« shumĂ« grimca tĂ« frymĂ«marrjes.

Superpërhapësit kanë gjithashtu më shumë gjasa të jenë folës me zë të lartë, këngëtarë të zellshëm ose ndoshta edhe dikush me probleme me zemërimin.

Hulumtuesit në Kaliforni matën sasinë dhe madhësinë e grimcave të frymëmarrjes që 48 persona prodhuan kur flisnin me volume të ndryshme në katër gjuhë të ndryshme. Ata zbuluan se të folurit me zë të lartë gjeneronte deri në 50 herë më shumë aerosole sesa të folurit më të qetë, ndoshta sepse kordat vokale hapen dhe mbyllen më shpesh gjatë të folurit me zë të lartë, duke lejuar që më shumë grimca të formohen në kutinë e zërit.

Dhe njerëzit që i shqiptojnë fjalët e tyre më ashpër mund të kenë gjithashtu më shumë gjasa të jenë superpërhapës, sipas një studimi të publikuar në fillim të vitit 2020 që shqyrtonte vokalizimin e shkronjave.

“NĂ«se prodhoni tingujt ‘T’, ‘K’ dhe ‘P’, ndoshta lĂ«shoni disa pika mĂ« shumĂ«, ndĂ«rsa sa mĂ« me zĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« flisni, aq mĂ« shumĂ« ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« prodhoni”, thotĂ« Werner Bischoff, profesor i sĂ«mundjeve infektive nĂ« ShkollĂ«n e MjekĂ«sisĂ« tĂ« Universitetit Wake Forest nĂ« KarolinĂ«n e Veriut.

ÇfarĂ« madhĂ«sie kanĂ« mushkĂ«ritĂ« tuaja?

Fëmijët para adoleshencës kanë më pak gjasa të jenë superpërhapës, për shembull, sepse ata thithin vëllime shumë më të vogla ajri brenda dhe jashtë, pasi madhësia e tyre e përgjithshme e mushkërive, madhësia e rrugëve të frymëmarrjes dhe numri i qeseve të ajrit që kanë janë shumë më të vogla se ato të një të rrituri.

Megjithatë, edhe në moshë madhore, ka ende ndryshime të konsiderueshme në kapacitetin tonë të mushkërive dhe sasinë e ajrit që jemi në gjendje të nxjerrim. Dallimet gjenetike mund të nënkuptojnë që disa njerëz kanë mushkëri më të mëdha se të tjerët nga natyra, ndërsa kryerja e më shumë aktivitetit fizik gjatë fëmijërisë mund të çojë në mushkëri më të mëdha dhe më të forta gjatë gjithë moshës madhore. Nga ana tjetër, astma në fëmijëri ose ekspozimi ndaj ndotjes kronike të ajrit mund të pengojë në mënyrë aktive zhvillimin e mushkërive. E gjithë kjo bën një ndryshim të rëndësishëm kur bëhet fjalë për përhapjen e tepërt, pasi ata me një kapacitet më të madh të mushkërive që thithin më shumë vëllime ajri brenda dhe jashtë kanë më shumë gjasa të përhapin dhe transmetojnë më shumë virus.

The post Pse disa njerëz janë superpërhapës të gripit appeared first on Gazeta Si.

↗

Karta e Studentit- një politikë publike që dështoi të ndihmojë studentët

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Karta e Studentit, e promovuar si një instrument mbështetës për lehtësimin e kostos së jetesës studentore, rezulton në praktikë një politikë formale me ndikim minimal dhe efekt pothuajse të papërfillshëm.

Sipas njĂ« raport-monitorimi nga QĂ«ndresa Qytetare, nĂ« vitin akademik 2025-2026, nĂ« universitetet e TiranĂ«s vetĂ«m 29.32% e studentĂ«ve, ose 1 nĂ« 3 studentĂ« janĂ« pajisur me KartĂ«n e Studentit, “shifĂ«r kjo e cila ngre njĂ« pikĂ«pyetje tĂ« madhe sa i pĂ«rket shĂ«rbimeve tĂ« ofruara nĂ« tĂ«â€.

Në letër, karta përfshin 638 shërbime private, por struktura e tyre tregon një devijim nga nevojat reale të studentëve.

Mbizotërojnë shërbime të natyrës konsumatorë dhe argëtuese, kafe dhe restorante (144 shërbime), agjenci udhëtimi (71), elektronikë (54), dhurata (49) dhe fitness (34), ndërsa shërbime thelbësore si ushqimi i subvencionuar, librat, materialet akademike dhe strehimi mbeten të margjinalizuara ose thuajse të papërfaqësuara.

“Mensat” pĂ«rfshijnĂ« vetĂ«m 2 shĂ«rbime, njĂ« shifĂ«r simbolike dhe pothuajse e papĂ«rfillshme, duke qenĂ« se ushqimi i subvencionuar Ă«shtĂ« njĂ« nga shtyllat kryesore tĂ« politikave sociale studentore nĂ« shumicĂ«n e vendeve europiane”, thuhet nĂ« raport.

Një tjetër element që vë në pikëpyetje efektivitetin e Kartës së Studentit është niveli real i uljeve të ofruara në shërbimet private, të cilat në shumicën dërrmuese të rasteve variojnë nga 2% deri në 5%, ndërsa vetëm në raste të izoluara arrijnë deri në 10%. Këto përqindje rezultojnë të jenë minimaliste dhe me ndikim të papërfillshëm në uljen e kostos reale të jetesës studentore, veçanërisht kur bëhet fjalë për shpenzime të përditshme dhe të domosdoshme.

Në praktikë, Karta e Studentit është reduktuar në një mjet të vetëm: abonenë falas të transportit urban. Pjesa dërrmuese e studentëve e përdorin kartën vetëm për këtë qëllim, duke e shndërruar atë nga një instrument gjithëpërfshirës mbështetjeje në një kartë transporti të maskuar si politikë sociale.

Mateo Yskollari, autori i raportit thotë se në kushtet kur studentët përballen çdo ditë me kosto të larta për ushqim, materiale mësimore, kancelari, pajisje teknologjike dhe shërbime të tjera bazë, mungesa e marrëveshjeve me markete, librari, kancelari dhe biznese studentore me ulje të konsiderueshme e bën Kartën e Studentit më pak tërheqëse dhe funksionale.

Si rrjedhojë, ajo perceptohet më tepër si një dokument formal sesa si një instrument real mbështetës, duke ndikuar drejtpërdrejt në rënien e interesit dhe nivelit të përfshirjes së studentëve në këtë skemë.

Konkretisht, Karta e Studentit pĂ«rfshin vetĂ«m 1–6 shĂ«rbime private (kancelari, markete dhe mensa), tĂ« cilat ndodhen nĂ« zona periferike dhe larg vendqendrimeve kryesore tĂ« studentĂ«ve, si rezidencat studentore dhe kampuset universitare.

“Mungesa e çdo shĂ«rbimi tĂ« tillĂ« nĂ« afĂ«rsi tĂ« universiteteve apo qendrave rezidenciale e bĂ«n kartĂ«n funksionalisht tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u pĂ«rdorur dhe ul ndjeshĂ«m vlerĂ«n e saj praktike pĂ«r studentĂ«t”, thotĂ« Yskollari, duke shtuar se kjo shpĂ«rndarje jofunksionale e shĂ«rbimeve tregon mungesĂ« analize paraprake tĂ« nevojave reale dhe tĂ« lĂ«vizshmĂ«risĂ« sĂ« studentĂ«ve.

Situata bëhet edhe më problematike jashtë kryeqytetit.

Në Bashkinë Durrës, nga 16,467 studentë, vetëm 1,027 janë pajisur me Kartën e Studentit, ose vetëm 6.24%, duke lënë mbi 93% të studentëve jashtë skemës. Paradoksalisht, edhe nëse do të ekzistonte interes maksimal nga studentët, Bashkia ka planifikuar shpërndarjen e vetëm 10,000 kartave, duke përjashtuar automatikisht rreth 6,500 studentë të tjerë.

Në Bashkinë Shkodër, Karta e Studentit ende nuk është funksionale, pavarësisht se kanë kaluar dy vite nga firmosja e marrëveshjes me Ministrinë e Arsimit dhe pavarësisht se rreth 3,760 studentë mbeten pa akses në këtë shërbim.

NdĂ«rkohĂ«, Bashkia VlorĂ«, megjithĂ«se ka ndĂ«rtuar infrastrukturĂ«n institucionale pĂ«r kartĂ«n, nuk e ka ende operative pĂ«r vitin akademik 2025–2026, pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« koordinimit dhe dĂ«shtimit administrativ pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar njĂ« pikĂ« kontakti funksionale.

Në tërësi, thotë Yskollari, autor i raportit, të dhënat sugjerojnë se Karta e Studentit nuk po funksionon si politikë reale sociale, por si një projekt i fragmentuar, i paqëndrueshëm dhe i orientuar më shumë drejt interesave tregtare sesa drejt nevojave të studentëve.

Pa një ristrukturim rrënjësor, që të vendosë në qendër ushqimin e subvencionuar, librat, transportin, strehimin dhe shërbimet akademike, Karta e Studentit rrezikon të mbetet një premtim politik i zbrazët dhe një instrument propagandistik pa ndikim real.

The post Karta e Studentit- një politikë publike që dështoi të ndihmojë studentët appeared first on Gazeta Si.

↗

Bad Bunny bën histori në Grammy ndërsa yjet protestojnë kundër ICE

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Bad Bunny Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« artisti i parĂ« latin qĂ« fiton çmimin pĂ«r albumin e vitit nĂ« historinĂ« 68-vjeçare tĂ« Çmimeve Grammy, nĂ« njĂ« ceremoni ku dhjetĂ«ra yje protestuan kundĂ«r masave tĂ« administratĂ«s Trump kundĂ«r emigracionit.

Muzikanti qĂ« ndryshon historinĂ« mundi Lady Gaga-n dhe Kendrick Lamar-in pĂ«r tĂ« fituar çmimin kryesor tĂ« natĂ«s pĂ«r albumin e tij tĂ« gjashtĂ«, ‘DebĂ­ Tirar Mas Fotos’, njĂ« eksplorim personal dhe i fuqishĂ«m i historisĂ« muzikore tĂ« Porto Rikos.

31-vjeçari, i cili do tĂ« jetĂ« kryesuesi i shfaqjes sĂ« javĂ«s sĂ« ardhshme tĂ« Super BoĂ«l, ua dedikoi çmimin emigrantĂ«ve qĂ« “largohen nga shtĂ«pia, toka, vendi i tyre, pĂ«r tĂ« ndjekur Ă«ndrrat e tyre”.

Këngëtarja britanike Olivia Dean, e cila fitoi çmimin si artistja më e mirë e re, gjithashtu shfrytëzoi fjalimin e saj për të mbrojtur emigrantët.

“Jam kĂ«tu lart si mbesa e njĂ« emigranti”, tha kĂ«ngĂ«tarja.

“UnĂ« jam njĂ« produkt i trimĂ«risĂ« dhe mendoj se kĂ«ta njerĂ«z meritojnĂ« tĂ« dĂ«gjohen. Ne nuk jemi asgjĂ« pa njĂ«ri-tjetrin.”

Yje, pĂ«rfshirĂ« Kehlani, Gloria Estefan dhe Billie Eilish, folĂ«n gjithashtu nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« emigrantĂ«ve, ndĂ«rsa shumĂ« muzikantĂ« mbanin distinktiva me mbishkrimin “ICE jashtĂ«â€ nĂ« tapetin e kuq.

Bad Bunny, emri i vërtetë i të cilit është Benito Ocasio, dukej se u shtang kur Harry Styles lexoi emrin e tij për çmimin e albumit të vitit.

Ai mori disa momente për të mbledhur veten para se të ecte në skenë, dhe gjatë fjalimit të tij kishte lot në sy.

Më parë, duke fituar çmimin për muzikën më të mirë urbane, ai kishte folur më drejtpërdrejt për ndjenjat e tij ndaj zbatimit të ligjit për imigracionin.

“Para se tĂ« falĂ«nderoj Zotin, do tĂ« them ‘Stop ICE,” tha ai, duke iu referuar javĂ«ve tĂ« tensionit nĂ« Minneapolis, pĂ«rfshirĂ« vdekjen e dy civilĂ«ve.

“Ne nuk jemi tĂ« egĂ«r, nuk jemi kafshĂ«, nuk jemi alienĂ«, ne jemi njerĂ«z dhe jemi amerikanĂ«.”

Billie Eilish, fituese e çmimit “KĂ«nga e Vitit” pĂ«r “Wildflower”, foli gjithashtu pĂ«r trazirat qĂ« kanĂ« pĂ«rfshirĂ« AmerikĂ«n.

“ËshtĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« dish çfarĂ« tĂ« thuash dhe çfarĂ« tĂ« bĂ«sh tani”, tha ajo.

“Dhe mendoj se thjesht duhet tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« luftojmĂ«, tĂ« flasim dhe tĂ« protestojmĂ«. ZĂ«rat tanĂ« kanĂ« vĂ«rtet rĂ«ndĂ«si, dhe njerĂ«zit kanĂ« rĂ«ndĂ«si.”

“Wildflower”, njĂ« hit i Eilish nga albumi i vitit 2024 “Hit Me Hard And Soft”, u bĂ« kĂ«nga e saj e tretĂ« qĂ« fitoi çmimin “KĂ«nga e Vitit” kĂ«tĂ« dekadĂ«.

Ajo mĂ« parĂ« fitoi nĂ« vitin 2020 pĂ«r kĂ«ngĂ«n e saj tĂ« famshme “Bad Guy”, dhe nĂ« vitin 2021 pĂ«r baladĂ«n “Everything I Wanted”.

MĂ« herĂ«t nĂ« ceremoni, Kendrick Lamar fitoi çmimin pĂ«r albumin mĂ« tĂ« mirĂ« rep pĂ«r GNX, nĂ« tĂ« cilĂ«n pikĂ« ai e kaloi Jay-Z si reperi me mĂ« shumĂ« çmime Grammy – 26 nĂ« total.

Më vonë ai shtoi një trofe të 27-të në raftin e tij, duke fituar albumin e vitit për Luther, një duet me këngëtaren R&B SZA.

Londinezja Lola Young fitoi çmimin për performancën më të mirë pop për këngën e saj të famshme Messy; ndërsa Mayhem e Lady Gaga u emërua albumi më i mirë pop.

Ylli nxitoi në skenë për të pranuar pa frymë trofeun e saj të 16-të të artë të gramafonit.

“Sa herĂ« qĂ« jam kĂ«tu, ende ndiej se duhet ta pickoj veten,” tha ajo.

Gaga gjithashtu e pĂ«rdori fjalimin e saj pĂ«r t’i nxitur gratĂ« nĂ« muzikĂ« tĂ« mbrojnĂ« vizionin e tyre krijues, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje: “E di qĂ« ndonjĂ«herĂ« kur je nĂ« studio me njĂ« grup djemsh, mund tĂ« jetĂ« e vĂ«shtirĂ«.

“Ju nxis tĂ« luftoni pĂ«r kĂ«ngĂ«t tuaja, tĂ« luftoni pĂ«r veten tuaj si producente dhe tĂ« siguroheni qĂ« tĂ« dĂ«gjoheni me zĂ« tĂ« lartĂ«.”

Ndërkohë, Golden, një këngë hit nga filmi KPop Demon Hunters, u bë kënga e parë K-Pop që fitoi një Grammy.

Bad Bunny mori nĂ« shtĂ«pi tre çmime gjithsej – njĂ« moment i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r muzikĂ«n latine e cila, pĂ«r shumĂ« vite, u la mĂ«njanĂ« nga industria e muzikĂ«s anglofone.

Lista e fituesve:

KĂ«nga e Vitit

Fituesja: Billie Eilish – Wildflower

Regjistrimi i vitit

Fitues: Kendrick Lamar feat. SZA – Luther

Albumi i vitit

Fitues: Bad Bunny – Debí Tirar Más Fotos

Artisti i ri më i mirë

Fituesja: Olivia Dean

Albumi më i mirë vokal pop

Fituesja: Lady Gaga – Mayhem

Performanca më e mirë Pop Solo

Fituesja: Lola Young – Messy

Performanca më e mirë e dyshes/grupit pop

Fituesit: Cynthia Erivo & Ariana Grande – Defying Gravity

Regjistrimi më i mirë Dance/Electronic

Fitues: Tame Impala – End Of Summer

Albumi më i mirë Dance/Electronic

Fituesja: FKA Twigs – Eusexua

Regjistrimi më i mirë Dance/Pop

Fituesja: Lady Gaga – Abracadabra

Albumi vokal më i mirë i pop-it tradicional

Fituesja: Laufey – A Matter Of Time

Albumi më i mirë Latin Pop

Fituesja: Natalia Lafourcade – Cancionera

Albumi më i mirë i muzikës urbane latine

Fitues: Bad Bunny – Debi Tirar Más Fotos

Kënga më e mirë Rock

Fitues: Nine Inch Nails – As Alive As You Need Me To Be

Albumi më i mirë alternativ

Fitues: The Cure – Songs Of A Lost World

Performanca më e mirë alternativ

Fitues: The Cure – Alone

Performanca më e mirë Rap

Fitues: Clipse, Pusha T & Malice feat. Kendrick Lamar & Pharrell Williams – Chains & Whips

Kënga më e mirë Rap

Fitues: Kendrick Lamar feat. Lefty Gunplay – TV Off

Albumi më i mirë Rap

Fitues: Kendrick Lamar – GNX

The post Bad Bunny bën histori në Grammy ndërsa yjet protestojnë kundër ICE appeared first on Gazeta Si.

↗

Guterres: OKB rrezikon kolaps financiar

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Kombet e Bashkuara janĂ« nĂ« rrezik tĂ« njĂ« “kolapsi tĂ« afĂ«rt financiar” pĂ«r shkak tĂ« mospagimit tĂ« tarifave nga shtetet anĂ«tare, ka paralajmĂ«ruar kreu i kĂ«tij organi.

AntĂłnio Guterres tha se OKB-ja pĂ«rballet me njĂ« krizĂ« financiare e cila “po thellohet”, duke kĂ«rcĂ«nuar zbatimin e programit”, dhe se paratĂ« mund tĂ« mbarojnĂ« deri nĂ« korrik.

Ai shkroi në një letër drejtuar ambasadorëve se të 193 shtetet anëtare duhej të respektonin pagesat e tyre të detyrueshme ose të rishikonin rrënjësisht rregullat financiare të organizatës për të shmangur kolapsin.

Kjo vjen pasi kontribuesi mĂ« i madh i OKB-sĂ«, SHBA-tĂ«, refuzuan tĂ« kontribuonin nĂ« buxhetet e saj tĂ« rregullta dhe paqeruajtĂ«se, dhe u tĂ«rhoqĂ«n nga disa agjenci qĂ« i quajtĂ«n njĂ« “humbje tĂ« parave tĂ« taksapaguesve”.

The post Guterres: OKB rrezikon kolaps financiar appeared first on Gazeta Si.

↗

Arrestohet pronari i dyqanit në Tiranë, shiste veshje, çanta, syze dhe ora me logo false

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

NjĂ« 29-vjeçar Ă«shtĂ« arrestuar nĂ« TiranĂ«, pasi nĂ« dyqanin e tij nĂ« rrugĂ«n “Sulejman Delvina”, ai shiste produkte me logo false.

Gjatë kontrolleve nga policia, në dyqan u gjetën veshje, çanta, syze dhe ora me logo të markave ndërkombëtare, të dyshuara false.

H. R., 29 vjeç, banues në Tiranë nuk kishte fatura mbi origjinën e mallrave si dhe dyshohet se nuk lëshonte kuponë për shitjen e tyre, me qëllim shmangien e detyrimeve tatimore.

The post Arrestohet pronari i dyqanit në Tiranë, shiste veshje, çanta, syze dhe ora me logo false appeared first on Gazeta Si.

↗

Simptomat/ Sa e rrezikshme është cereulida e gjendur në qumështin formulë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Tërheqjet nga shumë vende të disa lloje qumështi formulë (seri, produkte dhe marka të ndryshme) janë duke vazhduar pas zbulimit të cereulidës, një toksinë e prodhuar nga bakteri Bacillus cereus, e cila mund të shkaktojë të përziera, të vjella dhe diarre. Tërheqjet paraprake filluan në dhjetor 2025 dhe vazhdojnë si një masë parandaluese e shëndetit publik.

Tërheqjet janë globale, me produkte që shiten si në Europë ashtu edhe në vende jashtë Europës. Pasi shumë vende në Europë e kishin tërhequr produktin, reagoi edhe AKU, duke lajmëruar tërheqjen urgjente të produktit Aptamil 1 Pronutra 800g, me datë skadence 10 nëntor 2026, nga tregu si dhe u ka kërkuar prindërve që kanë blerë këtë produkt ta rikthejnë në marketin që e kanë marrë.

Por çfarë është cereulida dhe sa i rrezikshëm është për fëmijët?

Cereulida është një toksinë që mund të shkaktojë të përziera, të vjella dhe dhimbje stomaku të papritura 30 minuta deri në gjashtë orë pas konsumimit. Tek foshnjat më të vogla, ajo mund të ndryshojë ekuilibrin e kripës së trupit dhe të çojë në ndërlikime të tilla si dehidratimi.

Mjekët thonë se efektet e mundshme të rënda shëndetësore konsiderohen të ulëta deri në të moderuara dhe varen nga mosha e foshnjës, me të porsalindurit dhe foshnjat nën gjashtë muaj më shumë në rrezik për sëmundje të rënda.

ECDC, Qendra Europiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve njofton se ka marrë raporte për diarre tek foshnjat pas konsumimit të produkteve të tërhequra ndërkohë që po vazhdojnë hetimet kombëtare. Në një rast, një foshnjë që kishte konsumuar formulë nga një seri e tërhequr rezultoi pozitive për toksinën dhe kishte të vjella dhe diarre.

ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« theksohet se tĂ« vjellat dhe diarreja tek foshnjat janĂ« simptoma tĂ« zakonshme dhe mund tĂ« shkaktohen nga shumĂ« faktorĂ« tĂ« ndryshĂ«m, duke pĂ«rfshirĂ« infeksione virale si norovirusi.

Këshilla dhe rekomandime për shëndetin publik

Për foshnjat që zhvillojnë të vjella ose diarre pas konsumimit të formulës që përmban toksinën, ECDC rekomandon këshillimin me mjekun e familjes dhe nëse simptomat janë të rënda, si dehidratim ose të vjella të vazhdueshme, duhet të paraqiten menjëherë në urgjencë.

Simptomat gastrointestinale tek foshnjat mund të çojnë shpejt në ndërlikime, pavarësisht nga shkaku themelor.

The post Simptomat/ Sa e rrezikshme është cereulida e gjendur në qumështin formulë appeared first on Gazeta Si.

❌