Pesimizmi është problemi kryesor i ekonomisë!
TĂ« menduarit pozitiv mund tâi ndihmojĂ« njerĂ«zit qĂ« ndihen tĂ« dĂ«shpĂ«ruar. Edhe politikanĂ«t e kuptojnĂ« se pritshmĂ«ritĂ« pesimiste mund tĂ« vetĂ«pĂ«rmbushen.
NĂ« fund tĂ« viteve 1970, teksa Amerika pĂ«rballej me njĂ« krizĂ« energjie dhe stanjacion, presidenti Jimmy Carter paralajmĂ«roi se rreziku mĂ« i madh ishte njĂ« âkrizĂ« besimiâ qĂ« po gĂ«rryente institucionet publike dhe sipĂ«rmarrjen private. Dekada mĂ« vonĂ«, Abe Shinzo, lideri me mandatin mĂ« tĂ« gjatĂ« nĂ« Japoni, argumentoi se stanjimi po mbahej gjallĂ« nga njĂ« âmentalitet deflacionistâ dhe u pĂ«rpoq tâi trondiste familjet dhe bizneset pĂ«r tâi nxjerrĂ« prej tij. Xi Jinping, udhĂ«heqĂ«si kryesor i KinĂ«s, e ka bĂ«rĂ« promovimin e âenergjisĂ« pozitiveâ njĂ« prioritet kombĂ«tar. Sot, energjia pozitive Ă«shtĂ« e pakĂ«t. Pesimizmi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« i pĂ«rhapur dhe i qĂ«ndrueshĂ«m.
Në Amerikë, besimi i konsumatorëve është pranë një niveli rekord të ulët. Në mbarë Europën, besimi ekonomik ka qenë nën mesataren afatgjatë për më shumë se tre vjet. Një sondazh i ri nga FGS Global, një kompani konsulence, me 20.000 votues dhe drejtues biznesesh në SHBA, Britani, Kanada, BE dhe Japoni, nxjerr në pah një konsensus të zymtë: në të 27 vendet, shumica besojnë se jeta do të jetë më e vështirë për brezin e ardhshëm dhe se sistemi është i manipuluar në favor të të pasurve. Në të gjitha vendet përveç Danimarkës, shumica i konsiderojnë institucionet publike joefektive dhe shpërdoruese. Sondazhe të tjera tregojnë të njëjtën tablo. Në një anketë të Gallup International me gati 60.000 të rritur, pesimistët e ekonomisë ë janë rreth dy herë më të shumtë se optimistët në Britani dhe Japoni. Në Gjermani ata janë gati 12 herë më të shumtë.
Pesimizmi i vazhdueshĂ«m Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« nga kufizimet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« ekonomisĂ« globale. Kur pritshmĂ«ritĂ« pĂ«rkeqĂ«sohen, ekonomitĂ« mund tĂ« sillen nĂ« mĂ«nyra qĂ« zbehin efektet e politikave tĂ« arsyeshme dhe i shtrembĂ«rojnĂ« ato. John Maynard Keynes e pĂ«rmblodhi kĂ«tĂ« me idenĂ« e âinstinkteve shtazoreâ, duke vendosur besimin dhe pritshmĂ«ritĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« rezultateve ekonomike. Robert Shiller, ekonomist fitues i Ămimit Nobel, ka pĂ«rshkruar mĂ« pas se si narrativat e zymta mund tĂ« pĂ«rhapen, duke formĂ«suar sjelljen nĂ« mĂ«nyra qĂ« nuk parashikohen nga modelet ekonomike. NdĂ«rsa zymtĂ«sia rrĂ«njoset nĂ« ekonomitĂ« e pasura, ajo rrezikon tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« frenĂ« vetĂ«pĂ«rforcuese tĂ« rritjes. Pasojat janĂ« mĂ« pak investime nĂ« tĂ« ardhmen, njĂ« prirje drejt njĂ« politike qĂ« e bĂ«n disiplinĂ«n fiskale mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu mbajtur.
Pesimizmi fillimisht vepron si njĂ« goditje pasigurie. Kur e ardhmja duket mĂ« e errĂ«t, rritet vlera e pritjes. Familjet dhe bizneset shtyjnĂ« vendime qĂ« janĂ« tĂ« kushtueshme pĂ«r tâu kthyer pas. Efektet afatshkurtra tashmĂ« janĂ« tĂ« dukshme. NĂ« AmerikĂ«, punĂ«simi Ă«shtĂ« mĂ« i ulĂ«t se gjatĂ« pandeisĂ«, pavarĂ«sisht rritjes solide tĂ« PBB-sĂ«. Ky qarkullim i ngadaltĂ« nĂ« tregun e punĂ«s dĂ«mton efikasitetin. Norma e kursimit tĂ« familjeve nĂ« zonĂ«n e euros, prej 15% nĂ« vitin 2025, Ă«shtĂ« goxha mĂ« e lartĂ« se nĂ« periudhĂ«n e para pandemisĂ«. Besimi i ulĂ«t mund tĂ« kontribuojĂ« gjithashtu nĂ« ndryshime tĂ« tjera shoqĂ«rore, nga normat e ulĂ«ta tĂ« lindshmĂ«risĂ« te rĂ«nia e regjistrimeve nĂ« universitete.
NjĂ« tjetĂ«r shprehje e pesimizmit Ă«shtĂ« besimi se ekonomia Ă«shtĂ« e manipuluar, gjĂ« qĂ« nxit tĂ« menduarit me logjikĂ« dikush duhet tĂ« fitojĂ« e dikush tĂ« humbasĂ« njohur si âzero-sumâ. Kur njerĂ«zit supozojnĂ« se fitimet pĂ«r njĂ« grup vijnĂ« vetĂ«m nĂ« kurriz tĂ« njĂ« tjetri, ata mbĂ«shtesin politika qĂ« zhvendosin fokusin nga rritja drejt rishpĂ«rndarjes dhe mbrojtjes. Pepper Culpepper nga Universiteti i Oksfordit dhe bashkautorĂ«t e tij zbulojnĂ« se, nĂ« disa vende tĂ« pasura, ata qĂ« besojnĂ« se sistemi favorizon tĂ« pasurit kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« mbĂ«shtesin rishpĂ«rndarjen zero-sum. Instinkte tĂ« ngjashme formĂ«sojnĂ« qĂ«ndrimet ndaj migracionit dhe tregtisĂ«. Stefanie Stantcheva nga Universiteti i Harvardit tregon se mendimtarĂ«t zero-sum favorizojnĂ« proteksionizmin dhe kufijtĂ« mĂ« tĂ« rreptĂ«, ndjenja qĂ« tani janĂ« tĂ« zakonshme nĂ« botĂ«n e pasur.
E njĂ«jta logjikĂ« vlen edhe pĂ«r ndryshimin teknologjik. NĂ« sondazhin mĂ« tĂ« fundit tĂ« Harvardit mbi tĂ« rinjtĂ«, tĂ« rinjtĂ« amerikanĂ« mendonin se inteligjenca artificiale do tĂ« shkatĂ«rrojĂ« mundĂ«sitĂ« sesa do tâi krijojĂ« ato. NĂ« sondazhin e FGS Global, shtatĂ« nga dhjetĂ« tĂ« anketuar mbĂ«shtetĂ«n rregullim tĂ« rreptĂ« dhe taksim tĂ« lartĂ« tĂ« kompanive tĂ« inteligjencĂ«s artificiale. Rezultati i mundshĂ«m Ă«shtĂ« njĂ« kthesĂ« drejt njĂ« ekonomie-fortese qĂ« premton mbrojtje, por zbeh rritjen.
Pa dhimbje, sâka fitim
NjĂ« rrezik i fundit i pesimizmit Ă«shtĂ« se ai minon disiplinĂ«n fiskale. Kur votuesit mendojnĂ« se e ardhmja Ă«shtĂ« e zymtĂ«, toleranca e tyre pĂ«r dhimbje afatshkurtra bie. ShtrĂ«ngimi i rripit nĂ« Suedi nĂ« mesin e viteve 1990 funksionoi sepse suedezĂ«t besonin se sakrifica do tĂ« shpĂ«rblehej. Aty ku njĂ« besim i tillĂ« mungon, rripat zgjidhen. NĂ« EuropĂ«n Jugore pas vitit 2010, konsolidimi i imponuar mes stanjimit hasi nĂ« rezistencĂ« tĂ« ashpĂ«r. Kur elektoratet ndihen tĂ« dĂ«shpĂ«ruara, ato shpĂ«rblejnĂ« politikanĂ«t pĂ«r lehtĂ«sim dhe jo pĂ«r pĂ«rmbajtje. Kjo i mban deficitĂ«t tĂ« larta dhe e bĂ«n inflacionin mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu frenuar.
Kjo tashmë po ndodh. Vitin e kaluar, deficiti mesatar buxhetor në vendet e pasura kaloi 4% të PBB-së; në Amerikë ishte afër 6%. Megjithatë, përmbajtja fiskale mbetet e paarritshme. Presidenti Donald Trump ka miratuar ulje të reja taksash, ndërsa ka lënë të kuptohet për më shumë dhurata për të qetësuar votuesit e pakënaqur. Përpjekjet e Francës për të shkurtuar shpenzimet shpesh shkaktojnë kriza politike. Në Japoni, qeveria zbuloi në fund të vitit të kaluar paketën më të madhe stimuluese që nga pandemia, pavarësisht se borxhi publik është ndër më të lartët në botë. Edhe Kanadaja iu drejtua pushimeve të përkohshme tatimore për të rritur besimin, duke shtuar kosto dhe kompleksitet për bizneset.
Gjendja e sotme është terren pjellor për populistët që premtojnë mbrojtje dhe shpenzime në vend të reformave. Kjo ushqen një rreth vicioz ku errësira nxit mbështetje për liderë populistë, qeverisja e të cilëve dobëson institucionet dhe dëmton rritjen. Kërkimet tregojnë se vendet e qeverisura nga populistët pësojnë dëme ekonomike afatgjata, me të ardhura më të ulëta dhe paqëndrueshmëri më të madhe shumë kohë pasi ata marrin pushtetin. Kërcënimi më i madh për ekonominë botërore sot është një politikë e formësuar nga vetë pesimizmi.
Burimi: The Economist, përshtati gazetasi.al
The post Pesimizmi është problemi kryesor i ekonomisë! appeared first on Gazeta Si.














