Me 33 fletë-arresti të firmosura, 26 për burg dhe 7 për arrest shtëpie, prokuroria e Durrësit i dha fund hetimeve që nisën për 2800 ton mbetje të rrezikshme të prodhuara nga Kurum International në Elbasan dhe u nisën me anije drejt Tajlandës duke përdorur dokumenta të falsifikuara.
Por sipas asaj qĂ« shkruan Lapsi.al jo vetĂ«m se 2800 ton mbetje ishin tĂ« rrezikshme, por nxjerr nĂ« dritĂ« njĂ« skandal tĂ« pĂ«rmasave tĂ« frikshme, shumĂ« herĂ« mĂ« i madh se ai qĂ« denoncoi âBasel Action Networkâ, organizata mjedisore me qendĂ«r nĂ« Shtetet e Bashkuara.
Nga hetimet del se Kurum prodhoi qindra mijëra tonelata mbetje në vitet e fundit, që u menaxhuan në mënyrë kriminale, madje disa dhjetëra mijëra prej tyre humbën pa gjurmë në Elbasan.
Faktet tregojnë se 2800 ton mbetjet e nisura drejt Tajlandës ishin vetëm maja e ajsbergut. Sepse në realitet tonelatat me mbetje të rrezikshmë në Shqipëri magazinohen në mjedise të papërshtatshme, trafikohen me dokumenta të falsifikuara, madje edhe zhduken pa lënë asnjë gjurmë.
Zyrtarja më e lartë e arrestuar është ish-drejtoresha e Autoritetit Kombëtar të Mjedisit, Arta Dollani. Në media ajo përflitet si një nga njerëzit e besuar të ish-ministres Mirela Kumbaro, por është e lehtë të kuptohet se lidhjet e biznesmenëve që merren me transportin e mbetjeve të Kurum shkojnë shumë më lart. Nuk është rastësi që ata veprojnë në një mjedis të pakontrolluar, ku shteti nuk ekziston dhe ku ligji përkulet duke toleruar një treg kriminal të transportit të mbetjeve.
NĂ« faqen 70 tĂ« dosjes, prokuroria shkruan se Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit ârezulton se nuk ka kryer inspektime nĂ« pĂ«rputhje me ligjin pranĂ« shoqĂ«risĂ« Kurum International sha, Alliance Resource shpk, Sokolaj shpak dhe ESM APOâ PĂ«r pasojĂ«, vazhdojnĂ« hetuesit, Ă«shtĂ« lejuar grumbullimi, transportimi dhe mĂ« pas kontrabandimi e mbetjeve tĂ« rrezikshme, tĂ« cilat âsipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« administruara nga Prokuroria, nĂ« tĂ« paktĂ«n 4 vitet e fundit janĂ« transportuar me qindra mijĂ«ra tonelata nĂ« vitâ.
Sasia gjigande me mbetje që përmendin prokurorët është tronditës, por tregon përmasat e vërteta të paligjshmërisë në këtë fushë.
NĂ« letĂ«r rezulton se kompania turke Kurum International ka prodhuar vetĂ«m 1000 ton mbetje tĂ« rrezikshme, por sqaron prokuroria e DurrĂ«sit ânga tĂ« dhĂ«nat rezulton se ka tregtuar vetĂ«m tek Sokolaj shpk nĂ«pĂ«rmjet 4 faturave nĂ« vitin 2023 dhe 2024 mbi 4122 Ton mbetje te rrezikshmeâ. Kjo pĂ«rplasje shifrash me 4 mijĂ« herĂ« mĂ« shumĂ« se sa deklarohej, Ă«shtĂ« dĂ«shmi se sa larg ka shkuar abuzimi me dokumentat shtetĂ«rorĂ«.
Kurum prodhoi 30 mijë ton mbetje të rrezikshme në 4 vjet
Ekspertimi kimik mjedisor i përmendur në aktet e prokurorisë sillet kryesisht në dy përbërje të materialit tregtar, një përzierje tipike e pluhurit të furrës elektrike të çelikut, EAF dust, e cila përmban metale të rënda, oksid hekuri apo oksid zinku.
Vlen tĂ« citohet njĂ« dĂ«shmi brenda uzinĂ«s e njĂ« personi tĂ« quajtur Rami Bunga, i cituar si specialist pranĂ« zyrĂ«s sĂ« mjedisit te Kurum International. Ai shpjegon se prodhimi i oksidit tĂ« zinkut, âpĂ«r 4 ose 5 vitet e fundit ka qenĂ« rreth 25.000 deri nĂ« 30.000 tonâ.
Sasitë e mëdha që prodhohen çdo vit tregojnë se rasti i denoncuar i Tajlandës ishte thjesht një destinacion ku u ndez sirena.
Mbi këtë sfond, Prokuroria ka ngritur akuza për drejtues të Kurum International, të kompanive që merreshin me transportin e lëndëve kimike dhe për zyrtarë të Agjencia Kombëtare e Mjedisit, Doganës, Autoritetit Portual dhe operatorit të terminalit.
Në të njëjtën kohë, sipas strukturës së dosjes, tre kompani dalin si nyje ku mbetjet kalonin përpara se të humbnin gjurmët ose të dilnin jashtë, Alliance Resource sh.p.k., Bajrami N sh.p.k., Sokolaj sh.p.k..
âAlliance Resourceâ dhe âSokolaj shpkâ, falsifikimet pĂ«r eksportin e mbetjeve
Sokolaj sh.p.k. është kompania që falsifikoi dokumentat për 2800 ton mbetje të rrezikshme që ishin nisur drejt Tajlandës por sipas prokurorisë së Durrësit, kjo ishte një skemë që zbatohej prej vitesh.
Faturat e gjetura në kompaninë Kurum dëshmonin për prodhimin e mbetjeve të rrezikshme, por në fund të procedurave, nga porti i Durrësit rezultonte se eksportohej mbetje e parrezikshme. Faturat manipuloheshin rrugës, por për të kuptuar sasitë e mëdha që ka eksportuar kjo kompani jashtë vendit prokuroria ka sekuestruar disa kontrata.
NĂ« njĂ«rĂ«n prej tyre, qĂ« vlen tĂ« citohet nĂ« faqen 40 tĂ« dosjes thuhet: âNĂ« kĂ«rkesĂ«n e datĂ«s 19.08.2022, Sokolaj shprehet se bazuar nĂ« kontratĂ«n me gjeneruesin e mbetjeve Kurum International sh.a., angazhohet ti blejĂ« mbetjet me kod 10 02 07*, me sasi vjetore 25.000 ton nĂ« vit, me vend origjine Kurum, Elbasan.â
BĂ«het fjalĂ« pĂ«r sasi mbetjesh tĂ« rrezikshme tĂ« cilat ishin stok pranĂ« kompanisĂ« Kurum nĂ« Bradashesh tĂ« Elbasanit. Prokuroria vazhdon: âSokolaj nuk rezulton tĂ« ketĂ« Autorizim pĂ«r eksportim tĂ« mbetjeve tĂ« rrezikshme⊠pĂ«r periudhĂ«n 2022,2024â.
E njĂ«jtĂ« Ă«shtĂ« skema edhe tek kompania Alliance Resource sh.p.k. VetĂ«m se tek kjo kompani janĂ« gjetur sasi tĂ« mĂ«dha nĂ« stok nĂ« kushte tĂ« papĂ«shtatshme pĂ«r tâu ruajtur.
âPĂ«rveç faktit qĂ« nuk ka disponuar dokumentacionin, sasia e mbetjeve Ă«shtĂ« gjendur nĂ« stok, ndĂ«rkohĂ« qĂ« subjekti marrĂ«s i mbetjeve tĂ« rrezikshme ka detyrĂ«n e trajtimit tĂ« tyre dhe jo tĂ« magazinojĂ« sasi tĂ« mĂ«dha mbetjesh duke i lĂ«nĂ« tĂ« patrajtuara duke shtuar efektet e rrezikut tĂ« lĂ«shimit tĂ« gazrave toksikĂ« nĂ« mjedis e nĂ« ajĂ«râ thuhet nĂ« dosje.
Hetuesit kanë kryer kontrolle në ambjentet e Alliance, por thonë se kompania nuk ka paraqitur dokumentacion provues se çfarë ka ndodhur me këto mbetje, si janë trajtuar, nëse janë transportuar a shitur tek të tretë, apo janë eksportuar.
Dyshimet janĂ« se Kurum dhe Alliance âkanĂ« shkelur legjislacionin pĂ«r menaxhimin e mbetjeve duke i transferuar mbetjet tek tĂ« tretĂ«t nĂ« sasi shumĂ« tĂ« mĂ«dha, me kosto tĂ« ulĂ«t pĂ«r tĂ« shmangur kostot e asgjĂ«simitâ thotĂ« dosja.
âBajrami Nâ, dhjetĂ«ra mijĂ«ra ton mbetje tĂ« zhdukura pa gjurmĂ«
Por ndĂ«rsa dy kompanitĂ« e tjera kishin synim tâi nxirrnin mbetjet jashtĂ« vendit pĂ«r tâu trajtuar, njĂ« krim akoma mĂ« i rĂ«ndĂ« duket tĂ« jetĂ« konsumuar nga njĂ« kompani tjetĂ«r âBajrami Nâ sh.p.k. Kjo kompani pĂ«rmendet nĂ« dosje pĂ«r sasi tĂ« mĂ«dha mbetjesh tĂ« parrezikshme, kryesisht skorje qĂ« janĂ« zhdukur pa gjurmĂ«.
Hetuesit kanĂ« gjetur tre kontrata me gjithsek 40 mijĂ« ton mbetje, tĂ« cilat kjo kompani synonte tâi trajtonte me impiant betoni dhe tâi pĂ«rdorte si stabilizant tĂ« rrugĂ«ve.
Hetimet listojnĂ« shifra tĂ« tilla si âka shitur 15996 ton⊠16253 ton⊠dhe 10359 tonâ, por qĂ« shoqĂ«rohet me humbje tĂ« gjurmĂ«s, ânuk ka asnjĂ« informacion⊠ku janĂ« depozituar kĂ«to mbetje, dhe si janĂ« trajtuar⊠nuk ka asnjĂ« regjistĂ«râ.
Nga fashikulli i prokurorisĂ«, kompania Bajrami N shpk del si âvrima e zezĂ«â e hetimit, ku dhjetĂ«ra mijĂ«ra tonelata me mbetje janĂ« zhdukur pa lĂ«nĂ« gjurmĂ«.
âBajrami Nâ sh.p.k. ka lidhur kontratĂ« me shoqĂ«rinĂ« âKurum International sh.a.â por shoqĂ«ria âBajrami Nâ sh.p.k. nuk disponon leje pĂ«r pĂ«rpunimin/trajtimin e skorjeve⊠AsnjĂ«ri prej kodeve 100201 dhe 100202 nuk pĂ«rfshihet nĂ« lejet mjedisore tĂ« kĂ«saj shoqĂ«rie. Nga tĂ« dhĂ«nat e administruara nuk ka asnjĂ« informacion se çfarĂ« procesi pune ka ndodhur, ku janĂ« depozituar kĂ«to mbetje, dhe si janĂ« trajtuar pasi nuk ka asnjĂ« regjistĂ«r tĂ« deklaruar mbi toâ citohet prokuroria e DurrĂ«sit.
Një qeveri e shqetësuar për lajmet toksike
Institucioni që duhet të ishte gardiani i këtij tregu delikat dhe me pasoja të rënda për mjedisin, Agjencia Kombëtare e Mjedisit, përshkruhet si një hallkë jofunksionale në tregun e mbetjeve të Kurum.
Drejtuesja e AKM, Arta Dollani akuzohet se ânuk e ka pĂ«rmbushur detyrĂ«n⊠nuk ka kryer vlerĂ«sime tĂ« plota⊠dhe rezulton se nuk e ka monitoruar zbatimin e kritereve tĂ« lejesâ.
NĂ« njĂ« tjetĂ«r pasazh, prokuroria thotĂ« se ânuk ka kryer inspektime nĂ« pĂ«rputhje me ligjinâ pranĂ« subjekteve kryesore, Kurum International, Alliance Resource sh.p.k., Sokolaj sh.p.k., dhe ESM APOâ.
Autoriteti KombĂ«tar i Mjedisit duket se ka kĂ«rkuar informacion vetĂ«m âpasi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« publik rasti i eksportimitâ, nĂ« TajlandĂ«, por mĂ« parĂ« ânuk ka kryer asnjĂ« lloj verifikimi nĂ« terrenâ.
Megjithatë kjo është fotografia e bllokimit të një mekanizmi të vogël, siç është Autoriteti Kombëtar i Mjedisit. Prokuroria e Durrësit është përqëndruar te ky mekanizëm, duke lënë jashtë dështimin e aparatit të madh shtetëror, si një organizëm që zgurdullon sytë vetëm kur skandali del në media, përpëlitet pak kur ndërhyn prokuroria, por rikthehet sërish në gjumë me idenë se çudia më e madhe tre ditë zgjat.
Akoma mĂ« rĂ«ndĂ« ishte nĂ« fjalimin nĂ« parlament kryeministri Edi Rama. Fajin pĂ«r mbetjet e rrezikshme qĂ« prodhohen dhe trafikohen, ai ia faturoi mediave dhe opozitĂ«s, me pretendimin se skandali u shpik nga kokat e sĂ«mura qĂ« janĂ« prekur nga âpsikopatologjitĂ«â, tĂ« atyre qĂ« shkruajnĂ« âfletĂ«rrufeâ dhe tĂ« atyre qĂ« udhĂ«hiqen nga âfantazi malinjeâ, qĂ« kanĂ« pĂ«r qĂ«llim âhelmimin e shqiptarĂ«veâ pĂ«rmes burimeve dixhitale.
âA Ă«shtĂ« kryer eksport i mbetjeve tĂ« rrezikshme? Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« bĂ«ra me dije publikisht, nĂ« çdo deklaratĂ«, e nĂ« çdo dokument tĂ« paraqitur nga subjektet private, si pjesĂ« e procedurave tĂ« eksportit, Ă«shtĂ« shumĂ« e qartĂ« se eksporti i mallrave nĂ« fjalĂ« nuk Ă«shtĂ« eksport mbetjesh tĂ« rrezikshmeâ, u shpreh kryeministri nĂ« parlament.
Login
