Dolly Parton, një nga emrat më të mëdhenj të muzikës country, ndërroi jetë në moshën 80-vjeçare, pas një beteje me kancerin. Lajmin e bëri të ditur publicisti i saj, Marcel Pariseau.

Përfaqësuesi i saj e kujtoi Parton jo vetëm për muzikën, por edhe për humanizmin dhe bujarinë e saj.

“Ajo u nda nga jeta në Qendrën e Kancerit Vanderbilt-Ingram e rrethuar nga të dashurit e saj. Parton e kaloi jetën duke sjellë gëzim, të qeshura, shpresë dhe integritet në gjithçka që prekte”, tha ai.

Presidenti amerikan Donald Trump tha se në Amerikë do të mbahen 7 ditë zie në nder të artistes. Ndërkohë artistë me famë botërore e përshkruan atë si një njeri bujar dhe frymëzuese.

“Një dritë me zemër të bardhë dhe një shpirt bujar” shkroi Celine Dion në një postim në Instagram.

“Na mësoi se një grua mund të jetë e fuqishme, e bukur dhe e talentuar, dhe prapëseprapë të jetë e sjellshme dhe se suksesi nuk duhet të vijë kurrë në kurriz të bujarisë apo zemrës”, tha këngëtarja dhe aktorja Jennifer Hudson.

Parton ishte një prej figurave më të njohura dhe më të dashura të muzikës amerikane. Karriera e saj, e shtrirë në rreth shtatë dekada, solli disa prej këngëve më ikonike të muzikës country dhe pop, mes tyre “Jolene” dhe “9 to 5”.

The post U shua në moshën 80-vjeçare Dolly Parton, legjenda e muzikës country, vuante nga kanceri appeared first on Gazeta Si.

Vetëm pak vite më parë, industria e modës dukej se po lëvizte drejt një përfshirjeje më të madhe të trupave me përmasa të ndryshme. Markat zgjeruan koleksionet, modelet plus-size u shfaqën më shpesh në fushata reklamuese dhe lëvizja për pozitivitetin e trupit fitoi vëmendje të madhe.

Por ky ndryshim duket se po zbehet.

Një nga shembujt më të qartë është H&M. Në vitin 2023, modelja dhe aktivistja Tess Holliday bashkëpunoi me kompaninë si konsulente për madhësitë dhe përfshirjen. Marka premtoi të zgjeronte gamën deri në 4XL dhe të rriste diversitetin e modeleve.

Tre vjet më vonë, megjithatë, këto premtime duken shumë më pak të dukshme.

Sipas të dhënave të kompanisë kërkimore Edited, madhësitë 3XL dhe 4XL përbënin rreth 2% të fustaneve të reja të H&M në pranverë-verë 2025, por në të njëjtën periudhë të vitit 2026 ato mungonin plotësisht. Edhe XXL dhe XL pësuan rënie në pjesën që zinin në inventarin e ri.

H&M e shpjegon këtë vendim me një arsye të drejtpërdrejtë- kërkesën më të ulët për madhësitë më të mëdha.

Një hap pas për modën gjithëpërfshirëse

Holliday, e cila nuk punon më me H&M, thotë se fillimisht ishte skeptike, por u bë optimiste kur pa disa prej ndryshimeve që kishte propozuar të zbatoheshin. Me kalimin e kohës, megjithatë, ajo arriti në përfundimin se përfshirja nuk ishte aq e qëndrueshme sa kishte shpresuar.

H&M nuk është rasti i vetëm.

Edhe Mango ka reduktuar ndjeshëm ofertën e fustaneve në madhësitë më të mëdha, ndërsa të dhënat për Anthropologie tregojnë një rënie të ofertës plus-size. Ndërkohë, marka të tjera kanë ndërmarrë hapa të ngjashëm gjatë viteve të fundit, duke mbyllur ose zvogëluar koleksionet me madhësi të zgjeruara.

Old Navy reduktoi ofertën e saj plus-size në vitin 2022, ndërsa Torrid mbylli 151 dyqane, gati një të tretën e rrjetit të saj. Për konsumatorët, kjo ka sjellë gjithnjë e më pak mundësi. Shumë prej tyre po drejtohen te blerjet online, tregu i dorës së dytë ose edhe po qepin vetë rrobat.

Tess Holliday thotë se rënia e ofertave nisi të bëhej e dukshme gjatë pandemisë dhe u përshpejtua pas vitit 2022. Sipas saj, diversiteti trupor nuk është më prioritet për shumë marka.

Një faktor që po ndryshon tregun është përhapja e barnave GLP-1, si Ozempic. Sipas të dhënave të cituara në analizë, përdorimi i tyre në SHBA është rritur ndjeshëm, ndërsa norma e obezitetit ka filluar të bjerë pas dekadash rritjeje.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se tregu plus-size po zhduket. Rreth 66% e grave amerikane ende veshin madhësinë 14 ose më lart. Për më tepër, të dhënat e ThredUp tregojnë se kërkesa për veshje të mëdha, XL dhe plus-size u rrit me 17.4% gjatë vitit 2026, shumë më shpejt se kërkesa për madhësitë e vogla dhe të mesme.

Kjo krijon një paradoks: markat po reduktojnë ofertën, ndërsa një pjesë e madhe e konsumatorëve vazhdon të kërkojë madhësi më të mëdha. Nëse kompanitë tradicionale vazhdojnë të tërhiqen, tregu i dorës së dytë dhe platformat online mund të përfitojnë nga boshllëku që ato po krijojnë.

The post Ku shkuan të gjitha rrobat XXL? Markat e modës po heqin dorë nga to në epokën GLP-1 appeared first on Gazeta Si.

Rreth 1,800 njerëz u mblodhën në Japoninë veriore për të tërhequr një kala 360 tonëshe pak më shumë se dy metra më afër vendit të saj origjinal të pushimit, si pjesë e rinovimeve të vazhdueshme.

Kalaja- një kullë e fortifikuar brenda një kështjell – duhej të zhvendosej për të riparuar një mur që u dëmtua në një tërmet të madh.

Të shtunën, pjesëmarrësit e tërhoqën ndërtesën- e cila ishte vendosur në shina- 1.13 m, ndërsa të dielën u zhvendos edhe 1.09 m të tjera.

“Kishim rreth 8,000 aplikime për 1,800 vendet e lira gjatë dy ditëve të fundit, afërsisht katër herë më shumë seç duhej, kështu që jo të gjithë mund të merrnin pjesë,” tha për Guardian Kensuke Hayasaka, kreu i divizionit të parqeve dhe hapësirave të gjelbra në Qytetin Hirosaki.

“Jo vetëm nga qyteti, por nga e gjithë Japonia dhe jashtë saj; një numër i konsiderueshëm nga Azia Juglindore dhe nga Evropa dhe Amerika e Veriut.”

The post Japonia rekruton 1,800 persona për të zhvendosur një kala 360 tonëshe appeared first on Gazeta Si.

Ndërsa Kina tërheq vëmendjen e botës me robotët humanoide që vrapojnë, kërcejnë dhe garojnë, një revolucion shumë më pak spektakolar po zhvillohet brenda fabrikave, laboratorëve dhe klasave. Automatizimi industrial dhe inteligjenca artificiale po ndryshojnë me shpejtësi mënyrën se si prodhohen makinat, pajisjet elektronike dhe produktet e tjera, ndërsa vendi përpiqet të forcojë pozicionin e tij në garën teknologjike me Shtetet e Bashkuara.

Në qendër të këtij transformimi janë njerëz si Chen Tianyu, një mësues i ri i inteligjencës artificiale dhe robotikës. Ai e ndjek nga afër zhvillimin e teknologjisë duke vizituar fabrika të automatizuara dhe më pas ua përcjell këtë përvojë studentëve të tij. Në klasën e tij, të rinjtë mësojnë programim, kontrollojnë robotë industrialë dhe zhvillojnë pajisje mjekësore robotike.

Për Chen, ndryshimi është i pashmangshëm. Ai u thotë studentëve se ata që nuk përshtaten me botën e AI-së dhe robotikës rrezikojnë të mbeten pas në tregun e punës.

Një fuqi robotike në rritje

Kina tashmë është vendi me numrin më të madh të robotëve industrialë në botë. Më shumë se dy milionë robotë punojnë në fabrikat kineze, ndërsa vendi prodhon mbi gjysmën e robotëve industrialë të botës.

Ky zhvillim është pjesë e strategjisë së Pekinit për të krijuar atë që udhëheqësi kinez Xi Jinping e quan “forca të reja prodhuese”. Qëllimi është që teknologjia, automatizimi dhe inteligjenca artificiale të rrisin produktivitetin dhe ta mbajnë Kinën në krye të prodhimit global.

Në fabrikat e vendit, robotët nuk janë domosdoshmërisht humanoidë. Ata saldojnë, lyejnë, montojnë, ngrenë dhe kryejnë detyra të përsëritshme për orë të tëra. Disa prej tyre janë projektuar madje për të ndihmuar në ndërtimin e robotëve të tjerë.

Në Chengdu, për shembull, punëtorët njerëzorë dhe inxhinierët e rinj punojnë së bashku për prodhimin dhe zhvillimin e krahëve robotikë. Kompania CRP Technology ka prodhuar robotë industrialë për vite me radhë dhe pretendon se një krah robotik mund të programohet për të kryer pjesën dërrmuese të detyrave të përsëritshme.

Por robotët ende kanë kufizime. Një prototip i ri i kompanisë, i cili synohet të jetë më autonom dhe më inteligjent, aktualisht është në gjendje të kryejë vetëm detyra të thjeshta. Për inxhinierët, çdo përparim i vogël është një hap drejt një të ardhmeje ku makineritë mund të marrin përsipër gjithnjë e më shumë punë.

Pse Kina po automatizon kaq shpejt?

Një nga arsyet kryesore është demografia. Kina po përballet me një popullsi në tkurrje dhe me një fuqi punëtore që po plaket. Vlerësimet zyrtare sugjerojnë se deri në vitin 2035, më shumë se një e treta e popullsisë do të jetë mbi 60 vjeç.

Kjo krijon një problem për një ekonomi që për dekada është mbështetur te prodhimi masiv dhe miliona punëtorë të fabrikave. Automatizimi shihet si një mënyrë për të kompensuar mungesën e ardhshme të fuqisë punëtore.

Por ekziston një dilemë e madhe: nëse robotët futen në fabrika shumë shpejt, miliona punëtorë mund të humbasin vendet e punës përpara se ekonomia të krijojë mundësi të reja.

Në sektorin kinez të prodhimit punojnë ende rreth 120 milionë njerëz. Prandaj, kalimi drejt automatizimit duhet të menaxhohet me kujdes.

Fabrikat e së ardhmes

Një shembull i qartë është prodhuesi i automjeteve elektrike Leapmotor. Në fabrikat e kompanisë, robotët janë të pranishëm në pothuajse çdo fazë të prodhimit. Proceset e stampimit, saldimit dhe lyerjes janë në thelb plotësisht të automatizuara.

Megjithatë, njerëzit nuk janë zhdukur. Kompania ka më shumë se 25 mijë punëtorë dhe qindra prej tyre kryejnë kontrollet përfundimtare të automjeteve.

Kjo tregon se automatizimi nuk nënkupton domosdoshmërisht zhdukjen e menjëhershme të punës njerëzore. Përkundrazi, ai po ndryshon llojin e punëve që kryhen. Njerëzit po zhvendosen gjithnjë e më shumë drejt programimit, mirëmbajtjes, kontrollit dhe zhvillimit të teknologjisë.

Avantazhi i Kinës

Kina ka një avantazh të rëndësishëm në këtë garë: një bazë të jashtëzakonshme prodhuese. Komponentët që nevojiten për të ndërtuar një robot- motorët, bateritë, sensorët, elektronikën dhe ingranazhet- prodhohen në masë brenda vendit.

Në qytete si Shenzhen ekziston një ekosistem i plotë teknologjik, ku kompanitë mund të sigurojnë shpejt pjesët e nevojshme për të ndërtuar një makineri të re.

Megjithatë, Kina ende përballet me një dobësi të rëndësishme. Sipas ekspertëve, SHBA-ja ka avantazh në zhvillimin e “trurit” të robotëve, pra në inteligjencën artificiale dhe modelet që u japin makinerive aftësi më të avancuara.

Kjo diferencë, megjithatë, po ngushtohet. Kompanitë kineze të AI-së, përfshirë startup-e si DeepSeek dhe Moonshot, kanë treguar se Kina mund të ecë me ritme të shpejta në zhvillimin e modeleve të inteligjencës artificiale.

Kjo po e zhvendos edhe natyrën e garës. Pyetja nuk është më vetëm se kush ndërton modelin më të mirë të AI-së, por kush është në gjendje ta vendosë këtë inteligjencë në miliona makina dhe ta përdorë atë në shkallë industriale.

Brezi i ri po përgatitet

Krahas fabrikave, Kina po investon shumë edhe në arsimimin teknik. Instituti i Teknikëve të Hangzhou-t është një shembull i kësaj qasjeje. Studentët, disa prej të cilëve nisin trajnimin që në moshën 15-vjeçare, mësojnë robotikë, programim, aeronautikë, motorë dhe teknologji të përpunimit të metaleve të rralla.

Sipas mësuesve, shumë prej këtyre studentëve janë të kërkuar nga kompanitë përpara se të përfundojnë studimet.

Kjo strategji synon të përballojë dy probleme njëkohësisht: mungesën e ardhshme të punëtorëve dhe papunësinë e lartë të të rinjve. Në vend që të përgatiten vetëm për profesionet tradicionale, të rinjtë po orientohen drejt sektorëve që pritet të rriten nga automatizimi.

Një revolucion me dy fytyra

Megjithëse automatizimi mund të rrisë produktivitetin, ulë kostot dhe kompensojë mungesën e fuqisë punëtore, ai sjell edhe pasiguri sociale. Është e vështirë të parashikohet se sa vende pune do të krijojë teknologjia dhe sa do të zhduken.

Për më tepër, Kina përballet me probleme të tjera ekonomike, përfshirë krizën e pasurive të paluajtshme, borxhin e lartë të qeverive lokale dhe konsumin e dobët. Nuk është e sigurt nëse revolucioni teknologjik do të jetë i mjaftueshëm për t’i zgjidhur këto probleme.

Në fund, pyetja më e madhe mbetet nëse robotët do të krijojnë më shumë mirëqenie për njerëzit apo do t’u marrin një pjesë të konsiderueshme të vendeve të punës.

Për Chen Tianyu, përgjigjja ende nuk dihet. Teknologjia po ndryshon aq shpejt sa edhe ekspertët nuk mund të parashikojnë saktësisht se ku do të jetë bota pas disa vitesh. Por një gjë duket e sigurt: Kina nuk po pret që revolucioni teknologjik të vijë. Ajo po investon, po ndërton dhe po trajnon njerëzit për të qenë pjesë e tij.

Revolucioni i vërtetë, pra, mund të mos jetë ai që shfaqet në skenë me robotë humanoidë që kërcejnë. Ai po ndodh në heshtje, në linjat e montimit, në laboratorët e inxhinierëve dhe në klasat ku brezi i ri po mëson se si të punojë me makinat e së ardhmes.

The post Përtej robotëve humanoide të Kinës- revolucioni i qetë i automatizimit appeared first on Gazeta Si.

Një aksident i rëndë është regjistruar në orët e para të mëngjesit në Golem.

Blutë njoftojnë se një motomjet me dy persona është përplasur me një bordurë, dhe si pasojë kanë humbur jetën drejtuesi, E. L., 44 vjeç dhe pasagjeri i cili nuk është identifikuar ende.

Ngjarja ka ndodhur rreth orës 00:20.

The post Golem, motori përplaset me bordurën, humbin jetën dy persona appeared first on Gazeta Si.

Ethet e Nilit hyjnë edhe në Shqipëri pasi më 1 gusht është diagnostikuar rasti i parë me këtë sëmundje në qarkun e Korçës.

Që nga fillimi i muajit janar 2026, janë testuar 30 mostra të rasteve të dyshuara për infeksion nga WNV, të cilat kanë rezultuar negative. Rasti i evidentuar, përbën rastin e parë të konfirmuar në Shqipëri për vitin 2026.

ISHP po vijon survejancën epidemiologjike në njerëz, hetimin epidemiologjik dhe entomologjik të rastit të konfirmuar dhe monitorimin e situatës.

Në Shqipëri, infeksioni nga WNV është dokumentuar edhe më parë. Në vitin 2024 janë raportuar 107 raste të konfirmuara dhe 50 raste të mundshme, ndërsa në vitin 2025 janë raportuar 2 raste të konfirmuara.

Ky rast është raportuar edhe në ECDC, Qendra Europiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve, ku Shqipëria sapo i është bashkuar në hartë vendeve europiane si Italia që deri më tani ka 311 raste me ethe të Nilit, Greqia 157, Maqedonia ka 37.

Kjo sëmundje përhapet nga pickimi i mushkonjës dhe simptomat tek personi i prekur nisin me temperaturë, dhimbje koke, dhimbje muskujsh dhe të vjella, por prek trurin dhe është sëmundje vdekjeprurëse.

The post Ethet e Nilit në Shqipëri, konfirmohet në Korçë rasti i parë appeared first on Gazeta Si.

I zmadhuar në një monitor në laboratorin e Kurtesh Sherifi, Hyalomma marginatum mashkull, 6 milimetra i gjatë dhe ‘i veshur’ me armaturë, dukej i frikshëm. Edhe më shqetësuese është se rriqra është një ‘gjuetar’, thotë për Science Sherifi, pedagog në Universitetin e Prishtinës. Ndryshe nga rriqrat që presin në bimësi për një strehues që kalon, Hyalomma, vektori kryesor i virusit që shkakton ethet hemorragjike të Krimesë-Kongos (CCHF), mund të udhëtojë qindra metra në kërkim të bagëtive ose një kafshe tjetër, thotë Sherifi.

“Nëse jemi në terren, Hyalomma po vrapon pas nesh.”

Kosova ka qenë prej kohësh një nga pikat e nxehta të Evropës për CCHF, një sëmundje njerëzore që mund të përparojë nga ethet dhe dhimbjet e muskujve në dështim të mëlçisë, gjakderdhje të rëndë dhe vdekje. Nga viti 2013 deri në vitin 2016, rreth 36 njerëz këtu u shtruan në spital dhe rreth një e treta vdiqën. Por dekada të tëra përballjeje me CCHF e kanë bërë gjithashtu Kosovën, vendin më të ri të Evropës, një nga vendet më me përvojë në zbulimin dhe monitorimin e sëmundjes.

Tani, virologët po këshillojnë vendet e tjera evropiane të mbështeten në këtë ekspertizë, ndërsa virusi po fiton terren në të gjithë kontinentin.

“Duhet të ketë shqetësim, veçanërisht për shkak të ndryshimeve klimatike”, thotë Maryam Keshtkar-Jahromi, specialiste e sëmundjeve infektive në Universitetin Johns Hopkins. Një përmbledhje që ajo është bashkëautore, e botuar në qershor në Virologica Sinica, arriti në përfundimin se CCHF mund të shkaktojë shpërthime të rënda në zonat e paprekura më parë.

Spanja ka regjistruar CCHF të fituara në vend që të paktën nga viti 2013 dhe vazhdon të shohë infeksione sporadike, përfshirë tre deri më tani këtë vit, një fatale. Portugalia konfirmoi rastin e saj të parë në vitin 2024; pacienti vdiq. Dhe në vitin 2023, virusi CCHF u shfaq për herë të parë në rriqra në Francë, ku ende nuk është raportuar asnjë rast njerëzor i fituar në vend.

“Dyshimi im është se do ta gjejmë CCHF në shumë vende ku nuk e prisnim,” thotë Jens Kuhn, virolog i pavarur i cili më parë drejtonte virologjinë në Institutin Kombëtar të Alergjisë dhe Sëmundjeve Infektive të SHBA-së.

Hyalomma ka udhëtuar drejt Evropës veriore me zogj shtegtarë për dekada të tëra. Por deri vonë, rriqrat shpesh hasnin kushte shumë të ashpra për të përfunduar ciklin e tyre jetësor. Një klimë evropiane që ngrohet po e ndryshon këtë. Temperaturat më të larta dhe verat më të gjata tani e bëjnë më të mundshme që rriqrat e papjekur të zhvillohen në të rritur dhe ndoshta të krijojnë popullata lokale, thotë Mohammed Parvage, shkencëtar mjedisor në Agjencinë Suedeze Veterinare.

Një rishikim i vitit 2025 zbuloi se rriqrat Hyalomma ishin raportuar të paktën një herë në 40 vende evropiane. Gjetja e Hyalomma nuk do të thotë domosdoshmërisht se virusi CCHF është i pranishëm. Por mbikëqyrja për të mbetet e fragmentuar në të gjithë Evropën, duke lënë një pamje të paplotë. “Vendet që mendojnë se nuk kanë një virus të veçantë zakonisht nuk testojnë për virusin”, thotë Kuhn.

Shkencëtarët gjithashtu kanë tendencë të përqendrohen te patogjenët vetëm pasi ato shkaktojnë sëmundje të dukshme, thotë Kuhn, në vend që të qarkullojnë në heshtje te kafshët dhe vektorët. Në disa pjesë të Evropës, studiuesit kanë gjetur tashmë prova të virusit CCHF që qarkullon te rriqrat ose kafshët pa raste të fundit njerëzore. Sapo CCHF shfaqet në radarin e një vendi, panelet diagnostikuese mund të zgjerohen dhe papritmas zbulohen më shumë raste.

Kosova ka kaluar dekada duke mësuar se si të kërkojë CCHF. Laboratori i saj kombëtar i shëndetit publik tashmë po kryente testime të antitrupave dhe reaksionit zinxhir të polimerazës para shpërthimit të vitit 2013, shpesh duke kthyer rezultatet në të njëjtën ditë, thotë për Science Xhevat Jakupi, mikrobiolog në Institutin Kombëtar të Shëndetit Publik të Kosovës.

Që atëherë, aftësitë e saj diagnostikuese dhe të sekuencimit janë zgjeruar. Po aq e rëndësishme, thotë ai, është përvoja e akumuluar: “Ne e dimë se çfarë funksionon mirë dhe çfarë nuk funksionon.”

Sisteme të tilla mund të duhen 10 deri në 20 vjet për t’u zhvilluar, thotë Keshtkar-Jahromi. Ajo argumenton se Kosova, Shqipëria dhe Bullgaria, të cilat kanë krijuar sisteme mbikëqyrjeje, mund të ndihmojnë në krijimin e një rrjeti rajonal diagnostikues. Kjo mund të përfshijë mbikëqyrje më të gjerë të rriqrave dhe patogjenëve që ato mbartin, thotë Kuhn, së bashku me identifikim më të mirë të rriqrave dhe ndërgjegjësim më të madh midis mjekëve.

Një lente më e gjerë ka prodhuar tashmë surpriza. Në vitet 2022 dhe 2023, Sherifi dhe kolegët e tij zbuluan dy viruse të pakarakterizuara më parë në mizat e rërës; antitrupat ndaj njërit, Grapi, më vonë u shfaqën në mostrat e gjakut të njeriut, megjithëse nuk është lidhur me sëmundjet njerëzore. Gjetjet lënë të kuptohet se ekziston një larmi shumë më e madhe e fshehur virale, thotë Vít Dvorak, entomolog në Universitetin Charles i cili bashkëpunoi në këtë punë.

“Sa më shumë të studiohet, aq më shumë viruse gjenden.”

Ndërsa vendet e tjera përballen me rrezikun e CCHF, sëmundja njerëzore në Kosovë është zvogëluar në raste sporadike. Hialoma mbetet e zakonshme dhe virusi ende shfaqet te rriqrat: Në një studim të vitit 2024, Sherifi dhe kolegët e tij gjetën ARN virale CCHF në 16 nga 1301 rriqra të mbledhura në të gjithë vendin. Megjithatë, nga 2016 deri në 2025, Kosova regjistroi vetëm pesë raste njerëzore.

“Ndihemi më të qetë krahasuar me vitet e kaluara”, thotë Jakupi. “Por nuk jemi të sigurt se sa do të zgjasë kjo.”

Pas shpërthimit të vitit 2013, autoritetet rritën edukimin e fermerëve, trajtuan bagëtinë me akaricid që vrasin rriqrat, përmirësuan diagnostikimin dhe zgjeruan mbikëqyrjen e rriqrave. Sherifi beson se këto masa ndihmuan në uljen e rasteve të sëmundjeve njerëzore. Më pak kosovarë tani punojnë me dorë në ferma të vogla, thotë ai, dhe mekanizimi do të thotë që më pak njerëz hasin bagëti të infektuara me rriqra.

Fermerët janë gjithashtu më të vetëdijshëm për rrezikun e tërheqjes së rriqrave nga kafshët me duar të zhveshura.

Një tjetër mundësi është që virusi thjesht ka hyrë në një qetësi- ose që vazhdon të qarkullojë, me shumë infeksione njerëzore që nuk zbulohen. Një studim i vitit 2012 gjeti antitrupa CCHF në 4% të 1105 kosovarëve pa shenja të sëmundjes infektive, duke sugjeruar se shumë infeksione kishin kaluar pa u njohur.

Shkalla jashtëzakonisht e lartë e vdekshmërisë midis atyre të diagnostikuar me sëmundjen mund të pasqyrojë një nën-numërim të njerëzve me simptoma të lehta ose pa simptoma, thotë Keshtkar-Jahromi.

“Ata nuk shkojnë në spital,” thotë ajo, kështu që rastet e konfirmuara mund të përfaqësojnë “majën e ajsbergut”.

Perspektiva që infeksionet mund të mbeten të pazbuluara shton urgjencën në thirrjet për mbikëqyrje më të mirë.

“Rasti i parë i diagnostikuar njerëzor mund të mos jetë fillimi i historisë,” thotë Parvage. “Mund të jetë thjesht hera e parë që e vërejmë.”

The post Virusi vdekjeprurës i rriqrave po përhapet në Evropë, Kosova shembull si mund të monitorohet appeared first on Gazeta Si.

Më shumë se 2,000 robotë garuan në gara, futboll dhe tai chi në Lojërat e Robotëve në Pekin, duke testuar lëvizjen dhe stabilitetin e humanoideve.

The post Lojërat e Robotëve në Pekin- humanoidët garojnë në vrapime të shpejta, futboll dhe tai chi appeared first on Gazeta Si.

Dorezat minimaliste të tërheqshme të dyerve u bënë një tipar dallues i automjeteve elektrike (EV), por dizajnet kontraverse tani janë në qendër të tërheqjes më të madhe të makinave në Kinë, duke prekur më shumë se 4 milionë automjete.

Tërheqja, e cila përfshin 2.98 milionë Tesla të prodhuara në Kinë, vjen pas shqetësimeve për sigurinë se dorezat e fshehura të dyerve janë të vështira për t’u gjetur dhe hapur në situata emergjente.

Marka të tjera të prekura nga tërheqja përfshijnë prodhuesit kinezë të makinave XPeng, Xiaomi dhe Geely.

Të bëra të njohura nga Tesla e multimiliarderit Elon Musk, dorezat e fshehura të dyerve janë projektuar për t’u futur pa probleme brenda panelit të derës së makinës dhe shtrihen vetëm jashtë kur një pronar i afrohet automjetit të tij.

Dizajni u vu nën shqyrtim pas dy aksidenteve fatale në Kinë që përfshinin EV Xiaomi, në të cilat ndërprerjet e energjisë dyshohej se kishin penguar hapjen e dyerve.

Tesla tha në një deklaratë të premten se po tërhiqte disa nga automjetet e saj Model 3, Y, S dhe X për shkak të dorezave të dyerve që janë “të vështira për t’u identifikuar dhe përdorur sepse ngjyra e tyre është e ngjashme me zbukurimet e brendshme”.

Kjo mund t’i pengojë pasagjerët ose ekipet e shpëtimit të hapin shpejt dyert në rast urgjence, si p.sh. gjatë një “përplasjeje të rëndë që shkakton dështimin e sistemit të tensionit të ulët të automjetit”.

Tesla tha se do të vendosë etiketa paralajmëruese në automjetet e tërhequra dhe do të lëshojë një përditësim të softuerit për të ulur automatikisht xhamat e një automjeti pas një përplasjeje.

Nuk është e qartë nëse firmat e prekura planifikojnë të bëjnë një tërheqje të ngjashme për pjesën tjetër të botës.

Përdorimi i dizajnit të dorezës së fshehur ka “shpërthyer” pasi markat kineze nxituan të kopjonin pamjen “elegante” të sedanit Model S të Teslës që nga viti 2014, tha Tu Le, themeluesi i konsulencës Sino Auto Insights.

Përdorimi i etiketave paralajmëruese dhe një përditësim i softuerit nuk është një zgjidhje e qëndrueshme për problemin, shtoi ai.

Në shkurt, autoritetet kineze njoftuan një ndalim të dorezave të fshehura të dyerve.

Sipas rregullave të reja që do të hyjnë në fuqi më 1 janar 2027, makinat do të lejohen të shiten në Kinë vetëm nëse kanë një lëshim mekanik si në pjesën e brendshme ashtu edhe në atë të jashtme të dyerve të tyre.

Dorezat e dyerve të Teslës u përfshinë gjithashtu në një hetim nga rregullatorët e sigurisë në SHBA pas raportimeve se ato papritmas ndaluan së punuari, duke lënë fëmijët të bllokuar në makina.

Në korrik, Administrata Kombëtare e Sigurisë së Trafikut në Autostradat e SHBA-së sugjeroi krijimin e një standardi të ri zyrtar sigurie për të gjithë prodhuesit e makinave.

The post Gati 3 mln Tesla tërhiqen nga Kina për shkak të dorezave të fshehura të dyerve appeared first on Gazeta Si.

Për herë të parë, një terapi e personalizuar kundër kancerit e bazuar në ARNm, ka dhënë rezultate pozitive në një provë klinike të fazës III. Moderna dhe Merck kanë njoftuar se intismeran autogene, i përdorur së bashku me imunoterapinë Keytruda, përmbushi objektivat kryesore në trajtimin ndihmës të pacientëve me melanoma me rrezik të lartë.

Studimi INTerpath-001 përfshiu 1,137 pacientë me melanoma të stadit IIB deri IV, të cilëve tumori u ishte hequr kirurgjikisht. Sipas rezultateve paraprake të kompanive, kombinimi i vaksinës së personalizuar me Keytruda uli në mënyrë statistikisht domethënëse dhe klinikisht të rëndësishme rrezikun e rikthimit të kancerit dhe të përhapjes së tij në pjesë të tjera të trupit. Detajet e plota të rezultateve pritet të paraqiten në një konferencë mjekësore.

Ky është një moment i rëndësishëm jo vetëm për melanomën, por edhe për vetë konceptin e vaksinave kundër kancerit. Ndryshe nga vaksinat tradicionale parandaluese, të cilat synojnë të mbrojnë një person përpara se të shfaqet një sëmundje infektive, këto terapi janë krijuar për të ndihmuar sistemin imunitar të identifikojë dhe të sulmojë qelizat e një tumori që tashmë ekziston ose që mund të rikthehet.

Si funksionon një vaksinë e personalizuar kundër kancerit?

Koncepti është relativisht i thjeshtë, edhe pse zbatimi është shumë kompleks.

Tumori i një pacienti analizohet për të identifikuar mutacionet që e dallojnë atë nga qelizat e shëndetshme. Më pas, këto të dhëna përdoren për të krijuar një vaksinë të personalizuar që përmban udhëzime me ARNm për një grup objektivash të quajtur neoantigjene.

Qëllimi është që sistemi imunitar të “mësojë” se çfarë duhet të kërkojë. Në rastin e intismeran autogene, terapia mund të kodojë deri në 34 neoantigjene të lidhura me karakteristikat e tumorit të pacientit. Kjo e bën qasjen shumë më të personalizuar sesa një vaksinë universale kundër kancerit.

Nëse sistemi imunitar i njeh këto shenja, qelizat T mund të aktivizohen për të kërkuar dhe eliminuar qelizat kancerogjene që mbartin ato karakteristika.

Dhe kjo është një nga arsyet pse teknologjia e ARNm-së ka tërhequr kaq shumë vëmendje në onkologji.

Për shumë njerëz, ARNm-ja u bë e njohur gjatë pandemisë COVID-19. Por teknologjia nuk u krijua atëherë.

Shkencëtarët kanë punuar me ARNm-në për dekada dhe kanë studiuar potencialin e saj për vaksina dhe terapi shumë përpara pandemisë. Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson se zhvillimi i vaksinave me ARNm u mbështet në dekada kërkimesh bazë dhe se teknologjia po studiohet edhe për kancerin dhe sëmundje të tjera.

Në kancer, avantazhi i mundshëm është fleksibiliteti. Në vend që të prodhohet e njëjta vaksinë për miliona njerëz, teknologjia mund të përdoret për të krijuar trajtime të përshtatura sipas karakteristikave molekulare të tumorit të secilit pacient.

Dhe rezultatet e mëparshme kanë dhënë arsye për optimizëm. Në një studim të fazës IIb, me ndjekje pesëvjeçare, kombinimi i intismeran autogene me Keytruda uli me 49% rrezikun e rikthimit të sëmundjes ose vdekjes dhe me 59% rrezikun e metastazës së largët ose vdekjes, krahasuar me Keytruda vetëm.

Megjithatë, është e rëndësishme të mos ngatërrohet premtimi me një kurë universale. Intismeran autogene është ende një terapi që po hetohet dhe rezultatet e reja lidhen me një grup të caktuar pacientësh me melanoma. Nuk do të thotë se një vaksinë e tillë tashmë mund të trajtojë çdo lloj kanceri.

Pikërisht këtu qëndron potenciali më i madh.

Moderna liston aktualisht programe klinike të intismeran autogene jo vetëm për melanomën, por edhe për kancerin e mushkërive me qeliza jo të vogla, kancerin e veshkave dhe kancerin e fshikëzës së urinës, ndër të tjera.

Nëse rezultatet pozitive të melanomës përsëriten në tumore të tjera, teknologjia mund të ndryshojë mënyrën se si konceptohet imunoterapia: nga trajtime relativisht standarde drejt terapive që përshtaten me biologjinë individuale të kancerit.

Por kjo rrugë nuk është e garantuar. Kanceret ndryshojnë shumë nga njëri-tjetri dhe një strategji që funksionon te melanoma mund të mos ketë të njëjtin efekt te tumoret e pankreasit, trurit ose organeve të tjera.

Ndërsa shkenca po përparon, në internet ka vazhduar të qarkullojë një narrativë krejt tjetër.

Termi “turbo-kancer” përdoret në mediat sociale për të përshkruar pretendimin se vaksinat kundër COVID-19, veçanërisht ato me ARNm, shkaktojnë kancere jashtëzakonisht agresive ose përshpejtojnë tumoret ekzistuese.

Problemi është se termi nuk përfaqëson një diagnozë të njohur mjekësore dhe pretendimi se vaksinat mRNA shkaktojnë një valë të tillë kanceresh nuk është mbështetur nga prova të besueshme.

Një shembull tregon pse duhet kujdes me mënyrën se si interpretohen studimet. Një studim i madh observacional nga Koreja e Jugut raportoi lidhje statistikore midis vaksinimit kundër COVID-19 dhe disa llojeve të kancerit. Por vetë studimi nuk mund të provonte shkak, ndërsa një analizë kritike e publikuar në vitin 2026 identifikoi probleme të rëndësishme metodologjike, përfshirë paragjykime kohore dhe faktorë të tjerë që mund të shtrembëronin rezultatet.

Kjo është një pikë themelore në shkencë: një lidhje statistikore nuk është automatikisht provë se një gjë shkakton tjetrën.

A e ndryshon ARNm-ja ADN-në?

Një nga pretendimet më të përsëritura online është se vaksinat me ARNm ndryshojnë ADN-në njerëzore.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, kjo nuk është mënyra se si funksionon teknologjia. ARNm-ja shërben si një udhëzim i përkohshëm që qelizat përdorin për të prodhuar një proteinë. Më pas, molekula e ARNm-së shpërbëhet. WHO thekson se ARNm-ja e vaksinave nuk është treguar se integrohet në gjenet e marrësve.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme në debatin për vaksinat kundër kancerit. Në këto terapi, ARNm-ja nuk po përdoret për të “ndryshuar gjenet” e pacientit. Ajo përdoret për t’u dhënë qelizave udhëzime të përkohshme që ndihmojnë sistemin imunitar të njohë objektivat e tumorit.

Pse dezinformimi mund të bëhet problem real?

Dezinformimi shëndetësor nuk është thjesht një debat në internet.

Kur një pacient përballet me një diagnozë të kancerit, vendimet që merr mund të kenë pasoja të drejtpërdrejta. Informacioni i rremë mund ta shtyjë një person të refuzojë një trajtim të provuar, të zgjedhë një terapi të paprovuara ose të mos kërkojë kujdes mjekësor në kohë.

WHO ka paralajmëruar se dezinformimi mund të dëmtojë besimin në vaksina dhe në institucionet shëndetësore. Organizata thekson gjithashtu se korrigjimi i një pretendimi të rremë pasi ai është përhapur mund të jetë shumë më i vështirë sesa komunikimi i qartë dhe transparent që në fillim.

Për teknologjinë e ARNm-së, kjo sfidë mund të jetë edhe më e madhe. E njëjta platformë teknologjike që është bërë objekt i skepticizmit online tani po përdoret për të zhvilluar disa nga trajtimet më interesante eksperimentale kundër kancerit.

Rezultati i fazës III për intismeran autogene nuk do të thotë se vaksinat kundër kancerit janë gati të zëvendësojnë trajtimet ekzistuese. Por ai tregon se ideja e një vaksine të personalizuar që e mëson sistemin imunitar të sulmojë tumorin nuk është më vetëm një koncept laboratorik.

Tani kemi prova klinike të fazës së vonë se një terapi e tillë mund të sjellë përfitim të matshëm te pacientët me melanoma.

The post Vaksinat kundër kancerit mund të transformojnë trajtimin por dezinformimi kërcënon potencialin e tyre appeared first on Gazeta Si.

Për shumë njerëz, alarmi është pjesë e pandashme e mëngjesit. Por një eksperiment i gazetares Ally Hirschlag tregon se trupi mund të mësohet të zgjohet vetë, nëse i krijohet një rutinë e qëndrueshme.

Eksperimenti nisi me një synim të thjeshtë: shtatë ditë pa alarm. Këshilla kryesore e studiuesve ishte që të përcaktohej fillimisht sa gjumë i nevojitet trupit dhe më pas të mbahej një orar sa më i rregullt për të fjetur dhe për t’u zgjuar.

Për shumicën e të rriturve rekomandohen rreth 7-9 orë gjumë në natë, megjithëse nevojat ndryshojnë nga personi në person. Për autoren e eksperimentit, ritmi natyror rezultoi të ishte rreth 23:30 deri në 08:00.

Drita luan rol kyç

Një nga faktorët më të rëndësishëm është ekspozimi ndaj dritës. Drita e mëngjesit ndihmon në rregullimin e ritmit cirkadian dhe i sinjalizon trupit se dita ka filluar. Për këtë arsye, ekspertët rekomandojnë hapjen e perdeve menjëherë pas zgjimit dhe marrjen e sa më shumë drite natyrale.

Në mbrëmje ndodh e kundërta: dritat e forta dhe përdorimi i gjatë i telefonit mund ta bëjnë më të vështirë për trupin të përgatitet për gjumë.

Gjatë eksperimentit, Hirschlag kufizoi përdorimin e telefonit pas orës 21:00, uli ekspozimin ndaj ekraneve dhe u përpoq të mbante vakte të rregullta. Ajo gjithashtu shmangu sa më shumë kafeinën në orët e vona dhe alkoolin, pasi këta faktorë mund të ndikojnë në cilësinë e gjumit.

Rezultatet pas një jave

Ditët e para nuk ishin perfekte. Kishte zgjime gjatë natës dhe disa mëngjese kur nevojitej alarmi rezervë. Por gradualisht trupi filloi të përshtatej.

Në ditën e tretë, autorja u zgjua vetë në orën 07:10. Në ditët pasuese, zgjimet natyrale u stabilizuan rreth orës 08:00. Edhe pas përfundimit të eksperimentit, ajo raportoi se e kishte më të lehtë të zgjohej pa alarm dhe ndihej më pak e përgjumur në mëngjes.

Përfundimi kryesor ishte se zgjimi natyrshëm nuk kërkon domosdoshmërisht ndonjë teknikë të veçantë, por një rutinë të qëndrueshme gjumi.

Të flesh dhe të zgjohesh afërsisht në të njëjtën kohë, të marrësh dritë natyrale në mëngjes, të kufizosh telefonin para gjumit dhe t’i japësh trupit kohën e nevojshme për pushim mund të ndihmojnë në rregullimin e orës së brendshme.

Në fund, gjumi nuk funksionon si një buton që ndizet dhe fiket. Trupi ka ritmin e tij dhe, me pak qëndrueshmëri dhe durim, ai mund të mësohet të tregojë vetë kur është koha për të fjetur dhe kur është koha për t’u zgjuar.

The post Zakonet e gjumit që ju ndihmojnë të zgjoheni pa alarm appeared first on Gazeta Si.

Industria e bukurisë në Indi po përjeton një rritje të jashtëzakonshme, e nxitur nga fuqia blerëse në rritje, tregtia elektronike dhe sidomos nga Gjenerata Z. Markat vendase po tërheqin investitorë ndërkombëtarë, ndërsa konsumatorët e rinj po ndryshojnë mënyrën se si indianët blejnë dhe përdorin produktet e bukurisë.

Për shumë vite, tregu indian i bukurisë ishte i përqendruar kryesisht te produktet bazë dhe me çmime të përballueshme. Për një pjesë të madhe të popullsisë, kujdesi për lëkurën dhe produktet kozmetike nuk ishin prioritet, pasi të ardhurat e disponueshme ishin të kufizuara.

Por kjo situatë po ndryshon me shpejtësi.

Industria indiane e bukurisë vlerësohej në rreth 23 miliardë dollarë në vitin 2025 dhe pritet të arrijë rreth 40 miliardë dollarë deri në fund të kësaj dekade. Rritja po nxitet nga një kombinim faktorësh: rritja e të ardhurave, përdorimi masiv i internetit, zhvillimi i tregtisë elektronike dhe një popullsi jashtëzakonisht e re.

Në qendër të këtij ndryshimi është Gjenerata Z, e cila po shpenzon gjithnjë e më shumë për kujdesin personal dhe po kërkon produkte më specifike e më cilësore.

Një konsumator më i pasur dhe më i informuar

Një nga arsyet kryesore të bumit është rritja e fuqisë blerëse.

Sipas ekspertëve të tregut, pasi të ardhurat për frymë kalojnë një nivel të caktuar, konsumatorët fillojnë të shpenzojnë më shumë për produkte që nuk janë domosdoshmërisht të nevojshme për jetesën bazë. Në Indi, kjo po përkthehet në një kërkesë më të madhe për produkte bukurie dhe kujdesi personal.

Në të kaluarën, një konsumator mund të mjaftohej me një sapun, një krem të zakonshëm ose pudër për fytyrën. Sot, ai mund të ketë një rutinë të plotë: pastrues, serum, hidratues, krem kundër diellit dhe produkte të ndryshme për kujdesin e flokëve dhe trupit.

Por nuk është vetëm rritja e të ardhurave ajo që ka ndryshuar konsumatorin.

Interneti ka sjellë një revolucion në mënyrën se si njerëzit mësojnë për bukurinë.

Të rinjtë indianë mund të ndjekin dermatologë, influencues dhe krijues përmbajtjeje nga e gjithë bota. Ata mësojnë për përbërës si vitamina C, niacinamide, retinoli dhe acidi salicilik dhe krahasojnë produkte të ndryshme përpara se të bëjnë një blerje.

Kjo ka krijuar një konsumator shumë më të informuar.

Rrjetet sociale po krijojnë marka të reja

Rrjetet sociale janë bërë një nga motorët kryesorë të industrisë.

Një produkt mund të bëhet viral brenda pak ditësh dhe një markë e vogël mund të arrijë miliona konsumatorë pa pasur nevojë për një rrjet të madh dyqanesh.

Instagram, YouTube dhe platformat e tjera kanë ndryshuar edhe mënyrën se si kompanitë komunikojnë me klientët. Në vend të reklamave tradicionale, markat po përdorin tutoriale, recensione, video edukative dhe bashkëpunime me influencues.

Për Gjeneratën Z, rekomandimi i një krijuesi përmbajtjeje mund të jetë po aq i rëndësishëm sa një reklamë televizive.

Të dhënat e tregut tregojnë gjithashtu se një pjesë e madhe e konsumatorëve të rinj i zbulojnë produktet përmes mediave sociale. Kjo i ka dhënë një avantazh të madh markave dixhitale, të cilat mund të krijojnë një komunitet rreth produktit përpara se të ndërtojnë një prani të madhe fizike.

Pandemia ndryshoi zakonet e konsumatorëve

Pandemia e Covid-19 e përshpejtoi edhe më shumë këtë proces.

Gjatë periudhës së izolimit, miliona njerëz kaluan më shumë kohë në internet dhe filluan të investonin më shumë në kujdesin për veten. Kujdesi për lëkurën, flokët dhe trupin u bë për shumë konsumatorë pjesë e një rutine të përditshme.

Në të njëjtën kohë, përdorimi i internetit u zgjerua edhe jashtë qyteteve më të mëdha.

Kjo krijoi një mundësi të re për kompanitë e bukurisë. Një konsumator në një qytet të vogël mund të shohë të njëjtin produkt që përdoret nga një influencues në Mumbai ose Londër dhe ta porosisë online.

Tregtia elektronike po i heq kështu barrierat gjeografike që dikur kufizonin industrinë.

Parashikohet që deri në vitin 2030, rreth 35% e shpenzimeve për produkte bukurie në Indi të bëhen përmes tregtisë elektronike, një rritje e madhe krahasuar me vetëm disa vite më parë.

Gjenerata Z në qendër të bumit

Ajo që e bën tregun indian veçanërisht interesant është mosha e popullsisë.

India ka një nga popullsitë më të reja në botë dhe Gjenerata Z po fiton gjithnjë e më shumë fuqi blerëse.

Ky brez e sheh kujdesin për lëkurën ndryshe nga gjeneratat e mëparshme. Për shumë të rinj, ai nuk është thjesht një aktivitet për raste të veçanta, por pjesë e mirëqenies dhe kujdesit të përditshëm për veten.

Sipas të dhënave të tregut, pjesa e shpenzimeve për bukurinë nga Gjenerata Z dhe Gjenerata Alfa pritet të rritet ndjeshëm gjatë viteve të ardhshme.

Kjo do të thotë se markat që arrijnë të fitojnë besimin e këtyre konsumatorëve sot mund të kenë një avantazh të madh në të ardhmen.

Bollywood-i hyn në lojë

Një tjetër faktor i rëndësishëm është përfshirja e yjeve të Bollywood-it.

Figura të njohura si Deepika Padukone, Katrina Kaif dhe Shilpa Shetty kanë krijuar ose mbështetur kompani në sektorin e bukurisë dhe mirëqenies.

Fama u jep këtyre markave një avantazh të madh në marketing. Yjet kanë miliona ndjekës dhe mund të komunikojnë drejtpërdrejt me një audiencë të madhe.

Megjithatë, suksesi afatgjatë nuk varet vetëm nga emri i personazhit të famshëm.

Konsumatorët e rinj janë më kritikë dhe kërkojnë produkte që funksionojnë, përbërës të qartë dhe një raport të mirë mes çmimit dhe cilësisë.

Tradita indiane bashkohet me inovacionin

Markat vendase kanë edhe një avantazh tjetër: njohjen e traditave indiane të kujdesit personal.

Ayurveda dhe përbërësit tradicionalë janë përdorur prej kohësh në Indi, ndërsa kompanitë moderne po përpiqen t’i kombinojnë këto elemente me teknologjinë dhe formulimet bashkëkohore.

Një shembull është Forest Essentials, e cila u shndërrua nga një biznes i vogël në një markë premium me njohje ndërkombëtare.

Ky kombinim i traditës dhe inovacionit po tërheq edhe kompanitë globale të bukurisë.

Kompanitë shumëkombëshe shohin në Indi një treg me qindra miliona konsumatorë potencialë, një klasë të mesme në rritje dhe një brez të ri që është shumë i lidhur me markat ndërkombëtare.

Për këtë arsye, interesimi për blerje, investime dhe partneritete me markat indiane pritet të vazhdojë.

Çfarë pritet në të ardhmen?

Ekspertët besojnë se industria është ende në fazat e para të potencialit të saj.

Me rritjen e tregut, konsumatorët do të bëhen edhe më kërkues. Produktet e përgjithshme mund të zëvendësohen gjithnjë e më shumë nga produkte të specializuara për probleme konkrete të lëkurës dhe flokëve.

Dermatologët, kërkimi shkencor dhe përbërësit aktivë do të luajnë një rol më të madh. Në të njëjtën kohë, konsumatorët do të kërkojnë më shumë transparencë për përbërjen dhe efektivitetin e produkteve.

Kjo mund të krijojë një valë të re inovacioni dhe konkurrencë mes markave vendase dhe ndërkombëtare.

Në vitet e ardhshme, disa kompani indiane mund të rriten deri në qindra milionë dollarë të ardhura, ndërsa të tjera mund të bëhen objektiv për blerje nga gjigantët globalë të industrisë.

Nëse tregtia elektronike, fuqia blerëse dhe ndikimi i Gjeneratës Z vazhdojnë të rriten me ritmin aktual, India mund të shndërrohet në një nga tregjet më të rëndësishme të bukurisë në botë.

Bumi i bukurisë në Indi nuk është thjesht një trend i përkohshëm. Ai është pjesë e një ndryshimi më të gjerë në mënyrën se si një brez i ri konsumon, zgjedh dhe përjeton produktet e bukurisë. Dhe Gjenerata Z duket se do të jetë forca kryesore pas këtij transformimi.

The post Gjenerata Z po e shndërron Indinë në një superfuqi të bukurisë appeared first on Gazeta Si.

A mund ta shohim kontrollin e Vladimir Putinit mbi Rusinë të sfidohet seriozisht- ose edhe të destabilizohet në muajt në vijim? Parashikimi se kur mund të bien regjimet autoritare është jashtëzakonisht i vështirë. Mbajtja e tyre në pushtet mund të duket e fortë derisa papritmas të shkërmoqet. Por ka shenja se Kremlini është i shqetësuar për potencialin që zgjedhjet e ardhshme të bëhen një burim paqëndrueshmërie politike.

Në shtator, rusët shkojnë në kutitë e votimit për të zgjedhur parlamentin kombëtar, Dumën Shtetërore, si dhe parlamentet dhe guvernatorët në rajonet e Rusisë. Në një nivel, është e vështirë të imagjinohet pse zyrtarët rusë do të ishin të shqetësuar për këto zgjedhje. Shteti rus ka përvojë të konsiderueshme në menaxhimin e zgjedhjeve për të marrë rezultatin e dëshiruar, dhe askush nuk dyshon seriozisht në rezultat. Partia në pushtet, Rusia e Bashkuar, e cila aktualisht mban rreth 70% të vendeve në Dumën Shtetërore, pritet gjerësisht të fitojë shumicën, si zakonisht.

Por këto janë zgjedhjet e para kombëtare në Rusi që nga pushtimi i plotë i Ukrainës në vitin 2022. Kjo do të thotë që një fushatë e qetë dhe një fitore e rehatshme për Rusinë e Bashkuar mund të paraqitet si një miratim i luftës dhe mënyrës se si Putini e ka trajtuar atë. Një mbështetje e tillë është veçanërisht e rëndësishme sepse lufta nuk ka shkuar mirë për Rusinë kohët e fundit.

Përparimi i Rusisë në fushën e betejës në Ukrainën lindore është ngadalësuar në një farë mase, me Ukrainën që ka rimarrë më shumë se 700 kilometra katrorë të territorit të pushtuar në korrik. Dhe Moska po paguan një çmim të lartë për fitimet e vogla territoriale që po bën. Forcat ruse vlerësohet se kanë pësuar 1.4 milion viktima. Ushtarët po vdesin dhe plagosen me një shkallë më të lartë sesa mund të zëvendësohen me rekrutë.

Ushtria ruse është përpjekur të mbushë boshllëqet në radhët e saj duke rekrutuar të burgosur dhe luftëtarë të huaj – midis tyre thuhet se janë edhe 50,000 trupa të tjera nga Koreja e Veriut.

Ka thashetheme të përhapura se Putini do të detyrohet të nisë një raund tjetër mobilizimi të detyrueshëm- ndoshta duke thirrur deri në gjysmë milioni qytetarë- në mënyrë që të rimbushë forcat e armatosura dhe të vazhdojë luftën. Në përgjigje të mobilizimit të fundit masiv në shtator 2022, rreth 700,000 rusë, kryesisht të rinj në moshë ushtarake, u larguan nga vendi për të shmangur luftimet në luftë.

Mobilizimi ka qenë thellësisht jopopullor me ushtarët dhe familjet e tyre. Ushtarët e mobilizuar nuk shërbejnë për një afat të caktuar, por në vend të kësaj kanë një detyrim të pakufizuar. Familjet e të mobilizuarve kanë qenë të gatshme të ankohen për kushtet e shërbimit të tyre, duke përfshirë mungesën e trajnimit dhe pajisjeve të përshtatshme, dhe rrallësinë e periudhave të lejes për t’u kthyer në shtëpi

Disa nga gratë e këtyre ushtarëve madje kanë bërë fushatë hapur për t’i dhënë fund mobilizimit dhe kthimin e burrave të tyre.

Vështirësi në frontin e brendshëm

Ndërkohë, strategjia e Ukrainës për sulme me dronë thellë brenda Rusisë do të thotë se lufta po e bën jetën e përditshme më të vështirë për miliona rusë që përndryshe nuk do të ishin prekur ndjeshëm prej saj. Sulmet ukrainase në rafineritë e naftës kanë krijuar mungesa të mëdha karburanti në të gjithë vendin. Shumica e rajoneve të Rusisë kanë përjetuar një lloj racionimi të karburantit, me radhë të gjata të raportuara në stacionet e karburantit.

Shkallët jashtëzakonisht të larta të tërheqjeve të parave nga bankat ruse tregojnë pasigurinë ekonomike që përjetojnë qytetarët e zakonshëm, të cilët kanë frikë se qeveria mund të sekuestrojë kursimet private për të ndihmuar në financimin e luftës në Ukrainë.

Sondazhet e fundit të opinionit publik në Rusi japin prova se pikëpamjet e shoqërisë po ndryshojnë. Mbështetja për luftën në Ukrainë ka rënë gjatë vitit të kaluar nga 78% në korrik 2025 në 66% në korrik 2026. Gjatë së njëjtës periudhë, përqindja e rusëve që besonin se vendi i tyre po lëvizte në drejtimin e duhur ra nga 69% në 54%. Në një vend ku shteti ushtron kontroll të rreptë politik dhe shprehja e kundërshtimit ndaj luftës mund të çojë në arrestime, gjoba ose edhe burgim, këto janë rezultate jashtëzakonisht të këqija.

Në prag të zgjedhjeve të shtatorit, vetëm një parti politike në Rusi ka shprehur kundërshtim të hapur ndaj luftës. Yabloko, një parti e vogël pro-demokracisë, miratoi sloganin e fushatës: “Për paqe dhe liri, për një jetë pa frikë”. Por gjykata supreme e Rusisë tani e ka ndaluar partinë të marrë pjesë në zgjedhje, ndërsa një gjykatë tjetër e ka dënuar zëvendëskryetarin e saj me 11 vjet burg.

Ndalimi i Yabloko është një masë e shqetësimit të Kremlinit se zgjedhjet mund të ofrojnë një mundësi, sado të vogël, për një shprehje publike të zemërimit. Në zgjedhjet e mëparshme në vitin 2021, Yabloko mori vetëm 1.34% të votave dhe nuk arriti të fitonte asnjë vend në Dumën Shtetërore.

Edhe nëse do të ishte lejuar të merrte pjesë në zgjedhjet e shtatorit, Yabloko nuk do të kishte pasur asnjë shans realist për të ndikuar në pozicionin dominues të Rusisë së Bashkuar. Asnjë aktor politik, sado i parëndësishëm, nuk mund të lejohet të kërcënojë narrativën e shtetit se lufta është nën kontroll dhe shoqëria është e bashkuar pas Putinit.

Në një përpjekje për të siguruar publikun se gjithçka është mirë, vetë Putini ka vizituar qytete në të gjithë vendin këtë verë në një turne parazgjedhor në Rusi. Ky është një hap i pazakontë për një udhëheqës që është i njohur për frikën e vrasjes dhe ngurron të largohet nga siguria e Moskës.

Vizitat e Putinit janë shoqëruar me rishfaqjen e papritur të benzinës në pompat kudo që ai shkon, dhe disponueshmërinë e saj me çmime çuditërisht të ulëta – një pranim indirekt i rëndësisë së çështjeve të jetesës për votuesit e Rusisë.

Me shumë gjasa, makina e menaxhimit të zgjedhjeve në Rusi do të vihet në veprim muajin e ardhshëm dhe do të japë rezultatin që Putini dëshiron dhe ka nevojë. Por mungesa e besimit të shtetit në atë fitore, pavarësisht të gjitha mjeteve në dispozicion, sugjeron që Putini dhe aleatët e tij nuk janë aq të sigurt në aftësinë e tyre për të ruajtur kontrollin e pushtetit sa do të donin që pjesa tjetër e botës të mendonte.

Burimi: The Conversation. Përshtati: Gazeta Si.

The post Ndalimi i opozitës, nisja e një turneu dëgjimor- Putin është i shqetësuar për zgjedhjet e ardhshme appeared first on Gazeta Si.

Bordi i Paqes i Donald Trump publikoi një plan veprimi me 15 pika për Gazën në fund të korrikut, në të cilin Hamasi do t’ia dorëzonte armët e tij një komiteti teknokratësh palestinezë, të certifikuar nga një organ ndërkombëtar verifikimi, dhe Izraeli do të tërhiqej nga Rripi i Gazës në faza. Pasi Izraeli e hodhi poshtë zyrtarisht planin më 9 gusht, i dërguari i SHBA-së Jared Kushner fluturoi për në bregdetin egjiptian për t’u takuar me përfaqësuesit e Hamasit.

Nga atje, ai udhëtoi për në Jerusalem, ku u propozua që armët të dorëzoheshin nën mbikëqyrjen e një gjenerali amerikan. Ky ndryshim në procesin e çarmatimit është një ilustrim i qartë i asaj që ka shkuar keq me çdo marrëveshje të arritur mbi Gazën që nga janari 2025: askush nuk ka përcaktuar paraprakisht se kush certifikon pajtueshmërinë.

Baza e të Dhënave dhe Seti i të Dhënave të Marrëveshjes së Paqes i Universitetit të Edinburgut regjistroi katër marrëveshje që lidhen me procesin e armëpushimit në Gaza në vitin 2025. Ato përfshijnë një marrëveshje armëpushimi në janar, një seri armëpushimesh dhe marrëveshjesh të lidhura në tetor dhe një rezolutë të OKB-së në nëntor.

Këto marrëveshje trajtuan gjëra të tilla si shkëmbimi i pengjeve dhe i të burgosurve, dhe krijuan një autoritet kalimtar për Rripin e Gazës. Por ata nuk ndërtuan mekanizmin që vendos se çfarë konsiderohet shkelje, kush gjykon në rast mosmarrëveshjesh dhe si rifillon procesi pasi të jetë gjetur një shkelje.

Seri marrëveshjesh

Marrëveshja e janarit 2025 përmbante dispozitat më të detajuara të katër marrëveshjeve. Teksti i saj i publikuar emëronte numrin e pengjeve dhe të burgosurve për shkëmbim, korridoret përmes të cilave trupat izraelite do të largoheshin nga Gaza dhe renditjen në të cilën familjet e zhvendosura mund të ktheheshin në shtëpi. Ajo që nuk bëri është të thoshte se çfarë do të përfshinte mbajtja e palëve në të.

Garantuesve- SHBA-së, Egjiptit dhe Katarit- iu kërkua vetëm të punonin për vazhdimin e negociatave. Një mekanizëm ndjekjeje u njoftua nga kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim al-Thani, së bashku me marrëveshjen në vend që të shkruhej në të. Garantuesve iu dha mundësia të regjistronin problemet, por jo të zbatonin marrëveshjen.

Ky boshllëk u shfaq kur faza e parë e marrëveshjes përfundoi më 1 mars me fazën e dytë në harresë dhe, më 18 mars, Izraeli rifilloi fushatën e tij të bombardimeve.

Dy marrëveshjet e tetorit 2025 synonin ta rikthenin procesin në rrugën e duhur sipas kushteve të rinegociuara. Marrëveshja e 10 tetorit synonte të adresonte mungesën e një mekanizmi zbatimi në marrëveshjen e janarit.

Një qendër e drejtuar nga Izraeli nga Komanda Qendrore e SHBA-së, krahu i ushtrisë amerikane përgjegjëse për Lindjen e Mesme, u krijua për të koordinuar ndihmën dhe për të monitoruar armëpushimin. Por pak gjëra ndryshuan pas dy muajsh. Punonjësit e ndihmës dhe stafi i OKB-së u ankuan për kufizime të vazhdueshme të ndihmës dhe mungesë diskutimi se kush do të qeveriste dhe siguronte Gazën.

E ashtuquajtura Deklaratë Trump për Paqe dhe Prosperitet të Qëndrueshëm u nënshkrua më 13 tetor nga udhëheqësit e SHBA-së, Egjiptit, Katarit dhe Turqisë. Kjo marrëveshje i angazhoi nënshkruesit për një sërë parimesh rreth tolerancës fetare, të drejtave të njeriut, sigurisë dhe dialogut në të gjithë rajonin.

As Izraeli dhe as Hamasi nuk e nënshkruan atë. Kjo nuk është e pazakontë pasi garantuesit shpesh nënshkruajnë atë që palët ndërluftuese nuk do ta nënshkruajnë. Por katër qeveri nuk mund të premtojnë tolerancë dhe të drejta të njeriut në emër të dy palëve që nuk e kanë nënshkruar, dhe asgjë në tekst nuk thotë se çfarë do të bëjnë ata për t’i bërë ato.

Rezoluta e nëntorit e OKB-së ishte marrëveshja më e rëndësishme institucionale. Ajo zyrtarisht miratoi planin e paqes së Trump në Gaza, të quajtur Plani Gjithëpërfshirës për t’i dhënë fund konfliktit në Gaza, dhe themeloi Bordin e Paqes si kreun e një organi të ri kalimtar që mbikëqyr tranzicionin politik në Gaza.

Ajo nuk tha asgjë rreth asaj se kush është anëtar i këtij organi, përfshirë gratë, të cilat shfaqen në marrëveshje vetëm në lidhje me të burgosurit dhe pengjet.

Megjithatë, rezoluta ndërtoi mekanizmin për rindërtimin ekonomik të Gazës. Ajo gjithashtu përfshinte një dispozitë rreth “vetëvendosjes dhe shtetësisë” së popullit palestinez. Por rezoluta mbart të njëjtin defekt si armëpushimet.

Sipas rezolutës së OKB-së, shtetësia bëhet e mundur pasi reforma e Autoritetit Palestinez, i cili u krijua në vitin 1994 si një administratë e përkohshme për Gazën dhe Bregun Perëndimor, të “kryhet me besnikëri” dhe rindërtimi në Gaza “të ketë përparuar”. Askush nuk u emërua për të gjykuar se kur ka ndodhur ndonjëra prej tyre.

Kjo na kthen te plani rrugor prej 15 pikash, i cili ishte një përpjekje për të adresuar disa nga mungesat e detajeve në marrëveshjet e mëparshme. Plani përmban një komitet ndërkombëtar verifikimi që do të vërtetonte se të dyja palët kanë përfunduar çdo fazë para se të fillojë tjetra.

Megjithatë, tërheqja me faza e trupave izraelite që plani rrugor kishte premtuar tani është anuluar. Më 17 gusht, Bordi i Paqes e siguroi kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu, se forcat izraelite nuk do të largoheshin nga Gaza derisa të përfundonte çarmatimi i Hamasit. Verifikimi i këtij çarmatimi është zhvendosur gjithashtu nga një komitet shumëpalësh në një gjeneral amerikan.

Çdo version i zbatueshëm i kësaj marrëveshjeje ka nevojë për një arbitër me të cilin të dyja palët mund të jetojnë, të dakordësuar para se të fillojnë hapat, me një procedurë të deklaruar për shkeljet. Ka nevojë që garantuesit rajonalë që i bënë të mundura këto marrëveshje në radhë të parë të jenë brenda atij mekanizmi.

Dhe përtej kësaj, duhet të ketë një rregullim qeverisës në të cilin palestinezët në Gaza kanë njëfarë fjale dhe që u ofron atyre një horizont politik për të synuar dhe disa mjete për të adresuar traumën e luftës. Pa këtë, edhe nëse çështja e çarmatimit zgjidhet, e njëjta mungesë do të prodhojë të njëjtin bllokim.

The post Pse marrëveshjet e paqes në Gaza vazhdojnë të dështojnë appeared first on Gazeta Si.

Grupi gjerman për të drejtat digjitale ka ngritur një padi penale kundër syzeve inteligjente Meta/Ray-Ban, duke ngritur shqetësime në lidhje me proporcionalitetin, zbatueshmërinë e së njëjtës ide në shtetet e tjera anëtare të BE-së dhe probleme me zbatimin e ligjit.

Grupi jofitimprurës gjerman HateAid ka ngritur një padi penale kundër Meta, Ray-Ban, Oakley dhe disa shitësve me pakicë të syzeve në Zyrën Qendrore të Gjermanisë për Luftimin e Krimit në Internet, duke kërkuar ndalimin e shitjes së syzeve me inteligjencë artificiale të Metës, Ray-Ban Meta Wayfarer.

Grupi argumenton se syzet shkelin Aktin e Telekomunikacionit, Shërbimeve Dixhitale dhe Mbrojtjes së të Dhënave të Gjermanisë.

HateAid thotë se syzet Ray-Ban Meta AI janë “të padallueshme” nga syzet e zakonshme, dhe me 41 milionë njerëz që mbajnë syze vetëm në Gjermani, kjo mund të krijojë “dhunë digjitale të bazuar në imazhe” dhe “të maskojë një teknologji mbikëqyrjeje veçanërisht të padukshme si një objekt të përditshëm”.

Qasje e fragmentuar ndaj fotografisë publike në BE

Ligjet gjermane të fotografisë publike janë më të rrepta se ato të shumë vendeve të tjera të BE-së.

Bërja e fotografive dhe videove të pamjeve panoramike dhe ngjarjeve publike lejohet, por fotografimi ose filmimi i njerëzve individualë pa pëlqimin paraprak nuk lejohet.

Në të kundërt, shumë vende të tjera evropiane lejojnë fotografimin dhe filmimin publik të kalimtarëve, për sa kohë që përmbajtja nuk përdoret për qëllime dashakeqe, komerciale ose vigjilente.

BE-ja është përballur prej kohësh me kritika për qasjen e saj të fragmentuar në zbatimin e ligjeve të saj për mbrojtjen e të dhënave, dhe fotografimi dhe filmimi publik duket se do të bëhet një tjetër pikë mosmarrëveshjeje.

Peticioni i grupit kërkon, para së gjithash, një ndalim të plotë të shitjes së syzeve Ray-Ban Meta AI në Gjermani, gjë që në teori mund të pasojë një vlerësim ligjor të përputhshmërisë së tyre me ligjin gjerman.

Kërkesa e dytë tingëllon mjaft e arsyeshme: të sigurohet siguria me anë të dizajnit, duke u siguruar që syzet janë “qartësisht të identifikueshme”.

Grupi sugjeron kodifikimin e ngjyrave të kamerave. Syzet tashmë kanë një dritë të bardhë LED të integruar që pulson vazhdimisht ndërsa një përdorues po bën një foto ose filmon.

The post Padi në Gjermani kundër syzeve Meta/Ray-Ban, akuzohen se fshehin një teknologji mbikëqyrjeje appeared first on Gazeta Si.

Të rinjtë meksikanë po marrin pjesë në ‘betejat e aurës’, ku kreativiteti, vetëbesimi dhe humori përcaktojnë fituesin. Trendi po kalon nga mediat sociale në ngjarjet live.

Pjesëmarrësit përballen në “betejat e aurës” duke përdorur lëvizje vallëzimi, poza, shprehje të fytyrës dhe gjeste të gjalla për të treguar se kush mund të komandojë vëmendjen e turmës. Nuk ka përleshje fizike: spektatorët zakonisht zgjedhin fituesin bazuar në vetëbesim, karizmë dhe kreativitet.

The post Betejat e Aurës shndërrojnë memet virale në gara live appeared first on Gazeta Si.

Bashkimi Evropian po nxiton për t’u riarmatosur, duke mobilizuar miliarda euro për t’u siguruar 27 shteteve anëtare burimet financiare të nevojshme për t’iu përgjigjur kërcënimeve të mundshme të jashtme.

Megjithatë, pavarësisht këtyre objektivave ambicioze të shpenzimeve, të përforcuara nga angazhimet e mbrojtjes të rishikuara lart nga Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), ekspertët e industrisë paralajmërojnë se forcat e armatosura të Evropës përballen me sfida të rëndësishme të rekrutimit dhe mbajtjes së personelit.

“Në fund të fundit, na duhet të kemi mjaftueshëm njerëz për t’u marrë me këto investime”, tha Emmanuel Jacob, president i Organizatës Evropiane të Shoqatave Ushtarake dhe Sindikatave (EUROMIL).

Jacob shtoi se problemi nuk është i ri, por ajo që ka ndryshuar, tha ai, është urgjenca në rritje. Shkalla e fuqisë punëtore të nevojshme për të mbështetur këtë zgjerim ushtarak të paparë është përshkruar gjithashtu nga Komisioneri Evropian për Mbrojtjen Andrius Kubilius në shkurt.

“Imagjinoni që është viti 2030- ky është viti kur shërbimet e inteligjencës thonë se Rusia do të jetë gati dhe e gatshme të testojë NATO-n dhe 100,000 ushtarë rusë po grumbullohen në kufirin e BE-së dhe kufirin e NATO-s”, tha ai në Vilnius, sipas vlerësimeve të inteligjencës evropiane.

“Për t’u përputhur me një grumbullim ushtrie prej 100,000 ushtarësh, do të na duhej të zhvendosnim një numër të ngjashëm ushtarësh dhe pajisjesh, dhe shpejt.”

Edhe para se Komisioni Evropian të zbulonte planin e tij prej 800 miliardë eurosh për të riarmatosur Evropën, Parlamenti Evropian ngriti shqetësime për mungesën e fuqisë punëtore. Në vitin 2024, ai miratoi një raport që paralajmëronte se “forcat e armatosura evropiane përballen me probleme të rënda të rekrutimit dhe mbajtjes së personelit”.

Eurodeputetët i bënë thirrje ish-shefit të politikës së jashtme Josep Borrell të hetonte mungesën dhe të propozonte zgjidhje të mundshme. Në përgjigje të pyetjeve të bëra nga Euronews, një zyrtar i Komisionit Evropian tha se rekrutimi dhe mbajtja e personelit mbeten përgjegjësi e shteteve anëtare individuale.

Cili është problemi?

Sipas të dhënave të mbledhura nga EUROMIL, përmes një ankete të 11 shoqatave të personelit ushtarak, shumica e të anketuarve e përshkruan rekrutimin në vendet e tyre si “problematik”, ndërsa mbajtja e tij në detyrë u konsiderua ose “problematike” ose “kritike”.

Shoqatat ushtarake nga Belgjika, Bullgaria, Franca, Gjermania, Hungaria, Irlanda, Italia, Malta, Holanda, Portugalia, Spanja dhe Suedia morën pjesë në anketë.

Gjetjet treguan se personeli ushtarak largohet më shpesh pas rreth 10 vitesh shërbimi. Pengesa më të mëdha për rekrutimin janë konkurrenca nga sektori privat, pagat dhe kërkesat e aftësisë fizike. Ndërkohë, pagat e ulëta, ekuilibri i dobët midis punës dhe jetës personale dhe kushtet e tjera të punës u identifikuan si arsyet kryesore pse personeli largohet.

Ndër rekomandimet e saj, anketa bëri thirrje për paga dhe pensione më të larta, një ekuilibër më të mirë midis punës dhe jetës personale, si dhe kufizime në orët e punës për të ndihmuar në tërheqjen dhe mbajtjen e personelit.

Steven Everts, drejtor i Institutit të BE-së për Studime të Sigurisë (EUISS), tha se rekrutimi dhe mbajtja në radhët e forcave të armatosura është një çështje komplekse. “Kjo është një sfidë me të cilën njerëzit po përballen”, tha ai.

Everts shprehu shqetësimet në lidhje me pagat dhe kushtet e punës midis ushtarëve, duke argumentuar se një enigmë e madhe qëndron në mënyrën se si Evropa synon të zgjerojë grupin e saj të rezervistëve.

Këta janë individë me aftësi të specializuara që mund të thirren vetëm për disa muaj çdo vit – ose edhe më pak. Ata përfshijnë ekspertë kibernetikë, specialistë logjistikë dhe profesionistë mjekësorë, “të gjitha llojet e funksioneve që u nevojiten ushtrive”, tha ai.

Sipas Everts, nisma e riarmatimit të Evropës nuk është shoqëruar me reformat organizative të nevojshme për ta bërë një sistem të tillë të funksionojë.

“Është e vështirë të bësh riarmatim për të cilin flasim kaq shumë edhe në terma organizativë.”

Gjithashtu një çështje e NATO-s

Sfida shtrihet përtej Bashkimit Evropian. Një anëtar i Komitetit të Mbrojtjes dhe Sigurisë (DSC) të Asamblesë Parlamentare të NATO-s, Spyridon Kyriakis është ngarkuar me shqyrtimin e “sfidave në rritje” të Aleancës në rekrutimin dhe mbajtjen e personelit. Raporti i tyre pritet në fund të nëntorit.

Një përmbledhje e DSC-së thekson se raporti pritet të identifikojë nxitësit strukturorë dhe shoqërorë të sfidave moderne të rekrutimit dhe mbajtjes së personelit – dhe çfarë do të thotë kjo për sigurinë e aleancës.

“Pamundësia për të zgjeruar forcat e armatosura të Aleatëve për të përmbushur kërkesat e reja të forcave të NATO-s përbën një rrezik të drejtpërdrejtë për gatishmërinë, besueshmërinë dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të forcave të NATO-s në një mjedis sigurie ndërkombëtare gjithnjë e më kompleks dhe që po degradon me shpejtësi”, thuhet në përmbledhje.

E ardhmja e sigurisë evropiane do të varet nëse shoqëritë e saj mund të rindërtojnë kontratën sociale rreth mbrojtjes kombëtare dhe formave të tjera të shërbimit për të siguruar që Evropa të ketë ushtarët që i nevojiten për sfidat e ardhshme.

Eksperti i mbrojtjes Chris Kremidas-Courtney shkroi në vitin 2025 se zyrtarët e NATO-s kanë paralajmëruar se modelet aktuale të forcës janë “të pamjaftueshme” për një luftë me intensitet të lartë dhe se nevojiten masa shtesë për të tërhequr dhe mbajtur personelin. Kjo duhet të zbatohet përmes rekrutimit vullnetar ose rekrutimit selektiv.

Por kërkohet edhe një ndryshim në kulturë. Kur kancelari gjerman Friedrich Merz u zotua ta ndërtonte Bundeswehr-in në ushtrinë më të fortë konvencionale të Evropës vitin e kaluar, njoftimi u prit me shqetësim. Ndryshimet pasuese ligjore, përfshirë legjislacionin që rifuste regjistrimin e detyrueshëm ushtarak, nxitën mijëra njerëz, veçanërisht të rinj, të protestonin.

Kremidas-Courtney argumenton se tërheqja dhe mbajtja e trupave do të kërkojë jo vetëm reforma organizative, por edhe një ndryshim më të gjerë kulturor.

“Nëse shërbimi në forcat e armatosura shihet me përçmim brenda një shoqërie, pak do të duan të qëndrojnë dhe edhe më pak do të duan të bashkohen që në fillim”, shkroi ai.

 “E ardhmja e sigurisë evropiane do të varet nëse shoqëritë e saj mund ta rindërtojnë kontratën sociale rreth mbrojtjes kombëtare dhe formave të tjera të shërbimit për të siguruar që Evropa të ketë ushtarët që i nevojiten për sfidat e ardhshme.”

The post Ushtritë e zbrazëta të Evropës- Gara për të gjetur 100,000 ushtarë appeared first on Gazeta Si.

Irani mund të ketë humbur pjesërisht kontrollin mbi një nga korridoret kryesore të Ngushticës së Hormuzit: Këtë tregojnë sipas mediave të huaja të dhënat e trafikut detar global.

Ky zhvillim vjen në kohën kur presidenti amerikan Donald Trump insiston se SHBA-ja ka “kontroll të plotë” mbi ngushticën, ndërsa Teherani vazhdon të pretendojë se korridori i rëndësishëm ujor është në duart e tij.

Sipas kompanisë Kpler, e cila monitoron trafikun detar përmes të dhënave satelitore, radarëve dhe informacioneve portuale, gjatë dy javëve të fundit më shumë se 80 për qind e naftës bruto që ka kaluar përmes Hormuzit ka ndjekur rrugën pranë ujërave të Omanit, e cila njihet nga Kombet e Bashkuara, por që Irani e konsideron si cenim të sovranitetit të tij mbi ngushticën.

Ndryshimi është i madh krahasuar me një muaj më parë, kur në këtë korridor nuk kishte pothuajse fare trafik tregtar. Analistët e Kpler vlerësojnë se kjo mund të konsiderohet dëshmi e faktit që Republika islamike mund ta ketë humbur të paktën pjesërisht kontrollin mbi këtë pjesë të ngushticës. Nga 1 deri më 19 gusht, në Hormuz kanë kaluar 236 anije. Vetëm 83 prej tyre përdorën korridorin iranian, ndërsa 148 kaluan me transponderët e fikur, për të ulur mundësinë që të identifikohen dhe të bëhen objektiv sulmi.

Sipas portalit amerikan Axios, SHBA-ja e ka menaxhuar prej disa javësh në heshtje korridorin e lundrimit pranë ujërave të Omanit. Çdo natë, rreth 15 deri në 20 cisterna kalojnë në dy kolona, një në hyrje dhe një në dalje të ngushticës, nën koordinimin e një task-force amerikane. Sipas Shteteve te Bashkuara, kjo ka bërë që në qarkullim të rikthehen rreth 10 milionë fuçi naftë në ditë, rreth gjysma e nivelit para luftës, por dukshëm më shumë se gjatë muajve të krizës.

The post Irani ka humbur kontrollin mbi Hormuzin? Cisternat kalojnë nën shoqërimin amerikan appeared first on Gazeta Si.

Serbia po shkon drejt zgjedhjeve të parakohshme parlamentare, pas një periudhe të gjatë protestash masive kundër qeverisë. Presidenti Aleksander Vuçiç tha se ka dy opsione për zgjedhjet, 18 ose 25 tetori.

Duke folur për Televizionin publik të Serbisë, Vuçiç dha dy data të mundshme për mbajtjen e zgjedhjeve.

18 ose 25 tetor janë datat kur serbët mund t’i drejtohen kutive të votimit për të zgjedhur parlamentin e ri dhe shumicën parlamentare e cila duhet të ketë 126 ulëse në parlament nga 250 deputetë.

“Në njërën listë do të jetë Partia Progresive Serbe në pushtet me listën e saj, ndërsa në tjetrën të gjitha alternativat e tjera politike”, tha ai.

Vuçiç theksoi se vendimi përfundimtar për zgjedhjet do të merret në ditët në vijim, ndërsa e ardhmja e tij politike duket krejt e paqartë, mes pushtetit politik të përqendruar rreth emrit të tij, si president ose kryeministër për 12 vjet.

Pozitat e Vuçiç në Serbi janë lëkundur nga protestat e udhëhequra nga studentët kundër korrupsionit, protesta që nisën pas shembjes së një strehe në stacionin hekurudhor të Novi Sadit në nëntor të vitit 2024, e ku humbën jetën 16 persona.

Zgjedhjet e rregullta ishin parashikuar në dhjetor të vitit 2027, e pritet të shihet nëse Vuçiç mund të bëhet kryeminsitër nëse Partia Progresiste Serbe fiton garën e parakohshme elektorale, çka do t’i hapte rrugën edhe zgjedhjeve të parakohshme presidenciale.

The post Protestat masive në Serbi, Vuçiç: Zgjedhjet e parakohshme më 18 ose 25 tetor appeared first on Gazeta Si.

Nga banketet e lashta romake te arkitektura moderne, shtëpitë në pemë kanë evoluar në streha që largojnë nga ritmi urban dhe afrojnë me natyrën.

Që nga fundi i viteve ’90, arkitektët i kanë rikthyer ato si modele të qëndrueshmërisë, privatësisë dhe jetesës më të thjeshtë. Të ngritura mes degëve, këto hapësira ofrojnë një tjetër perspektivë mbi botën: më pak zhurmë, më shumë qetësi dhe një lidhje më të drejtpërdrejtë me natyrën.

10 shtëpi moderne në pemë që dëshmojnë se arratisja nga qyteti mund të fillojë… lart në pemë.

The post 10 nga shtëpitë më spektakolare në pemë në botë appeared first on Gazeta Si.