❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Komisioni i Ligjeve/ Lamallari prezanton Kodin Penal: Ashpërsim dënimi për abuzimet seksuale, parkimin e dyfishtë e ndërtimet pa leje

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Korrigjimet në Kodin Penal ekzistues parashikojnë ashpërsimin e veprave penale me natyrë seksuale në raport me fëmijët, trafikimin e qenieve njerëzore apo shfrytëzimin e njeriut.

Ministri i Drejtësisë Besfort Lamallari ka prezantuar në Komisionin e Ligjeve paketën e ndryshimeve për Kodin Penal, që do të miratohet në javën pasardhëse.

Ashpërsime do të ketë për zaptimin e paligjshëm të tokës dhe ndërtimet pa leje, sidomos për zonat e mbrojtura. Rishikime do të ketë dhe për zjarrvënësit kur qëllimi është tjetërsimi i tokës.

“AshpĂ«rsojmĂ« veprat penale me natyrĂ« seksuale nĂ« raport me fĂ«mijĂ«t. Trafikimi i qenieve njerĂ«zore, pĂ«rjashtohet çdo justifikim me pĂ«lqimin e viktimave. Zero tolerancĂ« pĂ«r shfrytĂ«zimin e njeriut nga njeriu. AshpĂ«rsohen ndjeshĂ«m edhe dĂ«nimet pĂ«r zĂ«nien e paligjshme tĂ« tokĂ«s dhe ndĂ«rtimet pa leje, sidomos nĂ« zonat e mbrojtura”, tha Lamallari, duke shtuar se dĂ«nime tĂ« ashpra do tĂ« ketĂ« edhe pĂ«r parkimin e dyfishtĂ«.

“DĂ«nohet parkimi i dyfishtĂ« mĂ« shumĂ« kur pengon mjetet e emergjencĂ«s”, thotĂ« Lamallari.

Gjithashtu, projektligji forcon mbrojtjen e gazetarëve dhe lirinë e medias, duke përjashtuar përgjegjësinë penale për gazetarët që veprojnë me mirëbesim dhe në interes publik, ndërsa ashpërson ndëshkimet për dhunën dhe kërcënimet ndaj tyre.

Në përfundim, ministri e cilësoi paketën si një reformë të guximshme dhe të domosdoshme, që synon jo vetëm ndëshkimin e krimit, por edhe parandalimin dhe garantimin e sigurisë për qytetarët, duke ndërtuar një sistem penal modern dhe plotësisht të përputhshëm me standardet europiane.

The post Komisioni i Ligjeve/ Lamallari prezanton Kodin Penal: Ashpërsim dënimi për abuzimet seksuale, parkimin e dyfishtë e ndërtimet pa leje appeared first on Gazeta Si.

↗

Erion Braçe: Qeveria tĂ« kontrollojĂ« investimet e huaja. Rrezikun rus e kemi nĂ« kufi


✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Deputeti socialist Erion Braçe Ă«shtĂ« rikthyer nĂ« komisionin e EkonomisĂ« duke ripĂ«rsĂ«ritur njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« vjetĂ«r tĂ« tij; kontrollin e investimeve tĂ« huaja nĂ« vend.

Braçe përmendi si shqetësim financimet nga Rusia, që sipas tij kanë prekur Italinë dhe Shqipëria është e radhës.

“Agresioni rus ka ardhur nĂ« kufijtĂ« tanĂ«. Ka njĂ« trefishim tĂ« kontrollit tĂ« ndĂ«rmarrjeve italiane, pĂ«r gjashtĂ« muajt e fundit tĂ« vitit qĂ« shkoi nĂ« Itali, nĂ« Itali, qĂ« ka njĂ« kontroll shumĂ« efikas sesa ne qĂ« s’kemi asgjĂ« nĂ« kĂ«tĂ« rast. KanĂ« ardhur nĂ« Itali, por kontrollin e kompanisĂ« italiane qĂ« pastaj ja ku e kam bregun pĂ«rballĂ«. PĂ«r tĂ« ushtruar aktivitetin e tyre edhe qĂ« ne jemi atraktiv pĂ«r ta, vazhdojmĂ« tĂ« jemi atraktiv pĂ«r ta, do tĂ« thotĂ«, kontroll, edhe mbi ekonominĂ« tonĂ«. QĂ« do tĂ« thotĂ« na duhet instrumenti qĂ« s’e kemi pĂ«r kontrollin e fluksit tĂ« kapitaleve tĂ« huaja qĂ« hyjnĂ« nĂ« territorin e RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, veçanĂ«risht nga vende jo-mike. Besoj t’i kemi njĂ« kohĂ« tĂ« dytĂ« pĂ«r tĂ« diskutuar pikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« problematikĂ« dhe patjetĂ«r, bashkĂ« me qeverinĂ« tĂ« hartojmĂ« gjĂ«rat e duhura pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« vĂ«mendje”, tha Braçe.

Nisur nga operacioni i fundit në kryeqytet, ku zbulua një skemë gjigande e mashtrimit në platforma, e njohur si Forex, deputeti i PS-së ka kërkua më shumë vigjilencë dhe monitorim.

“Ka tre vite qĂ« ngremĂ« shqetĂ«simin e platformat mashtruese FOREX, po bĂ«hemi gazi i botĂ«s, dhe njĂ« seri institucionesh qĂ« bĂ«jnĂ« pas nga AMF, tatimet, Inteligjenca financiare apo policia tĂ« bĂ«jnĂ« pas e tĂ« mos bĂ«jnĂ« asgjĂ«. Duhet tĂ« zbulohen me 2 investigime tĂ« huaja e vendase. kĂ«ta individĂ« janĂ« nĂ« zemĂ«r tĂ« TiranĂ«s, nĂ« ambientet e luksit, nĂ« sy tĂ« tĂ« gjithĂ«ve. JanĂ« kĂ«to palaço qĂ« kriminalizojĂ« vendin dhe imazhin e financiar tĂ« kĂ«tij vendi”, kĂ«rkoi socilisti Braçe pĂ«rballĂ« deputetĂ«ve tĂ« tjerĂ« nĂ« komision.

The post Erion Braçe: Qeveria tĂ« kontrollojĂ« investimet e huaja. Rrezikun rus e kemi nĂ« kufi
 appeared first on Gazeta Si.

↗

21 janari/ Berisha: U rrethova në zyrë me axhendë të Ramës! Ai është përgjegjësi kryesor

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Kreu i PartisĂ« Demokratike, Sali Berisha, komentoi 21 janarin e 15 viteve mĂ« parĂ«, ku katĂ«r qytetarĂ« humbĂ«n jetĂ«n pas njĂ« proteste nĂ« bulevardin para kryeministrisĂ« qĂ« asokohe drejtohej nga ai.

Ai ricikloi akuzat e vjetra kundrejt Edi Ramës se është përgjegjës për ngjarjen, duke iu rikthyer përgjimit mes zv.kryeministrit të asaj kohe Ilir Metës dhe Dritan Priftit, për të cilin tha se ishte i falsifikuar. Berisha mbrojti edhe Gardën që lëshoi plumba drejt protestuesve duke vrarë 4 prej tyre dhe duke qëlluar qindra të tjerë. Sipas Berishës, Garda nuk bëri gjë tjetër veçse zbatoi detyrën.

Ai tha se atë ditë u rrethua në zyrë dhe se gjithçka sipas tij ndodhi me axhendë të Ramës.

“Berisha u rrethua nĂ« zyrĂ«. PĂ«rgjegjĂ«sia ime se unĂ« kisha trajtuar me standardet mĂ« demokratike 752 protesta tĂ« opozitĂ« pa asnjĂ« cenim. PĂ«rgjegjĂ«sia ime se hidhnin plumba dhe gurĂ«, e mohoi sot, por janĂ« tĂ« dokumentuara, janĂ« nĂ« dritare, drejt kryeministrit qĂ« ishte nĂ« detyrĂ«. UnĂ« nuk blindoja dyer, blind isha, vetĂ« nuk e lĂ«shoja zyrĂ«n. Nuk bĂ«ja kĂ«tĂ« frikacakun qĂ« ia mbath”, tha Berisha.

Sipas Sali BerishĂ«s, Edi Rama kĂ«rkon tĂ« pĂ«rdor viktimat e 21 janarit, ‘pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar LindĂ«n e tij, veten, MirlindĂ«n e tij, LubinĂ« e tij’

“LotĂ«t qĂ« derdh janĂ« lotĂ«t e krokodilit. Edi Rama i solli ata si mish pĂ«r top pĂ«r pushtetin e tij. I solli si mish pĂ«r top, pĂ«r pushtetin e tij.
Ina Rama e hetoi çështjen, por nuk guxoi kurrë të thërrasë Edi Ramën.
Sa u dënuan aty, por nuk gjeti asnjë shkak se aty kishte qëllime, ku Garda qëlloi në kushtet e ligjit. Garda ka zbatuar ligjin, ndaj dhe ajo propozoi vendimet.
Kjo është historia.
Por Edi Rama kërkon të përdor këto viktima, për të shpëtuar Lindën e tij, veten e tij, Mirlindën e tij, Lubinë e tij.
Asnjë qëllim tjetër sepse kësaj here kjo katërshe famëzezë është në gjykim, jo vetëm në Skap, por është në gjykim në të gjitha instancat, në të opinionin publik ndërkombëtar. Nuk ka më iluzione. Këto dosje kanë një emër, dosjet e Edi Ramës.

E kam mĂ«suar nga kontaktet qĂ« kam, kjo Ă«shtĂ« marrĂ«, po analizohet kudo”, tha ai.

MĂ« 21 Janar tĂ« vitit 2011 gjatĂ« protestĂ«s qĂ« u zhvillua nga opozita e asaj kohe pĂ«rpara KryeministrisĂ« humbĂ«n jetĂ«n Aleks Nika, Ziver Veizi, Faik Myrtaj dhe Hekuran Dedja, tĂ« cilĂ«t 10 vite mĂ« vonĂ« u shpallĂ«n nga qeveria socialiste “DĂ«shmorĂ« tĂ« Atdheut”.

Kujtojmë se Gjykata e Lartë ka vendosur më 12 mars 2024 që dosja e 21 janarit të hetohet nga SPAK duke pranuar kërkesën e familjarëve të viktimave. Për këtë arsye, SPAK ka marrë në pyetje familjarë të viktimave, drejtues të gardës si dhe organizatorë të protestës.

The post 21 janari/ Berisha: U rrethova në zyrë me axhendë të Ramës! Ai është përgjegjësi kryesor appeared first on Gazeta Si.

↗

Tatimet ‘ofensivë’ ndaj ndĂ«rtuesve: Ulin vlerĂ«n e pronĂ«s dhe shesin me para nĂ« dorĂ«!

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Administrata Tatimore ka shpallur njĂ« “ofensivĂ«â€ ndaj sektorit tĂ« ndĂ«rtimit dhe ka vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r rreth 9 mijĂ« biznese aktive (gjysma e tĂ« cilave operojnĂ« nĂ« TiranĂ«), nga kontrollet e tĂ« cilĂ«ve zbuloi skemat mĂ« tĂ« zakonshme tĂ« evazionit fiskal.

Nëndeklarimi i pagave, ulja e vlerës reale të pronës, çmimet e referencës dhe shitjet në cash, i, këto janë vlerësuar si shkeljet më të zakonta në këtë sektor.

Shifrat e raportuara nga Tatimet flasin për një situatë alarmante ku nga 64 mijë punonjës që ka gjithsej ky sektor, rreth 55% e tyre rezultojnë me rroga të deklaruara deri në 50 mijë lekë, ndërsa pagën mesatare të vendit e kalojnë vetëm 10% e të punësuarve. Këto paga vlerësohen si të nëndeklaruara qëllimisht për të shmangur tatimin në burim prej 15% dhe sigurimet shoqërore.

Konflikti i interesit dhe shkeljet ligjore shtrihen edhe te marrëdhëniet e ndërlikuara me nënkontraktorët, ku plani zbulon skema të mirëfillta të fryrjes së shpenzimeve përmes përdorimit të faturave fiktive për materiale ndërtimi, me qëllim uljen artificiale të fitimit të tatueshëm.

Në këtë kuadër, Administrata Tatimore ka nisur një bashkëpunim të ngushtë me Inspektoratin e Punës dhe Institutin e Sigurimeve Shoqërore për të kryer kontrolle të befasishme në kantiere. Këto grupe të përbashkëta inspektimi do të krahasojnë në kohë reale numrin e punëtorëve që gjenden fizikisht në objekt me listëpagesat zyrtare të dorëzuara në sistem. Sipas kësaj logjike të re kontrolli, çdo metër kub beton i hedhur në kantier duhet të përputhet matematikisht me faturat e blerjes së lëndës së parë dhe me fuqinë punëtore të deklaruar për realizimin e atij volumi punimesh.

The post Tatimet ‘ofensivë’ ndaj ndĂ«rtuesve: Ulin vlerĂ«n e pronĂ«s dhe shesin me para nĂ« dorĂ«! appeared first on Gazeta Si.

↗

A po e zëvendëson ChatGPT rolin e pedagogut?

✇Gazeta Si
By: Liridon Mulaj

Nga Gazeta “SI” – PedagogĂ«t e universiteteve duken sikur nuk kanĂ« mĂ« tĂ« njĂ«jtin rol si dikur, pasi gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« studentĂ« po i drejtohen ChatGPT-sĂ« pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar informacione bazike mbi lĂ«ndĂ« tĂ« ndryshme, si dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar e krijuar ese akademike apo edhe tema diplomash.

Shembulli i lĂ«ndĂ«s “Diplomacia Publike”, pjesĂ« e fushĂ«s sĂ« studimit tĂ« komunikimit, ku me vetĂ«m njĂ« kĂ«rkim tĂ« thjeshtĂ« nĂ« ChatGPT mund tĂ« merren burimet kryesore tĂ« lĂ«ndĂ«s dhe shtjellime mbresĂ«lĂ«nĂ«se, nuk Ă«shtĂ« i vetmi rast. NĂ« ChatGPT, studentĂ«t mund tĂ« gjejnĂ« informacione pĂ«r pothuajse çdo temĂ«, burime tĂ« cilat deri dje i merrnin vetĂ«m nga tekstet akademike ose nga shpjegimi i pedagogut.

Pyetja që lind është: deri ku shkon ky ndikim dhe a e rrezikon realisht rolin e pedagogut?

1 nĂ« 3 nxĂ«nĂ«s tĂ« moshave 12–17 vjeç kanĂ« pĂ«rdorur ChatGPT pĂ«r detyra shkollore, dhe gati gjysma e tyre e pĂ«rdor pa udhĂ«zime tĂ« qarta. 

NjĂ« sondazh global zbuloi se rreth 82% e profesorĂ«ve universitarĂ« janĂ« tĂ« vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r ChatGPT dhe mĂ« shumĂ« se 70% shqetĂ«sohen pĂ«r ndikimin nĂ« mashtrim akademik. 

Rreth 87% e studentĂ«ve pĂ«rdorin AI pĂ«r detyra akademike, dhe 90% e pĂ«rdorin AI pĂ«r detyra tĂ« tjera tĂ« jetĂ«s, sipas njĂ« studimi tĂ« fundit, por vetĂ«m 34% ndihen tĂ« sigurt se e pĂ«rdorin teknologjinĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« etike.   Studimet tregojnĂ« gjithashtu se universitetet shpesh nuk kanĂ« politika tĂ« qarta rreth pĂ«rdorimit tĂ« AI-sĂ«, ndĂ«rsa vetĂ«m rreth 24–28% e institucioneve kanĂ« udhĂ«zime tĂ« qarta pĂ«r pĂ«rdorimin e ChatGPT. 

Miranda Çili, pedagoge e shkencave tĂ« komunikimit nĂ« Tirana Business University, thotĂ« pĂ«r GazetaSi.al se hyrja e teknologjisĂ« nĂ« arsim po dikton role tĂ« reja dhe pĂ«rgjegjĂ«si mĂ« tĂ« mĂ«dha.

“PĂ«rtej debateve rreth dĂ«meve dhe pĂ«rfitimeve tĂ« mundshme tĂ« saj, veçanĂ«risht nĂ« fushĂ«n e arsimit, inteligjenca artificiale ka hyrĂ« tashmĂ« nĂ« procesin mĂ«simor, duke u pĂ«rdorur gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« si asistent digjital nga studentĂ«t, por edhe nga vetĂ« pedagogĂ«t. Teknologjia Ă«shtĂ« njĂ« ndihmesĂ« e madhe pĂ«r studentĂ«t, por edhe pĂ«r pedagogĂ«t, tĂ« cilĂ«t duhet tĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga shumĂ«llojshmĂ«ria e burimeve dhe lehtĂ«sirave qĂ« ChatGPT-ja ofron nĂ« hartimin e kurikulave dhe detyrave qĂ« kultivojnĂ« te studentĂ«t aftĂ«si unike, pĂ«rtej atyre qĂ« ofrojnĂ« makinat.”

Miranda Çili

Sa i pĂ«rket faktit nĂ«se kjo metodĂ« e re e rrezikon rolin e pedagogut tradicional, Çili vĂ«ren se gjithçka varet nga mĂ«nyra se si pĂ«rdoret teknologjia.

“Po jetojmĂ« nĂ« njĂ« kohĂ« tĂ« drejtuar nga teknologjia, ku zhvillimet e fundit po nxisin njĂ« revolucion arsimor, duke sfiduar metodat tradicionale tĂ« mĂ«simdhĂ«nies dhe tĂ« nxĂ«nies. Siç ka ndodhur shpesh nĂ« histori, risitĂ« – si Google apo telefonat celularĂ« – kanĂ« frymĂ«zuar njĂ«kohĂ«sisht entuziazĂ«m dhe skepticizĂ«m. I tillĂ« ishte edhe lançimi i ChatGPT-sĂ«. Ajo nuk Ă«shtĂ« as e mirĂ«, as e keqe, por mĂ«nyra se si ne zgjedhim ta pĂ«rdorim pĂ«rcakton nĂ«se do tĂ« sjellĂ« pĂ«rfitime apo dĂ«me.”

Megjithatë, ajo thekson se teknologjia po ndryshon mënyrën e të mësuarit, por jo domosdoshmërisht rolin e pedagogut.

“Fakti qĂ« ChatGPT ofron mundĂ«si pĂ«r tĂ« nxitur tĂ« nxĂ«nit e personalizuar nuk do tĂ« thotĂ« qĂ« roli ynĂ« bĂ«het i tepĂ«rt. PĂ«rkundrazi, na dikton role tĂ« reja dhe pĂ«rgjegjĂ«si mĂ« tĂ« mĂ«dha. Rezultatet mĂ« tĂ« mira arrihen pĂ«rmes njĂ« bashkĂ«punimi efektiv njeri–IA, duke e konsideruar atĂ« si njĂ« mjet qĂ« shton inteligjencĂ«n njerĂ«zore dhe jo si njĂ« zĂ«vendĂ«sues.”

Nevoja pĂ«r “prekjen njerĂ«zore” nuk del kurrĂ« nga funksioni

Pedagogia dhe ekspertja e komunikimit Irena Myzqeqari Hoxha shprehet për GazetaSI.al se platformat e inteligjencës artificiale kanë vënë në pikëpyetje nocionin e autentikes.

“ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« inteligjenca artificiale po ndryshon mĂ«nyrĂ«n se si merret dija dhe informacioni. NĂ« pamje tĂ« parĂ«, duket legjitime pyetja pse duhet shkolla ose pedagogu, kur informacioni mund tĂ« merret lehtĂ«sisht nga ChatGPT. Por e vĂ«rteta Ă«shtĂ« mĂ« komplekse. MotorĂ«t e kĂ«rkimit dhe gjenerimit na japin informacione, por aftĂ«sia pĂ«r t’i pĂ«rshtatur ato nĂ« njĂ« kontekst real Ă«shtĂ« ajo qĂ« e dallon individin.”

Ajo thekson se dija sot nuk është thjesht informacion, por kuptimi dhe struktura që i jepet atij.

Irena Myzeqari Hoxha

“Roli i pedagogut Ă«shtĂ« pikĂ«risht ai i pĂ«rkthyesit tĂ« informacionit nĂ« kontekst. Informacioni gjendet kudo, por kjo e bĂ«n tĂ« vĂ«rtetĂ«n mĂ« tĂ« turbullt. Pedagogu nuk zhduket dhe nuk Ă«shtĂ« nĂ« rrezik, sepse ne gjithmonĂ« do tĂ« kemi nevojĂ« pĂ«r prekjen njerĂ«zore, pĂ«r formimin estetik dhe pĂ«r lidhjen me realitetin institucional dhe social.”

NĂ« pĂ«rfundim, Myzqeqari Hoxha thekson se nevoja pĂ«r njeriun si udhĂ«heqĂ«s – nĂ« kĂ«tĂ« rast pedagogun – do tĂ« jetĂ« e pĂ«rhershme.

“MotorĂ«t e kĂ«rkimit janĂ« thjesht njĂ« tullĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«rkimin mĂ« cilĂ«sor. Ata nuk mund tĂ« zĂ«vendĂ«sojnĂ« kurrĂ« njĂ« pedagog. Kreativiteti dhe gjykimi njerĂ«zor janĂ« tĂ« pazĂ«vendĂ«sueshĂ«m.”

PĂ«rtej debateve qĂ« risitĂ« teknologjike sjellin, pyetja kryesore mbetet nĂ«se njeriu do tĂ« arrijĂ« ta komandojĂ« kĂ«tĂ« proces apo do tĂ« kontrollohet prej tij. Edhe pse trendet aktuale anojnĂ« drejt njĂ« varĂ«sie tĂ« tepruar nga ChatGPT, shpresa mbetet qĂ« njeriu tĂ« rikthehet te analiza dhe kĂ«rkimi individual, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« paralajmĂ«rimi i famshĂ«m i Ajnshtajnit pĂ«r njĂ« “brez idiotĂ«sh” tĂ« mos bĂ«het realitet.

The post A po e zëvendëson ChatGPT rolin e pedagogut? appeared first on Gazeta Si.

↗

Europa League – Cilat janĂ« skuadrat e kualifikuara nĂ« 1/16 dhe nĂ« play-off?

✇Gazeta Si
By: ermal.toti

Nga Gazeta “Si – JanĂ« 24 vende nĂ« dispozicion nĂ« fazĂ«n eliminatore tĂ« “UEFA Europa League 2025/26”.
Aston Villa, Ferencvåros, Freiburg, Lyon, Midtjylland dhe Real Betis janë skuadrat e para të kualifikuara në 1/16 ose në play-off.

Tetë skuadrat e para në fazën e ligës kualifikohen drejtpërdrejt në 1/16, ndërsa ekipet që përfundojnë nga vendi i 9-të deri në të 24-in do të luajnë në play-off. Fituesit avancojnë mes 16 më të mirëve.

Faza e “KO” nĂ« “Europa League”
Play-off: 19 & 26 Shkurt 2026
Rnd i 1/ 16: 12 & 19 Mars 2026
1/4 finale: 9 & 16 Prill 2026
1/2 finale: 30 Prill & 7 Maj 2026
Finale: 20 Maj 2026 (Stamboll)

The post Europa League – Cilat janĂ« skuadrat e kualifikuara nĂ« 1/16 dhe nĂ« play-off? appeared first on Gazeta Si.

↗

KĂ«shilli i Ministrave miraton aderimin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« ‘Bordin e Paqes’

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- KĂ«shilli i Ministrave miratoi nĂ« mbledhjen e kĂ«saj tĂ« mĂ«rkure “Aderimin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bordin e Paqes”.

Ky vendim do të duhet të ratifikohet në seancë plenare.

Kryetari i grupit socialist, Taulant Balla, u ka kërkuar deputetëve të PS që të rrinë të gatshëm për një seancë të posaçme për miratimin e këtij vendimi.

Sot Këshilli i Ministrave ja përcjell dokumentin e miratuar Kryetarit të Kuvendit, që më pas të caktohet edhe seanca plenare që sipas burimeve, pritet të jetë këtë javë

The post KĂ«shilli i Ministrave miraton aderimin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« ‘Bordin e Paqes’ appeared first on Gazeta Si.

↗

Berisha fton qytetarët në protestë: Skandali i AKSHI-t po kundërmon në Europë!

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- Kryetari i PartisĂ« Demokratike, Sali Berisha, ftoi tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t qĂ« tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« protestĂ«n qĂ« do tĂ« zhvillojĂ« Partia Demokratike mĂ« 24 janar. NĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r mediat, ai tha se e shtuna do tĂ« jetĂ« njĂ« datĂ« e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar regjimin.

“Ndaj dhe jam sot kĂ«tu pĂ«r t’u bĂ«rĂ« thirrje qytetarĂ«ve shqiptarĂ«, shpresa e fundit e ShqipĂ«risĂ« janĂ« ata guximtarĂ« qĂ« do vendosin tĂ« protestojnĂ« gjer nĂ« largimin e Edi RamĂ«s nga pushteti. 24 janari Ă«shtĂ« njĂ« datĂ« jashtĂ«zakonisht e rĂ«ndĂ«sishme nĂ« pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar kĂ«tĂ« regjim, kĂ«tĂ« organizatĂ« kriminale qĂ« nuk njeh asnjĂ« ligj, standard, KushtetutĂ«, normĂ« apo standard. MbarĂ« shqiptarĂ«t kudo qĂ« janĂ«, njerĂ«zit e lirĂ« nĂ« EuropĂ« dhe nĂ« botĂ«, presin me 24 janar fjalĂ«n e kryengritjes paqĂ«sore tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« revoltuar tĂ« TiranĂ«s dhe mbarĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ndaj dhe nĂ« ora 5 tĂ« datĂ«s 24 janar ftoj çdo qytetar tĂ« TiranĂ«s dhe mbarĂ« vendit tĂ« mbushim sheshet dhe rrugĂ«t e TiranĂ«s pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« leksionin e merituar Edi RamĂ«s dhe narkoregjimit tĂ« tij”, tha Berisha.

Ai u ndal edhe te skandali i AKSHI-t duke theksuar se po “kundĂ«rmon nĂ« EuropĂ«â€. Ai akuzoi RamĂ«n se ka pĂ«rdorur agjencinĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rgjuar dhe kontrolluar jo vetĂ«m qytetarĂ«t shqiptare, por edhe çdo tĂ« huaj nĂ« vend.

“Nga AKSHI janĂ« eksportuar tĂ« gjithĂ« tĂ« dhĂ«nat sekrete tĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe ato tĂ« aleancĂ«s sĂ« Atlantikut tĂ« Veriut, tek organizatat kriminale dhe armiqtĂ« e NATO-s dhe kjo pĂ«rbĂ«n njĂ« dhunim tĂ« madh tĂ« sigurisĂ«, jo vetĂ«m pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, por edhe pĂ«r rajonin dhe EuropĂ«n”, tha Berisha.

The post Berisha fton qytetarët në protestë: Skandali i AKSHI-t po kundërmon në Europë! appeared first on Gazeta Si.

↗

Ari arrin çmim rekord, ndërsa Trump arrin në Davos

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Ari arriti një nivel rekord të mërkurën, ndërsa Donald Trump po udhëtonte për në Forumin Ekonomik Botëror në Davos për të biseduar rreth synimit të tij për Groenlandin, çështje që ka shkaktuar krizën më të madhe në dekada në aleancën transatlantike.

Çmimi i metalit kaloi 4.800 dollarĂ« dhe po i afrohet vlerĂ«s 4.900.

Ari u rrit mbi 2%, teksa investitorĂ«t kĂ«rkonin njĂ« “strehĂ«â€ nga tensionet gjeopolitike. MegjithatĂ«, tregjet e gjera financiare stabilizuan situatĂ«n, dhe aksionet nĂ« Ëall Street pritet tĂ« rimarrin njĂ« pjesĂ« tĂ« humbjeve tĂ« mĂ«dha tĂ« sĂ« martĂ«s.

Tru,p pritet të mbajë fjalimin e tij më vonë gjatë ditës, por do të arrijë me vonesë pasi aeroplani i tij, Air Force One, u detyrua të kthehej në Uashington për shkak të problemeve teknike.

Trump deklaroi tĂ« martĂ«n se ai kishte “rĂ«nĂ« dakord pĂ«r njĂ« takim mes palĂ«ve tĂ« ndryshme” nĂ« Davos pĂ«r tĂ« diskutuar tensionin rreth GroenlandĂ«s.

Para nisjes, ai gjithashtu tha se “nuk mund tĂ« ketĂ« kthim pas” nĂ« planin e tij pĂ«r tĂ« marrĂ« nĂ«n kontroll GroenlandĂ«n nga Danimarka. Kur u pyet se sa larg do tĂ« shkojĂ« nĂ« pĂ«rpjekjet e tij pĂ«r ishullin Arktik, presidenti amerikan u pĂ«rgjigj: “Do ta zbuloni vetĂ«.”

Qeveritë europiane kanë hezituar të reagojnë ndaj kërcënimit të Trump për të vendosur tarifa prej 10% mbi tetë shtete europiane që së fundmi dërguan personel ushtarak në territorin Arktik./FT

The post Ari arrin çmim rekord, ndërsa Trump arrin në Davos appeared first on Gazeta Si.

↗

NjĂ« fakt dhe formacionet e mundshme pĂ«r cdo ndeshje tĂ« sĂ« mĂ«rkurĂ«s nĂ« ‘UCL’

✇Gazeta Si
By: ermal.toti

Nga Gazeta “Si” – Raundi i 7-tĂ« nĂ« kompeticionin e kampionĂ«ve ul siparin me ndeshjet e sotme, pĂ«r tĂ« cilat sjellim mĂ« poshtĂ« njĂ« fakt interesant dhe formacionet e mundshme:

  • Galatasaray vs AtlĂ©tico de Madrid (18:45)
    Atletico është e pamposhtur në 6-të përballjet e mëparshme mes skuadrave (4 fitore, 2 barazime), dy fitore së fundi, 2-0 në fazën e grupeve të Champions League 2015/16, ku Antoine Griezmann shënoi të 4 golat. Ata kanë triumfuar në të tre ndeshjet e luajtura në Turqi.

Galatasaray: Uğurcan Çakır; Eren Elmalı, SĂĄnchez, AbdĂŒlkerim Bardakcı, Sallai; Torreira, Lemina; SanĂ©, Yunus AkgĂŒn, BarÄ±ĆŸ Alper Yılmaz; Osimhen
Atlético de Madrid: Oblak; Llorente, Pubill, Hancko, Ruggeri; Simeone, Barrios, Koke, Álex Baena; SÞrloth, Alvarez

  • Qarabağ vs Frankfurt (18:45)
    PĂ«rballjet e mĂ«parshme nĂ« UEFA mes Qarabağ dhe Frankfurt u zhvilluan nĂ« raundin “play-off” tĂ« Europa League 2013/14, ku gjermanĂ«t u kualifikuan me rezultatin e pĂ«rgjithshĂ«m 4-1 pas njĂ« fitoreje 2-0 nĂ« Azerbajxhan dhe njĂ« fitoreje 2-1 nĂ« shtĂ«pi.

Qarabağ: Kochalski; Silva, Mustafazade, Medina, Jafarguliyev; Pedro Bicalho, Janković; Leandro Andrade, Montiel, Zoubir; Duran
Frankfurt: KauĂŁ Santos; Collins, Koch, Theate, Brown; Skhiri, Dahoud; Doan, Can Uzun, ChaĂŻbi; Knauff

  • Atalanta vs Athletic Club
    Kjo është ndeshja e parë në kompeticionet e UEFA-s mes Atalanta-s dhe Athletic Club.

Atalanta: Carnesecchi; Scalvini, Djimsiti, Kolaơinac; Zappacosta, De Roon, Éderson, Bernasconi; De Ketelaere, Zalewski; Scamacca
Athletic Club: Unai SimĂłn; Gorosabel, Vivian, Paredes, Adama; Ruiz De Galarreta, Jauregizar; Navarro, Sancet, Unai GĂłmez; Guruzeta

  • Chelsea vs Pafos
    Kjo është ndeshja e parë në UEFA mes këtyre skuadrave dhe gjithashtu hera e parë që Pafos përballet me një ekip anglez.

Chelsea: Sanchez; James, Chalobah, Fofana, Cucurella; Caicedo, Andrey Santos; Neto, Palmer, Garnacho; JoĂŁo Pedro
Pafos: Michael; Bruno, Luckassen, Pileas, Sema; Dragomir, Ć unjić, PĂȘpĂȘ; OrĆĄić, JajĂĄ; Bassouamina

  • Bayern MĂŒnchen vs Union Saint-Gilloise
    Kjo është përballja e parë në kompeticionet e UEFA-s mes këtyre klubeve. Një fitore do të ishte e 250-ta për Bayern-in në Kupën e Kampionëve, duke u bërë klubi i dytë që arrin këtë shifër pas Realit të Madridit (306 para javës së 7-të).

Bayern MĂŒnchen: Neuer; Guerreiro, Upamecano, Tah, Ito; Kimmich, Pavlović; Olise, Gnabry, DĂ­az; Kane
Union Saint-Gilloise: Scherpen; Sykes, Burgess, Mac Allister; Khalaili, Van de Perre, Zorgane, Smith; Ait El Hadj; RodrĂ­guez, David

  • Juventus vs Benfica
    Benfica ka fituar 7 nga 9 pĂ«rballjet e mĂ«parshme mes skuadrave (1 barazim, 1 humbje), 2-0 sĂ« fundi nĂ« Torino nĂ« javĂ«n e 8-tĂ« tĂ« Champions League sezonin e kaluar. Suksesi i vetĂ«m i Juventusit Ă«shte njĂ« fitore 3-0 nĂ« shtĂ«pi nĂ« ÂŒ finalet e KupĂ«s UEFA nĂ« Mars 1993.

Juventus: Di Gregorio; Kalulu, Bremer, Kelly, Cambiaso; Locatelli, Thuram; Francisco Conceição, McKennie, Kenan Yıldız; David
Benfica: Trubin; Dedić, Otamendi, TomĂĄs AraĂșjo, Dahl; Barreiro, Aursnes; Prestianni, Sudakov, Schjelderup; Pavlidis

  • Newcastle United vs PSV Eindhoven
    PSV ka fituar të dy përballjet e mëparshme në Champions League mes skuadrave, duke mposhtur Newcastle 1-0 në shtëpi dhe 2-0 në transfertë në fazën e grupeve 1997/98.

Newcastle United: Pope; Trippier, Thiaw, Botman, Hall; Bruno GuimarĂŁes, Tonali, Joelinton; Barnes, Wissa, Gordon
PSV Eindhoven: Kováƙ; Sildillia, Schouten, Gasiorowski, Mauro JĂșnior; Veerman, Wanner; PeriĆĄić, Til, Driouech; Bajraktarević

  • Marseille vs Liverpool
    Bilanci i përgjithshëm i përballjeve në UEFA flet për 2 fitore për Marseille, 3 për Liverpool-in dhe 1 barazim. Klubi anglez ka fituar tre takimet e fundit.

Marseille: Rulli; Weah, Pavard, Balerdi, Medina, Emerson; HĂžjbjerg, Vermeeren; Greenwood, Aubameyang, PaixĂŁo
Liverpool: Alisson; Frimpong, Konaté, Van Dijk, Kerkez; Szoboszlai, Gravenberch, Mac Allister; Salah, Ekitike, Wirtz

  • Slavia Praha vs Barcelona
    PĂ«rballjet e vetme tĂ« mĂ«parshme mes Slavia Praha dhe Barcelona-s u zhvilluan nĂ« fazĂ«n e grupeve tĂ« Champions League 2019/20, ku Barcelona fitoi 2-1 nĂ« Çeki nĂ« javĂ«n e 3-tĂ«, pĂ«rpara njĂ« barazimi 0-0 nĂ« SpanjĂ« nĂ« javĂ«n e 4-Ă«t.

Slavia Praha: Staněk; Vlček, Zima, Chaloupek, Boƙil; Moses, SadĂ­lek; Douděra, Provod, Sanyang; ChorĂœ
Barcelona: Joan García; Koundé, Cubarsí, Eric García, Gerard Martín; Pedri, De Jong; Rashford, Fermín López, Raphinha; Lewandowski

The post NjĂ« fakt dhe formacionet e mundshme pĂ«r cdo ndeshje tĂ« sĂ« mĂ«rkurĂ«s nĂ« ‘UCL’ appeared first on Gazeta Si.

↗

Pse industria e bukurisë po lulëzon

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Konsumatorët në të gjithë botën po ndihen të pezmatuar kohët e fundit.

Në 20 vende të monitoruara nga Ipsos, një kompani sondazhesh, ndjesia nuk është përmirësuar që prej vitit 2022, kur çmimet u rritën fort dhe menjëherë, ndjekur nga normat e interesit. Kërcënimet globale të Donald Trump kanë një pjesë të meritave.

Por edhe pse tĂ« mĂ«rzitur, konsumatorĂ«t nuk janĂ« dukur kurrĂ« mĂ« tĂ« bukur. McKinsey, njĂ« firmĂ« konsulence, gjeti se shpenzimet mbi produktet e bukurisĂ«, nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n, nga kujdesi pĂ«r lĂ«kurĂ«n, flokĂ«t, parfumet dhe makiazhet, arritĂ«n 440 mld dollarĂ« nĂ« 2024-n, me rritje vjetore 7%. Mesa duket, kjo reflekton tendencĂ«n e konsumatorĂ«ve pĂ«r tĂ« shpenzuar gjatĂ« periudhave tĂ« vĂ«shtira – njĂ« fenomen qĂ« Leonard Lauder, njĂ« biznesmen e i bukurisĂ«, e quajti si “efekti i buzĂ«kuqit”.

StĂ©phane de La Faverie, drejtuesi i kompanisĂ« EstĂ©e Lauder sot, thotĂ« se njerĂ«zit blejnĂ« produktet e tyre, pĂ«r t’u ndjerĂ« mĂ« “konfidentĂ«â€.

Por rritja e shpenzimeve në fakt ka një prapaskenë më të errët.

KonsumatorĂ«t, tĂ« fiksuar pas rrjeteve sociale, nuk janĂ« ndjerĂ« kurrĂ« mĂ« shumĂ« nĂ«n presion pĂ«r t’u dukur bukur pĂ«rballĂ« figurave tĂ« famshme qĂ« janĂ« dobĂ«suar me ilaç dhe janĂ« zbukuruar me ndĂ«rhyrje kozmetike. Rezultati? NjĂ« turrje e konsumatorĂ«ve tĂ« rinj drejt firmave tĂ« bukurisĂ«, qĂ« po e çon kĂ«tĂ« industri nĂ« maja.

Industria e bukurisë nuk shënjestron më vetëm gratë në një moshë të caktuar. Shumë burra tashmë shpenzojnë pa ngurrim për produkte bukurie dhe jo vetëm xhel flokësh e krem pas rruajtjes.

Edhe produktet e kujdesit që duken si makiazh janë rritje, p.sh kremërat hidratues që të japin një ngjyrim në fytyre si fondatina, apo korrektorët që mbulojnë shenjat lokale dhe xheli për ngrirjen e vetullave.

ShitĂ«sit e kĂ«tyre produkteve, si Sephora, po punĂ«sojnĂ« asistentĂ« meshkuj qĂ« ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« industri mĂ« tĂ« prekshme pĂ«r tĂ« gjithĂ«. ShumĂ« meshkuj nĂ« rrjetet sociale, kryesisht nga Korea e Jugut, qĂ« Ă«shtĂ« e fiksuar me bukurinĂ«, kanĂ« ndihmuar nĂ« thyerjen e tabuve. “NĂ«se burrat duan tĂ« vendosin make-up, Ă«shtĂ« shumĂ« nĂ« rregull, ta bĂ«jnĂ«!”, thotĂ« Priya Venkatesh, drejtuese e Sephora.

Probleme po vijnĂ« nga tĂ« rinjtĂ«, qĂ« shohin produkte nĂ« rrjetet sociale, nga shkĂ«lqyesi i buzĂ«ve tek kremĂ«rat anti-plakje, dhe i kĂ«rkojnĂ« prindĂ«rve tĂ« tyre t’ua blejnĂ«. Brezi i baby-boomers, tĂ« lindurit midis 1946-1964, nisĂ«n tĂ« pĂ«rdornin produktet e bukurisĂ« pas moshĂ«sh 18-vjeç, por nipĂ«rit e tyre, qĂ« i pĂ«rkasin brezit Alpha, po nisin qĂ« nga mosha 8, sipas gjetjeve.

Kështu, kërkesa konsumatore po ndryshon. Në rastin e kujdesit për lëkurën, që zë 2/5 e shpenzimeve të bukurisë, konsumatorët po zbulojnë efektet shkencore të përbërësve të tyre si retinoli, që ndihmon në ngadalësimin e plakjes.

Marka tĂ« tilla si The Ordinary, themeluar njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«, tani ofrojnĂ« produkte me pĂ«rqendrime tĂ« larta tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ«sve tĂ« tillĂ« me çmime relativisht tĂ« ulĂ«ta. Kavanozat rozĂ« me emra romantikĂ« kanĂ« dalĂ« jashtĂ« mode; tani preferohen shishet e thjeshta me etiketa klinike. Gjithashtu po rritet pĂ«rdorimi i suplementĂ«ve si pilulat e kolagjenit (ndonjĂ«herĂ« tĂ« quajtura “produkte tĂ« bukurisĂ« pĂ«r t’u konsumuar”) dhe pajisjeve si maskat LED pĂ«r fytyrĂ«n.

Burrat dhe gratĂ« po mbĂ«shteten gjithashtu mĂ« shumĂ« te shĂ«rbimet e bukurisĂ«, ku shpenzuan pothuajse 150 miliardĂ« dollarĂ« nĂ« 2024, sipas McKinsey. KĂ«to shpesh pĂ«rfshijnĂ« substanca dhe pajisje qĂ« konsumatorĂ«t nuk mund t’i marrin vetĂ«. Ka botoks pĂ«r tĂ« lĂ«muar lĂ«kurĂ«n, fillerĂ« hialuronikĂ« pĂ«r ta mbushur atĂ« dhe peelingĂ« kimikĂ« pĂ«r ta ndriçuar. LaserĂ«t mund tĂ« heqin ose trashin flokĂ«t. Mbi 20 milion procedura jo-kirurgjikale u kryen nĂ« 2024, duke shĂ«nuar njĂ« rritje prej gati 40% krahasuar me 2020, sipas ShoqatĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« KirurgjisĂ« Plastike Estetike, njĂ« grup industrie.

Me të vërtetë, linja midis bukurisë dhe mjekësisë është bërë gjithnjë e më e paqartë. Sarah Chapman, një specialistë fytyre për personazhe si Gigi Hadid dhe Victoria Beckham, thotë se klinika e saj në Londër është zgjeruar për të përfshirë dermatologë që shkruajnë receta dhe profesionistë të tjerë mjekësorë që testojnë gjakun dhe jashtëqitjen e klientëve për të përcaktuar shkaqet themelore të problemeve të lëkurës. Ajo thotë se klientët tashmë vijnë tek ajo për të dukur më të shëndetshëm, jo thjesht për të hequr rrudhat dhe njollat.

Fokusimi tek klientĂ«t e rinj dhe produktet shpesh Ă«shtĂ« udhĂ«hequr nga marka tĂ« reja tĂ« bukurisĂ«. Rrjetet sociale u kanĂ« mundĂ«suar atyre tĂ« ndĂ«rtojnĂ« bizneset pa shpenzuar shuma tĂ« mĂ«dha pĂ«r marketing. Charlotte Tilbury, themeluesja e njĂ« marke britanike make-up, thekson se rritja e kompanisĂ« sĂ« saj gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit Ă«shtĂ« nxitur nga rrjetet sociale, duke i quajtur ato “vitrinĂ«n tonĂ« mĂ« tĂ« madhe”. TĂ« tjerĂ« kanĂ« ndjekur kĂ«tĂ« model. Bubble, njĂ« markĂ« pĂ«r kujdesin e lĂ«kurĂ«s e themeluar nĂ« 2020, ka pĂ«rdorur rrjetet sociale pĂ«r tĂ« fituar ndjekĂ«s tĂ« rinj adoleshentĂ«. NĂ« parfume, kĂ«rkesa tek tĂ« rinjtĂ« Ă«shtĂ« rritur gjithashtu nga marka tĂ« reja si Sol de Janeiro, e cila ka rilançuar parfume si “mist” (shishe me spĂ«rkatje), dhe Kayali, e cila udhĂ«zon blerĂ«sit tĂ« “shtresĂ«zojnĂ«â€ produktet pĂ«r efekt mĂ« jetĂ«gjatë  thĂ«nĂ« ndryshe tĂ« blejnĂ« mĂ« shumĂ«.

ShumĂ« nga kĂ«to marka tĂ« reja nuk pĂ«rbĂ«jnĂ« aq kĂ«rcĂ«nim sa njĂ« mundĂ«si pĂ«r kompanitĂ« ekzistuese, tĂ« cilat janĂ« tĂ« etura tĂ« blejnĂ« marka tĂ« bujshme qĂ« i ndihmojnĂ« tĂ« rriten. NĂ« maj, e.l.f. Beauty, njĂ« kompani amerikane kozmetikash, bleu markĂ«n e make-up-it tĂ« Hailey Bieber, bashkĂ«shortes sĂ« Justin, pĂ«r deri nĂ« 1 miliard dollarĂ«. EstĂ©e Lauder ka blerĂ« The Ordinary, dhe nĂ« qershor, L’OrĂ©al, kompania mĂ« e madhe e bukurisĂ« nĂ« botĂ«, bleu njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« aksioneve tĂ« Medik8, njĂ« markĂ« rivale “e bazuar nĂ« shkencĂ«â€. Vitin e kaluar, gjiganti francez gjithashtu rriti nĂ« 20% aksionet e tij nĂ« Galderma, njĂ« prodhues zviceran i injeksioneve estetike dhe produkteve tĂ« tjera dermatologjike, dhe tha se do tĂ« blinte degĂ«n e bukurisĂ« tĂ« Kering, njĂ« konglomerat luksoz. P&G dhe Unilever, dy konglomerate tĂ« produkteve pĂ«r konsumatorĂ« me degĂ« tĂ« mĂ«dha bukurie, gjithashtu kanĂ« qenĂ« aktive nĂ« blerje tĂ« reja.

Shkalla e madhe i jep firmave mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« industrisĂ« fuqinĂ« ndaj tregtarĂ«ve dhe burimet financiare pĂ«r fushata tĂ« mĂ«dha marketingu. Duke qenĂ« nĂ«n presion nĂ« KinĂ« nga marka vendase si Proya dhe Mao Geping, kompanitĂ« perĂ«ndimore kanĂ« investuar pĂ«r tĂ« konsoliduar pozitat e tyre nĂ« tregjet amerikane dhe europiane. Ato shpresojnĂ« qĂ« “Instagram Face”- fytyra pa pore, e mbushur dhe pĂ«rsosmĂ«risht perfekte, tĂ« mos dalĂ« shpejt nga moda.

Marrë nga The Economist, përgatiti Gazetasi.al

The post Pse industria e bukurisë po lulëzon appeared first on Gazeta Si.

↗

Xhaxhai i Aleks NikĂ«s takon prokurorin e çështjes dhe akuzon BerishĂ«n pĂ«r ’21 Janarin’: Nuk duam hakmarrje

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – Pas zhvillimit tĂ« homazheve para kryeministrisĂ« pĂ«r viktimat e “21 Janarit”, xhaxhai i Aleks NikĂ«s, Mark Nika, ka marrĂ« informacione nĂ« SPAK nga prokurori i çështjes, Alfred Shehu, pĂ«r t’u informuar mbi hecurinĂ« e hetimeve.

Nika u shpreh se zëri në audio-regjistrimin e dorëzuar prej tij në SPAK dhe e dërguar për ekspertizë jashtë vendit, është identifikuar, por nuk jep më tepër detaje.

“Do tĂ« takoj prokurorin pĂ«r ta pyetur pĂ«r ecurinĂ« e hetimeve, jemi palĂ« nĂ« procesin hetimor dhe janĂ« tĂ« detyruar tĂ« na japin shpjegime. Nuk kemi informacion deri tani. JanĂ« bĂ«rĂ« ekspertimet, zĂ«ri Ă«shtĂ« identifikuar i kujt Ă«shtĂ«, janĂ« sekrete hetimore. Kam kĂ«rkuar unĂ« takim”, tha Mark Nika pak para se tĂ« hynte nĂ« ProkurorinĂ« e Posaçme.

Pasi doli nga SPAK, Nika u shpreh se prokurori Alfred Shehu i kishte shpjeguar se hetimet po ecnin dhe kanë përparim.

“Se kur do tĂ« pĂ«rfundojnĂ«, kjo Ă«shtĂ« njĂ« çështje e tyre. Nuk u futa nĂ« hollĂ«si, Ne kĂ«rkojmĂ« me insistim qĂ« çështja tĂ« avancojĂ«. DrejtĂ«sinĂ« e kemi kĂ«rkuar nga drejtĂ«sia, jo nga e vjetra, por tani nga SPAK. DrejtĂ«sinĂ« e duam vetĂ«m nga SPAK”, tha ai ai.

Nika akuzoi ish-kryeministrin e kohës Sali Berisha si përgjegjësin kryesor, duke përmendur dhe ish-ministrin e Brendshëm, Lulzim Basha.

Ndër të tjera ai tha se vënia në vend e drejtësisë, nuk është përgjegjësi e Edi Ramës dhe mazhorancës.

“Nuk Ă«shtĂ« pĂ«rgjegjĂ«sia e mazhorancĂ«s, nuk kemi as komunikim pĂ«r kĂ«tĂ« punĂ«. Nuk kam kĂ«rkuar kurrĂ« nga Rama pĂ«r drejtĂ«si, drejtĂ«sinĂ« e dua nga SPAK. KĂ«tĂ« kĂ«rkova dhe unĂ« pse po vonohet. Prokurori i çështjes mĂ« tha qĂ« janĂ« veprime qĂ« duhet tĂ« restaurohet dosja e vjetĂ«r. HollĂ«sira nuk mĂ« dha prokurori, ai do tĂ« zbatojĂ« procedurat kaq mund tĂ« mĂ« thoshte ai mua. NĂ« kuptimin e ekzekutimit tĂ« tij, nĂ« planin politik, dihet Ă«shtĂ« Partia Demokratike, Berisha. Ai ka qenĂ« kryeministĂ«r, ministĂ«r i BrendshĂ«m ka qenĂ« Lulzim Basha. Po tĂ« jenĂ« trima le tĂ« thonĂ« e kemi bĂ«rĂ« ne. Ata e fshehin, pse e fshehin kur nuk ke faj? Pse ik Pse fshihesh. pse bĂ«n manipulimin e provave? NdĂ«rsa prokurori i çështjes po heton me kompetencĂ« procedurat. KanĂ« frikĂ« edhe dĂ«shmitarĂ«t. KanĂ« presion nga ata qĂ« e kanĂ« bĂ«rĂ« krimin”, tha Nika

Nika theksoi se çështjen tanimë ia kanë lënë SPAK-ut në dorë, duke nënvizuar se nuk kërkon hakmarrje, por drejtësi.

“21 Janari pĂ«r ne ishte ditĂ« tragjike. Koha pĂ«r politikanĂ«t, pushtetarĂ«t dhe diplomatĂ«t e huaj mbaroi. Çështja e 21 Janarit nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« debat politik, por njĂ« çështje penale qĂ« kĂ«rkon pĂ«rgjegjĂ«si ligjore dhe drejtĂ«si tĂ« plotĂ«. Ne nuk duam hakmarrje, por drejtĂ«si”.

The post Xhaxhai i Aleks NikĂ«s takon prokurorin e çështjes dhe akuzon BerishĂ«n pĂ«r ’21 Janarin’: Nuk duam hakmarrje appeared first on Gazeta Si.

↗

Rutte: Diplomacia, mënyra e vetme për të zgjidhur çështjen e Groenlandës

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’– Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m i NATO-s, Mark Rutte, deklaroi se mĂ«nyra e vetme pĂ«r zgjidhjen e krizĂ«s rreth GroenlandĂ«s Ă«shtĂ« “diplomacia e matur”, duke shtuar se po punon “ nĂ« prapaskenĂ« ” pĂ«r kĂ«tĂ« çështje.

Kreu i aleancës ushtarake perëndimore, i cili po merr pjesë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, refuzoi të komentojë lidhur me synimet e presidentit amerikan, Donald Trump, për ta marrë nën kontroll këtë ishull, duke theksuar se diplomacia është më e rëndësishme sesa deklaratat publike.

“Ju siguroj se pĂ«r kĂ«tĂ« çështje po punoj nĂ« prapaskenĂ«â€, tha shefi i NATO-s gjatĂ« njĂ« paneli nĂ« Davos.

Ai pĂ«rsĂ«riti se nuk do tĂ« prononcohet publikisht, pasi, sipas tij, “e vetmja mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta zgjidhur krizĂ«n Ă«shtĂ« diplomacia e menduar mirĂ«â€.

Rutte është udhëheqësi i vetëm që deri më tani ka konfirmuar se do të takohet me Trumpin në margjinat e forumit në Davos të Zvicrës.

Duke folur nĂ« panel, Rutte theksoi se Shtetet e Bashkuara mbeten tĂ« pĂ«rkushtuara ndaj aleancĂ«s, por shtoi se AmerikĂ«s i duhet “njĂ« EvropĂ« e sigurt dhe njĂ« Arktik i sigurt”.

Ai theksoi se, sa i përket Arktikut, pajtohet me presidentin amerikan.

“Duhet ta mbrojmĂ« Arktikun nga ndikimi rus dhe kinez”, tha Mark Rutte.

Ai po ashtu kĂ«rkoi qĂ« Europa dhe SHBA-ja qĂ« mospajtimet pĂ«r GroenlandĂ«n t’i shpĂ«rqendrojnĂ« nga lufta nĂ« UkrainĂ«, qĂ« Rusia e nisi afĂ«r katĂ«r vjet mĂ« parĂ«.

“PĂ«rqendrimi nĂ« UkrainĂ« duhet tĂ« jetĂ« prioriteti ynĂ« kryesor, Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r sigurinĂ« evropiane dhe tĂ« SHBA-sĂ«â€, u shpreh ai.

Trump më herët ka argumentuar se SHBA-së i duhet Groenlanda për të garantuar sigurinë kombëtare amerikane kundër rivalëve të Uashingtonit, Rusisë dhe Kinës.

Groenlanda, territor i Danimarkës me rreth 57.000 banorë, nuk është anëtare e pavarur e NATO-s, por mbulohet nga anëtarësimi i Danimarkës në këtë aleancë ushtarake. Një përpjekje për marrjen nën kontroll të Groenlandës do të përbënte rastin e parë në historinë e NATO-s që një aleat të cenojë territorin e një shteti tjetër anëtar të aleancës.

The post Rutte: Diplomacia, mënyra e vetme për të zgjidhur çështjen e Groenlandës appeared first on Gazeta Si.

↗

‘Petite Messe Solennelle’ e Rossinit, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri

✇Gazeta Si
By: Liridon Mulaj

Gazeta “SI”- NjĂ« nga kryeveprat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« Gioachino Rossinit, Petite Messe Solennelle, do tĂ« prezantohet pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri si premierĂ« absolute mĂ« 25 janar, ora 19:00, nĂ« skenĂ«n e Teatrit KombĂ«tar tĂ« OperĂ«s dhe Baletit, nĂ« bashkĂ«punim me Ansamblin Popullor.. Ky shĂ«non njĂ« moment tĂ« veçantĂ« pĂ«r repertorin vokal-simfonik tĂ« institucionit dhe pĂ«r jetĂ«n muzikore nĂ« vend.

E kompozuar nĂ« vitin 1863, Petite Messe Solennelle i pĂ«rket periudhĂ«s sĂ« vonĂ« krijuese tĂ« Rossinit dhe pĂ«rfaqĂ«son njĂ« vepĂ«r me karakter tĂ« theksuar sakral, por me njĂ« gjuhĂ« muzikore tĂ« qartĂ« dhe tĂ« pĂ«rmbajtur. Struktura e saj ndjek formĂ«n tradicionale tĂ« meshĂ«s katolike, ndĂ«rsa muzika ruan tipare tĂ« stilit tĂ« autorit, pa iu larguar natyrĂ«s liturgjike tĂ« veprĂ«s. Edhe pse titulli i referohet njĂ« “meshe tĂ« vogĂ«l”, vepra ka njĂ« shtrirje tĂ« gjerĂ« dhe kĂ«rkon njĂ« angazhim tĂ« konsiderueshĂ«m interpretues.

Në këtë premierë marrin pjesë solistë të njohur: soprano Svetlana Aksenova, mezosoprano Enkeleida Shkoza, tenor Klodjan Kaçani dhe bas Rubén Amoretti, të cilët do të interpretojnë partet solistike të veprës. Interpretimi mbështetet gjithashtu në një bashkëpunim të rëndësishëm mes Korit të Filarmonisë së Kosovës dhe Korit të TKOBAP-së, nën drejtimin e dirigjentëve të korit Hajrullah Syla dhe Dritan Lumshi.

Në aspektin orkestral, vepra do të interpretohet nga Orkestra Simfonike e TKOBAP-së, nën drejtimin e maestros Facundo Agudin. Ky bashkëpunim mes solistëve, korit dhe orkestrës synon një lexim të qartë dhe të balancuar të veprës, duke respektuar karakterin e saj sakral dhe kërkesat stilistike të kompozitorit.

Kjo premierë absolute ofron për publikun shqiptar mundësinë për të njohur nga afër një vepër themelore të repertorit të shekullit të 19-të.

The post ‘Petite Messe Solennelle’ e Rossinit, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri appeared first on Gazeta Si.

↗

Vlorë, i sekuestrohen 400 mijë euro pasuri të dënuarit për trafik droge

✇Gazeta Si
By: erion.abule

Gazeta Si – Me kĂ«rkesĂ« tĂ« ProkurorisĂ« sĂ« VlorĂ«s, gjykata ka vendosur sekuestrimin e pasurive tĂ« 40-vjeçarit Arjan Rrokaj, i cili mĂ« herĂ«t Ă«shtĂ« dĂ«nuar pĂ«r trafik droge dhe pjesĂ«marrje nĂ« organizata kriminale.

Në një njoftim zyrtar, Prokuroria bën me dije se ndaj Rrokajt janë sekuestruar disa apartamente, njësi të ndryshme (garazhe apo ambiente zyre) si edhe automjete, me një vlerë të përgjithshme rreth 400 mijë euro.

Sipas organit të akuzës, pasuritë në fjalë nuk justifikoheshin nga burime të ligjshme dhe dyshohet se janë përfituar përmes veprimtarive të paligjshme.

Arjan Rrokaj është dënuar nga Gjykata e Breshias me 8 vite burg për akuzat e mësipërme dhe në mars të vitit 2025 u arrestua në Vlorë me qëllim ekstradimin drejt Italisë për vuajtjen e plotë të dënimit.

The post Vlorë, i sekuestrohen 400 mijë euro pasuri të dënuarit për trafik droge appeared first on Gazeta Si.

↗

Goditet një grup kriminal që shiste armë zjarri në Fresk dhe Tufinë, 3 të arrestuar (video)

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Pas 3 muajsh hetime, Policia e Tiranës ka arrestuar 3 persona, A. B., I. Z., dhe A. R., pjesë e një grupi kriminal që shiste armë zjarri.

Dy prej tyre u kapën në flagrancë, nga policia në zonën e Tufinës (pranë Kinostudios), në tentativë për të shitur 2 armë zjarri kallashnikov. Policia ka identifikuar dhe shpallur një person tjetër i cili dyshohet si pjestar i këtij grupi.

Gjatë arrestimit, policia ka sekuestruar 5 armë zjarri dhe municion luftarak, që dyshohet se do të shiteshin në Tufinë dhe në Fresk. 

I. Z., 55 vjeç, banues në Tiranë ka qenë i dënuar më parë për vrasje, A. B., 63 vjeç, banues në Tiranë, ka qenë i dënuar më parë për prodhim dhe shitje të narkotikëve dhe për mashtrim ndërsa A. R., 46 vjeç, banues në Tiranë ka qenë i dënuar më parë për plagosje të rëndë me dashje.

The post Goditet një grup kriminal që shiste armë zjarri në Fresk dhe Tufinë, 3 të arrestuar (video) appeared first on Gazeta Si.

↗

90% e blerjeve online në Shqipëri, pa faturë. Shteti humb miliona nga informaliteti

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – KonsumatorĂ«t nĂ« ShqipĂ«ri vijojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« pambrojtur, ndĂ«rkohĂ« qĂ« shteti humb miliona lekĂ« nĂ« vit nga informaliteti nĂ« tregtinĂ« elektronike. Sipas gjetjeve tĂ« Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit (KLSH), rreth 90% e blerjeve online nĂ« vend paguhen me para nĂ« dorĂ«, duke krijuar njĂ« kanal tĂ« gjerĂ« pĂ«r evazion fiskal.

PorositĂ« online shpesh u dorĂ«zohen klientĂ«ve pa asnjĂ« faturĂ« tatimore, pasi shumĂ« prej kĂ«tyre “bizneseve online” nuk janĂ« tĂ« regjistruara nĂ« asnjĂ« institucion shtetĂ«ror dhe operojnĂ« plotĂ«sisht “nĂ« tĂ« zezĂ«â€.

KLSH konstaton se Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve nuk disponon një mekanizëm efikas për monitorimin e faqeve të shitjes online, duke u mjaftuar vetëm me kontrolle sporadike, të cilat nuk prekin thelbin e problemit.

TĂ« dhĂ«nat e mbledhura nga KLSH tregojnĂ« se gjatĂ« vitit 2024, nga rreth 382 miliardĂ« lekĂ« tĂ« ardhura tĂ« mbledhura nga Tatimet, vetĂ«m 323 milionĂ« lekĂ« janĂ« deklaruar nga bizneset online – ose vetĂ«m 0.08% e totalit.

Një tjetër problem serioz që i lë qytetarët tërësisht të brishtë përballë mashtrimeve është mungesa e kontrolleve dhe e kompetencave të Inspektoriatit të Mbikëqyrjes së Tregut, i cili nuk ka tagër të mbyllë faqet online që operojnë pa NIPT.

KĂ«to faqe, tĂ« regjistruara kryesisht me domenin “.al”, administrohen nga AKEP, por sipas KLSH-sĂ« mungon koordinimi ndĂ«rinstitucional mes AKEP-it, Tatimeve dhe institucioneve tĂ« tjera pĂ«rgjegjĂ«se.

Raporti trajton gjithashtu blerjet në platforma ndërkombëtare si Shein, Temu apo AliExpress, ku theksohet se blerësit, por edhe vetë kompanitë, i ndajnë porositë në disa dërgesa për të mos kaluar pragun prej 22 eurosh dhe për të shmangur taksat doganore. Ky fenomen është i vështirë të verifikohet në çdo moment për shkak të volumit të lartë të punës në administratën doganore.

Sipas raportit, Doganat nuk janë të përgatitura për fluksin në rritje të porosive online, ndërkohë që numri i stafit ka mbetur i pandryshuar. Dogana e aeroportit të Rinasit, e vetmja që trajton postën e shpejtë, nuk disponon asnjë skaner për verifikimin e produkteve apo për goditjen e kontrabandës.

Në përfundim, KLSH rekomandon ngritjen e një Task-Force për tregtinë elektronike, ku institucionet të bashkëpunojnë dhe të shkëmbejnë informacion në mënyrë të vazhdueshme: Tatimet të informohen mbi aktivitetin e Postës, Posta të ndjekë të dhënat e Doganave dhe anasjelltas.

Po ashtu, kërkohet që Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, në bashkëpunim me Ministrinë e Financave, të hartojë dhe zbatojë një profil të dedikuar risku për tatimpaguesit që operojnë në tregtinë elektronike, duke e integruar atë në sistemin e analizës së riskut, me qëllim përzgjedhjen sistematike për kontroll të subjekteve që ushtrojnë aktivitet tregtar online.

The post 90% e blerjeve online në Shqipëri, pa faturë. Shteti humb miliona nga informaliteti appeared first on Gazeta Si.

↗

OKB: Bota ka hyrĂ« nĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« ‘falimentimit tĂ« ujit’. ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Aktiviteti njerĂ«zor e ka shtyrĂ« botĂ«n nĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« “falimentimit global tĂ« ujit”, ndĂ«rsa ekspertĂ«t bĂ«jnĂ« thirrje pĂ«r njĂ« transformim urgjent dhe tĂ« bazuar nĂ« shkencĂ«.

NjĂ«  raport i ri nga Universiteti i Kombeve tĂ« Bashkuara (UNU) paralajmĂ«ron se dekada tĂ« tĂ«ra shpyllĂ«zimi, ndotja, degradimi i tokĂ«s, mbishpĂ«rndarja e ujit dhe pakĂ«simi kronik i ujĂ«rave nĂ«ntokĂ«sore, tĂ« pĂ«rkeqĂ«suara nga ngrohja globale, kanĂ« shkaktuar dĂ«me tĂ« pakthyeshme nĂ« furnizimin me ujĂ« tĂ« planetit dhe aftĂ«sinĂ« e tij pĂ«r t’u rikuperuar.

Ai argumenton se terma tĂ« tillĂ« si “stresi i ujit” dhe “kriza e ujit” nuk pasqyrojnĂ« mĂ« ne saktĂ«si realitetin e zymtĂ« tĂ« sotĂ«m, i cili po nxit “zhvendosjen dhe konfliktin” nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« “falimentimi i ujit”?

Raporti i UNU-sĂ« e pĂ«rcakton falimentimin e ujit si njĂ« “tĂ«rheqje tĂ« vazhdueshme tĂ« tepĂ«rt nga ujĂ«rat sipĂ«rfaqĂ«sore dhe nĂ«ntokĂ«sore nĂ« krahasim me hyrjet e rinovueshme dhe nivelet e sigurta tĂ« pakĂ«simit”. Termi gjithashtu flet pĂ«r “humbje tĂ« pakthyeshme ose tepĂ«r tĂ« kushtueshme tĂ« kapitalit natyror tĂ« lidhur me ujin”.

Kjo ndryshon nga stresi ujor i cili pasqyron situata me presion të lartë që mbeten të kthyeshme ose një krizë uji, e cila përdoret për të përshkruar goditjet akute që mund të kapërcehen.

Edhe pse jo çdo pellg dhe vend është i falimentuar nga ana e ujit, autori kryesor Kaveh Madani, Drejtor i grupit të ekspertëve të OKB-së për ujin, thotë se mjaftueshëm sisteme kritike kanë kaluar tashmë këto pragje.

“KĂ«to sisteme janĂ« tĂ« ndĂ«rlidhura pĂ«rmes tregtisĂ«, migrimit, reagimeve klimatike dhe varĂ«sive gjeopolitike, kĂ«shtu qĂ« peizazhi global i rrezikut tani Ă«shtĂ« ndryshuar rrĂ«njĂ«sisht”, shton ai.

Si duket falimentimi i ujit?

Falimentimi i ujit nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me sa i lagĂ«sht ose i thatĂ« duket njĂ« vend, ka tĂ« bĂ«jĂ« me ekuilibrin, kontabilitetin dhe qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ«. Edhe rajonet qĂ« pĂ«rjetojnĂ« pĂ«rmbytje çdo vit mund tĂ« jenĂ« ende tĂ« falimentuara nga uji nĂ«se shpenzojnĂ« mĂ« shumĂ« seç duhet “tĂ« ardhurat” e tyre vjetore tĂ« rinovueshme nga uji.

Raporti argumenton se falimentimi i ujit duhet të shihet përmes një lente globale, ndërsa pasojat e tij përhapen.

“BujqĂ«sia pĂ«rbĂ«n shumicĂ«n dĂ«rrmuese tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« ujĂ«rave tĂ« Ă«mbla dhe sistemet ushqimore janĂ« tĂ« ndĂ«rlidhura ngushtĂ« pĂ«rmes tregtisĂ« dhe çmimit”, thotĂ« Madani.

“Kur mungesa e ujit dĂ«mton bujqĂ«sinĂ« nĂ« njĂ« rajon, efektet pĂ«rhapen nĂ« tregjet globale, stabilitetin politik dhe sigurinĂ« ushqimore diku tjetĂ«r. Kjo e bĂ«n falimentimin e ujit jo njĂ« seri krizash lokale tĂ« izoluara, por njĂ« rrezik tĂ« pĂ«rbashkĂ«t global.”

Uji i botës në numra

Duke përdorur të dhëna globale dhe prova shkencore të kohëve të fundit, raporti harton një përmblehdje të zymtë të trendëve të ujit, duke fajësuar më së shumti aktivitetin njerëzor.

Kjo përfshin 50 për qind të liqeneve të mëdha në të gjithë botën që kanë humbur ujë që nga fillimi i viteve 1990, me 25 për qind të njerëzimit që varet drejtpërdrejt nga burimi i ujit, dhe dhjetëra lumenj të mëdhenj që tani nuk arrijnë të arrijnë në det për pjesë të vitit.

410 milion hektarë ligatina natyrore, një sipërfaqe pothuajse e barabartë me madhësinë e BE-së, janë fshirë gjithashtu në pesë dekadat e fundit. Humbja globale e akullnajave që nga vitet 1970 është rritur me 30 për qind.

Kripëzimi ka dëmtuar rreth 100 milion hektarë tokë bujqësore dhe 70 për qind e akuiferëve kryesorë (të cilët mbajnë dhe transmetojnë ujëra nëntokësore) po tregojnë rënie afatgjatë.

‘Rivendosja’ e axhendĂ«s globale tĂ« ujit

Raporti argumenton se axhenda aktuale globale e ujit, e cila është kryesisht e përqendruar në ujin e pijshëm, kanalizimet dhe përmirësimet e efikasitetit, nuk është më e përshtatshme për qëllimin.

Ai bĂ«n thirrje pĂ«r njĂ« axhendĂ« tĂ« re qĂ« njeh zyrtarisht gjendjen e falimentimit tĂ« ujit, njeh ujin si “njĂ« kufizim dhe njĂ« mundĂ«si” pĂ«r pĂ«rmbushjen e angazhimeve klimatike dhe pĂ«rfshin monitorimin e falimentimit tĂ« ujit nĂ« njĂ« kornizĂ« globale.

Prandaj, qeveritë po nxiten të marrin masa drastike ndaj ndotjes dhe dëmtimit të ligatinave, të mbështesin tranzicionet për komunitetet, jetesa e të cilave duhet të ndryshojë dhe të transformojnë sektorët që përdorin intensivisht ujë, përfshirë bujqësinë.

Përndryshe, barra do të bjerë në mënyrë disproporcionale mbi fermerët e vegjël, popujt indigjenë, banorët urbanë me të ardhura të ulëta, gratë dhe të rinjtë, shton raporti.

“Falimentimi i ujit po bĂ«het njĂ« nxitĂ«s i brishtĂ«sisĂ«, zhvendosjes dhe konfliktit”, thotĂ« nĂ«nsekretari i pĂ«rgjithshĂ«m i OKB-sĂ«, Tshilidzi MarĂ«ala.

“Menaxhimi i tij nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« drejtĂ«, sigurimi qĂ« komunitetet e cenueshme tĂ« mbrohen dhe qĂ« humbjet e pashmangshme tĂ« ndahen nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« barabartĂ«, nuk Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r ruajtjen e paqes, stabilitetit dhe kohezionit social.”

The post OKB: Bota ka hyrĂ« nĂ« njĂ« epokĂ« tĂ« ‘falimentimit tĂ« ujit’. ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo? appeared first on Gazeta Si.

↗

FjalĂ« tĂ« reja, shtjellime tĂ« ‘vjetra’

✇Gazeta Si
By: Liridon Mulaj

Gazeta “SI”- Publikimi online i Fjalorit tĂ« Madh tĂ« GjuhĂ«s Shqipe Ă«shtĂ« pasuar nga njĂ« varg kritikash pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si ky fjalor ka implementuar fjalĂ«t e reja, por kryesisht pĂ«r mĂ«nyrĂ«n e shtjellimit tĂ« tyre.

NjĂ« ndĂ«r fjalĂ«t qĂ« krijoi njĂ« sĂ«rĂ« reagimesh nĂ« rrjetet sociale ishte fjala “bythadritĂ«â€, e cila vinte si sinonim i xixĂ«llonjĂ«s dhe qĂ« ka shkaktuar jo pak diskutim mes grupeve tĂ« interesit.

Po ashtu, fjala e huazuar nga italishtja “abandonim”, e pĂ«rfshirĂ« tashmĂ« nĂ« fjalorin online, i cili pĂ«rmban rreth 125 mijĂ« fjalĂ«, ka qenĂ« objekt debatesh.

Kritika nga vetë akademikët

Përpos kritikave masive nga individë që kanë lidhje të drejtpërdrejtë me fjalorin, ajo që bie në sy është reagimi i Ardian Ndrecës dhe Ardian Vehbiut, të dy tashmë pjesë e Akademisë së Shkencave, të cilët vënë në dukje mangësitë e këtij fjalori.

Në një reagim në rrjetin e tij social Facebook, profesori i filozofisë në Universitetin Urbaniana të Romës, Ardian Ndreca, vë në dukje varfërinë e shtjellimit të fjalëve që i përkasin kryesisht fjalorit të filozofisë.

“Ajo qĂ« mĂ« bĂ«n pĂ«rshtypje Ă«shtĂ« varfĂ«ria qĂ« karakterizon shtjellimet e skajeve me natyrĂ« filozofike.

Sigurisht që fjalori i shqipes nuk është një fjalor filozofie, por për aq sa përmban skaje me ngjyrime apo me përdorim parësor filozofik, duhet të ishte strukturuar në mënyrë të qartë, me nuancat minimale disiplinore që i përkasin koncepteve në fjalë dhe me dallimet mes asaj që është shkencore dhe asaj që është ideologjike.

E keqja Ă«shtĂ« se leksikografĂ«t tanĂ« (por nuk Ă«shtĂ« faji i tyre) ndĂ«r dekada kanĂ« pasur vetĂ«m njĂ« formim ideologjik dhe kanĂ« pasqyruar nocionet filozofike nĂ« atĂ« dritĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n ata vetĂ« janĂ« formuar”, shkruan Ndreca.

Ndërkohë, ai merr në shqyrtim termin transhendencë, duke u shprehur se shtjellimi në fjalor është krejt i kundërt me kuptimin e saktë të tij.

Ardian Ndreca

“TranshendencĂ«: ‘tĂ« qenĂ«t pĂ«rtej kufijve tĂ« pĂ«rvojĂ«s a tĂ« mendimit njerĂ«zor’; nĂ« fakt Ă«shtĂ« krejt e kundĂ«rta. Transhendenca nuk Ă«shtĂ« pĂ«rtej mendimit njerĂ«zor, por pĂ«rtej mundĂ«sisĂ« sĂ« njohjes racionale tĂ« diçkaje qĂ« pĂ«r ne nuk paraqitet si njĂ« fenomen qĂ« mund tĂ« kapet prej shqisave. Por, ndĂ«rkaq, transhendenca mbetet njĂ« objekt legjitim i mendimit njerĂ«zor. Nuk them se mund ta kishin shpjeguar nĂ« detaj, do tĂ« mjaftonte tĂ« mos e kishin shpjeguar gabim.”

Po ashtu, Ndreca vijon me pĂ«rcaktimin dhe shtjellimin e fjalĂ«s “person”, e cila sipas fjalorit tĂ« ri shpjegohet: “njeriu si individ, njeri, vetĂ«â€.

“Skaji individ shenjon njĂ« frymor tĂ« plotĂ« (tĂ« pandashĂ«m mĂ« tej) nĂ« kĂ«ndvĂ«shtrimin lĂ«ndor, kurse person Ă«shtĂ« njĂ« qenie racionale e pajisur me vetĂ«dije dhe me vullnet; personi Ă«shtĂ« i aftĂ« tĂ« krijojĂ« objektiva qĂ« nuk ekzistojnĂ« si tĂ« tilla nĂ« natyrĂ« dhe t’i realizojĂ« ato edhe me mjete jo natyrore. P.sh., po tĂ« marrim njĂ« kalorĂ«s mbi kalĂ«: kemi dy individĂ« dhe vetĂ«m njĂ« person. IndividĂ«t i numĂ«rojmĂ«, kurse personat i trajtojmĂ« si tĂ« tillĂ«, u njohim dinjitetin, tĂ« drejtat, vullnetin, lirinĂ« etj.”

Ai e mbyll reagimin e tij duke ironizuar edhe hartuesit e Fjalorit të Madh:

“Gjithsesi urime atyre qĂ« kanĂ« punuar me seriozitet, sepse nĂ« fund tĂ« fundit, kur institucioni tĂ« jetĂ« çliruar prej mediokritetit qĂ« e ka zaptuar, do tĂ« mund tĂ« punohet mĂ« mirĂ«, duke pasur parasysh edhe kĂ«tĂ« ‘fjalor tĂ« madh’, qĂ« ka nĂ« vetvete brumĂ« tĂ« mirĂ«, i cili nuk identifikohet tout court me institucionin e sotĂ«m, por me gjenerata punĂ«torĂ«sh tĂ« leksikografisĂ« sonĂ«.”

Ardian Vehbiu: NjĂ« fjalor serioz nuk mund t’ia lejoje vetes inkonsistencĂ«n

NdĂ«rkohĂ«, njĂ« tjetĂ«r zĂ« qĂ« i adreson kritikat ndaj fjalorit Ă«shtĂ« gjuhĂ«tari dhe shkrimtari Ardian Vehbiu, gjithashtu pjesĂ« e AkademisĂ« sĂ« Shkencave tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Vehbiu, nĂ« shtjellimin e tij tĂ« publikuar nĂ« “Peizazhe tĂ« fjalĂ«s”, merr si shembull shpjegimin dhe pĂ«rcaktimin e veglave muzikore dhe vĂ« nĂ« dukje mangĂ«sitĂ« nĂ« shpjegimin terminologjik tĂ« tyre.

“PĂ«r violinĂ«n dhe violonçelin thuhet se janĂ« ‘vegla me tela’ dhe qĂ« ‘u bihet me hark’; por kjo specifikĂ« mungon pĂ«r kontrabasin, i cili pĂ«rkufizohet thjesht si violonçel mĂ« i madh. PĂ«r flautin thuhet se ka trajtĂ«n e njĂ« fyelli; madje edhe se ka katĂ«rmbĂ«dhjetĂ« vrima; ndĂ«rsa pĂ«r oboen sqarohet se ‘fryhet pĂ«rmes njĂ« fryrĂ«si me dy kallama’, ‘qĂ« prodhon tinguj shumĂ« shprehĂ«s, melodikĂ«, tĂ« hollĂ« dhe tĂ« mprehtë’.

Klarineta prezantohet si ‘e ngjashme me fyellin’. Saksofoni jepet si vegĂ«l frymore ‘prej tunxhi’, trumbeta si vegĂ«l muzikore frymore ‘prej bronzi’ dhe tromboni ‘vegĂ«l muzikore frymore prej metalit’. Kornoja franceze Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« si bri (zgjedhje e diskutueshme). Pjesa ku vihen buzĂ«t quhet sipas rastit pipĂ«z dhe pipth. NĂ« pĂ«rkufizime jepen ndonjĂ«herĂ« hollĂ«si tĂ« panevojshme pĂ«r kĂ«tĂ« lloj fjalori
”

Mospërfshirja e disa fjalëve apo futja e disa të tjerave në fjalor, sipas Vehbiut, nuk është kusht i domosdoshëm, së paku për sa i përket grupimit të veglave muzikore. Por kjo mënyrë, sipas tij, krijon një precedent që mund të ndikojë edhe në grupime fjalësh më të rëndësishme.

Ardian Vehbiu

“GjithnjĂ« nĂ« parim, nuk ka fjalĂ« shqipe qĂ« duhet mbajtur me çdo kusht jashtĂ« njĂ« fjalori, dhe po ashtu fjalĂ« qĂ« duhet futur me çdo kusht. Por asnjĂ« fjalor serioz nuk duhet t’ia lejojĂ« vetes inkonsistencĂ«n, sepse kjo tregon, nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ«, ngutje, dhe nĂ« rastin mĂ« tĂ« keq, bashkĂ«rendim tĂ« pamjaftueshĂ«m tĂ« punĂ«s brenda ekipit.” shkruan Ardian Vehbiu

FjalĂ« tĂ« reja, shtjellime tĂ« “vjetra”

Ajo që kuptohet nga reagimet e dy personaliteteve të fushës, si Ardian Ndreca dhe Ardian Vehbiu, është se ky fjalor lë për të dëshiruar jo vetëm në përzgjedhjen e fjalëve, por veçanërisht në mënyrën se si ato janë shtjelluar në shpjegimet përkufizuese.

ShumĂ« fjalĂ« shpjegohen aq shkurt dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« kaq skematike, sa e humbet edhe misionin e tekstit shpjegues, i cili nĂ« vetvete duhet tĂ« shĂ«rbejĂ« si “dekodues” i fjalĂ«s, edhe kur ajo Ă«shtĂ« e panjohur pĂ«r pĂ«rdoruesin.

Gjuhëtarët nuk duhet domosdoshmërisht të jenë edhe shkrimtarë apo krijues, por në Shqipëri, për shkak edhe të një trashëgimie marksiste, Fakulteti i Gjuhë-Letërsisë nuk është parë vetëm si një institucion që formon gjuhëtarë apo studiues të letërsisë, por edhe shkrimtarë.

Për këtë arsye, shkrimtarët që kanë njohje të thella gjuhësore, si rasti i Ardian Vehbiut, janë të shumtë në Shqipëri. A nuk do të ishte e udhës që ky grup shkrimtarësh, të cilët janë edhe gjuhëtarë me formim akademik, të ishin pjesë e hartuesve, duke pasur si procedurë të veçantë vetëm pjesën shtjelluese të fjalëve?

NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, kĂ«to fjalĂ«, edhe pse tĂ« reja dhe herĂ«-herĂ« tĂ« çuditshme, do t’i vinin lexuesit mĂ« tĂ« latuara, mĂ« lakonike, e jo kaq skematike dhe herĂ«-herĂ«s edhe  qesharake.

The post FjalĂ« tĂ« reja, shtjellime tĂ« ‘vjetra’ appeared first on Gazeta Si.

↗

Momenti ‘i Suezit’ qĂ« po vĂ« nĂ« provĂ« NATO-n dhe profecia e Charles de Gaulle

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti

Nga Gazeta ‘Si’- NĂ« vitin 1969, Charles de Gaulle i tha mikut tĂ« tij AndrĂ© Malraux se dĂ«shira e AmerikĂ«s “- dhe njĂ« ditĂ« do ta pĂ«rmbushĂ« atĂ« – Ă«shtĂ« tĂ« braktisĂ« EuropĂ«n. Do ta shihni.”

Janë dashur gati gjashtë dekada, por profecia e de Gaulle-it sot duket në mënyrë shqetësuese pranë realizimit.

Mes zyrtarëve të BE-së po konsolidohet një përfundim edhe më i ashpër.

Pas vitesh përpjekjesh diplomatike për të menaxhuar, qetësuar dhe joshur presidentë të njëpasnjëshëm amerikanë dhe Donald Trumpin në veçanti- udhëheqësit europianë po përballen me një zgjim të hidhur: Shtetet e Bashkuara janë, në rastin më të mirë, indiferente ndaj interesave dhe ndjeshmërive të tyre dhe, në rastin më të keq, haptazi armiqësore.

Disa, si kryeministrja italiane Giorgia Meloni, vazhdojnë të besojnë se Trump mund të zbutet, se marrëdhënia transatlantike mund të shpëtohet disi. Edhe Sir Keir Starmer u përpoq këtë javë të minimizonte përçarjet në rritje me Uashingtonin.

Por mes zyrtarëve të BE-së po fiton terren një përfundim më brutal: këtë herë, me presionin dhe shantazhin e Trumpit ndaj Europës për Grenlandën, përçarja duket reale. NATO, kanë frikë ata, mund të ekzistojë vetëm në emër, dhe çdo përpjekje për ta racionalizuar apo justifikuar sjelljen e Trumpit rrezikon të kthehet në vetë-mashtrim.

Ky Ă«shtĂ« momenti i Suezit pĂ«r NATO-n. Ashtu si tĂ«rheqja britanike nga “lindja e Suezit” nĂ« fund tĂ« viteve 1960 shĂ«noi fundin efektiv tĂ« pretendimeve perandorake, drama e GroenlandĂ«s mund tĂ« sinjalizojĂ« shpĂ«rbĂ«rjen e paktit tĂ« sigurisĂ« pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore mes AmerikĂ«s dhe EuropĂ«s. NĂ«se Suezi tregoi se Britania nuk mund tĂ« vepronte mĂ« si fuqi globale, Groenlanda mund tĂ« tregojĂ« se Shtetet e Bashkuara nuk e shohin mĂ« veten si garantuesin e sigurisĂ« sĂ« EuropĂ«s.

NĂ« pamje tĂ« parĂ«, asgjĂ« nga kjo nuk Ă«shtĂ« befasuese. QĂ« pĂ«rpara manovrĂ«s sĂ« GroenlandĂ«s, Trump ishte figurĂ« e urryer nĂ« pjesĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« EuropĂ«s. Narcizmi dhe vulgariteti i tij dukej se konfirmonin çdo dyshim pĂ«r AmerikĂ«n nĂ« formĂ«n e saj mĂ« tĂ« keqe: nacionaliste, izolacioniste, brutalisht e interesuar vetĂ«m pĂ«r veten — njĂ« AmerikĂ«-kĂ«shtjellĂ« e drejtuar nga njĂ« njeri me pak durim pĂ«r aleatĂ«t apo aleancat. LĂ«vizjet e tij tĂ« fundit nĂ« politikĂ«n e jashtme, nga Venezuela te Groenlanda, duket se vetĂ«m e pĂ«rforcojnĂ« kĂ«tĂ« karikaturĂ«.

Por ekziston edhe njĂ« mundĂ«si mĂ« intriguese. Po sikur kaosi i zhurmshĂ«m i Trumpit tĂ« mos jetĂ« thjesht produkt i vulgaritetit personal, por njĂ« njohje e vonuar e njĂ« tĂ« vĂ«rtete mĂ« tĂ« thellĂ« — se Shtetet e Bashkuara dhe aleatĂ«t e tyre transatlantikĂ« nuk janĂ« partnerĂ« natyralĂ«?

Ajo qĂ« zakonisht quhet “PerĂ«ndimi” nuk ka qenĂ« kurrĂ« njĂ« komunitet i pĂ«rhershĂ«m interesash tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta. Vendet perĂ«ndimore ndajnĂ« njĂ« histori, kulturĂ« dhe trashĂ«gimi politike tĂ« pĂ«rbashkĂ«t. Por njĂ« civilizim i pĂ«rbashkĂ«t nuk pĂ«rkthehet automatikisht nĂ« unitet politik afatgjatĂ«.

Siç argumentonte realisti uellsiano-australian i politikës së jashtme Owen Harries në Foreign Affairs që në vitin 1993, marrëdhëniet mes vendeve perëndimore kanë qenë përherë të shënuara nga rivaliteti, ndarja dhe madje konflikti i përgjakshëm i brendshëm.

Me kalimin e kohĂ«s, periudhat 1917–18, 1941–45 dhe Lufta e FtohtĂ« rezultojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« vetmet momente kur njĂ« “PerĂ«ndim” i bashkuar kishte ndonjĂ« legjitimitet real politik. Edhe atĂ«herĂ«, termi Ă«shtĂ« disi i pasaktĂ«, pasi armiqtĂ« kryesorĂ« — Gjermania dhe Austro-Hungaria nĂ« rastin e parĂ«, Gjermania dhe Italia nĂ« tĂ« dytin — ishin vetĂ« fuqi thelbĂ«sore perĂ«ndimore.

Siç vĂ«rente Harries, ideja e njĂ« “PerĂ«ndimi” politik u ka pĂ«lqyer europianĂ«ve kryesisht nĂ« momente rreziku tĂ« afĂ«rt. “DĂ«shpĂ«rimi dhe frika,” shkruante ai, “kanĂ« qenĂ« prindĂ«rit e tij, jo afinitetet.” Hiqni ndjesinĂ« e kĂ«rcĂ«nimit dhe instinkti historik i EuropĂ«s nuk ka qenĂ« solidariteti me Uashingtonin, por distanca prej tij.

Shpesh kjo ndjenjë ka qenë reciproke.

Madje edhe pĂ«rpara se fitorja pĂ«rfundimtare nĂ« LuftĂ«n e DytĂ« BotĂ«rore tĂ« sigurohej nĂ« vitin 1945, modeli mbizotĂ«rues global nuk ishte njĂ« PerĂ«ndim i bashkuar, por “Tre tĂ« MĂ«dhenjtĂ«â€, me Franklin D. Roosevelt-in shpesh mĂ« dyshues ndaj BritanisĂ« sesa ndaj Stalinit.

Pas luftës, pasardhësi i FDR-së, Harry Truman, e ndërpreu papritur programin Lend-Lease pa shumë shqetësim për Britaninë apo Europën. George Orwell imagjinonte një botë tripolare, me Europën të veçuar nga kapitalizmi amerikan dhe komunizmi sovjetik.

Ashtu si nĂ« fillim tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, ashtu ndodhi edhe nĂ« fund tĂ« saj. Pas shembjes sĂ« perandorisĂ« sovjetike, Europa u trajtua sĂ«rish si njĂ« pol mĂ« vete, me AzinĂ« si tĂ« tretin. Larg nga kapja pas unitetit atlantik, shumĂ« europianĂ« parashikonin qĂ« njĂ« EuropĂ« post-Maastriht, e udhĂ«hequr nga njĂ« Gjermani e ribashkuar, do tĂ« rivalizonte — madje do ta tejkalonte — fuqinĂ« amerikane.

Kur shpĂ«rtheu lufta nĂ« Jugosllavi nĂ« vitin 1991, presidenti i Komisionit Europian, Jacques Delors, e shprehu nĂ« mĂ«nyrĂ« perfekte kĂ«tĂ« refleks: “Ne nuk ndĂ«rhyjmĂ« nĂ« punĂ«t amerikane. ShpresojmĂ« qĂ« ata tĂ« kenĂ« mjaft respekt pĂ«r tĂ« mos ndĂ«rhyrĂ« nĂ« tonat.” Fakti qĂ« Shtetet e Bashkuara kishin çliruar vendin e zotit Delors nga njĂ« regjim totalitar dhe mĂ« pas kishin mbrojtur EuropĂ«n PerĂ«ndimore nga njĂ« tjetĂ«r pĂ«r katĂ«r dekada, mesa duket, ishte dytĂ«sor.

Shpejt, Europa u tregua e paaftĂ« pĂ«r tĂ« menaxhuar krizĂ«n boshnjake dhe qĂ« atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« thellĂ«sisht e varur nga “Xhaxha Sami” pĂ«r sigurinĂ« e saj. MegjithatĂ«, perandoria sovjetike qĂ« justifikoi krijimin e NATO-s u shemb mĂ« shumĂ« se tri dekada mĂ« parĂ«, dhe pretendimi se Rusia e sotme pĂ«rbĂ«n njĂ« kĂ«rcĂ«nim tĂ« mjaftueshĂ«m pĂ«r tĂ« mbajtur gjallĂ« njĂ« PerĂ«ndim tĂ« ringjallur Ă«shtĂ« i sforcuar.

Rusia është një fuqi në rënie: e dobët demografikisht, e varur ekonomikisht nga lëndët e para dhe jashtë elitës ekonomike botërore. Ajo është e zhytur në Donbas dhe nuk ka kapacitetin ushtarak apo ekonomik për të pushtuar të gjithë Ukrainën, e jo më vendet e ish-Paktit të Varshavës. Rusia përbën pak kërcënim serioz për Europën Perëndimore, e aq më pak për Shtetet e Bashkuara, edhe nëse strategët ushtarakë ndajnë shqetësimet e Trumpit për ambiciet e Moskës në Arktik.

Vladimir Putin Ă«shtĂ« njĂ« dhunues dhe autokrat, regjimi i tĂ« cilit nuk ngjall asnjĂ« admirim. Por ambiciet e tij janĂ« mĂ« tĂ« kufizuara sesa ringjallja e perandorisĂ«. Kremlini synon ta shkatĂ«rrojĂ« UkrainĂ«n nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« ajo tĂ« mos mund t’i bashkohet NATO-s dhe tĂ« bĂ«het, sipas politologut John Mearsheimer, “njĂ« bastion perĂ«ndimor nĂ« pragun e RusisĂ«â€.

Më e rëndësishmja, nga këndvështrimi i Uashingtonit, Rusia nuk është sfiduesi kryesor strategjik. Kina është. Dhe Pekini është i vendosur të përmbysë status quo-në në gjithë Azinë Lindore. Moska dhe Pekini mund të bashkëpunojnë taktikisht, por nuk janë aleatë natyralë. Janë rivalë historikë, të ndarë nga gjeografia dhe dyshimi i rrënjosur thellë, siç e dëshmoi qartë përçarja kino-sovjetike gjatë Luftës së Ftohtë.

ÇfarĂ« ka atĂ«herĂ« kaq tronditĂ«se nĂ« instinktin e Trumpit pĂ«r ta akomoduar RusinĂ« duke hyrĂ« nĂ« dialog me Kremlinin pĂ«r EuropĂ«n Lindore dhe madje duke ftuar Vladimir Putinin t’i bashkohet “bordit tĂ« tij tĂ« paqes”?

Kjo pasqyron logjikën klasike të ekuilibrit të fuqisë: një përpjekje për të parandaluar një aleancë të qëndrueshme kino-ruse kundër Uashingtonit.

ShumĂ« politikanĂ« nĂ« Britani dhe nĂ« mbarĂ« kontinentin gjejnĂ« ngushĂ«llim nĂ« bindjen se Trump Ă«shtĂ« njĂ« devijim: se establishmenti amerikan i politikĂ«s sĂ« jashtme mbetet instinktivisht i pĂ«rkushtuar ndaj EuropĂ«s. ShĂ«rbimi normal, na sigurojnĂ«, do tĂ« rifillojĂ« sapo Trump tĂ« largohet nga detyra mĂ« 20 janar 2029 — nĂ«se vĂ«rtet largohet.

Por nëse një javë është një kohë e gjatë në politikë, siç vërente dikur Harold Wilson, tri vite janë një përjetësi. Edhe më shqetësuese, historia sugjeron se angazhimi i Amerikës ndaj Europës është shfaqur vetëm kur interesat thelbësore të SHBA-së janë vënë drejtpërdrejt në rrezik: lufta e nëndetëseve gjermane në 1917; Pearl Harbor-i në 1941, pasuar nga shpallja e pamatur e luftës nga Hitleri; dhe ekspansionizmi sovjetik në fund të viteve 1940. Kërcënimi komunist i lidhi Amerikën dhe Europën për katër dekada. Rusia e Putinit nuk e plotëson këtë prag.

NdĂ«rkohĂ«, ekuilibri global i fuqisĂ« ka ndryshuar nĂ« mĂ«nyrĂ« vendimtare. Uashingtoni tani duhet tĂ« pajtojĂ« ambiciet e tij me burimet e disponueshme nĂ« njĂ« botĂ« multipolare. Shtetet e Bashkuara janĂ« tĂ« mbingarkuara dhe edhe fuqia amerikane ka kufij — sidomos kur sot shpenzon mĂ« shumĂ« pĂ«r shĂ«rbimin e borxhit sesa pĂ«r mbrojtjen.

Kjo na kthen te Suezi. NĂ« vitin 1956, administrata Eisenhower ia hoqi BritanisĂ« mbĂ«shtetjen financiare pĂ«r ta detyruar qeverinĂ« e Anthony Eden-it tĂ« ndalte pushtimin e dĂ«shtuar tĂ« Egjiptit. Suezi e detyroi BritaninĂ« tĂ« braktiste iluzionin ngushĂ«llues se mbetej njĂ« fuqi globale reale. NjĂ« dekadĂ« mĂ« vonĂ«, qeveria e Harold Wilson-it shpalli tĂ«rheqjen e forcave britanike nga “lindja e Suezit”. Pax Britannica kishte marrĂ« fund.

ShtatĂ«dhjetĂ« vjet mĂ« pas, Donald Trump duket i vendosur t’i japĂ« fund Pax Americana-s. Kjo nuk nĂ«nkupton tĂ«rheqje amerikane, por riorganizim strategjik: larg EuropĂ«s, drejt AzisĂ« Lindore dhe rikthim te mbrojtja e hemisferĂ«s perĂ«ndimore. Theksi i Trumpit te mbrojtja e “fqinjĂ«sisĂ« sĂ« afĂ«rt” tĂ« AmerikĂ«s nuk Ă«shtĂ« i ri. Mbrojtja e hemisferĂ«s ka qenĂ« prioritet parĂ«sor i Uashingtonit qĂ« nga vitet 1820. Parimet qĂ« qĂ«ndrojnĂ« pas DoktrinĂ«s Monroe kanĂ« mbetur pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« tĂ« pashprehura, sepse merreshin si tĂ« mirĂ«qena.

Dhe le të kujtojmë se Grenlanda, ishulli më i madh në botë, është gjeografikisht pjesë e Amerikës së Veriut. Ajo ndodhet gjithashtu në qendër të rrugëve detare strategjikisht të kontestuara të Arktikut dhe është e pasur me minerale të rralla.

Avioni i familjes Trump mbërrin në Groenlandë vitin e shkuar, me djalin e presidentit amerikan dhe zv.presidentin J.D.Vance në bord

Pyetja mĂ« relevante sot Ă«shtĂ« se si e sheh Uashingtoni botĂ«n pĂ«rtej tĂ« ashtuquajturit oborr i pasmĂ« — mbi tĂ« gjitha EuropĂ«n, AzinĂ« Lindore dhe Gjirin Persik. GjatĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, Europa zinte vendin kryesor nĂ« strategjinĂ« e madhe amerikane pĂ«r arsye tĂ« thjeshta: Bashkimi Sovjetik pĂ«rbĂ«nte njĂ« kĂ«rcĂ«nim ekzistencial. NĂ« kohĂ«t e fundit, Europa ka pushuar sĂ« qeni interes jetik pĂ«r Shtetet e Bashkuara — jo vetĂ«m sepse, siç paralajmĂ«roi sĂ« fundmi Deklarata e SigurisĂ« KombĂ«tare e administratĂ«s Trump, ajo po pĂ«rjeton njĂ« lloj “zhdukjeje civilizuese”, por sepse thjesht nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« teatĂ«r kryesor strategjik apo ekonomik i fuqisĂ« globale.

Duke pasur parasysh indiferencĂ«n e Trumpit ndaj EuropĂ«s, retorikĂ«n e tij ndaj AmerikĂ«s Latine dhe Arktikut dhe orientimin e Uashingtonit drejt AzisĂ« Lindore, nuk Ă«shtĂ« çudi qĂ« komentatorĂ«t nĂ« tĂ« dy anĂ«t e Atlantikut po “pĂ«rplasen me realitetin”, pĂ«r tĂ« huazuar shprehjen e vjetĂ«r neokonservatore. Trump Ă«shtĂ« mĂ« pak autori i ftohjes transatlantike sesa pĂ«rshpejtuesi dhe zbardhĂ«si i saj. Ai ka zhveshur iluzionet ngushĂ«lluese pĂ«r njĂ« PerĂ«ndim politik tĂ« pĂ«rhershĂ«m dhe i ka detyruar europianĂ«t tĂ« pĂ«rballen me njĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« tĂ« shtyrĂ« prej kohĂ«sh: uniteti perĂ«ndimor ka qenĂ« gjithmonĂ« i kushtĂ«zuar, kontingjent dhe i nxitur nga kĂ«rcĂ«nimi.

Sinqeriteti brutal i Trumpit, për ta thënë butë e me mirësjellje, është tronditës dhe destabilizues. Ai është pa dyshim një rrugaç, sjellja e të cilit ka shokuar shumë miq të vjetër. Por e vërteta më tronditëse nuk është se Amerika ka ndryshuar.

ËshtĂ« se kaq shumĂ« njerĂ«z nĂ« klasat e politikĂ«s sĂ« jashtme tĂ« BritanisĂ« dhe EuropĂ«s supozuan se ajo nuk do tĂ« ndryshonte kurrĂ«.

Marrë nga The Spectator/Përshtati Gazeta Si

The post Momenti ‘i Suezit’ qĂ« po vĂ« nĂ« provĂ« NATO-n dhe profecia e Charles de Gaulle appeared first on Gazeta Si.

❌