Ekspertët shpjegojnë çfarë ndodh në muajt e parë të jetës dhe pse ka rëndësi vendimtare

Zakonet e përvetësuara në muajt e parë të jetës mund të kenë ndikim afatgjatë në shëndet, paralajmëron një studim i ri që lidh sjelljet e foshnjave dy muajshe me rrezikun e obezitetit që në moshën gjashtë muajshe. Studiuesit nga Universiteti Penn State kanë identifikuar nëntë modele specifike sjelljeje që lidhen me indeks më të lartë të masës trupore (BMI).

Studimi, i publikuar në revistën shkencore JAMA Network Open, ka ndjekur rreth 150 nëna dhe foshnjat e tyre. Ekipi ka përdorur pyetësorë të detajuar për të mbledhur të dhëna mbi rutinat e ushqyerjes, modelet e gjumit dhe nivelin e aktivitetit ditor. Rezultatet treguan një lidhje të qartë mes zakoneve të hershme dhe rritjes së përshpejtuar të peshës trupore në muajt pasues të jetës.

“Që në moshën dy muajshe mund të vërejmë modele në ushqyerje, gjumë dhe lojë, të cilat mund të formësojnë rritjen e fëmijës”, ka deklaruar autorja e studimit, Jinging Ma. “Kjo tregon sa e rëndësishme është të identifikohen herët sjelljet me rrezik, në mënyrë që të parandalohet shtimi i tepërt në peshë dhe t’u ndihmohet familjeve të krijojnë rutina të shëndetshme”.

Zakone të ushqyerjes që bartin rrezik

Analiza tregoi se foshnjat me BMI më të lartë ushqeheshin më shpesh me shishe më të mëdha sesa ato të rekomanduara për moshën e tyre. Ushqyerja e shpeshtë gjatë natës u veçua gjithashtu si faktor rreziku, ashtu si edhe situatat kur prindërit gabimisht mendojnë se foshnja është e uritur më shpesh sesa është realisht, shkruan Daily Mail, përcjell Telegrafi.

shutterstock

Rutinat e gjumit që ndikojnë në peshën trupore

Katër modele gjumi u lidhën me BMI të rritur:

• shkuarja në gjumë pas orës 20:00
• zgjimi më shumë se dy herë gjatë natës
• vendosja e foshnjës në shtrat vetëm pasi të ketë fjetur plotësisht
• gjumi në dhomë ku televizori është i ndezur

Ekspertët theksojnë se këto rutina mund të prishin ritmin natyror të gjumit, gjë që ndikon në rregullimin e oreksit dhe metabolizmit.

Sa e rëndësishme është loja e pandërprerë?

Sa i përket aktivitetit dhe stimulimit, foshnjat prindërit e të cilave gjatë lojës shikonin televizor ose përdornin telefonat celularë kishin BMI më të lartë. Mungesa e kohës së kaluar në lojë aktive, si koha që foshnja kalon shtrirë mbi bark, u shoqërua gjithashtu me peshë më të madhe trupore.

Këto aktivitete janë thelbësore për zhvillimin e muskujve, koordinimin dhe nxitjen e shpenzimit normal të energjisë.

Zakonet e hershme formësojnë shëndetin e ardhshëm

Studiuesit paralajmërojnë se grumbullimi i tepërt i yndyrës në gjashtë muajt e parë të jetës mund të ndikojë në zhvillimin e metabolizmit dhe të rrisë prirjen për shtim në peshë në fëmijëri dhe në moshën e rritur. Obeziteti gjatë gjithë jetës rrit rrezikun për diabet të tipit 2 dhe sëmundje të zemrës.

Studimi ishte përqendruar te familjet me të ardhura më të ulëta, ndërsa autorët theksojnë se kërkime të mëtejshme duhet të përfshijnë edhe një spektër më të gjerë socioekonomik.

“Duke pasur parasysh kohën e kufizuar gjatë vizitave pediatrike, është thelbësore që profesionistët shëndetësorë të dinë se në çfarë duhet të përqendrohen”, përfundon autorja kryesore Jennifer Savage Williams. “Identifikimi i hershëm i zakoneve kyçe mund të bëjë një ndryshim të madh në shëndetin e fëmijëve.” /Telegrafi/

Nga tonet pastel dhe rozë, te safiri, ari dhe hijet gri - ja si ta nxirrni në pah bukurinë natyrale të syve kafe

Ndoshta keni menduar se “të gjithë kanë sy kafe”, por në fakt, syri kafe është një avantazh i madh. Mund të eksperimentoni lirshëm me hije dhe laps, sepse pothuajse çdo ngjyrë ju shkon. Më poshtë janë disa këshilla inspiruese që mund t’i përdorni për çdo rast.

Ngjyrat pastel

Luani me nuancat pastel, mund t’i theksoni me shkëlqim ose t’i lini të duken si një pikturë akvareli, ashtu si një artist në telajo.

Hije pastel abstrakte
Hijet rozë janë perfekte për sytë kafe. Me rozën nuk mund të gaboni dhe nuk ka pse të frikësoheni t’i kombinoni me buzëkuq të së njëjtës ngjyrë. Nëse dëshironi një pamje më të butë, “nude”, provoni të harmonizoni skuqësin për faqe me hijen e syve, truku është të përdorni të njëjtin produkt.

Eksperimente me hije rozë
Dëshironi ta çoni dukjen në një nivel tjetër? Pamja perlash është një trend i madh dhe hijet perla i gjeni pothuajse në çdo dyqan kozmetike. Qoftë për një koktej me shoqet apo për në teatër, do të jeni në qendër të vëmendjes. Kombinimi me nuanca portokalli është e duhura.

Hije rozë në kombinim me laps neon

Nëse dëshironi pikërisht këtë pamje, aplikoni një hije rozë të çelët dhe me shkëlqim në qepalla dhe shtoni lapsin neon. Pjesën tjetër të grimit mbajeni të thjeshtë, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Ngjyrat e gurëve të çmuar

Nuk jeni të sigurt nëse pasteli apo roza janë për ju? Dëshironi diçka më të guximshme? Nëse keni sy kafe, kërkoni frymëzim te gurët e çmuar - rubinë, smeraldë, safirë… Ngjyrat e pasura të bizhuterive luksoze do t’i bëjnë sytë tuaj kafe të duken magnetikë.

Sy kafe me laps rubini
Me një ngjyrë kaq të guximshme mund të arrini një pamje luksoze, mjafton vetëm lapsi i syve. Në sytë kafe, ngjyrat e forta kurrë nuk duken të lira.

Ngjyra e safirit
Hijet safir nuk janë për të gjithë, por nëse keni sy kafe, mos hezitoni t’i provoni. Zgjidhni hijet safir për daljet në mbrëmje në vend të “smoky eyes” klasik. Për një pamje të sofistikuar dhe si gur i çmuar, mbajini buzët në tone neutrale nude.

Hijet gri

Nëse ende nuk besoni se sytë kafe janë një bekim, ndoshta do t’ju bindë fakti se, përveç ngjyrave luksoze dhe të pasura, mund të zgjidhni edhe nuanca gri.

Smokey gri
Gri është një kontrast i bukur për sytë kafe, tonet metalike të ftohta theksojnë ngrohtësinë natyrale të syve kafe. Për një smokey klasik, përdorni hije gri të errët dhe shpërndajeni gradualisht me kafe neutrale. Lapsi gri është ideal kur dëshironi një grim që zgjat gjithë ditën dhe natën.

Nuancat e arta dhe të verdha

Hija e artë me sy kafe është një kombinim jashtëzakonisht i bukur. Shumica e syve kafe kanë pigmente të arta ose të verdha, veçanërisht kur ndriçohen nga dielli. Shtoni një shkëlqim më të errët në palën e qepallës për një efekt më dramatik.

Prekje elegante ari
Sytë kafe kanë një shkëlqim natyral, ndaj hijet e arta si bakri, bronzi, ari rozë dhe tonet e verdha me shkëlqim do t’i theksojnë edhe më shumë. Përdorni hije ari për një drekë ose për një mbrëmje elegante.

Hije të verdha lozonjare
Sytë kafe janë ndoshta të vetmit për të cilët nuk keni pse të shqetësoheni nëse hije e verdhë është “shumë”. Për ta, ajo është thjesht perfekte. /Telegrafi/

Dallimet, përdorimi i saktë dhe kur është e domosdoshme ndërhyrja mjekësore

Ndrydhjet ndodhin kur ligamentet, inde të forta në formë shiriti që lidhin kockat brenda një nyje, shtrihen ose çahen përtej kufirit normal të lëvizjes. Nyjet janë veçanërisht të prirura ndaj ndrydhjeve kur një person humb ekuilibrin dhe rrëzohet, çka shkakton shtrirje të ligamenteve gjatë përkuljes së nyjës. Këto lëndime janë shumë të shpeshta gjatë periudhës së dimrit, kur rrugët janë të mbuluara me borë dhe akull.

5 lloje të ndrydhjeve dhe 3 shkallë të dëmtimit të ligamenteve të nyjeve

Çdo nyje e mbështetur nga ligamente mund të pësojë ndrydhje. Ndrydhjet më të shpeshta janë:

• Ndrydhja e kyçit të këmbës
• Ndrydhja e kyçit të dorës
• Ndrydhja e gjurit
• Ndrydhja e gishtërinjve (nganjëherë quhen edhe “gishta të bllokuar”)
• Ndrydhja e gishtit të madh

Shkallët e ndrydhjes së ligamenteve

Shkalla 1:
Ligamentet janë të shtrira dhe indi ligamentar mund të jetë lehtë i dëmtuar. Zakonisht bëhet fjalë për një lëndim të lehtë që shërohet me pushim dhe shtrirje të lehtë.

Shkalla 2:
Ligamentet janë pjesërisht të çara. Mund të jetë e nevojshme mbajtja e një splinti ose pajisjeje tjetër për imobilizim.

Shkalla 3:
Ligamentet janë plotësisht të çara. Nevojitet mbajtja e ortozës, splintit ose allçisë për disa javë. Në disa raste mund të kërkohet edhe ndërhyrje kirurgjikale për rikuperim të plotë dhe kthim në aktivitetet normale, transmeton Telegrafi.

Cilat janë simptomat e ligamentit të tendosur?

Simptomat më të shpeshta të ndrydhjes janë:

• Dhimbje
• Ënjtje
• Mavijosje ose ndryshim i ngjyrës së lëkurës
• Paqëndrueshmëri (ndjesia se nuk mund ta mbështetni peshën ose të lëvizni rehat nyjën)
• Ulje e amplitudës së lëvizjes (vështirësi ose dhimbje gjatë lëvizjes së nyjës)

Profesioni shëndetësor e diagnostikon ndrydhjen përmes ekzaminimit fizik. Është e rëndësishme t’i tregoni mjekut se kur i keni vërejtur për herë të parë simptomat, veçanërisht nëse e dini saktësisht shkakun e lëndimit.

Si trajtohen ndrydhjet?

Pavarësisht shkallës, ndrydhjet shoqërohen zakonisht me ënjtje të indeve përreth. Është e rëndësishme të pushoni dhe të shmangni ngarkesën e plotë mbi nyjën ose këmbën e dëmtuar. Ngritja e nyjës mbi nivelin e zemrës ndihmon gjithashtu në uljen e ënjtjes.

Nëse mjeku ka vendosur diagnozën, simptomat mund të trajtohen në shtëpi duke ndjekur metodën e njohur R.I.C.E.:

Pushim (Rest):
Shmangni aktivitetin që shkaktoi lëndimin dhe mos e përdorni pjesën e dëmtuar derisa të fillojë shërimi.

Akull (Ice):
Vendosni kompresa të ftohta për 15 minuta, disa herë në ditë, gjatë 24 orëve të para. Akullin mbështilleni me peshqir ose leckë të hollë për të shmangur kontaktin direkt me lëkurën.

Kompresion (Compression):
Mbështillni nyjën e dëmtuar me fashë elastike për të zvogëluar ënjtjen. Mjeku mund t’ju tregojë mënyrën e saktë dhe të sigurt të aplikimit.

Elevacion (Elevation):
Mbajeni nyjën e dëmtuar mbi nivelin e zemrës sa më shpesh të jetë e mundur.

Trajtime shtesë

Medikamentet anti-inflamatore josteroide (NSAID), si aspirina ose ibuprofeni, apo acetaminofeni, mund të ndihmojnë në uljen e dhimbjes dhe inflamacionit. Ndiqni gjithmonë udhëzimet për dozimin dhe konsultohuni me mjekun nëse dhimbja vazhdon ose nuk përmirësohet pas disa ditësh.

Trajtime të tjera që mund të jenë të nevojshme përfshijnë:

• Ortozë ose splint për stabilizimin e nyjës
• Çizme ortopedike për ecje
• Shkopinj ndihmës (shkopinj ecjeje)
• Fizioterapi

Operacioni është rrallë i nevojshëm pas ndrydhjeve, por mund të kërkohet në raste të rënda ose kur ka dëmtime shtesë, si fraktura apo luksacione. Disa persona kanë nevojë për ndërhyrje kirurgjikale edhe në rast se e ndrydhin të njëjtën nyje disa herë radhazi. /Telegrafi/

Njomja, bluarja dhe kombinimet e duhura e shndërrojnë arrorin nga problem në aleat të shëndetit

Frutat arrore, si arra, bajamet, lajthitë, kikirikët dhe fëstëkët, njihen gjerësisht si ushqime shumë të pasura me vlera ushqyese. Ato përmbajnë yndyra të shëndetshme, proteina bimore, fibra, vitamina dhe minerale të rëndësishme për zemrën dhe trurin. Megjithatë, shumë njerëz vërejnë se pas konsumimit të tyre ndihen të rënduar, kanë fryrje ose tretje të ngadaltë. Kjo dukuri është e shpjegueshme dhe nuk do të thotë se frutat arrore janë të dëmshme, por se mënyra e përdorimit është vendimtare.

Sipas Harvard T.H. Chan School of Public Health, frutat arrore janë ushqime me densitet të lartë energjie, kryesisht për shkak të përmbajtjes së yndyrës. Yndyra, edhe kur është cilësore dhe e dobishme, ngadalëson zbrazjen e stomakut dhe kërkon më shumë kohë për t’u tretur. Kur frutat arrore konsumohen në sasi të mëdha ose së bashku me burime të tjera yndyre, kjo e ngarkon më tej sistemin tretës.

Një faktor tjetër i rëndësishëm është acidi fitik, një përbërës natyral që gjendet në shumicën e farave dhe arrorëve. Sipas National Institutes of Health (NIH), acidi fitik mund të lidhë disa minerale si hekuri, zinku dhe magnezi, duke vështirësuar përthithjen e tyre dhe duke ngadalësuar tretjen, veçanërisht te personat me stomak të ndjeshëm. Pikërisht për këtë arsye, shumë nutricionistë rekomandojnë njomjen paraprake të frutave arrore.

Një rol të madh luan edhe përtypja. Frutat arrore shpesh konsumohen shpejt dhe pa u përtypur mjaftueshëm. Copëzat e mëdha mbeten më gjatë në stomak dhe kërkojnë më shumë punë nga enzimat tretëse. Kjo është arsyeja pse bluarja ose copëtimi i imët i arrorëve i bën ato dukshëm më të lehta për tretje, transmeton Telegrafi.

Si t’i përdorim frutat arrore pa e ngadalësuar tretjen

Sasia është elementi i parë që duhet kontrolluar. Për shumicën e njerëzve, një porcion prej 20–30 gramësh në ditë është i mjaftueshëm, ndërsa për persona me gastrit, refluks apo fryrje, rekomandohen 10–15 gramë. Sasitë më të mëdha sjellin më shumë yndyrë dhe, rrjedhimisht, tretje më të ngadaltë.

Njomja e frutave arrore për 6–12 orë në ujë është një nga metodat më efektive për përmirësimin e tretjes. Sipas British Nutrition Foundation, ky proces ul përmbajtjen e acidit fitik dhe e bën strukturën e arrorëve më të butë për stomakun. Pas njomjes, ato duhen shpëlarë mirë dhe konsumuar të freskëta ose të thara lehtë.

Bluarja e frutave arrore është një tjetër hap shumë i dobishëm. Arrat ose bajamet e bluara treten më shpejt, nuk irritojnë mukozën gastrike dhe janë veçanërisht të përshtatshme për persona me probleme të traktit tretës. Në këtë formë, ato kombinohen shumë mirë me produkte të fermentuara.

Me çfarë kombinohen më mirë frutat arrore?

Një nga kombinimet më të balancuara është ai me kefir ose kos natyral. Kefiri, i pasur me probiotikë, ndihmon zbërthimin e yndyrës dhe përmirëson mikrobiomën e zorrëve. Studime të publikuara në Journal of Nutrition tregojnë se kombinimi i yndyrave natyrale me ushqime probiotike e bën tretjen më efikase dhe ul fryrjen.

Frutat arrore kombinohen mirë edhe me fruta të lehta si molla, dardha ose boronica, si dhe me erëza që stimulojnë tretjen, si kanella dhe xhenxhefili. Në të kundërt, kombinimi i tyre me vaj ulliri, vaj kokosi, mish ose ushqime shumë të përpunuara krijon një ngarkesë të dyfishtë yndyrore dhe duhet shmangur, veçanërisht në mbrëmje.

Këshilla të dobishme që shpesh anashkalohen

Nutricionistët këshillojnë që në një vakt të përdoret vetëm një lloj fruti arror, të shmangen variantet e pjekura dhe të kripura dhe të zgjidhen produkte pa sheqer apo vajra të shtuar. Për persona me gastrit ose refluks, bajamet e njomura dhe të bluara konsiderohen zgjedhja më e butë për stomakun.

Përfundim

Frutat arrore nuk e ngadalësojnë tretjen sepse janë “të rënda”, por sepse shpesh konsumohen pa masë, pa përgatitje dhe në kombinime të gabuara. Kur përdoren me mençuri, në sasi të kontrolluara, të njomura, të bluara dhe të kombinuara drejt, ato jo vetëm që nuk e dëmtojnë tretjen, por e mbështesin shëndetin e zorrëve, zemrës dhe metabolizmit.

Sekreti nuk është t’i shmangim frutat arrore, por t’i njohim dhe t’i përdorim siç duhet. /Telegrafi/

Strategjitë që ju ndihmojnë të mos mbijetoni në punë, por të ndiheni të vlerësuar dhe të sigurt

Melody Wilding, në librin e saj Managing Up: How to Get What You Need from the People in Charge, shkruan për “menaxhimin strategjik të marrëdhënieve me ata që kanë pozicion më të lartë se ju, veçanërisht me shefin tuaj”, duke ofruar këshilla konkrete dhe të zbatueshme.

Gjatë karrierës së saj, Melody Wilding ka takuar shumë punonjës të frustrur, të cilët nuk arrijnë të kuptojnë çfarë dëshiron realisht shefi i tyre, ndihen të anashkaluar kur bëhet fjalë për projekte të rëndësishme apo ngritje në detyrë, ose janë të mbingarkuar nga lojërat politike në zyrë. Në librin e saj, ajo shkruan se këto probleme shpesh përmblidhen në një pikë të vetme: ata nuk dinë si ta menaxhojnë me sukses marrëdhënien me eprorët.

Wilding, e cila është bashkëpunëtore e CNBC Make It, mbështetet në përvojën e saj si terapiste, profesoreshë e sjelljes njerëzore dhe executive coach, që ka punuar me mijëra profesionistë – përfshirë ata në kompani si Google, Amazon dhe të tjera nga lista Fortune 500. Ajo ka zhvilluar gjithashtu dhjetëra intervista dhe një anketë me 12.000 persona. Rezultati është një libër i pasur me këshilla praktike, skenarë të gatshëm dhe shembuj nga jeta reale.

Qëllimi i saj është të “tregojë saktësisht si të aplikoni parimet e inteligjencës emocionale, ndikimit, bindjes, negocimit dhe aftësive të tjera, për të fituar avantazh në punë”.

Këto aftësi mund t’ju ndihmojnë të përballeni me një shef kontrollues ose një person toksik, të vendosni kufij në një kulturë të disponueshmërisë së vazhdueshme, të shmangni thashethemet në zyrë, të jepni feedback delikat shefit, të vendosni nëse duhet të pranoni një ofertë tjetër pune ose të zgjidhni sfida të tjera të përditshme. Sepse, siç thotë Wilding, “ju meritoni më shumë sesa thjesht të mbijetoni në punë”. Ju meritoni të ndiheni të sigurt, të vlerësuar dhe të fuqishëm në komunikimin me eprorët, transmeton Telegrafi.

10 biseda kyçe që duhen menaxhuar

Wilding e fokuson librin te dhjetë biseda të rëndësishme, të cilat zakonisht zhvillohen në mënyrë të vazhdueshme, e jo si ngjarje të vetme. Ato mund të jenë formale ose informale, nga më baziket te më të avancuarat.

Biseda për harmonizimin: Qëllimi është të kuptoni si kontribuon puna juaj në suksesin e përgjithshëm dhe të dakordësoheni me shefin se çfarë nënkupton “suksesi”.

Biseda për stilet: Mësoni të “deshifroni” stilin e komunikimit dhe zakonet e punës së shefit tuaj, por edhe të shprehni me vetëbesim nevojat tuaja, në mënyrë që të fitoni respekt.

Biseda për marrjen e përgjegjësisë: Kaloni nga qasja “bëj vetëm atë që më thuhet” në propozimin aktiv të ideve të reja dhe zgjidhjen e problemeve reale, me mbështetjen e menaxherit.

Biseda për kufijtë: Mësoni kur dhe si të thoni “jo” pa humbur reputacionin e lojtarit të ekipit.

Biseda për feedback-un: Si t’i jepni kritika konstruktive shefit dhe eprorëve, në mënyrë që t’ju marrin seriozisht, përfshirë edhe përballjen me fyerje ose hakmarrje.

Biseda për rrjetëzimin: Zgjeroni fokusin edhe te vendimmarrës të tjerë dhe persona kyç në kompani, duke ndërtuar kapital social në mënyrë autentike.

Biseda për dukshmërinë: Siguroni që rezultatet tuaja të vihen re dhe të shpërblehen, si dhe mësoni si të veproni kur dikush tjetër merr meritat për punën tuaj.

Biseda për avancimin: Poziciononi veten për projekte më të mëdha, më shumë përgjegjësi ose një rol të ri, duke u harmonizuar me nevojat e kompanisë dhe duke fituar mbështetjen e shefit.

Biseda për paratë: Mësoni si të negocioni për një pagë më të mirë fillestare, rritje page ose benefite të tjera, duke kapërcyer frikën dhe stigmat.

Biseda për largimin: Si të largoheni nga puna me dinjitet, duke ruajtur reputacionin dhe marrëdhëniet, sepse “si largoheni, ashtu do të mbaheni mend”.

“Imagjinoni veten pas 365 ditësh” – dhe përshtatni qasjen

Marrëdhënia juaj me shefin nuk do të jetë e njëjtë me atë të mikut tuaj me shefin e tij. Të gjitha këto biseda duhet të përshtaten sipas personaliteteve, stileve, qëllimeve dhe kontekstit.

Wilding jep këshilla si të dalloni nëse shefi juaj është “Komandant”, “Tifoz”, “Kujdestar” apo “Kontrollues”, dhe si t’i qaseni secilit në situata të ndryshme.

Megjithatë, këshilla e saj kryesore është: dini çfarë doni dhe lejoni që kjo të ndryshojë.

Në fillim të librit, ajo i fton lexuesit të përkufizojnë vizionin e tyre për vitin e ardhshëm: “Imagjinoni veten pas 365 ditësh, në ditën më të mirë të punës suaj. Çfarë po bëni, me kë po bashkëpunoni dhe çfarë ju bën të ndiheni të përmbushur dhe plot energji atë ditë?”

Këtë vizion mund ta përdorni si hartë për shumë nga bisedat e librit dhe, me kalimin e kohës, ta përshtatni.

Filloni me hapa të vegjël – do të bëhet më e lehtë

Këto biseda mund të duken frikësuese, madje edhe për njerëzit shumë të suksesshëm që Wilding këshillon.

“Nëse duhet, filloni ngadalë”, thotë ajo. “Këmbëngulja do t’i bëjë këto komunikime më natyrale dhe më të lehta.”

Në fund, qëllimi i librit nuk është vetëm të ndryshojë mënyrën se si flisni me eprorët, por edhe mënyrën se si e shihni veten.

“Në vend që të jeni viktimë e vendimeve ose humorit të të tjerëve, tani keni mjetet për të marrë kontrollin.” /Telegrafi/

Historia dhe politika kanë krijuar dy përjashtime unike në botë

Shumica e njerëzve nisen nga ideja se çdo shtet ka kryeqytetin e vet, por në botë ekzistojnë vetëm dy vende që zyrtarisht nuk kanë kryeqytet.

Jo, nuk bëhet fjalë për Vatikanin, Monakon apo Singaporin, ku qyteti dhe shteti janë praktikisht një. Fjala është për Nauru dhe Zvicrën, dy shtete që për arsye krejtësisht të ndryshme kanë mbetur pa një kryeqytet të shpallur zyrtarisht.

Nauru – shtet pa qytete klasike

I pari është Nauru, një ishull shumë i vogël në Oqeanin Paqësor, me sipërfaqe më të vogël se Manhattan-i. Shteti është i ndarë në 14 distrikte administrative dhe ka rreth 12.000 banorë, shumica e të cilëve jetojnë përgjatë bregdetit.

Nauru nuk ka kryeqytet sepse në fakt nuk ka qytete në kuptimin klasik. Ekzistojnë vendbanime dhe qendra administrative, por asnjëra prej tyre nuk ka marrë ndonjëherë statusin e kryeqytetit.

Është interesante se gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, Nauru ishte një nga shtetet më të pasura në botë për frymë. Arsyeja ishin rezervat e mëdha të fosfatit, të krijuara nga depozitimi i jashtëqitjeve të shpendëve për mijëra vjet. Me shterimin e këtyre rezervave, lulëzimi ekonomik përfundoi papritur.

Sot, vendi përballet me probleme serioze ekonomike dhe ekologjike dhe varet në masë të madhe nga ndihma financiare e Australisë.

Në praktikë, rëndësinë më të madhe administrative e ka distrikti Yaren, ku ndodhen parlamenti dhe shumica e institucioneve shtetërore, por as ky distrikt nuk ka status zyrtar të kryeqytetit, transmeton Telegrafi.

Zvicra – shtet i pasur pa kryeqytet zyrtar

Shteti i dytë pa kryeqytet formal është Zvicra, gjë që shpesh i habit shumë njerëz. Ky vend ka 26 kantone, të cilat historikisht kanë funksionuar pothuajse si shtete të pavarura.

Për shkak të këmbënguljes së fortë në barazinë mes kantoneve dhe decentralizimin e pushtetit, Zvicra kurrë nuk ka shpallur një kryeqytet zyrtar.

Në vend të kësaj, funksionet kryesore shtetërore janë të shpërndara në disa qytete. Bern është selia e qeverisë federale dhe parlamentit dhe mban titullin “qytet federal”, por zyrtarisht nuk është kryeqytet. Gjykata Federale ndodhet në Lausanne, ndërsa Gjykata Federale Penale është e vendosur në Bellinzona.

Ky sistem pasqyron kulturën politike zvicerane të kompromisit dhe balancimit të pushtetit mes rajoneve.

Zvicra është një nga vendet e rralla ku decentralizimi është aq i fortë, saqë kantonet kanë kushtetutat, parlamentet dhe gjykatat e tyre. Pikërisht për këtë arsye është shmangur shpallja e një qyteti si qendër politike dominuese, në përputhje me traditën e gjatë të federalizmit dhe demokracisë direkte.

Këta dy shembuj tregojnë se nocioni i kryeqytetit nuk është një rregull universal, por rezultat i rrethanave historike, politike dhe gjeografike, të cilat nga një shtet në tjetrin mund të ndryshojnë rrënjësisht. /Telegrafi/

Strategji shekullore që ju ndihmojnë të mos humbni kontrollin kur tensioni rritet

Miyamoto Musashi ishte një nga figurat më të jashtëzakonshme të Japonisë së shekullit XVI. Ai u shqua si një duelant i pathyeshëm, duke fituar mbi 60 përballje para moshës tridhjetëvjeçare. Por epërsia e tij nuk buronte vetëm nga teknika e përkryer e shpatës, ajo vinte nga diçka shumë më e thellë: aftësia për të ruajtur qetësinë edhe në momentet kur humbja ishte vetëm një hap larg.

Sot, askush nuk do të përballet me shpatë, por parimet që Musashi zhvilloi janë drejtpërdrejt të zbatueshme në jetën moderne dhe në përballjen me stresin e përditshëm. Qoftë në kriza profesionale, vështirësi financiare apo konflikte personale, strategjitë e tij për vetëkontroll dhe qetësi mbeten jashtëzakonisht efikase.

Këto nuk janë klishe motivuese. Janë strategji të provuara për kontroll emocional, të dokumentuara në veprën e tij të fundit, Libri i Pesë Unazave, të cilën Musashi e shkroi në vetmi, në një shpellë, dy vjet para vdekjes, transmeton Telegrafi.

1. Kultivoni një mendje të palëkundur

Musashi thoshte: “Në strategji është e rëndësishme t’i shohësh gjërat e largëta sikur të ishin afër dhe t’i vështrosh gjërat e afërta nga larg.”

Thelbi i këtij mësimi është ruajtja e fokusit. Kur mendja është e përqendruar te qëllimi dhe jo te pengesat, qetësia lind natyrshëm. Kjo nuk është mendim pozitiv artificial, por qartësi strategjike.

Në praktikë, kjo do të thotë të përcaktoni qartë qëllimin tuaj në çdo situatë stresuese. Në një debat të fortë, qëllimi mund të jetë mirëkuptimi, jo fitorja. Përballë afateve kohore, qëllimi është përfundimi i detyrës, jo përsosmëria. Ky dallim është thelbësor, sepse shpërndarja e vëmendjes krijon ankth, ndërsa fokusi sjell stabilitet.

2. Pranoni atë që nuk kontrolloni, veproni mbi atë që mundeni

Musashi thoshte: “Ju luftoni ashtu siç stërviteni.”

Ai përqendrohej me disiplinë absolute në atë që ishte nën kontrollin e tij dhe pranonte pa rezistencë atë që nuk mund ta ndryshonte. Nuk mund të ndikonte në aftësinë e kundërshtarit, por mund të përsoste stërvitjen e vet. Nuk mund të ndryshonte motin, por stërvitej në shi, borë dhe errësirë. Pikërisht ky dallim krijonte stabilitet të brendshëm.

Shumë njerëz, kur përballen me stres, shpenzojnë energji duke luftuar realitetin. Ata dëshirojnë që rrethanat të ishin ndryshe. Musashi këtë do ta quante lëvizje të panevojshme. Qetësia lind kur faktet pranohen ashtu siç janë dhe energjia drejtohet vetëm drejt veprimeve të mundshme.

3. Stërvitni reagimin para se të vijë presioni

“Ditë pas dite fitoni mbi veten e djeshme; nesër do të fitoni mbi njerëz më të dobët.” – Miyamoto Musashi

Musashi nuk besonte se qetësia mund të improvizohej në çast. Ai e stërviti sistemin e tij nervor për vite me radhë që të funksiononte nën stres ekstrem. Stërvitja e tij ishte fizike, mendore dhe e pandërprerë.

Në jetën moderne kjo do të thotë se qetësia nuk zhvillohet në krizë, por përpara saj. Ekspozimi i qëllimshëm ndaj stresit të kontrolluar, dushe me ujë të ftohtë, simulime bisedash të vështira apo situata me presion në punë - e mëson sistemin nervor të reagojë me qetësi. Kur presioni real shfaqet, trupi nuk panikon, por mbështetet te reagimi i stërvitur.

4. Eliminoni mendimet dhe veprimet e panevojshme

“Mos bëj asgjë që nuk është e dobishme.” – Miyamoto Musashi

Çdo lëvizje e panevojshme në duel krijon dobësi. Musashi këtë parim e aplikonte edhe në mendim. Ankthi mendor është humbje energjie dhe nuk sjell përfitim strategjik.

Rikthimi i vazhdueshëm te skenarët më të këqij apo te gabimet e së kaluarës nuk përmirëson situatën. Përkundrazi, shteron qartësinë mendore që nevojitet për vendime të sakta. Eliminimi i këtyre mendimeve është thelbësor për qetësinë.

5. Mbajini qëllimet lirshëm, parimet fort

“Mendo lehtë për veten, thellë për botën.” – Miyamoto Musashi

Musashi e kuptonte se lidhja emocionale me një rezultat specifik krijon presion të brendshëm. Kur identiteti lidhet fort me fitore apo sukses, stabiliteti emocional varet nga faktorë të jashtëm.

Zgjidhja nuk është indiferenca ndaj rezultateve, por ndërtimi i stabilitetit mbi parime: disiplinë, integritet dhe karakter. Kur veprimet udhëhiqen nga parimet dhe jo nga egoja, qetësia bëhet e qëndrueshme.

Nuk mund të kontrolloni gjithmonë rezultatin, por mund të kontrolloni mënyrën se si veproni. Kjo e shndërron presionin nga kërcënim në udhëzim për veprimin e radhës.

Qetësia e Musashit nuk ishte dhunti e lindur. Ishte një aftësi e ndërtuar përmes dekadash praktike të përkushtuar, shpesh në kushte ku dështimi nënkuptonte vdekjen. Parimet e tij funksionojnë sepse prekin thelbin e qetësisë së vërtetë: fokusin, pranimin, përgatitjen, efikasitetin dhe distancën nga rezultati.

Nuk ju nevojitet një shpatë për t’i zbatuar këto mësime. Mjafton ta trajtoni gjendjen tuaj emocionale si një aftësi që mund të stërvitet. Filloni me një parim. Praktikojeni derisa të bëhet refleks. Pastaj shtoni tjetrin. Me kohë, do të kuptoni atë që Miyamoto Musashi e dinte: qetësia nuk është mungesë presioni, por zotërim i reagimit tuaj ndaj tij. /Telegrafi/

Marramendja, zhurma në veshë, “rrahjet” e forta të zemrës, dhimbja e kokës, veçanërisht në pjesën e pasme të saj, janë disa nga shqetësimet më të shpeshta që na sinjalizojnë se ka ndodhur rritje ose ulje e vlerave të presionit të gjakut

Presioni rritet kur temperaturat ditore të ajrit janë më të ulëta, por edhe për shkak të disa zakoneve dimërore. Mjekët thonë se vlerat e presionit të gjakut janë mesatarisht më të larta për rreth 1,7 mm Hg gjatë dimrit. Edhe pse kjo mund të duket e parëndësishme, ekspertët paralajmërojnë se te personat që tashmë kanë presion të rritur të gjakut, ky rritje e vogël dimërore mund të çojë në hipertension të shkallës së parë, me vlera të presionit sistolik (të sipërm) 140–149 dhe diastolik (të poshtëm) 90–99.

Kush reagon më ashpër ndaj luhatjeve të temperaturës

Kur presioni arrin vlerat 140/90, trajtohet me masa parandaluese dhe medikamente përkatëse. Mjekët paralajmërojnë se edhe te vlerat lehtësisht të rritura 130-–139/85–89, pacienti duhet të ndërmarrë masa parandaluese, përdorim të rregullt të terapisë sipas udhëzimit të mjekut dhe një mënyrë jetese të shëndetshme.

Temperaturat më të ulëta të ajrit çojnë në ngushtimin (vazokonstriksionin) e enëve të gjakut dhe shpesh në rritje të presionit të gjakut. Nga ana tjetër, gjatë ngrohjes së papritur, enët e gjakut zgjerohen (vazodilatacion) dhe presioni mund të bjerë. Ndaj këtyre luhatjeve të temperaturës janë më të ndjeshëm personat me vlera të paqëndrueshme të presionit të gjakut, pacientët që trajtohen për hipertension dhe sëmundje kardiovaskulare, si dhe të moshuarit.

Si ndikon dimri në presionin e gjakut?

Vlerat e presionit të gjakut mund të rriten gjatë dimrit për shkak të kombinimit të disa faktorëve të ndryshëm të rrezikut. Disa nxiten vetëm nga moti i ftohtë, ndërsa të tjerët nga ndryshimet në zakonet e përditshme të jetesës, transmeton Telegrafi.

Enët e gjakut ngushtohen

Kur trupi ekspozohet ndaj të ftohtit, ai përpiqet të ruajë nxehtësinë. Për këtë qëllim lirohen hormone si norepinefrina, të cilat ngushtojnë enët e gjakut, duke e vështirësuar rrjedhjen e gjakut nëpër arterie. Zemra, për pasojë, punon më fort dhe rreh më shpejt për të pompuar gjakun, gjë që në fund çon në rritje të presionit të gjakut. Edhe te persona përndryshe të shëndetshëm, presioni mund të rritet lehtë gjatë muajve të dimrit. Te të moshuarit ose ata që tashmë kanë presion të lartë, kushtet dimërore mund të paraqesin një ngarkesë shtesë.

Më pak dritë dielli dhe nivel më i ulët i vitaminës D

Drita e diellit është burimi kryesor i vitaminës D, ndërsa gjatë dimrit ditët me diell, veçanërisht në qytete, janë dukshëm më të pakta. Ditët janë më të shkurtra dhe kalojmë më shumë kohë në ambiente të mbyllura, çka mund të çojë në ulje të nivelit të vitaminës D. Studimet kanë lidhur nivelin e ulët të vitaminës D me presionin e rritur të gjakut, pasi kjo mund ta vështirësojë rregullimin efikas të qarkullimit të gjakut, megjithëse ekspertët theksojnë se rezultatet e studimeve nuk janë gjithmonë njëkuptimta.

Më pak aktivitet fizik

Niveli i aktivitetit fizik zakonisht është më i ulët gjatë muajve të dimrit. Shumica e njerëzve preferojnë të qëndrojnë në ambiente të mbyllura dhe lëvizin më pak. Me kalimin e kohës, së bashku me një ushqyerje dimërore më kalorike, mund të ndodhë rritje e peshës trupore. Pesha e tepërt është një faktor i njohur rreziku për zhvillimin e hipertensionit dhe sëmundjeve kardiovaskulare.

Stresi sezonal

Shoqata Amerikane e Psikologjisë thekson se rreth 41 për qind e njerëzve gjatë sezonit të festave janë në gjendje stresi të shtuar. Gati 9 nga 10 persona thonë se detyrimet festive u shkaktojnë stres. Organizmi në gjendje stresi çliron hormone si kortizoli dhe adrenalina, të cilat mund të rrisin përkohësisht dhe ndjeshëm presionin e gjakut.

Ndryshimet në ushqyerje dhe konsumimi i alkoolit

Dimri është sezoni i “ushqimit ngushëllues”. Vaktet e bollshme, ushqimet e kripura dhe ëmbëlsirat festive janë më të shpeshta në tryezë. Kripa (natriumi) çon në mbajtjen e ujit në organizëm, duke rritur vëllimin e gjakut, presionin mbi enët e gjakut dhe, rrjedhimisht, presionin e gjakut. Alkooli mund të ketë efekt relaksues në fillim, por konsumimi i tepruar i pijeve alkoolike gjatë festave mund të çojë në rritje të qëndrueshme të vlerave të presionit të gjakut.

Si të mbetet presioni i gjakut i qëndrueshëm edhe gjatë dimrit?

Disa ndryshime të vogla mund të na ndihmojnë të kontrollojmë mirë presionin edhe gjatë muajve më të ftohtë.

Kapele dhe doreza

Edhe pse tingëllon si frazë e zakonshme, është e rëndësishme të vishemi me shtresa kur dalim jashtë, të mbajmë kapele dhe doreza dhe të ruajmë një temperaturë të këndshme në ambientet ku qëndrojmë. Këshillohet kufizimi i qëndrimit jashtë kur temperaturat janë dukshëm nën zero. Ngrohni duart, këmbët dhe kokën për ta ndihmuar trupin të ruajë nxehtësinë.

Merrni mjaftueshëm vitaminë D

Nëse mund të qëndroni në diell në mënyrë të sigurt gjatë ditës, shfrytëzojeni këtë mundësi. Trupi prodhon natyrshëm vitaminë D kur ekspozohet ndaj dritës së diellit. Vitamina D mund të merret edhe përmes ushqimeve si peshqit e yndyrshëm detarë, të verdhat e vezës, qumështi i pasuruar me vitaminë D dhe kërpudhat. Nëse vendosni për suplementim, këshillohuni paraprakisht me mjekun.

Lëvizni edhe në ambiente të mbyllura

Moti i ftohtë nuk duhet të jetë justifikim për mungesë totale aktiviteti. Provoni të ecni në vend, të përdorni shirita elastikë ose të ndiqni ushtrime përmes internetit për të ruajtur qarkullimin dhe për të kontrolluar peshën trupore. Është e rëndësishme të shmanget pasiviteti i plotë gjatë muajve të dimrit.

Mos u mbingarkoni me punë të rënda dimërore

Ekspertët theksojnë se është e rëndësishme të mbetemi fizikisht aktivë, por edhe të mos e teprojmë me punë të rënda si pastrimi i borës. Heqja e borës është punë e rëndë fizike, ndërsa thithja e ajrit të ftohtë, në kushtet e enëve të gjakut tashmë të ngushtuara, veçanërisht te personat me sëmundje kardiovaskulare dhe hipertension, e ngarkon më tej organizmin. Kombinimi i të ftohtit dhe përpjekjes së madhe fizike mund të jetë i rrezikshëm. Këshillohet që para daljes të ngroheni, aktivitetet t’i kryeni më ngadalë dhe të bëni pushime të shpeshta.

Kontrolli i stresit

Menaxhimi i stresit forcon kapacitetet psikike dhe ndihmon në kontroll më të mirë të presionit të gjakut dhe sëmundjeve të zemrës. Ushtrimet e frymëmarrjes së thellë, meditimi, lutja, relaksimi me muzikë ose me një filxhan çaji të ngrohtë mund ta ndihmojnë trupin të mbetet në ekuilibër dhe më rezistent ndaj sfidave shtesë.

Ushqyerja dhe pijet

Zgjidhni ushqime të shëndetshme për zemrën, si supat me perime, drithërat integrale dhe proteinat pa yndyrë. Gatuani në shtëpi sa herë që të jetë e mundur dhe kufizoni konsumimin e ushqimeve të paketuara dhe të përpunuara industrialisht, të cilat shpesh përmbajnë shumë kripë. Nëse konsumoni alkool, kufizojeni në maksimum dy pije në ditë për burrat dhe një për gratë.

Kontrolloni rregullisht presionin e gjakut

Kontrolli i mirë i presionit të gjakut mund të na ndihmojë të vërejmë se si temperaturat e ulëta ndikojnë në organizëm, veçanërisht nëse tashmë kemi diagnozë hipertensioni dhe marrim terapi sipas rekomandimit të mjekut. Këshillohet matja e presionit në të njëjtën kohë çdo ditë. Për shumicën e të rriturve, vlerat optimale të presionit të gjakut janë nën 120/80, ndërsa si normale konsiderohen vlerat e presionit të sipërm 120–129 dhe të poshtëm 80–84.

Monitorimi i pulsit, qoftë manualisht në kyç të dorës ose me ndihmën e pulsoksimetrit që mat edhe frekuencën e zemrës dhe nivelin e oksigjenit në gjak, gjithashtu mund të jetë i dobishëm. Pulsi në pushim nga 60 deri në 100 rrahje në minutë konsiderohet i zakonshëm. Rekomandohet t’i drejtoheni një profesionisti shëndetësor nëse vini re vlera të vazhdueshme të larta ose rritje të papritura të presionit të gjakut apo pulsit në gjendje pushimi. /Telegrafi/

Temperatura trupore që rritet në mbrëmje dhe zhduket në mëngjes mund të jetë një dukuri kalimtare, por nëse zgjat për disa ditë, mund të tregojë një sëmundje të fshehur, veçanërisht nëse shfaqet pa simptoma shoqëruese

Temperatura trupore konsiderohet e rritur kur tejkalon vlerën që qendra e termorregullimit në një pjesë të trurit, hipotalamusi, e ka përcaktuar si “normale”. Kjo temperaturë, e quajtur kushtimisht normale, ndryshon nga personi në person dhe zakonisht sillet në intervalin 36.6–37 gradë Celsius.

Temperatura e rritur trupore është reagim i organizmit ndaj sulmit të patogjenëve. Kjo gjendje mund të shoqërohet me simptoma si ethe dhe dhimbje trupore.

Kategoritë e vlerave patologjike të temperaturës

Kur mjekët flasin për vlera patologjike të temperaturës, zakonisht i ndajnë ato në kategori:

• subfebrile – nga 37.3 deri në 38 gradë
  
• febrile – nga 38.1 deri në 39 gradë
  
• febrile të larta – nga 39.1 deri në 41 gradë

Nëse temperatura është mbi 41°C, atëherë flasim për hipertermi.

Zhduket në mëngjes, por e prish ditën

Temperatura e rritur trupore në orët e pasdites shqetëson veçanërisht prindërit e fëmijëve të vegjël, te të cilët temperatura shpesh rikthehet në mbrëmje, por ajo ndikon ndjeshëm edhe në jetën e të rriturve.

Edhe pse zhduket në mëngjes, temperatura e mbrëmjes prish gjumin, gjë që ndikon në disponimin ditën pasuese, ndërsa nëse zgjat, shfaqen edhe lodhja, dhimbjet muskulore dhe përgjumja, transmeton Telegrafi.

Rritja e aktivitetit të hipotalamusit

Ethet që zhduken në mëngjes shpesh janë rezultat i rritjes së aktivitetit të hipotalamusit gjatë cikleve natyrore të gjumit. Kjo pjesë e trurit rregullon temperaturën trupore dhe mund të shkaktojë rritje të nxehtësisë ndërsa trupi lufton infeksione të thjeshta, si ftohja.

Hipotalamusi bëhet më aktiv gjatë natës, gjë që mund të çojë në rritje të temperaturës trupore gjatë gjumit.

Përveç kësaj, për shkak të funksionimit normal metabolik, është e pritshme që temperatura trupore të rritet me kalimin e ditës. Temperatura arrin kulmin gjatë natës, çka mund të çojë edhe në djersitje të shtuar.

Ethet e natës rrallëherë tregojnë një problem serioz shëndetësor dhe zakonisht lidhen me infeksione. Megjithatë, nëse temperatura e natës zgjat më shumë se tre ditë, duhet të konsultoheni me mjekun, pasi këto luhatje termike ndonjëherë mund të jenë sinjal edhe i sëmundjeve kronike, si lupusi ose tuberkulozi.

Trajtimi varet nga shkaku themelor dhe mund të përfshijë antibiotikë, barna antiinflamatore ose antivirale për të eliminuar infeksionin.

Shkaqet më të shpeshta të temperaturës që rritet në mbrëmje dhe zhduket në mëngjes

Viruset

Temperatura trupore e shkaktuar nga viruset mund të rritet deri në 40 gradë. Edhe pse mund të zgjasë gjatë gjithë ditës, temperatura zakonisht është më e lartë në pasdite dhe në mbrëmje.

Ethet virale mund të shoqërohen edhe me simptoma të tjera, si rrjedhje hundësh, ethe, dhimbje koke, dhimbje muskujsh dhe kyçesh, lodhje, humbje oreksi, skuqje të lëkurës, skuqje të syve dhe simptoma të tjera.

Reaksionet alergjike

Ethet e natës shpesh shkaktohen nga alergjia ndaj barnave. Përveç efekteve terapeutike, barnat mund të shkaktojnë edhe efekte anësore ose të ndërveprojnë me barna të tjera, duke çuar në reaksione alergjike.

Disa nga simptomat përfshijnë temperaturë të lartë, skuqje të lëkurës dhe ënjtje. Nëse gjendja përkeqësohet, duhet kërkuar menjëherë ndihmë mjekësore.

Infeksioni i traktit urinar

Temperatura e rritur në pasdite mund të jetë shenjë e infeksionit të traktit urinar.

Kjo gjendje shkaktohet nga futja e baktereve në traktin urinar përmes uretrës. Pacienti mund të ketë temperaturë të lartë, urinim të shpeshtë dhe ndjesi djegieje gjatë urinimit.

Infeksionet e traktit respirator

Temperatura e natës është një nga shenjat tipike të infeksioneve të traktit respirator. Mund të bëhet fjalë për infeksion të ezofagut, laringut ose bronkeve.

Infeksionet e lëkurës

Sipas ekspertëve, çdo infeksion mund të shkaktojë temperaturë të lartë, veçanërisht infeksionet e lëkurës. Trajtimi i hershëm i këtyre infeksioneve ndalon ethet dhe parandalon rreziqe të tjera shëndetësore.

Inflamacioni

Inflamacioni shkakton rritje të temperaturës trupore, duke rezultuar në ethe të larta që shpesh janë të vështira për t’u ulur.

Çrregullimet e indit lidhor

Sëmundjet e indit lidhor, si artriti reumatoid, mund të shkaktojnë ethe. Përveç kësaj, pacientët mund të përjetojnë dhimbje kyçesh, mpirje dhe ndjesi shpimi në gjymtyrë.

Stresi

Lodhja dhe stresi gjatë ditës mund të çojnë në ethe gjatë natës. Është e nevojshme të përshtatet mënyra e jetesës dhe ushqimi për të parandaluar lodhjen dhe dobësimin e sistemit imunitar.

Meningjiti

Meningjiti është një gjendje serioze dhe kërcënuese për jetën.

Përveç temperaturës së lartë, shfaqen dhimbje të forta koke, rraskapitje, të përziera, kriza, madje edhe koma.

Sëmundjet e mëlçisë

Gjendje si hepatiti, fibroza e mëlçisë dhe kanceri i mëlçisë mund të shkaktojnë temperaturë të rritur në pasdite. Viruset mund të dëmtojnë funksionin e mëlçisë dhe të ndikojnë në kanalet biliare. Si pasojë, funksioni i mëlçisë dobësohet dhe aftësia e saj për të eliminuar toksinat zvogëlohet. Me kalimin e kohës, grumbullimi i toksinave në trup mund të çojë në ethe.

Në fillim, personat me sëmundje të mëlçisë mund të kenë ethe të lehta dhe kalimtare. Me përkeqësimin e gjendjes, shpeshtësia dhe kohëzgjatja e etheve rritet. Përveç kësaj, mund të shfaqen simptoma të tjera si të përziera, të vjella, humbje oreksi, verdhëz…

Tuberkulozi

Tuberkulozi është një infeksion bakterial që shkakton rritje të lehtë të temperaturës trupore.

Pacientët me tuberkuloz mund të kenë edhe kollë të thatë, kollë të vazhdueshme, nxjerrje gjaku me kollë, marramendje, diarre dhe dhimbje koke.

Kur ethet e natës janë serioze

Ethet e natës rrallëherë tregojnë një gjendje serioze shëndetësore, edhe kur shkaku nuk është plotësisht i njohur. Këto lloj etheve zakonisht shkaktohen nga faktorë mjedisorë, si temperatura e lartë e dhomës ose veshja e tepërt, të cilat mund të përshpejtojnë metabolizmin sistemik.

Megjithatë, ekzistojnë disa sëmundje ku ethet e natës janë një nga simptomat e pakta:

• Sëmundja Lyme
• HIV
• Tuberkulozi
• Hepatiti
• Lupusi
• Kanceri

Temperatura e natës dhe kanceri

Disa lloje kanceri në fazat fillestare mund të shkaktojnë temperaturë të rritur në mbrëmje, por me kalimin e kohës shfaqen edhe simptoma të tjera, si humbja në peshë.

Pacientët me kancer të mëlçisë ose të stomakut, si dhe ata me sëmundje malinje të gjakut, mund ta kenë këtë simptomë në fazat e hershme. Me përkeqësimin e gjendjes, edhe kohëzgjatja e temperaturës zgjatet, së bashku me simptoma si anemia, lodhja dhe mpirja. /Telegrafi/

Komunikimi i sinqertë mund të ndihmojë, por është e rëndësishme që biseda të mos shndërrohet në marrje në pyetje apo akuzë. Shprehni se si ndiheni, pa kërkuar detaje që mund t’jua vështirësojnë edhe më shumë situatën

Pothuajse secili në një moment të caktuar ndien xhelozi në një lidhje, por ndonjëherë kjo xhelozi shndërrohet në shqetësim intensiv dhe pasiguri të lidhur me të kaluarën e partnerit. Ky lloj xhelozie quhet xhelozi retroaktive dhe i referohet mendimeve obsesive për ish-partnerët, të cilët në realitet nuk janë më pjesë e marrëdhënies aktuale.

Edhe pse është në rregull të ndiheni herë pas here të shqetësuar, kur këto ndjenja shndërrohen në krahasime të vazhdueshme me të kaluarën, ato mund të dëmtojnë seriozisht besimin dhe qetësinë emocionale. Shkaktarët më të shpeshtë të këtyre ndjenjave janë vetëbesimi i ulët, frika nga braktisja dhe idealizimi i lidhjeve të mëparshme, të cilat në mendjen tuaj duken më të mira ose më të rëndësishme sesa kanë qenë realisht.

Në epokën digjitale, rrjetet sociale paraqesin një sfidë shtesë, pasi fotografitë e vjetra, postimet dhe kujtimet janë lehtësisht të qasshme dhe shpesh të zbukuruara, gjë që mund të nxisë krahasime dhe rishqyrtim të ngjarjeve nga e kaluara. Ky lloj “hulumtimi digjital” zakonisht çon në një rreth vicioz: sa më shumë të shikoni në të kaluarën, aq më shumë ndiheni të pasigurt dhe të paralizuar në të tashmen. Çelësi është t’i njihni dhe t’i pranoni këto ndjenja pa gjykim, si dhe të komunikoni me partnerin në një mënyrë që nuk akuzon, por hap hapësirë për mirëkuptim dhe empati.

Në vend që të përqendroheni në atë që ka qenë, është më e dobishme ta drejtoni vëmendjen te marrëdhënia aktuale dhe te ajo që partneri juaj zgjedh sot – të jetë me ju. Puna në vetëbesim, kultivimi i hobive, shoqërive dhe interesave personale mund t’ju ndihmojnë të ndiheni më të sigurt në veten tuaj. Vendosja e kufijve digjitalë, siç është ndalimi i kontrollimit të profileve të ish-partnerëve, mund ta mbrojë shëndetin tuaj emocional dhe të parandalojë ankthin e panevojshëm. Gjithashtu, praktikimi i mirënjohjes për partnerin dhe për të tashmen tuaj të përbashkët mund ta zvogëlojë intensitetin e krahasimeve me të kaluarën.

Së fundi, nëse ndjenjat e xhelozisë bëhen mbizotëruese ose fillojnë të rrezikojnë seriozisht lidhjen tuaj apo shëndetin tuaj mendor, kërkimi i ndihmës profesionale mund të jetë hapi i duhur. Një specialist mund t’ju ndihmojë të zbuloni shkaqet më të thella të pasigurisë dhe t’ju ofrojë mjete për përballje më të shëndetshme me emocionet. Me qasjen e duhur dhe punë të vetëdijshme me veten dhe marrëdhënien, është e mundur të ndërtoni një lidhje ku e kaluara nuk e përcakton të ardhmen tuaj, transmeton Telegrafi.

1. Njihni çfarë ndjeni në të vërtetë

Xhelozia shpesh fsheh emocione më të thella si frika, pasiguria ose vetëbesimi i ulët. Në vend që të luftoni kundër këtyre ndjenjave, përpiquni të kuptoni nga burojnë dhe çfarë po ju tregojnë.

2. Kujtojini vetes se e kaluara është – e kaluar

Lidhjet e mëparshme të partnerit janë pjesë e rrugëtimit të tij/saj jetësor, por nuk janë kërcënim për marrëdhënien tuaj. Ajo që ka rëndësi është fakti se ai/ajo është tani me ju dhe e zgjedh me vetëdije këtë lidhje.

3. Shmangni krahasimet

Krahasimi i vetes me ish-partnerët pothuajse gjithmonë çon në ndjenja të pavlerësimit. Çdo lidhje është unike dhe marrëdhënia juaj nuk ka pse t’i ngjajë asnjë të mëparshme për të qenë e vlefshme dhe e suksesshme.

4. Vendosni kufij në rrjetet sociale

Ndjekja e ish-partnerëve ose analizimi i postimeve të vjetra zakonisht vetëm sa e rrit ankthin. Nëse vëreni se kjo ju dëmton, është plotësisht në rregull të ndaloni “hulumtimin” e së kaluarës së partnerit në internet.

5. Flisni hapur me partnerin, por me qetësi

Komunikimi i sinqertë mund të ndihmojë, por është e rëndësishme që biseda të mos shndërrohet në marrje në pyetje apo akuza. Shprehni se si ndiheni, pa kërkuar detaje që mund t’jua vështirësojnë situatën.

6. Punoni në vetëbesimin tuaj

Sa më mirë të ndiheni në lëkurën tuaj, aq më pak ndikim do të ketë xhelozia. Përkushtojuni aktiviteteve që ju përmbushin dhe forcojnë ndjenjën e vlerës personale.

7. Përqendrohuni te marrëdhënia aktuale

Në vend që të mendoni për atë që ka qenë, ushqeni plane të përbashkëta, rituale dhe momente të bukura. Forcimi i lidhjes emocionale në të tashmen është përgjigjja më e mirë ndaj frikës që lidhet me të kaluarën.

8. Kërkoni ndihmë profesionale nëse është e nevojshme

Nëse mendimet për të kaluarën e partnerit ju mbizotërojnë dhe ndikojnë në jetën e përditshme apo në lidhjen tuaj, biseda me një specialist mund t’ju ndihmojë të zhvilloni mënyra më të shëndetshme të të menduarit dhe të përballjes me emocionet. /Telegrafi/

Pse dashuria, durimi dhe loja e ndershme janë më të rëndësishme se notat

Vetëbesimi është një nga dhuratat më të vlefshme që prindërit mund t’u japin fëmijëve të tyre. Ai nuk formohet brenda natës, por ndërtohet gradualisht përmes marrëdhënies së sigurt, mbështetjes emocionale dhe përvojave të përditshme. Këshilltari për shëndetin mendor Jeffrey Meltzer zbulon disa mënyra të thjeshta, por shumë efektive, për ta forcuar vetëbesimin te fëmijët, raporton Times of India.

Një nga shtyllat kryesore të vetëbesimit, sipas Meltzerit, është dashuria e pakushtëzuar. Është thelbësore që fëmija ta dijë se dashuria e prindërve nuk varet nga suksesi apo dështimi i tij.

“Kur fëmijët e kuptojnë se vlera e tyre nuk matet me arritje, ata ndihen të lirë të rrezikojnë, të gabojnë dhe të mësojnë pa frikë. Vetëbesimi zhvillohet kur fëmijët ndihen të sigurt në dashurinë tuaj”, thekson ai. Kjo siguri emocionale i ndihmon fëmijët të ndërtojnë një ndjenjë të brendshme vlere që nuk lëkundet lehtë.

Meqë vetëbesimi lidhet ngushtë me pranimin shoqëror, Meltzeri nënvizon rëndësinë e mësimit të lojës së ndershme. Fëmijët që nuk respektojnë rregullat, nuk presin radhën ose e kanë të vështirë të përballen me humbjen, shpesh përjetojnë refuzim nga bashkëmoshatarët.

“Luani lojëra me ta për t’u zhvilluar durimin, qëndrueshmërinë emocionale dhe frymën sportive. Këto aftësi i ndihmojnë fëmijët të pranohen më lehtë dhe të ndihen të vlefshëm”, këshillon ai, transmeton Telegrafi.

Një tjetër element kyç është fokusi te procesi, jo vetëm te rezultati përfundimtar. Vlerësimi i përpjekjes, e jo vetëm i suksesit, i mëson fëmijët se ajo që kanë nën kontroll është puna dhe angazhimi i tyre.

“Festoni procesin, jo vetëm rezultatin. Kur fëmijët mësojnë të vlerësojnë përpjekjen, vetëbesimi ndërtohet nga brenda dhe bëhet më i qëndrueshëm”, shpjegon Meltzeri. Kjo qasje i mbron ata nga frika e dështimit dhe nga presioni i perfeksionizmit.

Një mënyrë shumë efektive për forcimin e vetëbesimit është edhe t’i lejoni fëmijët të marrin rolin e mësuesit. Kur fëmija ka mundësi t’ju mësojë diçka, ai ndien se njohuritë dhe aftësitë e tij kanë vlerë.

“Ndërroni rolet dhe lëreni fëmijën t’ju mësojë. Bëni pyetje nga kureshtja dhe tregoni se e vlerësoni atë që di. Akti i mësimdhënies forcon besimin në aftësitë e veta dhe rrit ndjenjën e respektit”, thotë Meltzeri.

Po ashtu, një qasje pozitive, por realiste ndaj jetës është një mjet i rëndësishëm për të ardhmen e fëmijës. Meltzeri sugjeron që prindërit t’i inkurajojnë fëmijët të ndajnë çdo ditë diçka të mirë që kanë mësuar ose përjetuar.

“Kjo e ‘stërvit’ trurin e fëmijës të vërejë të mirën te vetja, te të tjerët dhe te bota përreth, duke krijuar zakonin e të menduarit pozitiv”, shpjegon ai.

Në fund, Meltzeri thekson se ndërtimi i vetëbesimit është një proces afatgjatë, që kërkon kohë, durim dhe vazhdimësi. Nuk ka zgjidhje të shpejta, por çdo gjest mbështetës, çdo fjalë inkurajuese dhe çdo moment i ndarë me fëmijën kontribuon në formimin e një personaliteti të sigurt dhe të qëndrueshëm emocionalisht. /Telegrafi/

Si kultura e punës e kthen dremitjen në shenjë sakrifice

Në një vend ku puna është pjesë e identitetit personal dhe përkushtimi matet me orë të gjata e përpjekje të vazhdueshme, gjumi në vendin e punës nuk shihet si mungesë disipline. Përkundrazi, ai interpretohet si shenjë lodhjeje nga puna intensive. Ky vend është Japoni, ku ekziston një fenomen kulturor unik që habit pjesën tjetër të botës.

Në zyrat japoneze, nuk është e pazakontë të shohësh punonjës që dremisin për disa minuta në tavolinën e punës, gjatë mbledhjeve apo edhe në transportin publik rrugës për në punë. Ky veprim nuk shoqërohet me qortime apo vërejtje, sepse në kulturën japoneze lodhja shihet si pasojë e drejtpërdrejtë e përkushtimit maksimal ndaj detyrave profesionale. Një person që bie në gjumë për pak çaste perceptohet si dikush që ka dhënë më shumë se ç’duhet, jo si dikush që po shmang përgjegjësitë.

Ky zakon ka rrënjë të thella në shoqërinë japoneze, ku puna kolektive, besnikëria ndaj kompanisë dhe sakrifica personale janë vlera thelbësore. Punonjësit shpesh qëndrojnë në zyrë shumë më gjatë se orari zyrtar, ndërsa presioni për të qenë gjithmonë të pranishëm dhe të përkushtuar është i madh. Në këtë kontekst, dremitja e shkurtër shihet si një pauzë e domosdoshme për të rifituar energji, jo si mungesë profesionalizmi.

Megjithatë, kjo praktikë e veçantë kulturore e quajtur Inemuri, ka edhe rregulla të pashkruara. Gjumi nuk duhet të jetë i gjatë, nuk duhet të shndërrohet në shtrirje apo rehati të plotë dhe nuk duhet të pengojë punën e të tjerëve. Punonjësi pritet të zgjohet menjëherë nëse i drejtohet një pyetje apo i kërkohet ndërhyrja. Pra, bëhet fjalë për një dremitje të shkurtër dhe diskrete, që tregon prani fizike dhe gatishmëri mendore, transmeton Telegrafi.

Interesant është fakti se ky zakon nuk kufizohet vetëm në zyra. Në trenat e mbushur të Tokios, në stacione apo në hapësira publike, njerëzit flenë për pak minuta pa frikë dhe pa u gjykuar. Kjo tregon një nivel të lartë besimi shoqëror dhe një kuptim të përbashkët të lodhjes si pjesë e jetës moderne urbane. Madje, në disa kompani dhe zona urbane janë krijuar hapësira të posaçme për pushime të shkurtra, ku punonjësit mund të mbyllin sytë për disa minuta gjatë ditës.

Nga jashtë, kjo praktikë mund të duket e çuditshme ose madje problematike, sidomos në kulturat ku gjumi në punë konsiderohet shkelje e rëndë e disiplinës. Por në Japoni, ajo reflekton një realitet tjetër: një shoqëri që punon shumë, shpesh përtej kufijve të shëndetshëm, dhe që ka gjetur mënyra alternative për të përballuar lodhjen pa e prishur strukturën e punës.

Në fund, ky fenomen ngre edhe pyetje më të thella për balancën mes punës dhe jetës personale. Ndërsa për disa është simbol i përkushtimit, për të tjerë është shenjë e një kulture pune tepër të rëndë. Sidoqoftë, mbetet një nga kuriozitetet më interesante të botës moderne, që tregon se edhe gjumi – në kontekste të caktuara – mund të ketë kuptime krejtësisht të ndryshme. /Telegrafi/

Sa kohë mund të qëndrojë hudhra në shtëpi? Ja kur bëhet e rrezikshme

Nëse hudhra që keni blerë ka kohë që qëndron në shtëpi, ndoshta është momenti ta hidhni. Hudhra e prishur mund të shkaktojë pasoja serioze shëndetësore

Shija e fortë dhe karakteristike e hudhrës nuk është për të gjithë, por vështirë se gjendet një kuzhinë që mund të bëjë pa të. Për shumë njerëz, hudhra është përbërësi që i jep ushqimit thellësi dhe identitet. Megjithatë, ajo ka një mangësi të madhe: nuk plaket mirë.

Këtë e thekson edhe Art Smith, autor librash gatimi dhe ish-kuzhinier personal i Oprah Winfrey dhe Michelle Obama. Sipas tij, rregulli është i thjeshtë: përdorni vetëm hudhër të freskët, ose mos e përdorni fare.

Sa gjatë mund të zgjasë hudhra?

• Koka e hudhrës e papastruar, nëse ruhet siç duhet, mund të zgjasë deri në 6 muaj.
• Thelpinjtë e veçantë të papastruar zakonisht zgjasin 2–3 javë, në varësi të freskisë në momentin e blerjes.

Si ta kuptoni nëse hudhra është ende e mirë?

Ka disa shenja të qarta paralajmëruese:

Pamja
Hudhra e freskët ka ngjyrë të bardhë ose të bardhë-krem. Njolla të verdha apo kafe në thelpinjtë e qëruar mund të tregojnë plakje ose prishje. Prania e mykut është sinjal i qartë për ta hedhur menjëherë.

Era
Hudhra e freskët ka aromë të fortë dhe të mprehtë. Nëse era është e dobët, e thartë ose i ngjan amoniakut, ajo nuk është më e sigurt për konsum.

Tekstura
Thelpinjtë duhet të jenë të fortë. Nëse janë të butë, të thatë ose të qullët, hudhra është e prishur.

Hudhra e mbirë mund të përdoret, por filizat duhet të hiqen, pasi janë të hidhura. Kjo hudhër ka shije më të fortë dhe është më e përshtatshme për gatime që zihen gjatë; për përdorim të gjallë, gjithmonë preferohet hudhra plotësisht e freskët, transmeton Telegrafi.

Pse hudhra e prishur mund të jetë e rrezikshme?

Hudhra e prishur nuk duhet konsumuar as në sasi të vogla, sepse mund të shkaktojë botulizëm, një sëmundje e rrallë, por shumë serioze.

Botulizmi shkaktohet nga bakteri Clostridium botulinum, i cili prodhon toksina që sulmojnë sistemin nervor. Pasojat mund të përfshijnë:

• paralizë muskulore,
• vështirësi në frymëmarrje,
• dhe në raste të rënda, vdekje.

Si të ruani hudhrën siç duhet?

Ekspertët këshillojnë të blini vetëm sasinë që ju nevojitet realisht. Nëse keni më shumë, ndiqni këto rregulla bazë:

• Ruani kokat e plota, të papastruara
• Mbajini në vend të thatë, të errët dhe të ajrosur mirë
• Mos e ruani hudhrën në frigorifer - lagështia dhe të ftohtit nxisin mbirjen, kalbjen dhe humbjen e shijes

Hudhra e qëruar mund të mbahet në frigorifer, por vetëm 2-3 ditë, në enë të mbyllur hermetikisht.

A mund të ngrihet hudhra?

Po, mundet. Mënyra më e mirë është:

1. t’i qëroni thelpinjtë,
2. t’i ngrini veçmas (p.sh. në tabaka),
3. më pas t’i transferoni në enë hermetike.

Ngrirja e ndryshon pak strukturën dhe me kohë ul intensitetin e shijes, por hudhra mbetet e përshtatshme për gatim.
Mund të ngrihet edhe hudhra e grirë, idealisht në porcione (format silikoni janë shumë praktike).

Çfarë nuk duhet bërë kurrë?

Mos e ruani hudhrën në vaj, ujë apo uthull, sidomos në temperaturë ambienti. Ky mjedis favorizon zhvillimin e Clostridium botulinum dhe rrit rrezikun e botulizmit.

Nëse përgatisni vaj me aromë hudhre, ai duhet patjetër të ruhet në frigorifer dhe të konsumohet brenda një kohe shumë të shkurtër.

Mbani mend: Hudhra është e shëndetshme dhe e pazëvendësueshme në kuzhinë, por vetëm kur është e freskët dhe e ruajtur siç duhet. Nëse keni dyshime për cilësinë e saj, më mirë ta hidhni sesa të rrezikoni shëndetin. /Telegrafi/

Frizura që s’ka nevojë për tharëse apo xhel

Një frizurë e re ka pushtuar rrjetet sociale dhe po cilësohet si trendi më i fortë i vitit 2026 në botën e bukurisë. Ajo vjen si vazhdim i natyrshëm i bob-it që dominoi vitin e kaluar, por këtë herë në një version më të butë, më elegant dhe dukshëm më praktik.

Bëhet fjalë për të ashtuquajturin bob italian, një kombinim i suksesshëm mes bob-it britanik me maja të thyer dhe prerje të shkurtër, të frymëzuar nga eleganca klasike, dhe bob-it francez, më i çrregullt e i relaksuar, me gjatësi deri te mollëzat e fytyrës.

Në thelb, kjo prerje ka maja natyrale dhe të copëzuara, është mjaftueshëm e gjatë për t’u lidhur në bisht, por edhe mjaftueshëm e shkurtër për të tërhequr vëmendjen. Shtresat janë minimale dhe shumë subtile, ndërsa majat më të plota i japin flokut peshë vizuale, duke e bërë të duket më i dendur dhe me më shumë volum, edhe pa përdorimin e produkteve stilizuese, transmeton Telegrafi.

Një nga arsyet kryesore pse bob-i italian po pëlqehet kaq shumë është fakti se i përshtatet pothuajse të gjithëve, pavarësisht teksturës së flokut, moshës apo volumit natyral.

Popullaritetin e kësaj frizure e kanë rritur edhe figura të njohura të modës, si Kaia Gerber, e cila ka lënë pas frizurat më rebele për një pamje më të butë dhe glamuroze, me flokë të shëndetshëm dhe të prerë me precizitet.

Sekreti i bukurisë së bob-it italian qëndron te thjeshtësia. Nuk ka nevojë për stilizim të tepruar, forma e prerjes flet vetë. Flokët mund të thahen natyrshëm dhe të lihen të bien lirshëm, duke ndjekur drejtimin e tyre natyral. Pikërisht kjo e bën këtë frizurë kaq tërheqëse: është elegante, moderne, e gjithanshme dhe pa stres, ideale për ritmin e përditshëm të jetës.

/Telegrafi/

Kimi e fortë në fillim, por përplasje të pashmangshme me kalimin e kohës

Thuhet shpesh se të kundërtat tërhiqen, por në praktikë kjo nuk do të thotë gjithmonë një lidhje harmonike. Disa shenja të horoskopit mund të kenë kimi të fortë në fillim, por me kalimin e kohës bëhet e qartë se dallimet mes tyre krijojnë më shumë probleme sesa emocion.

Qasje të ndryshme ndaj jetës, komunikimit dhe emocioneve i çojnë shpesh në keqkuptime që vështirë se kapërcehen. Sipas astrologëve, pikërisht këto çifte horoskopike kanë pak gjasa për një lidhje të qëndrueshme dhe afatgjatë.

Dashi dhe Gaforrja

Dashët dhe Gaforret rrallë arrijnë të gjejnë një ritëm të përbashkët. Dashi adhuron shpejtësinë, veprimin dhe qasjen e drejtpërdrejtë, ndërsa Gaforrja kërkon siguri, ndjeshmëri dhe stabilitet emocional. Ajo që për Dashin duket si sinqeritet, për Gaforren shpesh tingëllon e ashpër dhe pa ndjeshmëri.

Kjo marrëdhënie shpesh shndërrohet në një përplasje mes impulsivitetit dhe ndjeshmërisës, pa një zgjidhje të qartë, transmeton Telegrafi.

Binjakët dhe Akrepi

Binjakët dhe Akrepi janë shenja intensive, por pikërisht kjo intensitet bëhet burimi kryesor i problemeve. Binjakët duan liri, larmi dhe komunikim të lehtë, ndërsa Akrepi kërkon thellësi, përkushtim total dhe ekskluzivitet emocional.

Binjakët ndihen të kufizuar nga nevoja e Akrepit për kontroll, ndërsa Akrepi i sheh Binjakët si të paqëndrueshëm dhe sipërfaqësorë. Mosbesimi, xhelozia dhe keqkuptimi e shoqërojnë shpesh këtë lidhje, duke e bërë emocionalisht rraskapitëse për të dyja palët.

Luani dhe Bricjapi

Luani dhe Bricjapi e kanë të vështirë të harmonizohen, sepse të dy duan të udhëheqin – por në mënyra krejtësisht të ndryshme. Luani kërkon vëmendje, admirim dhe konfirmim emocional, ndërsa Bricjapi vë theksin te përgjegjësia, rezultatet dhe synimet afatgjata.

Luani i sheh Bricjapët si të ftohtë dhe tepër seriozë, ndërsa Bricjapët i konsiderojnë Luanët të papërgjegjshëm ose tepër të përqendruar te vetja. Në vend të mbështetjes reciproke, lidhja shpesh kthehet në garë dhe nevojë për dëshmi, gjë që i lodh emocionalisht të dy. /Telegrafi/

Fustani rozë, frizura e re dhe eleganca e pastër bënë që të gjithë sytë të ishin mbi të

Vetë fustani është punuar nga saten rozë dhe pasqyron në mënyrë të përkryer natyrën e brishtë të Glindës, personazhit që Ariana Grande e interpreton në filmin Wicked.

Ariana Grande, e cila prej kohësh ka tërhequr vëmendjen e publikut me pamjen e saj shumë të dobët trupore, së fundmi mori pjesë në ndarjen e çmimeve Critics Choice Awards në Kaliforni, dhe është e pakta të thuhet se me paraqitjen e saj la mbresa të forta tek të pranishmit.

Ajo parakaloi në tapetin e zi me një krijim që rrezaton elegancë të pastër dhe ngjall admirim si te burrat, ashtu edhe te gratë. Bëhet fjalë për një fustan të firmosur nga stilistja italiane Alberta Ferretti, i zbukuruar me qëndisje delikate dhe detaje të imëta argjendi.

Veshja prej sateni rozë theksonte bukur natyrën e butë dhe delikate të personazhit Glinda, ndërsa shpatullat e zbuluara vinin në pah elegancën femërore. Pamja u kompletua nga një mantel i lehtë prej tyli të bardhë, që i dha gjithë paraqitjes një frymë princeshe, transmeton Telegrafi.

profimedia

Vëmendje të veçantë tërhoqi edhe frizura e saj, më saktë, ngjyra e flokëve. Dukshëm, bukuroshja i ka thënë lamtumirë kaçurrelave bionde dhe është rikthyer te nuanca e saj karakteristike çokollatë.

Stilimi u përmbyll me grim në tone të buta dhe aksesorë minimalë, thuajse të padukshëm. Si gjithmonë, Ariana u tregua tepër e sjellshme me fotografët kureshtarë, duke i përshëndetur me buzëqeshjen e saj të ndritshme.

profimedia

/Telegrafi/

Mjekët flasin për varësi funksionale dhe nevojën për terapi afatgjatë

Shumë persona që kanë humbur peshë me sukses me Ozempic dhe barna të ngjashme nga grupi i agonistëve GLP-1 (si Wegovy dhe Mounjaro) po përballen me një sfidë serioze sapo e ndërpresin terapinë.

Ndjenja e urisë rikthehet, shpeshherë edhe më e fortë se më parë dhe bashkë me të, edhe kilogramët e humbur. Ky fenomen ka ngritur shqetësime se një pjesë e pacientëve mund të zhvillojnë varësi afatgjatë funksionale nga këto injeksione gjithnjë e më popullore për humbje peshe, raporton Futurism.

Një prej tyre është Tanja Hall, përdoruese e Wegovy-t, e cila pranon se nuk guxon ta ndërpresë terapinë.

“38 vitet e para të jetës sime kam qenë obeze, ndërsa tani jam 38 kilogramë më pak,” ka deklaruar ajo. “Për këtë arsye, një pjesë e imja ndien sikur ekziston një varësi nga vazhdimi i terapisë, sepse më jep ndjesinë e kontrollit.”

Obeziteti si gjendje kronike?

Përvoja të tilla mbështeten edhe nga studime klinike, të cilat tregojnë se pas ndërprerjes së terapisë, shumica e pacientëve rifitojnë një pjesë të madhe të peshës së humbur. Kjo ka çuar shumë ekspertë të shëndetit të konsiderojnë obezitetin si një sëmundje kronike, që, njësoj si hipertensioni apo diabeti, mund të kërkojë trajtim afatgjatë ose të përhershëm.

Me këtë qasje pajtohet edhe Oprah Winfrey, e cila muajin e kaluar deklaroi për revistën People se planifikon të vazhdojë terapinë pa afat të caktuar.

“Kjo do të jetë diçka për gjithë jetën”, tha ajo. “Ashtu si marr barna për tensionin e lartë, nëse i ndërpres, presioni rritet sërish, tani e kuptoj se e njëjta gjë vlen edhe për këto barna. I kam provuar dhe kam kuptuar se më nevojiten.”

Sipas të dhënave nga studimet klinike të prodhuesit Novo Nordisk, pacientët që e ndërpresin Ozempic-un rifitojnë mesatarisht rreth dy të tretat e peshës së humbur.

Mjeku Hussein Al-Zubeidi e ka konfirmuar këtë trend për BBC, duke theksuar se në praktikën e tij ka parë pacientë që kanë rikthyer 60 deri në 80 për qind të kilogramëve të humbur, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, ekziston një rrugëdalje

Edhe pse situata mund të duket dëshpëruese, dr. Al-Zubeidi thekson se jo gjithçka është e humbur. Çelësi, sipas tij, është që pacientët të kenë një “strategji daljeje” - pra, të fillojnë ndërtimin e zakoneve të shëndetshme të jetesës gjatë kohës që janë ende në terapi.

Këto ndryshime përfshijnë:

• ushqyerje të balancuar dhe të qëndrueshme,
• rritje të aktivitetit fizik,
• menaxhim të stresit dhe ritmit të jetës.

Një shembull pozitiv është Ellen Ogli, e cila për BBC tregoi se kishte humbur rreth 22 kilogramë me ndihmën e Mounjaro-s, ilaç i prodhuar nga Eli Lilly. Gjatë terapisë, ajo ndryshoi mënyrën e ushqimit dhe përfshiu aktivitetin fizik të rregullt në përditshmërinë e saj.

Falë këtyre ndryshimeve, ajo arriti ta ruajë peshën e re edhe pas ndërprerjes së injeksioneve. “Dua që njerëzit ta dinë se jeta pas Mounjaro-s mund të jetë e qëndrueshme”, thekson ajo.

Përfundim

Barna si Ozempic, Wegovy dhe Mounjaro po ndryshojnë qasjen ndaj trajtimit të obezitetit, por ekspertët paralajmërojnë se pa ndryshim të stilit të jetesës, efektet e tyre janë të përkohshme. Terapia farmakologjike mund të jetë një mjet i fuqishëm, por jo zëvendësim i zakoneve të shëndetshme afatgjata. /Telegrafi/

Libri i ri i Alketa Gashi Fazliu sjell zërin e fëmijëve të luftës, të rritur sot, por me plagë që flasin ende

“Klithma” është libri më i ri me klithmat dëshmuese të një lufte që e harron vetëm autori dhe shkaktuesi i saj, por që e ka të tatuuar, të paheqshëm, në shpirt një popull i tërë me martirë dhe lëndime.

Në faqet e këtij libri rrëfehen historitë e fëmijëve, sot në moshë madhore, të gjymtuar nga bombat dhe minat e një shteti shovinist.

Këto rrëfime mbartin dritën e fjalës dhe të ndërgjegjes së viktimave-fëmijë, të cilët sot, si të rritur, kërkojnë një botë më të bukur, më të drejtë dhe me shpirt njerëzor.

Janë heronj të heshtur, për të cilët krenaria nuk vjen nga fjalët e mëdha, por nga qëndrueshmëria përballë dhimbjes dhe nga jeta që vazhdojnë ta ndërtojnë çdo ditë, si qytetarë të Kosovës sime, rrëfen autorja me një zë që vjen nga thellësia e kujtesës dhe përgjegjësisë morale.

Ky libër nuk është vetëm dëshmi, por edhe kujtesë morale. Ai i fton lexuesit të mos harrojnë se pas çdo plage ka një histori jete, pas çdo heshtjeje një klithmë dhe pas çdo fëmije të gjymtuar - një forcë njerëzore që refuzon të dorëzohet.

“Klithma” është thirrje për ndërgjegje, drejtësi dhe empati.

Autorja, Alketa Gashi Fazliu, është një emër i njohur në letërsinë shqipe, me disa libra të botuar më herët, ndër të cilët veçohen “Pikë”, “Ato gdhendin dhimbjen” dhe “Gjarpri i fqinjit”. Ajo është autore e rreth 15 veprave letrare, disa prej të cilave janë përkthyer në anglisht dhe frëngjisht. /Telegrafi/

Si ta dalloni intuitën e vërtetë nga frika, stresi dhe ankthi kolektiv

Nëse keni ndjesinë se duhet të bëni diçka sepse ju duket e drejtë dhe e mirë për ju, dëgjojeni atë zë të qetë të brendshëm. Por nëse që në mendimin e parë për një vendim shfaqen frikë, parehati ose shtrëngim në stomak, ndoshta kjo është pikërisht shenja se nga ajo ide duhet të hiqni dorë. Çfarë është intuita?

Frikë, stres i akumuluar apo intuitë: mes ankthit kolektiv dhe mbingarkesës së informacionit

Në kohën ku jetojmë, të mbushur me pasiguri, shqetësime dhe lajme të këqija të vazhdueshme, është pothuajse e pamundur të mos kemi parandjenja ose mendime të errëta - qoftë për veten, të afërmit tanë apo për botën në tërësi. Kufiri mes intuitës dhe frikës bëhet atëherë shumë i hollë. A po na “vjen” vërtet diçka e rëndësishme, apo kemi të bëjmë me pasojë të stresit kronik ndaj të cilit jemi të ekspozuar?

Psikologjia bashkëkohore flet gjithnjë e më shpesh për fenomenin e ankthit kolektiv. Ëndrra intensive, imazhe katastrofash dhe ndjesia se diçka e keqe do të ndodhë, janë shpesh reagime të pavetëdijshme të trurit ndaj ekspozimit të zgjatur ndaj kërcënimeve dhe pasigurisë. Truri përpiqet të përpunojë sasinë e madhe të informacionit që marrim përmes lajmeve, bisedave, filmave dhe rrjeteve sociale, duke i projektuar ato në ëndrra dhe përjetime të forta të brendshme.

Çfarë thotë shkenca: a është intuita mit apo fakt?

Interesant është fakti se studimet neurologjike tregojnë se intuita nuk është një dukuri mistike, por një proces i shpejtë dhe automatik i përpunimit të informacionit. Pjesë të trurit si amigdala dhe insula reagojnë ndaj sinjaleve nga mjedisi dhe trupi edhe përpara se mendja e vetëdijshme t’i analizojë ato në mënyrë racionale. Me fjalë të tjera, intuita është shpesh një “vlerësim i shpejtë” i bazuar në përvoja të mëparshme, edhe kur ne nuk jemi të vetëdijshëm për to.

Pikërisht për këtë ndodh që njerëzit krijojnë një ndjesi të fortë për një person ose situatë që në takimin e parë. Ai përshtypje e parë ndonjëherë rezulton e saktë më vonë, sepse truri, brenda një çasti, ka lidhur mikro-sinjale: tonin e zërit, gjuhën e trupit, shprehjet e fytyrës ose ngjashmëritë me përvoja të mëparshme, transmeton Telegrafi.

Ku qëndron çelësi?

Ëndrrat dhe “vizionet” funksionojnë shpesh sipas të njëjtit parim. Ajo që kemi parë ose dëgjuar rastësisht mund të personalizohet dhe të marrë peshë emocionale. Mendja krijon imazhe të forta që na duken si paralajmërime ose parandjenja, edhe pse në thelb janë kombinim i informacionit të jashtëm dhe frikërave të brendshme.

Çelësi është të mësojmë të dallojmë intuitën nga paniku. Intuita zakonisht është e qetë, e qartë dhe jo dramatike. Ajo nuk krijon kaos në mendime, por një ndjesi të thjeshtë: “e di, edhe pse nuk e di pse”. Frika, përkundrazi, vjen me zhurmë, përmes skenarëve katastrofikë, mendimeve obsesive dhe tensionit trupor.

Një mënyrë e mirë për ta bërë dallimin është t’i kushtoni vëmendje ndjesisë së parë, më të shkurtër që shfaqet. Ky reagim fillestar shpesh është më pranë intuitës. Gjithçka që vjen më pas - “filma” të gjatë në mendje, skenarë të këqij dhe rishqyrtime të pafundme, zakonisht është produkt i imagjinatës dhe ankthit.

Pse është e rëndësishme të mbani një “ditar të intuitës”?

Shënimi i këtyre ndjesive dhe i rezultateve të mëvonshme mund t’ju ndihmojë me kalimin e kohës të kuptoni kur intuita ju ka drejtuar vërtet mirë. Shkenca konfirmon se njerëzit që zhvillojnë aftësinë për të dëgjuar trupin dhe sinjalet e brendshme marrin vendime më të qeta dhe shpesh më të mira.

Prandaj, besojini vetes, por me masë. Nëse diçka ju qetëson dhe ju duket e drejtë, shpesh është rruga e duhur. Nëse ju paralizon frika, ndaloni. Ndonjëherë, pikërisht tërheqja është vendimi më inteligjent që mund të marrim. /Telegrafi/

Si drita blu e dimrit arktik i ndihmon drerët të dallojnë grabitqarët dhe ushqimin

Drerët e veriut kanë një veçori të jashtëzakonshme biologjike. Shkencëtarët zbuluan në vitin 2013 se sytë e drerit të veriut ndryshojnë nuancë dhe ngjyrë sipas stinëve, duke reflektuar ngjyrat e qiellit arktik. Nëse shikoni në sytë e drerit arktik (Rangifer tarandus) gjatë verës, kur ditët janë të gjata dhe dielli shkëlqen, do të vini re një shkëlqim të artë dhe tirkiz, të ngjashëm me reflektimin smerald të syve të maceve natën. Por kur vjen dimri dhe mbizotëron errësira, syri i drerit merr një ngjyrë blu. Kjo është një metamorfozë natyrore, një adaptim unik që, sipas shkencëtarëve, mund të funksionojë si syze dielli biologjike për drerët.

Drerët ushqehen në muzg dhe gjatë dimrit arktik muzgut mund t’i zgjasë më shumë se një e treta e ditës, duke krijuar një dritë të fortë blu që reflektohet mbi peizazhin e akullt. Që të shohin më mirë ujqit grabitqarë dhe likenet ushqyese në gjysmëerrësirë, sytë e tyre reflektojnë më shumë dritë blu gjatë dimrit. Kjo i jep dritës së dobët edhe një kalim shtesë përmes retinës, duke u mundësuar fotoreceptorëve të mbledhin më shumë informacion. Në këtë mënyrë, drerët përfitojnë një pamje deri në 1.000 herë më të ndritshme në muzg, por me një rezolucion dukshëm më të ulët, sikur të shikonin përmes një xhami të mjegulluar.

Si shumë gjitarë të tjerë, drerët kanë një shtresë reflektuese të dritës në sy, e cila ndodhet pas retinës dhe quhet tapetum lucidum. Megjithatë, asnjë gjitar tjetër i njohur nuk ka tapetum si ai i drerit të veriut, transmeton Telegrafi.

- YouTube www.youtube.com

Në një artikull të vitit 2022 për revistën The Conversation, oftalmologu Robert Fosbery e krahasoi këtë ndryshim natyror me rregullimin e presionit të gomave. Në kushte të ftohta, lëshohet pak ajër nga gomat për të rritur kapjen në akull. Në mënyrë të ngjashme, dreri “liron” lëng nga tapetumi i syrit për të përmirësuar shikimin në mjedisin përreth. Mekanizmat e saktë të këtij ndryshimi strukturor ende nuk janë plotësisht të njohur, por studiuesit besojnë se kanë lidhje me lëngjet brenda syrit.

Në vitin 2022, shkencëtarët krahasuan sytë e drerëve që kishin ngordhur gjatë verës me ata që kishin ngordhur në dimër. Gjetjet e tyre mbështesin idenë se zgjerimi i vazhdueshëm i bebëzës në dritë të dobët ndikon në ekuilibrin e lëngjeve të syrit, duke shkaktuar ndryshime strukturore në tapetum. Fatkeqësisht, studiuesit nuk patën mundësi të krahasojnë tapetumin e të njëjtit individ në të dyja stinët, ndaj mbetet ende e paqartë se çfarë e nxit saktësisht këtë ndryshim sezonal. Për ta zgjidhur këtë mister, mund të studiohen sytë e drerëve në vjeshtë dhe pranverë, për të parë se si kalojnë gradualisht nga nuancat verore në ato dimërore.

Për momentin, dihet me siguri se sytë e drerit arktik janë vërtet unikë. Kush e di, ndoshta edhe disa gjitarë të tjerë që jetojnë në kushte drite të dobët zhvillojnë adaptime të ngjashme, për t’u përshtatur me botën e errët që i rrethon… /Telegrafi/