❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Before yesterdayMain stream

Imperializmi i ri amerikan

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini
9 January 2026 at 12:36

Mburrja e Donald Trump se do ta “drejtojĂ«â€ VenezuelĂ«n dhe se paratĂ« nga shitja e miliona fuçive nafte “do tĂ« kontrollohen nga unĂ«, si President”, e ka shtyrĂ« botĂ«n drejt njĂ« epoke tĂ« re gjeopolitike. MegjithatĂ«, pĂ«rdorimi i fuqisĂ« ushtarake amerikane pĂ«r tĂ« marrĂ« kontrollin e naftĂ«s venezueliane nuk ngjan shumĂ« me njĂ« hap drejt sĂ« ardhmes, por me njĂ« rikthim nĂ« tĂ« kaluarĂ«n.

Për qindra vjet, bota ka qenë e ndarë në sfera influence, ku konkurrenca për burime, nga erëzat dhe ari, te goma dhe nafta, çoi në kolonizimin e kombeve dhe përcaktimin e kufijve shtetërorë. Vetëm në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore, e drejta ndërkombëtare dhe rregullat e tregtisë globale arritën të vendosin një rend relativisht të qëndrueshëm. Sot, ky rend duket se po shpërbëhet dhe po kthehet drejt një epoke të vjetër, të karakterizuar nga imperializmi i burimeve.

“Papritur, shekulli i 19-tĂ« dhe periudha para dy luftĂ«rave botĂ«rore po dĂ«gjohen gjithnjĂ« e mĂ« fort, ndĂ«rsa bota largohet nga besimi te globalizimi, kufijtĂ« e hapur dhe tregtia relativisht e lirĂ«,” thotĂ« Daniel Yergin, historian i energjisĂ« dhe nĂ«nkryetar i S&P Global. “Kemi lĂ«nĂ« pas epokĂ«n ku kishte besim themelor se tregjet do tĂ« funksiononin mirĂ« dhe kemi hyrĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« ku dora e dukshme e qeverive Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e pranishme.”

Natyra ekstreme e veprimit amerikan, përfshirë rrëmbimin e jashtëzakonshëm të udhëheqësit të Venezuelës, Nicolås Maduro, ka pak precedentë të afërt. Megjithatë, ajo ka përqendruar vëmendjen globale mbi dy ndryshime thelbësore, por të ndërlidhura, në politikën e jashtme amerikane.

Ndryshimi i parë lidhet kryesisht me kapitalizmin shtetëror të Kinës, veçanërisht suksesin e saj në ndërtimin e një monopoli pothuajse të plotë mbi mineralet e rralla, të domosdoshme për industrinë e gjysmëpërçuesve dhe mbrojtjes, si dhe me pozicionin dominues në minerale si kobalti dhe nikeli, të nevojshme për tranzicionin energjetik.

Si reagim, Trump po kërkon të zgjerojë politikën industriale amerikane përtej kufijve, me qëllim sigurimin e aksesit të SHBA-së në energjinë dhe mineralet që nevojiten për të fuqizuar ekonominë, industrinë e mbrojtjes dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale.

NdĂ«rgjegjĂ«simi i ngadaltĂ« nĂ« Uashington pĂ«r ndjekjen e pamĂ«shirshme tĂ« KinĂ«s ndaj mineraleve strategjike mori, sipas Yergin, njĂ« “goditje elektrike” nĂ« prill tĂ« vitit tĂ« kaluar, kur Pekini, si kundĂ«rpĂ«rgjigje ndaj tarifave tĂ« Trump, vendosi kufizime mbi eksportin e tokave tĂ« rralla.

“Mendimi i vjetĂ«r pĂ«r atĂ« qĂ« unĂ« e quaj ‘globalizim i lehtë’ po del gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« jashtĂ« loje,” thotĂ« Yergin. “Shtetet dhe qeveritĂ«, pĂ«rfshirĂ« Shtetet e Bashkuara, po pĂ«rqendrohen shumĂ« mĂ« tepĂ«r te qĂ«ndrueshmĂ«ria, cĂ«nueshmĂ«ria dhe kontrolli.”

Ndryshimi i dytĂ« nĂ« politikĂ« Ă«shtĂ« riafirmimi nga Trump i DoktrinĂ«s Monroe tĂ« vitit 1823, tashmĂ« e quajtur me ironi “Doktrina Donroe”, cila fillimisht paralajmĂ«ronte EuropĂ«n tĂ« qĂ«ndronte larg “oborrit” latino-amerikan tĂ« Uashingtonit. Strategjia amerikane e sigurisĂ« kombĂ«tare pĂ«r vitin 2025 e riktheu kĂ«tĂ« doktrinĂ«, qĂ« e lidh ndikimin e SHBA-sĂ« nĂ« hemisferĂ«n perĂ«ndimore me kontrollin e burimeve natyrore.

Sipas strategjisĂ«, hemisfera duhet tĂ« mbetet “e lirĂ« nga ndĂ«rhyrja ose pronĂ«sia armiqĂ«sore e aseteve kyçe”. Duke iu referuar Alexander Hamilton-it, Sekretarit tĂ« parĂ« tĂ« Thesarit tĂ« SHBA-sĂ« dhe njĂ« proteksionist i fortĂ«, dokumenti thekson se “Shtetet e Bashkuara nuk duhet tĂ« varen kurrĂ« nga ndonjĂ« fuqi e jashtme pĂ«r komponentĂ«t thelbĂ«sorĂ«, nga lĂ«ndĂ«t e para te pjesĂ«t dhe produktet e gatshme, tĂ« nevojshme pĂ«r mbrojtjen ose ekonominĂ« kombĂ«tare”.

NjĂ« pikturĂ« e vitit 1912 nga Clyde Osmer DeLand me titullin “Lindja e DoktrinĂ«s Monroe”, tregon Presidentin James Monroe duke mbajtur njĂ« mbledhje kabineti nĂ« vitin 1823 pĂ«r tĂ« diskutuar politikĂ«n e shquar tĂ« jashtme.

Nuk është vetëm në Amerikën Latine ku ndihen efektet e ndjekjes agresive të burimeve nga Uashingtoni. Në prill të vitit të kaluar, administrata Trump nënshkroi një marrëveshje me Ukrainën për të krijuar një fond rindërtimi që do të merrte 50 për qind të të drejtave të fituara nga projektet e reja minerale dhe të naftës. Ideja është që, në mungesë të garancive të sigurisë, Uashingtoni të motivohet nga interesat tregtare për të mbrojtur Ukrainën nga agresioni i mundshëm rus në të ardhmen.

Republika Demokratike e Kongos gjithashtu ra dakord nĂ« dhjetor qĂ« t’u jepte kompanive amerikane akses preferencial nĂ« minerale, nĂ« kĂ«mbim tĂ« ndihmĂ«s sĂ« Uashingtonit pĂ«r tĂ« ndĂ«rmjetĂ«suar njĂ« marrĂ«veshje tĂ« brishtĂ« paqeje me RuandĂ«n. Si pjesĂ« e marrĂ«veshjes, qeveria amerikane dhe tregtari zviceran Mercuria angazhuan secili deri nĂ« 1 miliard dollarĂ« fonde tĂ« reja pĂ«r projekte minerale nĂ« vend, i cili zotĂ«ron tĂ« paktĂ«n gjysmĂ«n e rezervave botĂ«rore tĂ« kobaltit dhe Ă«shtĂ« prodhuesi mĂ« i madh i bakrit pas Kilit.

Peter Pham, i emĂ«ruar special i Trump pĂ«r rajonin e Liqeneve tĂ« MĂ«dha nĂ« AfrikĂ«, thotĂ« se ideja Ă«shtĂ« qĂ« njĂ« pjesĂ« e mineraleve kongoleze tĂ« shkĂ«putet nga zinxhiri i furnizimit kinez. Ai shton se kompanitĂ« private kanĂ« nevojĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« mbĂ«shtetje nga Uashingtoni kur konkurrojnĂ« drejtpĂ«rdrejt me rivalĂ« tĂ« fuqishĂ«m nga Kina ose shtetet e Gjirit, tĂ« cilĂ«t mund tĂ« mendojnĂ« afatgjatĂ« dhe tĂ« operojnĂ« me humbje nĂ«se Ă«shtĂ« e nevojshme. “Ne nuk jemi gjithmonĂ« nĂ« botĂ«n perfekte tĂ« Adam Smith-it,” thotĂ« ai.

Qindra punëtorë nxjerrin kobalt dhe bakër në minierën artizanale Shabara, në provincën Lualaba, Republika Demokratike e Kongos.

Komentet e fundit të Trump dhe këshilltarëve të tij sugjerojnë se përkufizimi i hemisferës perëndimore po zgjerohet. Trump ka kërcënuar se mund të marrë Groenlandën, një territor gjigant arktik nën kontrollin e Danimarkës, edhe me forcë nëse është e nevojshme. Përveç rëndësisë strategjike, veçanërisht me hapjen e rrugëve detare për shkak të ngrohjes globale, Groenlanda ka edhe rezerva premtuese mineralesh dhe tokash të rralla që SHBA-ja i konsideron jetike.

Daniel Drezner, profesor i politikĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« Universitetin Tufts, thotĂ« se njĂ« normĂ« qĂ« u ruajt deri nĂ« aneksimin e KrimesĂ« nga Rusia nĂ« vitin 2014 ishte ideja se “kufijtĂ« nuk mund tĂ« ndryshohen me forcĂ«â€. “Kjo normĂ« shpesh u shkel, dhe kritikĂ«t theksonin hipokrizinĂ« e rendit liberal, si nĂ« rastin e pushtimit tĂ« Irakut nĂ« vitin 2003,” thotĂ« ai. “Por tani kemi arritur nĂ« njĂ« pikĂ« ku pĂ«rjashtimet po e pĂ«rmbytin rregullin.”

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, duke mbrojtur ndĂ«rhyrjen ushtarake nĂ« VenezuelĂ«, e lidhi hapur kontrollin territorial me dominimin mbi burimet. “Ajo qĂ« nuk do tĂ« lejojmĂ« Ă«shtĂ« qĂ« industria e naftĂ«s nĂ« VenezuelĂ« tĂ« kontrollohet nga armiqtĂ« e Shteteve tĂ« Bashkuara,” tha ai. “Pse i duhet KinĂ«s nafta e tyre? Pse i duhet RusiĂ«Ă«? Pse i duhet Iranit? Kjo Ă«shtĂ« hemisfera perĂ«ndimore. KĂ«tu jetojmĂ« ne.”

Pavarësisht referencave ndaj shekullit të 19-të, paralelizmat më të afërta me veprimet e Trump në Venezuelë janë Irani i vitit 1953 dhe Guatemala e vitit 1954. Në Iran, CIA, së bashku me shërbimin sekret britanik MI6, organizoi një grusht shteti për të rrëzuar kryeministrin Mohammad Mosaddegh, pasi ai guxoi të nacionalizonte interesat britanike të naftës. Në Guatemalë, CIA mbështeti një tjetër grusht shteti për të rrëzuar presidentin Jacobo Árbenz, pasi qeveria e tij nacionalizoi tokat e kompanisë amerikane United Fruit.

Paralelizmi më i afërt me veprimet e Trump në Venezuelë mund të shihet në Iranin e vitit 1953, ku CIA-ja, së bashku me shërbimin sekret britanik MI6, organizoi një grusht shteti për të rrëzuar kryeministrin Mohammad Mosaddegh, i cili kishte guxuar të nacionalizonte interesat britanike të naftës.

Përdorimi i forcës amerikane për të mbrojtur interesat tregtare në Venezuelë i ngjan këtyre ndërhyrjeve, edhe pse, ndryshe nga Mosaddegh dhe Árbenz, Maduro nuk ishte zgjedhur në mënyrë legjitime. Trump e paraqiti hapur ndërhyrjen si hakmarrje për konfiskimin e interesave amerikane të naftës gjatë presidencës së Hugo Chåvez-it, i cili në vitin 2007 zgjeroi kontrollin shtetëror mbi fushat e naftës të operuara nga ConocoPhillips dhe ExxonMobil.

“Ne do tĂ« nxjerrim njĂ« sasi tĂ« jashtĂ«zakonshme pasurie nga toka,” tha Trump nĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp nĂ« Mar-a-Lago. “Ata na morĂ«n tĂ« gjitha tĂ« drejtat tona energjetike; na morĂ«n gjithĂ« naftĂ«n
 dhe ne e duam mbrapsht.”

Edhe pse SHBA ka fituar njëfarë kontrolli mbi naftën venezueliane, mbetet e paqartë se çfarë synon të bëjë konkretisht Trump me të. Ai ka inkurajuar kompanitë amerikane të naftës të investojnë miliarda dollarë në Venezuelë, e cila prodhon naftë të rëndë, të përshtatshme për disa rafineri amerikane.

MegjithatĂ«, sektori i naftĂ«s nĂ« VenezuelĂ«, i cili prodhonte gati 3.5 milionĂ« fuçi nĂ« ditĂ« nĂ« fund tĂ« viteve ’90, sot Ă«shtĂ« njĂ« hije e vetvetes, me prodhim tĂ« rĂ«nĂ« nĂ« rreth 800 mijĂ« fuçi nĂ« ditĂ«. Infrastruktura Ă«shtĂ« nĂ« gjendje shokuese dhe analistĂ«t vlerĂ«sojnĂ« se do tĂ« duhen tĂ« paktĂ«n pesĂ« vite investimesh masive pĂ«r tĂ« rikthyer prodhimin nĂ« nivele domethĂ«nĂ«se. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nafta venezueliane nuk Ă«shtĂ« aq e lirĂ« pĂ«r t’u nxjerrĂ« sa ajo e GuajanĂ«s fqinje.

“VlerĂ«simi im i drejtpĂ«rdrejtĂ« Ă«shtĂ« se Marco Rubio donte largimin e Maduros dhe pĂ«rdori naftĂ«n si pretekst,” thotĂ« Drezner. “Trump mund tĂ« mendojĂ« se gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me naftĂ«n, por ai gabon.”

Edhe Stephanie Junger-Moat, drejtuese e Karcsi Global, shpreh skepticizĂ«m: “Nafta mund tĂ« ketĂ« qenĂ« njĂ« pĂ«rfitim dytĂ«sor, narkotrafiku justifikimi, por kjo kishte tĂ« bĂ«nte me fuqinĂ« amerikane dhe shumĂ« pak me gjithçka tjetĂ«r.”

Ajo paralajmĂ«ron se konkurrenca me KinĂ«n pĂ«r burime nĂ« “oborrin” amerikan vetĂ«m do tĂ« ashpĂ«rsohet. KompanitĂ« kineze kanĂ« interesa tĂ« mĂ«dha nĂ« naftĂ« dhe minerale nĂ« AmerikĂ«n Latine, pĂ«rfshirĂ« “TrekĂ«ndĂ«shin e Litiumit” dhe industrinĂ« e bakrit dhe hekurit.

Strategjia amerikane po shtrihet edhe në Ukrainë dhe Afrikë, ku SHBA ka lidhur mbështetjen politike dhe të sigurisë me aksesin në minerale kritike, përfshirë kobaltin, bakrin dhe litiumin, në përpjekje për të shkëputur zinxhirët e furnizimit nga Kina.

“ZinxhirĂ«t e furnizimit nuk kanĂ« mĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« vetĂ«m me efikasitetin,” pĂ«rfundon Yergin. “Tani ata kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« drejtpĂ«rdrejt me politikĂ«n dhe sigurinĂ«.”/FinancialTimes

The post Imperializmi i ri amerikan appeared first on Gazeta Si.

Rregullat e ‘xhunglĂ«s’ sĂ« Trumpit

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
9 January 2026 at 12:17

Nga Gazeta ‘Si’- 2026 do tĂ« jetĂ« njĂ« vit kthese. Burimi mĂ« i madh i paqĂ«ndrueshmĂ«risĂ« globale nuk do tĂ« jetĂ« Kina, Rusia, Irani apo ndonjĂ« nga rreth 60 konfliktet qĂ« po ziejnĂ« nĂ« mbarĂ« planetin (mĂ« shumĂ« se nĂ« çdo moment qĂ« nga Lufta e DytĂ« BotĂ«rore).

Do të jenë Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ky pĂ«rfundim pĂ«rshkon tĂ« gjithĂ« raportin Top Risks 2026 tĂ« Eurasia Group. Vendi mĂ« i fuqishĂ«m nĂ« botĂ« dhe arkitekti i rendit global tĂ« pasluftĂ«s tani po e çmonton aktivisht atĂ« rend, i udhĂ«hequr nga njĂ« president qĂ« Ă«shtĂ« mĂ« i pĂ«rkushtuar – dhe mĂ« i aftĂ« – pĂ«r tĂ« riformatuar rolin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« AmerikĂ«s sesa çdo paraardhĂ«s modern i tij.

Fundjava e kaluar ofroi njĂ« parashije tĂ« qartĂ« tĂ« asaj se çfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo nĂ« praktikĂ«. Pas muajsh presioni nĂ« rritje – sanksione, njĂ« dislokim masiv naval dhe njĂ« bllokadĂ« tĂ« plotĂ« tĂ« naftĂ«s – forcat speciale amerikane kapĂ«n sundimtarin venezuelian NicolĂĄs Maduro nĂ« Karakas dhe e transportuan nĂ« Nju Jork pĂ«r t’u pĂ«rballur me akuza penale.

NjĂ« diktator i rrĂ«zuar dhe i vĂ«nĂ« para drejtĂ«sisĂ« pa asnjĂ« viktimĂ« amerikane – ishte fitorja ushtarake mĂ« “e pastĂ«r” e presidentit Donald Trump deri tani.

Trump e ka quajtur tashmĂ« qasjen e tij ndaj HemisferĂ«s PerĂ«ndimore “Doktrina Donroe” – versioni i tij i doktrinĂ«s sĂ« shekullit XIX tĂ« presidentit James Monroe, qĂ« afirmonte primatin amerikan nĂ« kontinentet amerikane.

Por, ndryshe nga Monroe, i cili paralajmĂ«ronte fuqitĂ« europiane tĂ« mos ndĂ«rhynin nĂ« “lagjen” e AmerikĂ«s, Trump po pĂ«rdor presion ushtarak, shtrĂ«ngim ekonomik dhe larje hesapesh personale pĂ«r ta nĂ«nshtruar rajonin ndaj vullnetit tĂ« tij. Dhe kjo Ă«shtĂ« vetĂ«m fillimi.

Kjo nuk Ă«shtĂ« aspak izolacionizĂ«m i tipit “America First”. Paralelisht, SHBA po pĂ«rfshihet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« – jo mĂ« pak – me Izraelin dhe me shtete tĂ« ndryshme tĂ« Gjirit. GatishmĂ«ria e Trump pĂ«r tĂ« goditur Iranin vitin e kaluar dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« nĂ« politikĂ«n evropiane nuk pĂ«rçon aspak idenĂ« e tĂ«rheqjes strategjike.

As korniza e “sferave tĂ« influencĂ«s” nuk e shpjegon plotĂ«sisht atĂ« qĂ« po bĂ«n. Ky koncept nĂ«nkupton njĂ« ndarje tĂ« botĂ«s mes fuqive rivale, secila duke qĂ«ndruar nĂ« “territorin” e vet. Por administrata e tij sapo i dĂ«rgoi Tajvanit paketĂ«n mĂ« tĂ« madhe ndonjĂ«herĂ« tĂ« armĂ«ve, dhe qĂ«ndrimi amerikan nĂ« Indo-PaqĂ«sor nuk tregon asnjĂ« dĂ«shirĂ« pĂ«r t’ia lĂ«nĂ« AzinĂ« KinĂ«s.

Politika e jashtme e Trump nuk funksionon sipas boshtesh tradicionale si aleatë kundrejt kundërshtarëve, demokraci kundrejt autokracive apo konkurrencë strategjike kundrejt bashkëpunimit.

NjĂ« llogari shumĂ« mĂ« e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« nĂ« lojĂ«: A mund t’i kundĂ«rpĂ«rgjigjesh mjaftueshĂ«m fort pĂ«r ta lĂ«nduar njeriun nĂ« krye? NĂ«se pĂ«rgjigjja Ă«shtĂ« jo dhe ke diçka qĂ« ai dĂ«shiron, je shĂ«njestĂ«r. NĂ«se pĂ«rgjigjja Ă«shtĂ« po, ndoshta mund tĂ« bĂ«sh njĂ« marrĂ«veshje.

Në rastin e Venezuelës, Trump donte ta rrëzonte Maduron dhe nuk kishte asgjë që Maduro mund të bënte për ta ndalur. Ai nuk kishte aleatë të gatshëm për të vepruar, as një ushtri që mund të hakmerrej, as ndonjë levë ndikimi mbi diçka që Trump e konsideronte të rëndësishme. Kështu që u hoq nga pushteti.

Nuk ka rĂ«ndĂ«si qĂ« e gjithĂ« struktura e regjimit venezuelian mbetet e paprekur, apo qĂ« çdo tranzicion drejt njĂ« qeverie demokratike stabile do tĂ« jetĂ« i ndĂ«rlikuar, i kontestuar dhe kryesisht nĂ« dorĂ«n e vetĂ« VenezuelĂ«s pĂ«r ta menaxhuar – ose keqmenaxhuar.

Trump Ă«shtĂ« i kĂ«naqur qĂ« Venezuela tĂ« vazhdojĂ« tĂ« drejtohet nga i njĂ«jti regjim represiv, pĂ«r sa kohĂ« qĂ« ai i bindet urdhrave tĂ« tij (madje, ai e zgjodhi kĂ«tĂ« skenar pĂ«rpara njĂ« qeverie tĂ« udhĂ«hequr nga opozita). KĂ«rcĂ«nimi i heshtur “ose ndryshe” duket se po funksionon deri tani.

Trump sapo ka njoftuar se autoritetet “e reja” tĂ« VenezuelĂ«s do t’i dorĂ«zojnĂ« SHBA-sĂ« 30–50 milionĂ« fuçi nafte, me tĂ« ardhurat “tĂ« kontrolluara nga unĂ«, si president”. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, çdo sukses i mĂ«tejshĂ«m nĂ« VenezuelĂ« – sado i kufizuar tĂ« jetĂ« – do ta inkurajojĂ« Trumpin tĂ« dyfishojĂ« kĂ«tĂ« qasje dhe tĂ« shkojĂ« mĂ« tej, qoftĂ« nĂ« KubĂ«, Kolumbi, Nikaragua, MeksikĂ« apo edhe GroenlandĂ«.

NĂ« skajin tjetĂ«r tĂ« spektrit Ă«shtĂ« Kina. Kur Trump rriti tarifat vitin e kaluar, Kina u kundĂ«rpĂ«rgjigj me kufizime eksporti pĂ«r mineralet e rralla dhe elementĂ«t kritikĂ« – pĂ«rbĂ«rĂ«s thelbĂ«sorĂ« pĂ«r njĂ« gamĂ« tĂ« gjerĂ« produktesh civile dhe ushtarake tĂ« shekullit XXI. Me dobĂ«sitĂ« amerikane tĂ« ekspozuara, Trump u detyrua tĂ« tĂ«rhiqej.

Tani ai synon të sigurojë një marrëveshje me çdo kusht.

Ajo me të cilën po përballemi nuk është një strategji e madhe, por ligji i xhunglës.

Amerika po ushtron pushtetin e saj nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« njĂ«anshme, kudo qĂ« Trump mendon se mund t’ia dalĂ« pa pasoja, e shkĂ«putur nga normat, proceset burokratike, strukturat e aleancave dhe institucionet shumĂ«palĂ«she qĂ« dikur i jepnin legjitimitet udhĂ«heqjes amerikane.

NdĂ«rsa kufizimet shtohen diku tjetĂ«r – votues tĂ« zemĂ«ruar pĂ«r koston e jetesĂ«s pĂ«rpara zgjedhjeve tĂ« mesmandatit, pĂ«r shembull, dhe tkurrje e levave tregtare amerikane – Trump Ă«shtĂ« i etur tĂ« çimentojĂ« trashĂ«giminĂ« e tij. GatishmĂ«ria e tij pĂ«r tĂ« marrĂ« rreziqe nĂ« fushĂ«n e sigurisĂ«, ku mbetet relativisht i pakufizuar, vetĂ«m sa do tĂ« rritet.

Hemisfera PerĂ«ndimore rezulton tĂ« jetĂ« njĂ« habitat veçanĂ«risht i pasur me “pre”, ku SHBA ka avantazh asimetrik qĂ« askush nuk mund ta kundĂ«rshtojĂ«. Trump mund tĂ« shĂ«nojĂ« fitore tĂ« lehta me kosto minimale dhe rezistencĂ« tĂ« pakĂ«t.

Por qasja e Trump nuk kufizohet vetĂ«m nĂ« fqinjĂ«sinĂ« e afĂ«rt tĂ« AmerikĂ«s. NĂ«se nuk ishte tashmĂ« e qartĂ«, kĂ«rcĂ«nimet e administratĂ«s ndaj GroenlandĂ«s tregojnĂ« se edhe Europa Ă«shtĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r. Tre ekonomitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« kontinentit – MbretĂ«ria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania – e nisĂ«n vitin e ri me qeveri tĂ« dobĂ«ta, jopopullore dhe tĂ« rrethuara nga populistĂ« brenda vendit.

Me Rusinë në prag, administrata Trump po mbështet hapur parti të ekstremit të djathtë që do ta fragmentonin edhe më tej kontinentin. Nëse evropianët nuk gjejnë shpejt mënyra për të fituar levë ndikimi dhe për të vendosur kosto që Trump i merr seriozisht, ata do të ndiejnë të njëjtin presion që ai po ushtron në Hemisferën Perëndimore.

PĂ«r shumicĂ«n e vendeve, reagimi ndaj njĂ« SHBA-je tĂ« paparashikueshme, tĂ« pasigurt dhe tĂ« rrezikshme Ă«shtĂ« tani njĂ« prioritet urgjent. Disa do tĂ« dĂ«shtojnĂ«, disa do tĂ« kenĂ« sukses. PĂ«r EvropĂ«n mund tĂ« jetĂ« tashmĂ« tepĂ«r vonĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshtatur, por Kina ndodhet nĂ« njĂ« pozicion mĂ« tĂ« fortĂ«, e kĂ«naqur tĂ« lejojĂ« rivalin e saj kryesor tĂ« dĂ«mtojĂ« vetveten. Presidenti kinez Xi Jinping mund ta pĂ«rballojĂ« lojĂ«n afatgjatĂ«. Ai do tĂ« jetĂ« nĂ« pushtet edhe shumĂ« kohĂ« pas pĂ«rfundimit tĂ« mandatit tĂ« Trump nĂ« vitin 2029.

DĂ«mi ndaj vetĂ« fuqisĂ« amerikane do tĂ« zgjasĂ« pĂ«rtej kĂ«saj administrate. Aleancat, partneritetet dhe besueshmĂ«ria nuk janĂ« thjesht “shtesa luksi”. Ato janĂ« shumĂ«fishues force, qĂ« i japin SHBA-sĂ« ndikim qĂ« fuqia e zhveshur ushtarake dhe ekonomike nuk mund ta mbajĂ« e vetme.

Trump po e shpenzon me shpejtësi këtë trashëgimi, duke e trajtuar si pengesë dhe jo si aset. Ai qeveris sikur fuqia amerikane të ekzistojë jashtë kohës dhe sikur bota të mund të riformësohet me forcë, pa pasoja afatgjata.

Por aleancat qĂ« ai po shkatĂ«rron nuk do tĂ« rindĂ«rtohen automatikisht kur presidenti i ardhshĂ«m tĂ« marrĂ« detyrĂ«n. BesueshmĂ«ria e humbur e AmerikĂ«s do tĂ« kĂ«rkojĂ« njĂ« brez tĂ« tĂ«rĂ« pĂ«r t’u rindĂ«rtuar – nĂ«se mund tĂ« rindĂ«rtohet ndonjĂ«herĂ«.

Pikërisht për këtë arsye 2026 është një vit kthese: jo sepse e dimë se si do të përfundojnë gjërat, por sepse tashmë po shohim se çfarë ndodh kur vendi që shkroi rregullat vendos se nuk dëshiron më të luajë sipas tyre.

Burimi: Project Syndicate/PĂ«rshtati Gazeta Si

The post Rregullat e ‘xhunglĂ«s’ sĂ« Trumpit appeared first on Gazeta Si.

Groenlanda si provĂ« force- A janĂ« gati NATO dhe BE t’i thonĂ« ‘jo’ Trumpit?

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
7 January 2026 at 11:57

Nga Gazeta ‘Si’- TĂ« martĂ«n, i ashtuquajturi “Koalicioni i tĂ« GatshmĂ«ve”, i pĂ«rbĂ«rĂ« kryesisht nga liderĂ« europianĂ«, u mblodh nĂ« Paris me pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« presidentit amerikan Donald Trump, nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«rparim drejt njĂ« marrĂ«veshjeje tĂ« qĂ«ndrueshme paqeje pĂ«r UkrainĂ«n.

Me presidentin e UkrainĂ«s, Volodymyr Zelensky, qĂ« kĂ«mbĂ«ngul se njĂ« plan pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s me RusinĂ« Ă«shtĂ« “90% gati”, askush nĂ« atĂ« sallĂ« nuk donte tĂ« rrezikonte largimin e amerikanĂ«ve nga procesi.

Por mbi atë takim madhështor dhe plot shkëlqim në Paris rëndonte një elefant i madh në formë Groenlande.

Groenlanda Ă«shtĂ« ishulli mĂ« i madh nĂ« botĂ« – gjashtĂ« herĂ« mĂ« i madh se Gjermania. Ndodhet nĂ« Arktik, por Ă«shtĂ« territor autonom i DanimarkĂ«s.

Dhe Donald Trump këmbëngul se e dëshiron atë; se i nevojitet për sigurinë kombëtare të SHBA-së.

Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, ishte e pranishme në takimin e Parisit. Ajo është një aleate kyçe e BE-së për shumë nga liderët e pranishëm, si dhe një aleate e rëndësishme e NATO-s për Mbretërinë e Bashkuar.

AsnjĂ« nga kĂ«to vende nuk dĂ«shiron tĂ« rrezikojĂ« pĂ«rplasjen me Donald Trump, por me rritjen e temperaturĂ«s politike si nĂ« Uashington ashtu edhe nĂ« KopenhagĂ«, gjashtĂ« fuqi tĂ« mĂ«dha europiane – pĂ«rfshirĂ« BritaninĂ« e Madhe, FrancĂ«n dhe GjermaninĂ« – nxorĂ«n njĂ« deklaratĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t nĂ« margjinat e bisedimeve pĂ«r UkrainĂ«n.

Ato deklaruan se siguria në Arktik duhet të garantohet kolektivisht, në bashkëpunim me aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe se vetëm Danimarka dhe Grenlanda kanë të drejtën të vendosin për çështjet që lidhen me Grenlandën.

Por a mjaftonte kjo për të frenuar ambiciet e Trumpit?

Mette Frederiksen, kryeministrja e Danimarkës, ishte nën presion nga kolegët europianë që të mos armiqësonte SHBA-në për shkak të Grenlandës.

Përgjigjja erdhi brenda pak orësh: Jo.

ShtĂ«pia e BardhĂ« publikoi deklaratĂ«n e saj, ku thuhej se po “diskutohen njĂ« sĂ«rĂ« opsionesh” pĂ«r tĂ« siguruar GrenlandĂ«n – tĂ« gjitha njĂ«anshme, pĂ«rfshirĂ« blerjen e ishullit.

NĂ« mĂ«nyrĂ« shqetĂ«suese pĂ«r liderĂ«t europianĂ«, komunikata e ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, e shpĂ«rndarĂ« nga zĂ«dhĂ«nĂ«sja Karoline Leavitt, theksonte se “pĂ«rdorimi i ushtrisĂ« amerikane Ă«shtĂ« gjithmonĂ« njĂ« opsion nĂ« dispozicion tĂ« Komandantit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m”.

Nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« Trump shpreh dĂ«shirĂ«n pĂ«r GrenlandĂ«n, por sidomos gjatĂ« mandatit tĂ« tij tĂ« parĂ«, shumĂ« nĂ« EuropĂ« – pas dyerve tĂ« mbyllura – talleshin me kĂ«tĂ« ide.

Pas ndërhyrjes së diskutueshme ushtarake të administratës Trump në Venezuelë gjatë fundjavës, askush nuk po qesh më.

SHBA-të kanë hyrë ushtarakisht në Venezuelë

Europa rrezikon të shkelet nën këmbë

Kryeministrja daneze tha se qëllimet e Trumpit për Grenlandën duhet të merren seriozisht dhe liderët u larguan nga takimi për Ukrainën thellësisht të shqetësuar.

Ironia është e madhe: shumë liderë europianë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen të angazhojnë administratën Trump për të mbrojtur sovranitetin e një vendi europian (Ukrainës) nga ambiciet territoriale agresive të një fuqie të jashtme (Rusia), ndërkohë që SHBA sapo ka ndërhyrë ushtarakisht në Venezuelë, duke arrestuar presidentin e saj, dhe vazhdon të kërcënojë hapur sovranitetin e një tjetër vendi europian (Danimarkës).

Situata bëhet edhe më e rëndë nga fakti se Danimarka dhe SHBA janë të dyja anëtare të NATO-s.

Sipas Kopenhagës, ato janë aleate jashtëzakonisht të afërta. Ose të paktën, kanë qenë.

Danimarka thotë se nëse administrata Trump e merr Grenlandën në mënyrë të njëanshme, kjo do të shënonte fundin e aleancës transatlantike të mbrojtjes, mbi të cilën Europa është mbështetur që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.

Trump, për të qenë të sinqertë, nuk ka qenë kurrë një adhurues i madh i NATO-s.

Kopenhaga ka tentuar të angazhohet me administratën Trump për Grenlandën.

Sipas njĂ« marrĂ«veshjeje dypalĂ«she, SHBA tashmĂ« ka njĂ« bazĂ« ushtarake nĂ« GrenlandĂ«, e ngritur nĂ« fillim tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«. Numri i personelit amerikan aty Ă«shtĂ« ulur nga rreth 10 mijĂ« nĂ« kulmin e LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, nĂ« rreth 200 sot, dhe prej vitesh SHBA Ă«shtĂ« akuzuar se ka neglizhuar sigurinĂ« e Arktikut – deri tani.

Nga ana e saj, Danimarka ka premtuar së fundmi një investim prej 4 miliardë dollarësh në mbrojtjen e Grenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.

Por administrata Trump nuk ka treguar interes për të biseduar me danezët.

TĂ« dielĂ«n, Trump kĂ«mbĂ«nguli se Grenlanda Ă«shtĂ« “jashtĂ«zakonisht strategjike”, duke pretenduar se ajo Ă«shtĂ« “e mbushur me anije ruse dhe kineze”, dhe se SHBA ka nevojĂ« pĂ«r tĂ« nga pikĂ«pamja e sigurisĂ« kombĂ«tare, sepse “Danimarka nuk Ă«shtĂ« nĂ« gjendje ta mbrojĂ«â€.

Danimarka e hedh poshtë këtë pretendim.

Një zyrtar i BE-së, duke folur në kushte anonimiteti, më tha:
“Kjo situatĂ« ka theksuar edhe njĂ« herĂ« dobĂ«sinĂ« themelore tĂ« EuropĂ«s pĂ«rballĂ« Trumpit.”

NdĂ«rsa fqinjĂ«t nordikĂ« tĂ« DanimarkĂ«s u nxituan menjĂ«herĂ« ta mbĂ«shtesnin verbalisht pas komenteve tĂ« Trumpit, fillimisht pati njĂ« heshtje tĂ« plotĂ« nga “treshja e madhe” europiane: Londra, Parisi dhe Berlini.

Më vonë, kryeministri britanik Sir Keir Starmer deklaroi se vetëm Danimarka dhe Grenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishullit. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur më parë qëndrime të ngjashme. Emmanuel Macron vizitoi Grenlandën në dhjetor, në shenjë solidariteti me Kopenhagenën.

Por kritika e drejtpërdrejtë ndaj SHBA-së mungoi dukshëm nga deklarata e përbashkët.

“NjĂ« deklaratĂ« e pĂ«rbashkĂ«t nga tĂ« 27 vendet e BE-sĂ«, plus Britania si aleate e NATO-s, do tĂ« kishte dĂ«rguar njĂ« mesazh shumĂ« tĂ« fortĂ« nĂ« Uashington,” mĂ« tha Camille Grande nga KĂ«shilli Europian pĂ«r MarrĂ«dhĂ«niet me JashtĂ«.

Por vetëm gjashtë aleatë europianë të Danimarkës dolën me një deklaratë të tillë.

Dhe kĂ«tu qĂ«ndron thelbi i problemit: stili i drejtpĂ«rdrejtĂ« – disa do ta quanin bullizues – i Trumpit, i ka bĂ«rĂ« liderĂ«t europianĂ« jashtĂ«zakonisht nervozĂ«.

Ata kanĂ« zgjedhur zakonisht ta “menaxhojnĂ«â€ presidentin amerikan, pĂ«r tĂ« ruajtur marrĂ«dhĂ«niet dypalĂ«she, nĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rballen me tĂ« hapur, individualisht apo kolektivisht, nga frika e pasojave.

Në botën e re të politikës së fuqive të mëdha, ku dominojnë SHBA, Kina, Rusia dhe India, Europa duket më së shumti si një spektatore, me rrezikun të shkelet nën këmbë.

NjĂ« komunikatĂ« e ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, e dhĂ«nĂ« nga sekretarja e shtypit Karoline Leavitt tĂ« martĂ«n, tha se “pĂ«rdorimi i ushtrisĂ« amerikane Ă«shtĂ« gjithmonĂ« njĂ« opsion nĂ« dispozicion tĂ« Komandantit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m”.

Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktivë. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.

Nervozizmi i thellë në Europë tani është i dukshëm.

Fuqitë e mëdha europiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?

“Askush nuk do tĂ« luftojĂ« ushtarakisht kundĂ«r Shteteve tĂ« Bashkuara pĂ«r tĂ« ardhmen e GroenlandĂ«s”, tha zĂ«vendĂ«sshefi i stafit tĂ« ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, Stephen Miller, i cili tingĂ«llonte i sigurt, nĂ« njĂ« intervistĂ« me CNN tĂ« hĂ«nĂ«n.

Trump i bindi tĂ« gjithĂ« aleatĂ«t e NATO-s – pĂ«rveç SpanjĂ«s – verĂ«n e kaluar qĂ« tĂ« angazhoheshin pĂ«r tĂ« rritur masivisht shpenzimet pĂ«r mbrojtjen e tyre.

Por Europa është ende shumë e varur nga SHBA-ja në shumë fusha, duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës, komandën dhe kontrollin dhe aftësitë ajrore. Uashingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë.

Persona të brendshëm në NATO thonë se, tani për tani, edhe në takimet me dyer të mbyllura, shtetet anëtare europiane të aleancës mezi arrijnë të mendojnë se çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në Groenlandë.

Burimi: BBC/PĂ«rshtati Gazeta Si

The post Groenlanda si provĂ« force- A janĂ« gati NATO dhe BE t’i thonĂ« ‘jo’ Trumpit? appeared first on Gazeta Si.

Ngritja e Marco Rubios, ‘super-sekretari’ qĂ« tani po ngurron (nga frika se mos digjet)

✇Gazeta Si
By: erion.abule
7 January 2026 at 11:55

Gazeta Si – Nga “Marco i vogĂ«l” nĂ« “sekretar pĂ«r gjithçka” dhe tani, madje edhe njĂ« lloj “nĂ«n-mbreti” (nĂ« emĂ«r tĂ« Trump) i VenezuelĂ«s: ngritja e Marco Rubios brenda sistemit tĂ« pushtetit tĂ« Trump nuk pushon kurrĂ« sĂ« mahnituri.

Dhjetë vjet më parë, rreth kësaj kohe, të dy, duke luftuar për kandidimin presidencial republikan të vitit 2016, shkëmbyen akuza të ashpra dhe madje edhe fyerje.

Marco, të cilin Donald Trump e quajti të vogël, të djersitur, madje edhe një robot, tërhoqi kandidaturën e tij pas tre muajsh humbjeje në zgjedhjet paraprake.

Por gjatĂ« viteve nĂ« Mar-a-Lago, “Donald” filloi ta vlerĂ«sonte Rubion dhe t’i besonte atij deri nĂ« atĂ« pikĂ« sa e zgjodhi atĂ« si Sekretar Shteti.

Jo vetĂ«m kaq: Rubio mori gjithashtu drejtimin e USAID-it, AgjencisĂ« NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« Zhvillimit, e cila mĂ« pas u shfuqizua nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive nga “Doge” i Elon Musk. Dhe, disa muaj mĂ« vonĂ«, Trump e emĂ«roi atĂ« edhe KĂ«shilltar tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare.

NjĂ« rol i dyfishtĂ«, nĂ« MinistrinĂ« e Jashtme (ai i kalon mĂ«ngjeset atje kur nuk Ă«shtĂ« duke udhĂ«tuar) dhe nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« (ku shkon pasditeve nĂ« njĂ« zyrĂ« midis atyre tĂ« ZĂ«vendĂ«spresidentit J.D. Vance dhe Shefes sĂ« Shtabit Susie Ëiles, shumĂ« pranĂ« ZyrĂ«s Ovale): njĂ« pĂ«rqendrim pushteti mbi politikĂ«n e jashtme qĂ« ka vetĂ«m njĂ« precedent nĂ« historinĂ« amerikane, Henry Kissinger.

Dhe Trump nuk u ndal me kaq: sapo mbërriti në Shtëpinë e Bardhë, ai e emëroi  Rubion edhe Arkivist të Shteteve të Bashkuara.

Domethënë, kreun e Arkivave të Shtetit, një pozicion që më parë mbahej nga zyrtarë të karrierës, por që presidenti e konsideron strategjik: arkivat ruajnë të gjitha dokumentet, nga Deklarata e Pavarësisë të shekullit të 18-të, deri te të gjitha të dhënat publike, duke përfshirë ato që lidhen me zgjedhjet e Kongresit dhe ato presidenciale.

Çështje tĂ« ndjeshme nĂ« sytĂ« e “Donald”. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse kanĂ« filluar ta quajnĂ« Rubion “sekretarin e gjithçkaje”.

NjĂ« politikan i aftĂ«, por i paskrupullt (ai e filloi karrierĂ«n e tij senatorale duke u prezantuar para votuesve tĂ« FloridĂ«s si djali i tĂ« dy emigrantĂ«ve kubanĂ« qĂ« ishin viktima tĂ« regjimit tĂ« Kastros, por mĂ« pas, “Ëashington Post” zbuloi se prindĂ«rit e tij u larguan nga Kuba nĂ« vitin 1956, tre vjet para revolucionit tĂ« Fidelit), Marco arriti njĂ« mrekulli tĂ« dyfishtĂ« politike.

NjĂ« “skifter” i sĂ« djathtĂ«s tradicionale, njĂ« radikal i Tea Party nĂ« epokĂ«n e ObamĂ«s, por edhe njĂ« ndĂ«rhyrĂ«s nĂ« konflikte nĂ«n ndikimin e neokonservatorĂ«ve tĂ« Bushit, Rubio e rifokusoi vizionin e tij ideologjik pĂ«rgjatĂ« linjave populiste dhe “Amerika e Para”.

Së dyti, pavarësisht se vepronte si një besnik i Trumpit, Rubio u shfaq para Kongresit (përfshirë demokratët) dhe madje edhe para aleatëve evropianë të alarmuar nga qëndrimet armiqësore të Shtëpisë së Bardhë, si fytyra mendjehapur e Trumpizmit, më respektuesi i Parlamentit dhe rregullave demokratike: Senati votoi për të ratifikuar nominimin e tij për Sekretar Shteti me një votë elokuente 99-0.

PĂ«rqafimi i tij i lĂ«vizjeve mĂ« tĂ« dyshimta tĂ« presidentit – nga mbĂ«shtetja e idesĂ« sĂ« Trump pĂ«r transformimin e GazĂ«s nĂ« njĂ« lloj Riviere turistike, deri te “eksporti” i emigrantĂ«ve tĂ« ndaluar nĂ« burgjet e El Salvadorit, tĂ« cilin ai e negocioi me presidentin Bukele – deri mĂ« tani kishte shkaktuar zhgĂ«njim, por pa i rishikuar rrĂ«njĂ«sisht pikĂ«pamjet e tij.

Ai u detyrua të ndiqte Trumpin në dëshirën e tij për të pohuar supremacinë e SHBA-ve mbi të gjithë Hemisferën Perëndimore.

Por me ndĂ«rhyrjen e tij nĂ« VenezuelĂ« dhe, disa javĂ« mĂ« parĂ«, ndĂ«rhyrjen e tij kundĂ«r Bashkimit Evropian, rregullat e tĂ« cilit mbi pĂ«rdorimin e teknologjive digjitale dhe inteligjencĂ«s artificiale, ai i quajti “njĂ« ndĂ«rhyrje e tepĂ«rt ekstraterritoriale nga censorĂ«t e huaj qĂ« shkel sovranitetin e SHBA-ve”, e sanksionuar duke u ndaluar zyrtarĂ«ve dhe njĂ« ish-komisioneri tĂ« BE-sĂ« tĂ« hyjnĂ« nĂ« Shtetet e Bashkuara, imazhi i Rubios po dĂ«mtohet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga radikalizmi i Trump.

Marco, një armik i betuar i marksistëve latino-amerikanë prej kohësh, padyshim që e mbështeti me bindje përmbysjen e regjimit të Maduros dhe tani po kërcënon edhe qeverinë kubaneze.

Por ai po pĂ«rmbahet nga shtytja e Trump pĂ«r tĂ« marrĂ« rolin e “zĂ«vendĂ«s-mbretit”: ai e justifikon anashkalimin e Kongresit duke thĂ«nĂ« se ShtĂ«pia e BardhĂ« tani ka “njĂ« president qĂ« vepron”.

Për më tepër, qeverisja direkte e Karakasit është një rrezik i madh nëse gjërat shkojnë keq, si në Irak: Trump, i cili e nxit, do të ishte gati ta fajësonte atë për dështimin nesër.

Burimi: “Corriere della Sera”; PĂ«rshtati: Gazeta “Si”

The post Ngritja e Marco Rubios, ‘super-sekretari’ qĂ« tani po ngurron (nga frika se mos digjet) appeared first on Gazeta Si.

Ja skenarët që mund të lirojnë Maduron

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini
6 January 2026 at 20:25

Çështja penale ndaj ish-udhĂ«heqĂ«sit tĂ« rrĂ«zuar tĂ« VenezuelĂ«s, NicolĂĄs Maduro, nuk ka arritur tĂ« ecĂ« pĂ«rpara gjatĂ« gjashtĂ« viteve tĂ« fundit.

Tani që kapja e tij dhe paraqitja e parë në gjykatën federale të Manhatanit kanë ndodhur, arritja deri te gjyqi mund të zgjasë edhe shumë vite të tjera, duke u shoqëruar me beteja të pazakonta politike dhe ligjore.

Çështja penale kundĂ«r Maduro-s Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht komplekse nga pikĂ«pamja ligjore, pĂ«r shkak tĂ« rolit tĂ« tij tĂ« mĂ«parshĂ«m si udhĂ«heqĂ«s i VenezuelĂ«s, natyrĂ«s dramatike tĂ« provimit tĂ« njĂ« komploti ndĂ«rkombĂ«tar narko-terrorist, si dhe implikimeve mĂ« tĂ« gjera pĂ«r sigurinĂ« kombĂ«tare dhe politikĂ«n e jashtme. PĂ«r kĂ«to arsye, mbrojtja e tij mund tĂ« pĂ«rpiqet tĂ« pĂ«rdorĂ« disa strategji tĂ« ndryshme pĂ«r ta bllokuar çështjen para se ajo tĂ« shkojĂ« nĂ« gjyq.

Maduro u deklarua i pafajshëm të hënën për akuzat e komplotit për narko-terrorizëm, komplotit për importim kokaine, posedimit të armëve dhe pajisjeve shkatërruese.

“Jo se nuk do tĂ« negociojĂ«, por fillimisht do tĂ« pĂ«rpiqet tĂ« shtypĂ« disa butona,” tha Dick Gregorie, njĂ« ish-prokuror federal me bazĂ« nĂ« Miami, i cili ka ndjekur nga afĂ«r mbulimin mediatik tĂ« paraqitjes sĂ« parĂ« tĂ« Maduro-s nĂ« gjykatĂ«.

Gregorie ka punuar pothuajse 40 vite më parë në aktakuzën dhe gjyqin e Manuel Noriega-s së Panamasë, duke u bërë një nga prokurorët e paktë që kanë arritur të gjykojnë me sukses një të arratisur të huaj që pretendonte se ishte kryetar shteti.

Rasti Noriega ka disa ngjashmëri me atë të Maduro-s, veçanërisht për shkak se është shumë e rrallë që SHBA të ndërhyjë ushtarakisht në një vend të huaj dhe të rrëmbejë me forcë një udhëheqës politik.

AvokatĂ«t qĂ« pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« Maduro-n dhe bashkĂ«shorten e tij, Cilia Flores, e cila gjithashtu u deklarua e pafajshme pĂ«r akuza tĂ« lidhura me drogĂ«n dhe armĂ«t, ka shumĂ« gjasa tĂ« argumentojnĂ« se ata janĂ« kapur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme. NĂ« gjykatĂ«, Maduro deklaroi se ishte “rrĂ«mbyer” nga ushtria amerikane.

AvokatĂ«t e tij pritet gjithashtu tĂ« pĂ«rplasen me Departamentin e DrejtĂ«sisĂ« lidhur me provat e çështjes, aksesin qĂ« mbrojtja mund tĂ« ketĂ« nĂ« materiale qĂ« mund t’i ndihmojnĂ«, si dhe pĂ«rdorimin e informacionit tĂ« mbrojtur tĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare nĂ« njĂ« gjyq tĂ« mundshĂ«m.

Procesi gjyqĂ«sor pĂ«r menaxhimin e informacionit tĂ« klasifikuar, i mbikĂ«qyrur nga gjykata, mund tĂ« shtojĂ« muaj tĂ« tĂ«rĂ« edhe nĂ« njĂ« çështje tĂ« thjeshtĂ«. NĂ« disa raste, tĂ« pandehurit pĂ«rpiqen tĂ« detyrojnĂ« ekspozimin e informacionit tĂ« ndjeshĂ«m, me shpresĂ«n se qeveria federale do tĂ« heqĂ« dorĂ« nga ndjekja penale, njĂ« taktikĂ« e njohur si “graymail”.

Provat e mbledhura deri tani dhe planet për ta çuar çështjen drejt gjyqit pritet të diskutohen në paraqitjen e radhës së Maduro-s në gjykatë në Manhatan, e planifikuar për muajin mars.

Një argument mbi imunitetin

Maduro ka shumë gjasa të përpiqet të përdorë pozicionin e tij në qeverinë venezueliane për të pretenduar se gëzon imunitet si udhëheqës i huaj.

NĂ« gjykatĂ«, Maduro i tha gjyqtarit se ai ishte “ende president” i VenezuelĂ«s. BashkĂ«shortja e tij, nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ngjashme, e quajti veten “Zonja e ParĂ« e VenezuelĂ«s”.

Gregorie kujtoi se sa të ashpra ishin betejat ligjore mbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti në rastin Noriega. Të njëjtat çështje u ngritën edhe në një gjyq për ryshfet ndaj një udhëheqësi politik që pretendonte se ishte kryetar shteti i Ishujve Turks dhe Caicos, një çështje tjetër që Gregorie e ka ndjekur në Miami dekada më parë.

“ËshtĂ« mjaft e qartĂ«: pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar imunitet si kryetar shteti, duhet tĂ« jesh udhĂ«heqĂ«s i njohur diplomatikisht,” tha Gregorie. Edhe studiues tĂ« tjerĂ« tĂ« ligjit mbajnĂ« tĂ« njĂ«jtin qĂ«ndrim, duke theksuar se njohjet diplomatike tĂ« Departamentit tĂ« Shtetit tĂ« SHBA janĂ« praktikisht vendimtare.

SHBA ka deklaruar që nga viti 2024 se Maduro ishte një udhëheqës i paligjshëm i Venezuelës dhe ka njohur opozitën si presidente të zgjedhur. Megjithatë, çështja se kush e drejtonte vendin do të duhej të interpretohej nga sistemi gjyqësor amerikan, potencialisht deri në Gjykatën e Lartë.

Noriega humbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti dhe diplomatik në vitin 1990. Ai u dënua në vitin 1991 për importim kokaine dhe u dënua me 40 vite burg.

Po ashtu, Norman Saunders, kryeministër i Ishujve Turks dhe Caicos në vitet 1980, nuk u konsiderua kryetar shteti. Në atë kohë, si territor britanik, kryetare shteti ishte Mbretëresha.

A do të ketë dëshmitarë bashkëpunues?

Një pyetje që mbetet pezull është se sa i vendosur është Departamenti i Drejtësisë për ta çuar Maduro-n deri në gjyq.

Nxjerrja e tij nga vendi e bën këtë më të lehtë në një aspekt kyç: mund të sjellë dëshmitarë të rinj.

Gina Parlovecchio, partnere nĂ« fushĂ«n e krimeve financiare dhe ish-prokurore kryesore nĂ« çështjen kundĂ«r JoaquĂ­n “El Chapo” GuzmĂĄn, tha se ka gjasa qĂ« disa bashkĂ«punĂ«torĂ« tashmĂ« kanĂ« ndihmuar ProkurorinĂ« e Distriktit Jugor tĂ« Nju Jorkut pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar çështjen kundĂ«r Maduro-s.

Kjo zyrë ka ndjekur më parë penalisht persona të lidhur me Maduro-n, përfshirë nipërit e bashkëshortes së tij, Cilia Flores. Qeveria federale gjithashtu monitoron nga afër pesë organizatat terroriste të huaja të përmendura në aktakuzë si pjesëmarrëse në skemën e trafikut të drogës nga Venezuela drejt SHBA.

Megjithatë, paraqitja e dëshmitarëve bashkëpunues në gjyq mbetet një sfidë.

Gregorie përshkroi se si një dëshmitar vdiq në një aksident të dyshimtë automobilistik disa ditë para se të dëshmonte kundër një bashkë-të pandehuri të Noriega-s. Ai përmendi gjithashtu vrasjen e informatorit të DEA-s, Barry Seal, nga një vrasës me pagesë i një karteli droge në Luiziana në vitet 1980.

“Ai u vra para se tĂ« fillonte gjyqi. Kishte incidente tĂ« tilla qĂ« tĂ« bĂ«nin tĂ« shqetĂ«soheshe,” tha Gregorie. “NjĂ« dĂ«shmitar kishte dokumente qĂ« unĂ« i kĂ«rkoja, dhe ato dokumente u zhdukĂ«n.”

Dëshmitarë të tjerë në çështjen Noriega hynë në programin e mbrojtjes së dëshmitarëve, duke hequr dorë nga identitetet e tyre dhe duke marrë identitete të reja në qytete të përcaktuara nga qeveria federale.

“Kjo Ă«shtĂ« padyshim njĂ« fushĂ« shumĂ« e dhunshme,” shtoi prokurori i pensionuar.

Michael Nadler, njĂ« tjetĂ«r ish-prokuror federal qĂ« ka ndjekur çështje kundĂ«r zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« venezuelianĂ«, tha se rastet e komplotit pĂ«r trafik droge janĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u provuar, sepse varen shumĂ« nga dĂ«shmitarĂ« brenda botĂ«s sĂ« trafikut tĂ« drogĂ«s, ndryshe nga rastet e ryshfetit ndĂ«rkombĂ«tar ku ndiqet rrjedha e parave.

Nadler kishte punuar në aktakuzën për pastrim parash ndaj Alex Saab, një tjetër zyrtar i lartë venezuelian, i cili u lirua në vitin 2023 në një shkëmbim të burgosurish dhe u kthye në Venezuelë për të punuar sërish në qeverinë e Maduro-s.

“Duhet tĂ« kesh dikĂ« nĂ« dhomĂ« me tĂ« qĂ« tĂ« thotĂ« se ai e dinte, e lejoi, ose bĂ«ri diçka mĂ« tepĂ«r,” tha Nadler pĂ«r provimin e njĂ« rasti trafiku droge.

Megjithëse aktakuza ndaj Maduro-s nuk është aq e detajuar në transaksione sa disa çështje të tjera për trafik droge dhe pastrim parash, prokurorët kanë përfshirë disa episode konkrete që sugjerojnë se kanë informacione nga dëshmitarë me akses të afërt te ai.

Në një prej këtyre episodeve, prokurorët pretendojnë se Maduro u tha trafikantëve të tjerë se nuk duhej të kishin dërguar më shumë se një ton kokainë në një fluturim komercial në vitin 2013 që u ul në Paris dhe u sekuestrua nga autoritetet franceze.

Këto momente lidhen me pesë organizata narco-terroriste: FARC dhe ELN në Kolumbi; Kartelin Sinaloa dhe Zetas në Amerikën Qendrore dhe Meksikë; si dhe Tren de Aragua, që ndihmon në transportimin e kokainës nga Venezuela.

“E lexova pothuajse si njĂ« pĂ«rmbledhje tĂ« goditjeve mĂ« tĂ« mĂ«dha,” tha Parlovecchio.

Disa ish-prokurorë thonë se Departamenti i Drejtësisë do ta kishte ndjekur penalisht dhe kapur Maduro-n vetëm nëse besonte se çështja ishte mjaft e fortë.

Disa besojnë gjithashtu se ish-udhëheqësi mund të dëshirojë të përballet me një juri.

“Mendoj se ata e presin njĂ« gjyq,” tha Parlovecchio, duke pĂ«rmendur se nipĂ«rit e Flores u dĂ«nuan nga njĂ« juri nĂ« vitin 2016. “KĂ«to raste tĂ« nivelit tĂ« lartĂ« shpesh shkojnĂ« nĂ« gjyq, sidomos kur i pandehuri nuk ka asgjĂ« pĂ«r tĂ« humbur.”

Akuzat ndaj Maduro-s janë shumë të rënda dhe mund të sjellin dënim me burgim të përjetshëm për komplotin, si dhe dekada të tjera burg për shkeljet që lidhen me armët.

Ajo përmendi gjithashtu çështjen e El Chapo-s, i cili u gjykua, u dënua dhe sot ndodhet në burgun Supermax në Kolorado, duke vuajtur dënim të përjetshëm plus 30 vite për posedim mitralozi.

Marrëveshje apo gjyq?

Megjithatë, mbetet pyetja nëse qeveria amerikane do të ishte e hapur për një marrëveshje me udhëheqësin e kapur.

Shumica dërrmuese e çështjeve penale federale përfundojnë me pranimin e fajësisë nga të pandehurit, qoftë përmes marrëveshjeve apo për të shmangur gjyqin.

Një marrëveshje ligjore dhe gjeopolitike që përfshin Venezuelën mund të lindë në çdo moment, veçanërisht nëse ndryshon situata e politikës së jashtme ose nëse çështja zgjatet përtej presidencës Trump.

Megjithatë, Gregorie tha se ndjekja penale për trafik droge ndaj një udhëheqësi të huaj zakonisht shkon drejt gjyqit, për shkak të përpjekjes së madhe që kërkon ngritja e çështjes dhe kapja e të pandehurit.

“Ne gjithmonĂ« po e shtynim çështjen drejt gjyqit, dhe nĂ«se e aktakuzoja, synimi ishte ta gjykoja,” tha ai pĂ«r rastin Noriega.

Avokati i mbrojtjes së Maduro-s, Barry Pollack, një specialist i sigurisë kombëtare dhe krimeve financiare nga Uashingtoni, refuzoi të komentojë për këtë histori.

Pollack ka përvojë me çështje të profilit të lartë me ngarkesë politike, duke përfshirë edhe zgjidhjen e çështjes penale ndaj Julian Assange./CNN

The post Ja skenarët që mund të lirojnë Maduron appeared first on Gazeta Si.

Pse Trump e do Grenlandën? Burimet, një zonë strategjike mbrojtëse, siguria kombëtare

✇Gazeta Si
By: erion.abule
6 January 2026 at 10:56

Gazeta Si – Rajoni i mbuluar me akull po merr gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« rĂ«ndĂ«si gjeostrategjike. NjĂ« ditĂ« pas operacionit qĂ« çoi nĂ« arrestimin e presidentit tĂ« VenezuelĂ«s, NicolĂĄs Maduro dhe pas njoftimit tronditĂ«s pĂ«r dĂ«shirĂ«n pĂ«r tĂ« “marrĂ« kontrollin” e VenezuelĂ«s, derisa tĂ« ketĂ« njĂ« tranzicion tĂ« rregullt, presidenti i Shteteve tĂ« Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se vendi i tij ka nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n, njĂ« deklaratĂ« qĂ« ka shkaktuar reagimin e kryeministres daneze, Mette Frederiksen.

1) Kur shprehu Trump interes për herë të parë për Groenlandën?

Gjatë mandatit të tij të parë në detyrë në verën e vitit 2019, Presidenti i SHBA-ve, Trump, deklaroi dëshirën e tij për të blerë Groenlandën nga Danimarka, duke specifikuar se nuk ishte një përparësi, por një ide që ai po e shqyrtonte.

Kopenhageni dhe Nuuk u pĂ«rgjigjĂ«n me zemĂ«rim se ishulli nuk ishte nĂ« shitje. Kryeministrja Mette Frederiksen e quajti atĂ« “njĂ« diskutim absurd”.

Trump nuk e vlerĂ«soi kĂ«tĂ« koment dhe anuloi vizitĂ«n e tij shtetĂ«rore tĂ« planifikuar nĂ« Kopenhagen nĂ« shtator. “Bazuar nĂ« deklaratĂ«n e Kryeministres Mette Frederiksen se ajo nuk ka interes tĂ« diskutojĂ« blerjen e GroenlandĂ«s, unĂ« do ta shtyj takimin tonĂ« tĂ« planifikuar pĂ«r dy javĂ«â€, shkroi Trump nĂ« Twitter (ai nuk ishte ende X nĂ« atĂ« kohĂ«).

2) Pse Trump e donte Groenlandën në vitin 2019?

NĂ« atĂ« kohĂ«, Trump u pĂ«rpoq ta lidhte idenĂ« e blerjes sĂ« ishullit Arktik nga SHBA-tĂ« me ekspertizĂ«n e tij profesionale, duke deklaruar – siç kujton “The Guardian” – se do tĂ« ishte “nĂ« thelb njĂ« marrĂ«veshje e madhe pasurish tĂ« patundshme”.

MegjithatĂ«, ai theksoi gjithashtu se Groenlanda Ă«shtĂ« “strategjikisht interesante”. Ai theksoi gjithashtu se SHBA-tĂ« “janĂ« njĂ« aleat i shkĂ«lqyer me DanimarkĂ«n; ne e mbrojmĂ« atĂ« siç mbrojmĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« botĂ«s”.

3) Kur e përmendi përsëri Trump ishullin?

Interesi për ishullin Arktik është rritur ndjeshëm në mandatin e tij të dytë. Më 22 dhjetor, Trump emëroi Guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar special për Groenlandën.

Këtë herë, qëndrimi i administratës amerikane ndaj ishullit ka qenë shumë më i vendosur që nga fillimi. Në fund të vitit 2024, ndërsa presidenti i zgjedhur Trump rinovoi pretendimet e tij për Groenlandën dhe, sapo erdhi në Shtëpinë e Bardhë, nuk e përjashtoi përdorimin e forcës për të pushtuar ishullin, pavarësisht se Danimarka, dhe për këtë arsye Groenlanda, janë anëtare të NATO-s.

Ishulli Arktik, me nëntokën e tij të pasur me metale të rralla, mban një zonë strategjike tampon midis Shteteve të Bashkuara dhe asaj që Uashingtoni i sheh si kundërshtarët e tij kryesorë në zonë: Kinën dhe Rusinë.

Për vite me radhë, fuqitë e mëdha kanë garuar për të pushtuar burimet e Arktikut dhe për të kontrolluar korridoret e reja veriore të transportit detar që hapen me shkrirjen e akullit.

4) Pse Trump këmbëngul për Groenlandën?

Pas bastisjes nĂ« VenezuelĂ«, presidenti amerikan, duke folur pĂ«r The Atlantic gjatĂ« fundjavĂ«s, shpjegoi se Shtetet e Bashkuara “kanĂ« absolutisht nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n”.

MĂ« pas ai u tha gazetarĂ«ve nĂ« Air Force One se “Groenlanda Ă«shtĂ« e mbushur me anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n, nga njĂ« perspektivĂ« e sigurisĂ« kombĂ«tare, dhe Danimarka nuk do tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«, ju siguroj”.

5) Cila është prania amerikane në ishullin danez?

Që nga viti 1951, ka pasur një marrëveshje të përhershme mbrojtjeje midis Shteteve të Bashkuara dhe Danimarkës, e cila u ka lejuar amerikanëve të mbajnë një prani në ishull gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Aktualisht, ka afërsisht 200 ushtarë në bazën e fundit të mbetur, të mbuluar nga marrëveshja e vitit 1951, e cila është përditësuar disa herë.

Burimi: “Corriere della Sera”; PĂ«rshtati: Gazeta “Si”

The post Pse Trump e do Grenlandën? Burimet, një zonë strategjike mbrojtëse, siguria kombëtare appeared first on Gazeta Si.

PritshmĂ«ritĂ« pĂ«r ekonominĂ« nĂ« 2026/ Eksperti: Rritja e pagave dhe pensioneve ndikim pozitiv nĂ« konsum, pritet që 

✇Abc News
By: Nijazi Mema
5 January 2026 at 14:35

SHQIPËRI- Viti 2026 nis me rritje tĂ« pagave e pensioneve pĂ«r tĂ« gjitha kategoritĂ« me synimin pĂ«r tĂ« çuar pensionin mesatar nĂ« 400 euro nĂ« fund tĂ« mandatit.

Eksperti i ekonomisĂ«, Igli Tola, i ftuar nĂ« “Money Report” u shpreh se rritja ekonomike e ShqipĂ«risĂ« pritet tĂ« ndjekĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n trajektore pĂ«r njĂ« periudhĂ« afatmesme, parashikim tĂ« cilin e kanĂ« shprehur edhe institucionet ndĂ«rkombĂ«tare si Fondi Monetar NdĂ«rkombĂ«tar apo Banka BotĂ«rore.

Ai thekson se rritja e pagave dhe pensioneve pritet me shumë interes edhe për faktin se si kjo qasje do të përkthehet në rritje të konsumit.

“Ecuria gjatĂ« 2026 mendoj se do jetĂ« nĂ« vazhdĂ«n qĂ« parashikohet nga strategjia afatmesme, deri nĂ« vitin 2030, qĂ« nuk do jetĂ« shumĂ« e ndryshme nga 2025. Siç parashikohet nga FMN dhe Banka BotĂ«rore dhe i vetmi risk potencial Ă«shtĂ« se çfarĂ« mund tĂ« ndodhĂ« nĂ« gjeopolitikĂ«n rajonale, dhe mĂ« gjerĂ« qĂ« ekonomia jonĂ«, e cila Ă«shtĂ« e hapur me tendenca importuese mund tĂ« ndikohet nga çdo krizĂ« dhe kjo reflekton. Efekte pozitive rritja e pagave dhe pensioneve. Duhet tĂ« shikojmĂ« se sa kĂ«to para do konvertohen nĂ« konsum. Inflacioni pritet tĂ« kthehet nĂ« objektiv brenda kĂ«tij viti”, tha ai.

Një tjetër nismë, e cila prek shumë biznese është falja e borxheve tatimore e doganore më te vjetra se 10 vite dhe falje e pjesshme për borxhet më të reja.

Eksperti i ekonomisĂ« u shpreh se “paqja fiskale” ka impakt pozitiv nĂ« buxhetin e shtetit pasi siguron disa tĂ« ardhura qĂ« deri dje ishin pothuajse “tĂ« humbura”, por megjithatĂ« Tola sugjeron se kjo duhet analizuar mirĂ« duke mbajtur parasysh kostot dhe pĂ«rfitimet.

“Japin ndikime nĂ« ekonomi. Duhet bĂ«rĂ« njĂ« analizĂ« kosto-pĂ«rfitim. Ndikimi nĂ« ekonomi mund tĂ« konsiderohet pozitiv, tĂ« ardhurat shtesĂ« pĂ«r buxhetin. Ka ndikim pozitiv pasi siguron mĂ« shumĂ« tĂ« ardhura nĂ« buxhet”, tha ai./abcnews.al

 

Nga Monroe te ‘Donroe’, rikthehet doktrina 200-vjeçare amerikane!

✇Gazeta Si
By: erion.abule
5 January 2026 at 12:02

Gazeta Si – GjatĂ« konferencĂ«s pĂ«r shtyp qĂ« festoi sulmin nĂ« VenezuelĂ«, Donald Trump pĂ«rmendi njĂ« parim tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ« tĂ« njohur si “Doktrina Monroe”, duke pretenduar se administrata e tij e ka tejkaluar dhe pĂ«rditĂ«suar atĂ«.

“Doktrina Monroe” daton qĂ« nga viti 1823 dhe Ă«shtĂ« emĂ«ruar sipas presidentit James Monroe, duke dĂ«shmuar se Amerika duhet tĂ« kenĂ« supremaci tĂ« pakontestueshme mbi HemisferĂ«n PerĂ«ndimore, qĂ« do tĂ« thotĂ«, nĂ« fakt, mbi Kontinentin Amerikan. PikĂ«risht, Trump ka argumentuar se Shtetet e Bashkuara po e rivendosin kĂ«tĂ« supremaci.

Kjo nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« Trump e ka pĂ«rmendur kĂ«tĂ« doktrinĂ«, e njohur kryesisht pĂ«r historianĂ«t. Administrata e tij frymĂ«zohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« qartĂ« prej saj dhe thotĂ« se po zbaton njĂ« version tĂ« pĂ«rditĂ«suar, tĂ« cilin tĂ« shtunĂ«n Trump e quajti me tĂ« njĂ«jtin emĂ«r tĂ« pĂ«rdorur nga analistĂ«t dhe komentuesit: “Donroe”, njĂ« portretizim i emrit tĂ« tij dhe Monroe.

Termi u frymĂ«zua nga tabloidi “New York Post” nĂ« njĂ« artikull kryesor njĂ« vit mĂ« parĂ« dhe ka marrĂ« vĂ«mendje mediatike. Trump dhe aleatĂ«t e tij duket se e kanĂ« vlerĂ«suar atĂ«.

NjĂ« rikthim te “Doktrina Monroe”, ose “Donroe” nĂ« kĂ«tĂ« version tĂ« ripĂ«rpunuar, Ă«shtĂ« diskutuar pĂ«r muaj tĂ« tĂ«rĂ«, duke pasur parasysh ambiciet ekspansioniste tĂ« Trump dhe operacionet e tjera ushtarake amerikane.

Trump: "All the way back it dated to the Monroe Doctrines. And the Monroe Doctrine is a big deal. But we've superseded it by a lot. By a real lot. They now call it the Donroe Document. I don't know. It's Monroe Doctrine. We sort of forgot about it." pic.twitter.com/5YdM2iAS6W

— Aaron Rupar (@atrupar) January 3, 2026

Trump e kujtoi atë edhe më 2 dhjetor, duke shënuar 252-vjetorin e deklaratës origjinale. Por doktrina u përmend edhe në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare, dokumentin politik që shërben për të komunikuar prioritetet e politikës së jashtme dhe sigurisë së Shteteve të Bashkuara, të cilat kishin qenë në qendër të vëmendjes kryesisht për shkak të kritikave ndaj Evropës.

Dokumenti teorizon shtimin e njĂ« “korolari Trump” nĂ« doktrinĂ«, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara kanĂ« ndĂ«rmend ta rivendosin atĂ«.

Gazeta “Wall Street Journal” shpjegoi se “Doktrina Monroe” ishte e orientuar nga jashtĂ«, duke iu drejtuar fuqive evropiane dhe duke hedhur poshtĂ« ndĂ«rhyrjen e tyre nĂ« AmerikĂ«, ndĂ«rsa “Doktrina Trump” ishte e orientuar nga brenda, duke e parĂ« tĂ« gjithĂ« rajonin si njĂ« zgjatim tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, qeveria e tĂ« cilave beson se ka autoritetin pĂ«r tĂ« goditur armiqtĂ« e saj.

Analistët amerikanë e konsideruan sulmin e së shtunës në Venezuelë dhe kapjen e presidentit Nicolås Maduro, dhe para kësaj vendosjen e jashtëzakonshme ushtarake në të gjithë vendin, shembullin më të habitshëm të kësaj doktrine të re.

Megjithatë, në muajt e fundit dhe në fakt gjatë gjithë vitit të kaluar, ka pasur disa shembuj të tjerë të kësaj qasjeje, e cila shënon një kthim në të kaluarën pas dekadash të mosangazhimit progresiv të SHBA-ve në Amerikën Latine.

Një portret i Presidentit James Monroe në Zyrën Ovale të Shtëpisë së Bardhë, në një foto të prillit

Sa i përket Amerikave, 2025-sa ishte viti i ambicieve ekspansioniste të Trump në Groenlandë, të cilat çuan në tensione me Danimarkën, mbretëria e së cilës kontrollon ishullin gjigant Arktik.

Trump nuk e ka përjashtuar përdorimin e forcës për ta pushtuar atë, si dhe Kanalin e Panamasë, të cilin ai do të donte ta rifitonte kontrollin.

Trump ka diskutuar gjithashtu mundĂ«sinĂ« e aneksimit tĂ« KanadasĂ«, duke e cilĂ«suar atĂ« si “shteti i 51-tĂ« i SHBA-ve” dhe, simbolikisht, Ă«shtĂ« pĂ«rqendruar nĂ« riemĂ«rtimin e Gjirit tĂ« MeksikĂ«s, nĂ« “Gjiri i AmerikĂ«s”.

Për më tepër, Trump ka ndërhyrë politikisht në disa zgjedhje të Amerikës Latine, duke mbështetur në mënyrë të qartë kandidatët e krahut të djathtë dhe duke kërcënuar me hakmarrje të ashpër nëse fitojnë politikanë që nuk i pëlqen.

Rasti më i fundit ishin zgjedhjet presidenciale në Honduras në fund të nëntorit, ku kandidati konservator i Trump fitoi në fund.

It’s worth revisiting this NY Post cover from January 8, 2025 (a year ago), now that Trump is invoking the name “The Donroe Doctrine” to describe his plans. pic.twitter.com/QkiCBiKpFh

— MeidasTouch (@MeidasTouch) January 3, 2026

Në vjeshtë, Trump ndërhyri në fushatën zgjedhore të Argjentinës në mes të mandatit, duke mbështetur presidentin Javier Milei, përfshirë edhe me një plan prej 20 miliardë dollarësh për të mbështetur monedhën vendase.

Trump kërcënoi se do ta përfundonte planin nëse Milei do të humbiste (gjë që nuk ndodhi). Trump i përdori gjithashtu tarifat si një mjet politik kundër qeverisë braziliane, duke u përpjekur të mbështeste ish-presidentin Jair Bolsonaro gjatë gjyqit që përfundoi me dënimin e tij.

Shtetet e Bashkuara madje sanksionuan një nga gjyqtarët kryesorë të gjyqit, megjithëse kundërshtimi kokëfortë i Brazilit ndaj presionit të Trump në fund të fundit dha fryte.

JashtĂ« kontinentit amerikan, Shtetet e Bashkuara kanĂ« kryer njĂ« sĂ«rĂ« sulmesh ajrore dhe operacionesh qĂ« bien ndesh me qasjen izolacioniste qĂ« ai e ka mbĂ«shtetur prej kohĂ«sh, veçanĂ«risht gjatĂ« mandatit tĂ« tij tĂ« parĂ«, e njohur si “Amerika e Para”.

Trump gjatë një takimi me presidentin autoritar të El Salvadorit, Nayib Bukele, një nga aleatët e tij në Amerikën Latine

Shembulli mĂ« i habitshĂ«m ishte bombardimi i programit bĂ«rthamor tĂ« Iranit, i cili verĂ«n e kaluar pa Shtetet e Bashkuara t’u bashkoheshin luftĂ«s 12-ditore tĂ« Izraelit kundĂ«r Iranit.

Gjatë vitit të kaluar, Shtetet e Bashkuara kanë kryer disa herë sulme ajrore në Jemen dhe së fundmi kundër Shtetit Islamik në Siri dhe Nigeri.

GjatĂ« konferencĂ«s pĂ«r shtyp tĂ« sĂ« shtunĂ«s, Trump tha gjithashtu: “Ne nuk kemi frikĂ« tĂ« kemi forca nĂ« terren”, njĂ« tjetĂ«r kundĂ«rshtim me premtimin e tij pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund misioneve ushtarake amerikane jashtĂ« vendit.

Kur gazetarĂ«t e pyetĂ«n se si pĂ«rputhej bombardimi i VenezuelĂ«s me qasjen “Amerika e Para”, Trump dha njĂ« pĂ«rgjigje mjaft tĂ« paqartĂ«, duke argumentuar se kjo shĂ«rbeu pĂ«r tĂ« rrethuar Shtetet e Bashkuara “me fqinj tĂ« mirĂ«â€.

PĂ«rshtati: Gazeta “Si”

The post Nga Monroe te ‘Donroe’, rikthehet doktrina 200-vjeçare amerikane! appeared first on Gazeta Si.

Pse sulmi i SHBA-së në Venezuelë forcon Kinën?!

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini
4 January 2026 at 13:06

Suksesi i operacionit amerikan që kap Presidentin venezuelian Nicolås Maduro ngre pyetje më të vështira për të ardhmen e Venezuelës, për përplasjen për influencë në Hemisferën Perëndimore dhe për rregullat e sjelljes në një botë të çrregullt.

Ky sulm demonstron gjithashtu mënyrën e preferuar të luftës nga Presidenti Donald Trump: fshehtësi maksimale, surprizë dhe përdorim të saktë të forcës, që mund të sjellë përfitime strategjike, por gjithashtu krijon pasiguri për të ardhmen e Venezuelës dhe garën për influencë të superfuqive në rajon.

Maduro pritet të kalojë shumë vite në burgun e SHBA-së, duke paralajmëruar se administrata e Trump e merr seriozisht kërcënimin nga liderët latino-amerikanë që lidhen me Pekinin dhe Moskën.

Sulmi gjithashtu tregon taktikat e Trump: përgatitje sekrete, dezinformatë për të mashtruar kundërshtarin dhe përdorim të forcës në mënyrë të saktë dhe të surprizuar. Ekzistojnë gjithashtu paralelizime me sulmet ndaj Iranit, duke treguar kufizimet e solidaritetit ndërmjet fuqive autokratike si Rusia dhe Kina, që nuk mund të kundërshtojnë fuqinë amerikane.

Megjithatë, ka shumë pasiguri.

E para lidhet me të ardhmen e Venezuelës. Trump ka arritur ndryshim udhëheqjeje, por jo ndryshim regjimi, pasi shumë figura të ashpra në qeverinë e Maduros mbeten.

Trump ka premtuar se SHBA do tĂ« “drejtojĂ« vendin” pĂ«r tĂ« mbikĂ«qyrur njĂ« tranzicion demokratik; ai ka kĂ«rcĂ«nuar me sulme tĂ« mĂ«tejshme nĂ«se mbetjet e regjimit nuk bashkĂ«punojnĂ«. Por edhe nĂ«se kjo taktike funksionon, çdo tranzicion politik mund tĂ« jetĂ« i gjatĂ« dhe i ndĂ«rlikuar, duke pĂ«rfshirĂ« rikthimin e dĂ«mit ekonomik, politik dhe social nga pothuajse 30 vjet politika tĂ« Chavizmit.

Së dyti, përplasja e superfuqive për Hemisferën Perëndimore nuk ka mbaruar. Kina ka investuar dekada në infrastrukturë, tregti dhe marrëdhënie të tjera me vendet e Amerikës Latine. Monumentet e influencës së saj përfshijnë mega-portet në Peru dhe një stacion gjurmimi hapësinor masiv në Bolivi. Marrëdhëniet policore dhe të sigurisë janë zgjeruar gjithashtu.

Pekini, rastësisht, publikoi një dokument në dhjetor mbi përfshirjen e tij në Amerikën Latine. Mesazhi ishte se balanca globale e fuqisë po ndryshon në mënyra që favorizojnë zgjerimin e influencës kineze.

Trump ka dhënë sinjal se ka vetëm një superfuqi në Amerikë kur vjen puna tek fuqia ushtarake; vendet latino-amerikane do të jenë më të kujdesshme në të ardhmen për të dhënë akses Pekinit në ndonjë vend që duket si bazë, të paktën për tani. Por Kina do të vazhdojë të kërkojë lidhje ekonomike, teknologjike dhe politike në rajon, si pjesë e një strategjie për avantazh afatgjatë.

Së fundi, aktorë të këqij mund të shfrytëzojnë këtë precedent. Administrata Trump pretendon, me arsyetim, se operacioni ishte ligjor sepse Maduro ishte nën aktakuza amerikane. Mund të tregojë shembullin e invazionit të Panamasë në 1989 për rrëzimin e Manuel Noriegas, si provë se Uashingtoni e ka bërë këtë më parë.

Por nëse Pekini ka qenë duke vëzhguar me kujdes, ndoshta është sepse taktikat e Trump, bllokimi i një vendi armiqësor, rrëzimi i drejtuesve të tij, mund të përdoren një ditë kundër Tajvanit. Në mjedisin më sfidues të sotëm, shembulli i saj mund të përdoret një ditë në mënyra të dëmshme./Bloomberg

The post Pse sulmi i SHBA-së në Venezuelë forcon Kinën?! appeared first on Gazeta Si.

A ishte i ligjshëm operacioni amerikan në Venezuelë?

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini
4 January 2026 at 12:25

Kapja e presidentit tĂ« VenezuelĂ«s, NicolĂĄs Maduro, nga forcat amerikane dhe deklarata e Presidentit Donald Trump se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnĂ« pĂ«rkohĂ«sisht VenezuelĂ«n” kanĂ« hapur njĂ« debat tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m ligjor, si nĂ« planin e sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare ashtu edhe nĂ« atĂ« kushtetues amerikan.

Administrata Trump nuk ka paraqitur ende publikisht arsyetimin e saj të plotë ligjor. Megjithatë, precedentë historikë dhe deklarata të mëparshme nga Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë ofrojnë disa indicie mbi logjikën që qëndron pas këtij veprimi.

Një precedent historik: Panama 1989

NĂ« vitin 1989, SHBA pushtoi PanamanĂ« pĂ«r tĂ« arrestuar Manuel NoriegĂ«n, udhĂ«heqĂ«sin de facto tĂ« vendit, i cili ishte akuzuar nĂ« SHBA pĂ«r trafik droge. Operacioni u paraqit si mbĂ«shtetje ushtarake pĂ«r zbatimin e ligjit, jo si akt lufte. NgjashĂ«m, edhe nĂ« rastin e VenezuelĂ«s, Pentagoni e ka cilĂ«suar operacionin si “mbĂ«shtetje pĂ«r Departamentin e DrejtĂ«sisĂ«â€.

A Ă«shtĂ« e ligjshme qĂ« SHBA tĂ« “drejtojĂ«â€ VenezuelĂ«n?

Pak pasi deklaroi nĂ« njĂ« konferencĂ« pĂ«r shtyp se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnĂ« vendin”, Trump duket se la tĂ« kuptohej se plani i tij ishte tĂ« ushtronte presion mbi zĂ«vendĂ«spresidenten e NicolĂĄs Maduro-s, Delcy RodrĂ­guez, qĂ« ajo thjesht t’i bindet.

I pyetur në një intervistë për The New York Post nëse trupat amerikane do të dislokoheshin për të ndihmuar në drejtimin e Venezuelës, zTrump u përgjigj:
“Jo, nĂ«se zĂ«vendĂ«spresidentja e Maduro-s bĂ«n atĂ« qĂ« ne duam, nuk do tĂ« na duhet ta bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ«.”
(Ai gjithashtu u tha gazetarĂ«ve se “nuk ka frikĂ« nga trupat nĂ« terren”, veçanĂ«risht kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r naftĂ«n e vendit.)

Kjo ngre pyetjen se si presidenti amerikan synon ta drejtojë Venezuelën nëse Rodríguez refuzon të bashkëpunojë. Trump nuk ka shpjeguar se si mund të ndodhë kjo dhe mbi çfarë baze ligjore, duke lënë të hutuar shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare dhe të sigurisë kombëtare.

Rebecca Ingber, profesoreshĂ« nĂ« ShkollĂ«n e DrejtĂ«sisĂ« Cardozo dhe ish-juriste e lartĂ« nĂ« Departamentin amerikan tĂ« Shtetit, tha se nuk sheh asnjĂ« mjet ligjor qĂ« SHBA tĂ« “drejtojĂ«â€ VenezuelĂ«n.

“Kjo tingĂ«llon si njĂ« pushtim i paligjshĂ«m sipas sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare dhe nuk ekziston asnjĂ« autoritet qĂ« presidenti ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« sipas ligjit tĂ« brendshĂ«m,” tha ajo, duke shtuar:
“ËshtĂ« e paqartĂ« se çfarĂ« ka nĂ« mendje, por me shumĂ« gjasĂ« do t’i duhej financim nga Kongresi pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«.”

Panamaja ofron vetëm një pikë referimi të kufizuar. Në vitin 1989, Guillermo Endara, një kandidat opozitar që konsiderohej fitues i zgjedhjeve presidenciale të majit të atij viti, pasi Manuel Noriega anuloi rezultatet, u betua me shpejtësi si president i Panamasë në një bazë ushtarake amerikane.

Megjithatë, ishte vetë Endara ai që e drejtoi Panamanë, duke ndërmarrë hapa të tillë si shpërbërja e ushtrisë panameze dhe ndërtimi i një force të re policore kombëtare. Shtetet e Bashkuara e ndihmuan, por presidenti George H.W. Bush nuk pretendoi se po e drejtonte drejtpërdrejt Panamanë si një fuqi pushtuese.

A e shkeli arrestimi i Maduro-s të drejtën ndërkombëtare?

Duket se po, pasi bie ndesh me Kartën e Kombeve të Bashkuara, një traktat që Shtetet e Bashkuara e kanë ratifikuar.

Sipas Nenit 2(4) të Kartës, një shtet nuk mund të përdorë forcë në territorin sovran të një shteti tjetër pa pëlqimin e tij, pa një arsye vetëmbrojtjeje, ose pa autorizimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Në shumicën e rasteve, kur SHBA përdor forcë jashtë vendit pa miratim të OKB-së, si për shembull në disa sulme me dronë kundër terrorizmit, ajo e bën këtë me lejen e qeverisë pritëse dhe duke u bazuar në pretendimin e vetëmbrojtjes.

Arrestimi i dikujt pĂ«r ta nxjerrĂ« pĂ«rpara gjyqit, megjithatĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« operacion zbatimi tĂ« ligjit, jo vetĂ«mbrojtje. NĂ« vitin 1989, shumica e KĂ«shillit tĂ« Sigurimit tĂ« OKB-sĂ« votoi pĂ«r tĂ« dĂ«nuar pushtimin e PanamasĂ«, megjithĂ«se Shtetet e Bashkuara e vunĂ« veton ndaj rezolutĂ«s. Asambleja e PĂ«rgjithshme e OKB-sĂ« votoi 75 me 20 pĂ«r ta cilĂ«suar atĂ« si “njĂ« shkelje flagrante tĂ« sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare dhe tĂ« pavarĂ«sisĂ«, sovranitetit dhe integritetit territorial tĂ« shteteve”.

A ka rëndësi ndalimi nga OKB-ja përballë ligjit amerikan?

Këtu çështja bëhet më e ndërlikuar.

Kushtetuta amerikane i bĂ«n traktatet e ratifikuara pjesĂ« tĂ« “ligjit suprem tĂ« vendit” dhe gjithashtu kĂ«rkon qĂ« presidentĂ«t “tĂ« kujdesen qĂ« ligjet tĂ« zbatohen me besnikĂ«ri”. MegjithatĂ«, juristĂ« tĂ« degĂ«s ekzekutive kanĂ« paraqitur teori sipas tĂ« cilave Kushtetuta, nĂ« disa raste, i jep presidentit kompetenca pĂ«r tĂ« anashkaluar ligjĂ«risht kufizimet e sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« pĂ«rdorimin e forcĂ«s jashtĂ« vendit.

Në ndërhyrjen në Panama, për shembull, një opinion i Zyrës së Këshilltarit Ligjor të Departamentit të Drejtësisë pretendoi se presidenti Bush kishte pushtet kushtetues të lindur për të dislokuar FBI-në jashtë vendit për të arrestuar një person të kërkuar për akuza penale amerikane, edhe nëse një operacion i tillë shkelte të drejtën ndërkombëtare. Opinioni u nënshkrua nga William P. Barr, i cili më vonë u bë Prokuror i Përgjithshëm.

Arsyetimi i z. Barr kur u bë publik më vonë ka tërhequr kritika të shumta nga akademikët e së drejtës. Brian Finucane, ish-jurist i lartë i Departamentit të Shtetit, argumentoi në një artikull akademik në vitin 2020 se memorandumi i Barr-it kishte ngatërruar gabimisht dy çështje të ndryshme.

E para Ă«shtĂ« njĂ« pyetje mĂ« e ngushtĂ«: nĂ«se dhe kur njĂ« gjykatĂ« amerikane mund tĂ« zbatojĂ« njĂ« traktat tĂ« ratifikuar nĂ«se Kongresi nuk ka miratuar veçmas njĂ« ligj qĂ« pĂ«rsĂ«rit termat e tij. E dyta Ă«shtĂ« nĂ«se tĂ« gjitha traktatet e ratifikuara pĂ«rbĂ«jnĂ« ligje qĂ« presidentĂ«t janĂ« kushtetuesisht tĂ« detyruar t’i respektojnĂ« “pavarĂ«sisht nĂ«se gjykatat mund t’i zbatojnĂ« apo jo”, siç tha z. Finucane nĂ« njĂ« intervistĂ«.

Ai dhe tĂ« tjerĂ« kanĂ« pohuar se presidentĂ«t janĂ« tĂ« detyruar nga Karta e OKB-sĂ« dhe kĂ«shtu Ă«shtĂ« kuptuar edhe nĂ« momentin e ratifikimit edhe nĂ«se asnjĂ« gjykatĂ« nuk mund t’i detyrojĂ« t’i binden asaj. MegjithatĂ«, nuk ekziston ende njĂ« vendim pĂ«rfundimtar i GjykatĂ«s sĂ« LartĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« çështje.

Po bombardimet amerikane në Venezuelë?

Gjenerali Dan Caine, kryetar i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, deklaroi se SHBA shkatërroi mbrojtjen ajrore të Venezuelës ndërsa helikopterët që transportonin ekipin e nxjerrjes po afroheshin. Më pas, video të publikuara në rrjetet sociale treguan shpërthime në Karakas.

Senatori Mike Lee, republikan nga Utah, shkroi nĂ« rrjetet sociale herĂ«t tĂ« shtunĂ«n, pas raportimeve pĂ«r operacionin, se mezi priste “tĂ« mĂ«sonte se çfarĂ«, nĂ«se ka diçka, e justifikon kushtetuesisht kĂ«tĂ« veprim nĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« shpalljeje lufte ose autorizimi pĂ«r pĂ«rdorimin e forcĂ«s ushtarake”.

Disa orĂ« mĂ« vonĂ«, z. Lee tha se Marco Rubio e kishte telefonuar pĂ«r t’i thĂ«nĂ« se “veprimi kinetik qĂ« pamĂ« sonte u pĂ«rdor pĂ«r tĂ« mbrojtur dhe pĂ«r tĂ« garantuar sigurinĂ« e atyre qĂ« po zbatonin urdhrin e arrestimit”. Ai shtoi:
“Ky veprim ka shumĂ« gjasa tĂ« bjerĂ« brenda autoritetit tĂ« lindur tĂ« presidentit sipas Nenit II tĂ« KushtetutĂ«s pĂ«r tĂ« mbrojtur personelin amerikan nga njĂ« sulm real ose i menjĂ«hershĂ«m.”

Kjo tingëllon si një thirrje ndaj doktrinës së pushtetit të lindur mbrojtës. Kjo ide, që daton që nga fundi i shekullit XIX, parashikon se Kushtetuta i jep presidentit të drejtën, pa pasur nevojë për autorizim specifik nga Kongresi, të përdorë forcë ushtarake për të mbrojtur personelin federal teksa ai zbaton ligjin federal.

Administrata Trump e ka përdorur së fundmi këtë doktrinë edhe për dislokimin e trupave nën kontroll federal në Los Angeles, me arsyetimin e mbrojtjes së agjentëve të emigracionit nga protestuesit.

Gjenerali Caine tha se kishte disa raste kur helikopterët u qëlluan dhe iu përgjigjën zjarrit. Kjo mund të lidhet me një doktrinë tjetër, atë të autoritetit të lindur të njësive të dislokuara për të vepruar në vetëmbrojtje.

ÇfarĂ« ndodh me Cilia Flores?

Bashkëshortja e Madurros, Cilia Flores, u kap gjithashtu dhe tashmë përballet me akuza penale në SHBA. Prokuroria amerikane ka bërë të ditur se ndaj saj është ngritur një aktakuzë e re, e cila është deklasifikuar pas arrestimit.

A do të shqyrtojnë gjykatat mënyrën e arrestimit?

Precedentët ligjorë amerikanë tregojnë se gjykatat zakonisht nuk marrin parasysh mënyrën se si një i pandehur është sjellë para drejtësisë. Ajo që ka rëndësi është prania e tij para gjykatës dhe juridiksioni mbi veprat penale të pretenduara.

A gëzon Maduro imunitet si drejtues shteti?

NĂ« parim, krerĂ«t e shteteve gĂ«zojnĂ« imunitet nga ndjekja penale nĂ« shtete tĂ« huaja. MegjithatĂ«, SHBA nuk e njeh Maduron si president legjitim tĂ« VenezuelĂ«s, duke e konsideruar atĂ« drejtues tĂ« njĂ« regjimi tĂ« paligjshĂ«m. Sipas jurisprudencĂ«s amerikane, presidenti i SHBA-sĂ« ka autoritet absolut pĂ«r tĂ« vendosur kĂ« njeh si kryetar shteti, çka mund tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r t’i mohuar Madurros imunitetin diplomatik.

Një precedent me pasoja globale

Rasti Maduro krijon një precedent të rrezikshëm dhe me pasoja afatgjata për rendin ndërkombëtar. Ndërsa SHBA e justifikon veprimin si luftë kundër narkotrafikut dhe terrorizmit, shumë vende dhe organizata ndërkombëtare e shohin atë si shkelje të sovranitetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, duke ngritur pyetje serioze për balancën mes fuqisë ushtarake dhe ligjit./NewYorkTimes

The post A ishte i ligjshëm operacioni amerikan në Venezuelë? appeared first on Gazeta Si.

Shtatë konflikte që në 2026 mund të tronditin botën

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
2 January 2026 at 12:26

Nga Gazeta ‘Si’- GjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit, numri i konflikteve tĂ« armatosura aktive Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m.

ShumĂ« prej tyre kanĂ« qenĂ« jashtĂ«zakonisht vdekjeprurĂ«se. Por disa konflikte tĂ« tjera kanĂ« mbetur ende nĂ«n pragun e dhunĂ«s — megjithatĂ«, nĂ«se do tĂ« shpĂ«rthenin hapur, do tĂ« pĂ«rmbysnin rajonet pĂ«rkatĂ«se dhe rendin botĂ«ror.

Kina kundër Tajvanit

A do të përpiqet Xi Jinping të lërë gjurmë në histori? Udhëheqësit kinezë kanë ndjekur luftën e Rusisë në Ukrainë dhe ndoshta kanë nxjerrë mësime të zymta mbi vështirësitë e pushtimit ushtarak. Por pabarazia e madhe në kapacitetet ushtarake mes Kinës dhe Tajvanit do të thotë se Pekini mund të tundohet të veprojë nëse mbështetja amerikane për ishullin duket se dobësohet, ose nëse kostoja ekonomike e një sulmi bie. Për momentin, një bllokadë duket më e mundshme sesa një pushtim, edhe pse edhe ajo mbart rreziqe të mëdha, përfshirë ndërhyrjen ushtarake dhe hakmarrjen ekonomike nga SHBA-ja dhe aleatët e saj.

India kundër Pakistanit

Dy armiqtĂ« e pĂ«rbetuar me armĂ« bĂ«rthamore janĂ« sjellĂ« sĂ« fundmi sĂ«rish nga pragu i luftĂ«s pas njĂ« pĂ«rplasjeje vdekjeprurĂ«se — por konflikti i tyre thelbĂ«sor mbetet i pazgjidhur. NĂ« prill 2025, njĂ« sulm nĂ« Indi qĂ« vrau 26 turistĂ« shkaktoi krizĂ«n mĂ« serioze ndĂ«r vite, me goditje ndĂ«rkufitare dhe mbi 50 tĂ« vdekur pĂ«rgjatĂ« vijĂ«s sĂ« kontrollit nĂ« Kashmir, pĂ«rpara se tĂ« shpallej njĂ« armĂ«pushim.

Rritja e shpejtë ekonomike e Indisë po zgjeron hendekun në fuqinë ushtarake konvencionale. Me një të pestën e popullsisë botërore mes tyre, ruajtja e paqes në vitin 2026 është jashtëzakonisht e rëndësishme. Dy faktorë do ta bëjnë këtë më të vështirë: Amerika, e cila shpesh ndërmjetëson mes dy vendeve, ka ftohur marrëdhëniet me Indinë për shkak të një lufte tarifore. Dhe në përplasjen e fundit, India dhe Pakistani treguan më pak përmbajtje sesa në të kaluarën.

Rusia kundër Ukrainës

Humbjet e Rusisë tani vlerësohen të jenë më të mëdha se ato të Shteteve të Bashkuara në Luftën e Dytë Botërore. Forcat e saj kanë pushtuar vetëm 1.3% territor shtesë të Ukrainës që nga dhjetori 2022. Kjo matematikë e konsumimit sugjeron se viti 2026 do të sjellë ose përparim tejet të ngadaltë, ose një konflikt të ngrirë nga rraskapitja, ose një lloj marrëveshjeje. Por janë të mundshme edhe dy skenarë të tjerë: një kolaps i frontit ose politik i Ukrainës, i ndihmuar nga sabotimi i Kremlinit; ose një thyerje e ekonomisë ruse, nëse sulmet ajrore paralizojnë industrinë e saj të naftës. Secili prej këtyre skenarëve do të kishte pasoja masive për Europën dhe botën.

Izraeli kundër Hamasit

A do të zgjasë armëpushimi i brishtë?

Gaza është në gërmadha, me dhjetëra mijëra të vdekur. Forcat izraelite ende kontrollojnë gjysmën e territorit dhe Hamasi nuk është çarmatosur. Sado e tmerrshme që do të ishte, një rifillim i luftës nuk është i paimagjinueshëm. Të dyja palët tashmë e kanë akuzuar njëra-tjetrën për shkeljen e armëpushimit më të fundit, të negociuar në tetor. Por nëse Trump mbetet i angazhuar në planin e tij të paqes dhe palët bashkëpunojnë, ka edhe shpresë. Nëse materializohet një forcë ndërkombëtare paqeruajtëse, rindërtimi mund të nisë më në fund në shkallë të gjerë.

Një burrë në Gaza mban një thes me ushqime

GazanĂ«t e zhvendosur do tĂ« mund tĂ« kthehen nĂ« atĂ« qĂ« ka mbetur nga shtĂ«pitĂ« e tyre. PĂ«r momentin, megjithatĂ«, rezultati mĂ« i mundshĂ«m Ă«shtĂ« ai i njohur: njĂ« territor i ndarĂ«, palestinezĂ« qĂ« vuajnĂ« dhe njĂ« pauzĂ« e dhunĂ«s qĂ« zgjat — derisa tĂ« mos zgjasĂ« mĂ«.

Kongo kundër Ruandës

Tensione dekadash mbi padrejtësi etnike dhe pasuritë minerare të Kongos lindore kërcënojnë të shpërthejnë në luftë të hapur. Nën diktatorin Paul Kagame, Ruanda në vitin 2025 armatosi, furnizoi dhe drejtoi rebelët e M23, të cilët pushtuan Goman, një qytet i madh në Republikën Demokratike të Kongos, dhe për më tepër dërgoi edhe trupat e saj.

Zonat e operimit të M23 në Kongo janë, përmes ndërmjetësimit, afërsisht dyfish i territorit të Ruandës, dhe një marrëveshje e brishtë e nënshkruar në Shtëpinë e Bardhë mes zotit Kagame dhe Félix Tshisekedi, presidentit të Kongos, nuk i përfshinte ata.

Trupat ugandeze gjithashtu kanĂ« shtuar aktivitetin nĂ« Kongo — duke vepruar si “partnerĂ« sigurie” tĂ« qeverisĂ« sĂ« dobĂ«t kongoleze — sepse shqetĂ«sohen pĂ«r M23, tĂ« cilĂ«t luftojnĂ« aleatĂ«t e tyre lokalĂ«. Ari Ă«shtĂ« pjesĂ« e joshjes. Ruanda, e cila ka pak rezerva vendase, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« misterioze njĂ« eksportuese e madhe. NĂ« lojĂ« janĂ« gjithashtu nafta, gazi dhe minerale si kobalti, thelbĂ«sor pĂ«r prodhimin e baterive.

Sudani

Forcat e Armatosura Sudaneze (SAF) dhe Forcat e MbĂ«shtetjes sĂ« ShpejtĂ« (RSF) mbeten tĂ« pĂ«rfshira nĂ« njĂ« luftĂ« tĂ« ashpĂ«r. RSF kontrollon pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« Darfurit dhe SudanisĂ« perĂ«ndimore, ndĂ«rsa SAF mban kryeqytetin dhe rajonet lindore. Miliona civilĂ« janĂ« nĂ« arrati dhe shumĂ« prej tyre po vdesin nga uria. Konflikti — dhe kriza mĂ« e madhe humanitare nĂ« AfrikĂ« — ka gjasa tĂ« vazhdojĂ«, i ushqyer nga mbĂ«shtetja e Egjiptit pĂ«r SAF-in, Emirateve tĂ« Bashkuara Arabe pĂ«r RSF-nĂ« dhe fuqive tĂ« tjera rajonale (EBA mohon pĂ«rfshirjen).

MegjithatĂ«, nĂ«se mbĂ«shtetĂ«sit e dy palĂ«ve shohin arsye pĂ«r kompromis, njĂ« marrĂ«veshje mund tĂ« jetĂ« e mundur — dhe potencialisht shumĂ« fitimprurĂ«se. PĂ«r njĂ« ndĂ«rmjetĂ«s ambicioz si Donald Trump, Sudani ofron si pasuri (ar, naftĂ« dhe njĂ« vijĂ« bregdetare strategjike), ashtu edhe mundĂ«sinĂ« pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund asaj qĂ« mund tĂ« jetĂ« konflikti aktiv mĂ« vdekjeprurĂ«s nĂ« botĂ«.

Venezuela

NĂ« fokusin e saj tĂ« rinovuar mbi sigurinĂ« nĂ« “hemisferĂ«n tonĂ«â€, administrata Trump ka grumbulluar forca pĂ«rballĂ« VenezuelĂ«s, ka zgjeruar stĂ«rvitjet ushtarake dhe ka goditur varka tĂ« vogla qĂ« pretendon se kontrabandojnĂ« drogĂ«. QĂ«llimi pĂ«rfundimtar mund tĂ« jetĂ« pĂ«rshpejtimi i fundit tĂ« regjimit tĂ« NicolĂĄs Maduro-s, edhe pse nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« se sa forcĂ« Ă«shtĂ« e gatshme tĂ« pĂ«rdorĂ« Amerika.

Sulmet ajrore janĂ« mĂ« tĂ« mundshme sesa njĂ« pushtim amfib. Trump mund tĂ« dĂ«rgojĂ« madje edhe forca speciale nĂ«se sheh njĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« kapur ose vrarĂ« zotin Maduro. Presidenti i VenezuelĂ«s nuk ka mungesĂ« armiqsh. Ai ka pĂ«rshkallĂ«zuar sĂ« fundmi pretendimin shekullor tĂ« VenezuelĂ«s mbi dy tĂ« tretat e territorit tĂ« GuajanĂ«s fqinje — rajonin Essequibo, tĂ« pasur me naftĂ«. PavarĂ«sisht urdhrave tĂ« GjykatĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« DrejtĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« mos e bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, Venezuela mbajti zgjedhje tĂ« paligjshme pĂ«r guvernator nĂ« maj 2025 pĂ«r “GuajanĂ«n Esequiba”, duke zgjedhur administratorĂ« pĂ«r territore qĂ« nuk i kontrollon.

Por çdo lëvizje e Venezuelës ndaj Guajanës do të shkaktonte me siguri një përballje me Shtetet e Bashkuara.

Burimi: The Economist/PĂ«rshtati Gazeta Si

The post Shtatë konflikte që në 2026 mund të tronditin botën appeared first on Gazeta Si.

Koeficientët e këtij viti: Bastet politike të një bote të paqëndrueshme

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
2 January 2026 at 11:49

Nga Gazeta ‘Si’- Vitin e kaluar, POLITICO zgjodhi tĂ« shikonte pĂ«rpara me njĂ« dozĂ« optimizmi, duke renditur disa arsye – pjesĂ«risht serioze, pjesĂ«risht ironike – pse 2025 mund tĂ« sillte zhvillime pozitive.

Disa prej atyre parashikimeve rezultuan tĂ« qĂ«lluara, tĂ« tjera jo. Donald Trump arriti (ose tĂ« paktĂ«n pretendoi se arriti) t’i japĂ« fund luftĂ«s nĂ« Gaza, por konflikti nĂ« UkrainĂ« vazhdon tĂ« mbetet njĂ« plagĂ« e hapur nĂ« zemĂ«r tĂ« EuropĂ«s.

NĂ« vend tĂ« parashikimeve tĂ« zakonshme, kĂ«tĂ« herĂ« qasja Ă«shtĂ« mĂ« cinike, por ndoshta edhe mĂ« realiste: po ofrohen “koeficientĂ« bastesh” pĂ«r skenarĂ«t e vitit 2026.

Jo sepse politika duhet trajtuar si lojë fati, por sepse në këtë epokë kaotike, probabiliteti shpesh është mjeti i vetëm për të matur të ardhmen. Nga mbijetesa politike e Viktor Orbånit dhe Benjamin Netanyahut, te rreziku i një krize financiare globale dhe përplasjet e reja në Uashington, panorama globale mbetet thellësisht e paqëndrueshme.

A do të vinte autori pagën e tij mujore në bast për ndonjërin prej këtyre skenarëve? Përgjigjja është e prerë: jo. Mjafton shembulli i Harry Kakavas, një nga agjentët më të suksesshëm të pasurive të paluajtshme në Australi, i cili ndërtoi një perandori financiare vetëm për ta humbur gjithçka në tavolinat e Baccarat-it.

Dhe politika, sot, Ă«shtĂ« mĂ« e paparashikueshme se kurrĂ« – veçanĂ«risht me Donald Trumpin sĂ«rish nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«. Pas njĂ« fillimi tĂ« stuhishĂ«m tĂ« mandatit tĂ« dytĂ«, viti 2026 pritet tĂ« jetĂ« njĂ« test i vĂ«rtetĂ« pĂ«r rendin global.

Trump dhe lufta në Ukrainë: marrëveshje apo iluzion?

Koeficienti: 4/1

Pavarësisht retorikës perëndimore për sanksione shkatërruese dhe izolim ekonomik, Vladimir Putin duket i patundur. Lufta vazhdon me kosto të mëdha njerëzore, ndërsa shoqëria ruse përballet me pasoja gjithnjë e më të dukshme ekonomike. Megjithatë, Kremlini vazhdon të këmbëngulë në kërkesat e tij maksimale.

NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka pak hapĂ«sirĂ« pĂ«r kompromis. Çdo lĂ«shim i madh territorial apo politik do tĂ« rrezikonte jo vetĂ«m mbĂ«shtetjen publike, por edhe stabilitetin e vetĂ« shtetit ukrainas.

Donald Trump, megjithatĂ«, vazhdon tĂ« besojĂ« se njĂ« marrĂ«veshje Ă«shtĂ« e mundur. Pas takimeve dhe kontakteve tĂ« tij me Putinin, ai ka shprehur bindjen se lideri rus “dĂ«shiron tĂ« bĂ«jĂ« njĂ« marrĂ«veshje” – edhe pse shpesh duket i kapur mes vetĂ«besimit dhe dyshimit se mund tĂ« jetĂ« duke u manipuluar.

Problemi është se për Putinin, zgjatja e luftës mund të jetë më e leverdishme sesa përfundimi i saj. Ajo lodh Europën financiarisht, rrit tensionet brenda NATO-s dhe shpërqendron Perëndimin nga Kina dhe Tajvani.

Por kjo strategji ka kufijtë e saj: ekonomia ruse po përballet me norma të larta interesi, mungesë fuqie punëtore dhe borxhe në rritje. As status quo-ja nuk mund të zgjasë pafundësisht.

Kur tregjet e bonove humbasin durimin

Koeficienti: 5/1

James Carville, strategu legjendar i Bill Clintonit, dikur tha se po tĂ« kishte mundĂ«si tĂ« rilindte, do tĂ« donte tĂ« ishte tregu i bonove, sepse “mund tĂ« frikĂ«sosh kĂ«do”. Ky citim tingĂ«llon mĂ« aktual se kurrĂ«.

Borxhi publik nĂ« rritje – nga Japonia te Franca, Britania dhe Shtetet e Bashkuara – ka mbajtur kostot e huamarrjes nĂ« nivele rekord. InvestitorĂ«t po tregohen gjithnjĂ« e mĂ« skeptikĂ« pĂ«r aftĂ«sinĂ« e qeverive pĂ«r tĂ« mbajtur financat nĂ«n kontroll. Dhe qeveritĂ«, nga ana e tyre, po shmangin vendime politikisht tĂ« dhimbshme si rritja e taksave apo shkurtimi i shpenzimeve.

Historia tregon se krizat financiare dhe ato politike ecin paralelisht, duke ushqyer njëra-tjetrën. Nëse tregjet vendosin se borxhi publik është bërë i paqëndrueshëm, pasojat politike mund të jenë po aq dramatike sa ato ekonomike.

Netanyahu, magjistari i mbijetesës politik

Koeficienti: 3/1

Benjamin Netanyahu nuk e ka fituar pa arsye nofkĂ«n “Magjistari”. Sa herĂ« qĂ« karriera e tij Ă«shtĂ« dukur e pĂ«rfunduar, ai ka gjetur njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r t’u rikthyer. Edhe pas dĂ«shtimit tĂ« rĂ«ndĂ« tĂ« 7 tetorit, qĂ« u konsiderua si njĂ« nga goditjet mĂ« tĂ« mĂ«dha ndaj sigurisĂ« sĂ« Izraelit, pozitat e tij politike janĂ« pĂ«rmirĂ«suar gradualisht.

Zgjedhjet parlamentare duhet tĂ« mbahen deri nĂ« tetor 2026, por Netanyahu mund tĂ« preferojĂ« t’i pĂ«rshpejtojĂ« ato. As koalicioni i tij dhe as opozita nuk kanĂ« shumicĂ« tĂ« qartĂ«, duke e bĂ«rĂ« skenĂ«n politike izraelite thellĂ«sisht tĂ« fragmentuar. NĂ« kĂ«tĂ« kaos, aftĂ«sia e Netanyahut pĂ«r tĂ« mbijetuar politikisht nuk duhet nĂ«nvlerĂ«suar.

Orbån dhe testi më i vështirë i pushtetit

Koeficienti: 2/1

Viktor Orbån ka fituar tri zgjedhjet e fundit dhe mbetet favorit edhe përballë lodhjes së elektoratit, inflacionit dhe skandaleve politike. Kundërshtari i tij kryesor, Péter Magyar, po përfiton nga pakënaqësia publike, por një pjesë e madhe e votuesve hungarezë janë ende të pavendosur.

OrbĂĄn pritet tĂ« luajĂ« sĂ«rish kartĂ«n e zakonshme: luftĂ«rat kulturore, euroskepticizmi dhe frika nga pĂ«rfshirja nĂ« luftĂ«n e UkrainĂ«s. Dhe, siç ka ndodhur edhe mĂ« parĂ«, kjo strategji mund t’i sjellĂ« njĂ« tjetĂ«r fitore.

Kriza e bankave hije: paralajmërimi i radhës

Koeficienti: 3/1

Bankat hije dhe tregjet private të kreditimit kontrollojnë tashmë një pjesë kolosale të sistemit financiar global. Paralajmërimet për një krizë të mundshme po shtohen, ndërsa qeveritë kanë shumë më pak hapësirë për ndërhyrje sesa në vitin 2008.

NĂ«se kjo flluskĂ« shpĂ«rthen, pasojat do tĂ« jenĂ« globale – dhe shumĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u menaxhuar nĂ« njĂ« klimĂ« populizmi dhe mosbesimi ndaj institucioneve.

SHBA: betejë e ashpër mes demokratëve dhe republikanëve

Republikanët do ta kenë të vështirë të ruajnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve në zgjedhjet afatmesme. Historia është kundër tyre. Senati, megjithatë, mbetet një terren më i sigurt për GOP-in.

NjĂ« fitore demokrate do tĂ« kĂ«rkonte njĂ« valĂ« tĂ« fortĂ« anti-Trump – e pamundur, por jo e pamendueshme nĂ« njĂ« AmerikĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« polarizuar.

Burimi: Politico/PĂ«rshtati Gazeta Si

The post Koeficientët e këtij viti: Bastet politike të një bote të paqëndrueshme appeared first on Gazeta Si.

‘Mirupafshim, 2025! Nuk ishte kĂ«naqĂ«si tĂ« tĂ« njihnim’

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
31 December 2025 at 15:38

Nga Gazeta ‘Si’- Faleminderit pĂ«r asgjĂ«, 2025. Ishte njĂ« vit nĂ« tĂ« cilin shumica prej nesh do tĂ« donte tĂ« ishte ose Suni Williams, ose Butch Wilmore.

Williams dhe Wilmore ishin astronautë që duhej të qëndronin në hapësirë rreth 10 ditë, por përfunduan duke ndenjur gati 10 muaj, duke mos u kthyer në Tokë deri në mars të këtij viti dhe duke humbur pothuajse tre muaj nga ky mjerim.

“MirĂ« se u kthyet, djema. Ka lajme tĂ« mira dhe lajme tĂ« kĂ«qija: lajmi i mirĂ« Ă«shtĂ« se jeni kthyer shĂ«ndoshĂ« e mirĂ«; lajmi i keq Ă«shtĂ« se Kamala Harris nuk i fitoi zgjedhjet.”

Fituesi i zgjedhjeve, Donald Trump, sigurisht që dominoi axhendën e lajmeve në të njëjtën mënyrë siç do ta dominonte një ari sektorin e mjaltit po ta lije të lirë në një supermarket.

Ai vendosi tarifa të menduara me nxitim mbi gjithçka dhe këdo, përfshirë ishuj të pabanuar pranë Antarktidës.

Dhe u grind në mënyrë spektakolare me Elon Musk-un, i cili, si Lazari, fluturoi shumë afër diellit të ndritshëm.

Në Europë, ka qenë një vit i çuditshëm.

Gjermania e zëvendësoi Kapiten Karizmën Olaf Scholz-in, me Friedrich Merz-in, i cili gjithmonë duket sikur sapo i ke zënë vendin e parkimit në supermarket, edhe pse ai kishte pritur me durim për një kohë të gjatë.

Franca dhe Italia i ndërruan rolet: kjo e fundit u shndërrua në model stabiliteti, ndërsa e para u kthye në një rast problematik ku aq shumë njerëz u bënë kryeministra saqë, në momentin e shkrimit, Eric Cantona është mbajtësi i asaj detyre.

Në Bruksel, Ursula von der Leyen ka qenë pothuajse po aq popullore sa një operacion i padëshiruar invaziv dhe i mbijetoi jo një, por tre votëbesimeve në Parlamentin Europian, i cili sot anon aq shumë djathtas sa rrezikon të përmbyset.

Por ka pasur edhe disa histori suksesi

Papa i ri duket njeri i mirĂ«, qĂ« do tĂ« thotĂ« se Kisha Katolike e ka thyer ciklin e kohĂ«ve tĂ« fundit “papĂ« i mirĂ« / papĂ« i keq”.

Dhe AntĂłnio Costa po bĂ«n njĂ« punĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« mirĂ« si president i KĂ«shillit Europian – njĂ« rol qĂ«, nga sa kuptojmĂ« ne, pĂ«rfshin porositjen e sasisĂ« sĂ« duhur tĂ« ujit me gaz pĂ«r mbledhjet – sesa Charles Michel.

Pra, ja ku jemi: drejt lartësive të ndriçuara nga dielli të vitit 2026. Nuk mund të jetë më keq, apo jo?

Kush ka qenë në ngjitje

Putha njĂ« kryeministĂ«r: Me fjalĂ«t e pavdekshme tĂ« Avril Lavigne: Ai ishte kryeministĂ«r, ajo ishte yll popi – a mund tĂ« bĂ«het mĂ« e qartĂ«?

Justin Trudeau dhe Katy Perry janĂ« zyrtarisht nĂ« njĂ« lidhje. Rezulton se gjithçka qĂ« duhet pĂ«r tĂ« lulĂ«zuar njĂ« çift “power” Ă«shtĂ« njĂ« marifet i sikletshĂ«m turizmi hapĂ«sinor dhe njĂ« dorĂ«heqje nĂ« turp. Ka shpresĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«, njerĂ«z.

Justin Trudeau dhe Katy Perry

Mbijetuesja: Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, arriti t’i mbijetojĂ« gjithsej tre mocioneve mosbesimi kĂ«tĂ« vit. PartitĂ« e ekstremit tĂ« djathtĂ« dhe tĂ« majtĂ« provuan fatin e tyre, duke vĂ«rtetuar se nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me ideologjinĂ« — thjesht nuk e pĂ«lqejnĂ« atĂ«. Dhe njerĂ«zit thonĂ« se shoqĂ«ria Ă«shtĂ« e pĂ«rçarĂ« pa shpresĂ«.

Kush ka qenë në rënie

Marrëdhëniet SHBA-BE:
Ju kujtohet kur SHBA-tĂ« e pĂ«lqenin vĂ«rtet BE-nĂ«? ZĂ«vendĂ«spresidenti JD Vance nuk e pĂ«lqen. NĂ« KonferencĂ«n e SigurisĂ« nĂ« Mynih, ai goditi demokracitĂ« europiane, duke kĂ«mbĂ«ngulur se kĂ«rcĂ«nimi i tyre mĂ« i madh nuk Ă«shtĂ« Rusia, por luftĂ«rat e tyre kulturore. Me miq tĂ« tillë 

Titujt mbretërorë:

Duka i Jorkut, Princi Andrew, nuk ekziston më. Tani ai do të njihet si Andrew Mountbatten Windsor. Që, për nga emrat e mesëm, është ndëshkim i mjaftueshëm. Vëllai i tij i madh, Charlie, ia preu gjithashtu financimin publik. Nëse Mountbatten-i ndonjëherë ka nevojë për punë, gjithmonë ka Pizza Express.

Çmim ironik pĂ«r pĂ«rdorimin e shkĂ«lqyer tĂ« kaosit politik nĂ« njĂ« demokraci

ÇfarĂ« viti ka qenĂ« pĂ«r Marine Le Pen-in dhe politikĂ«n franceze, e cila i dha ItalisĂ« njĂ« vit tĂ« rrallĂ« pushimi nga tĂ« qenit maskota kaotike e EuropĂ«s.

Udhëheqësja e partisë së ekstremit të djathtë, Tubimi Kombëtar, u ndalua të kandidojë për poste publike për pesë vjet, pas një skandali me vende pune fiktive në Parlamentin Europian në mars.

NĂ« teori, kjo e pĂ«rjashton nga gara presidenciale e vitit 2027 – duke supozuar se deri atĂ«herĂ« do tĂ« kemi ende demokraci funksionale. Karriera e saj duhej tĂ« kishte marrĂ« fund aty.

Por Marine nuk Ă«shtĂ« nga ato qĂ« dorĂ«zohen, sidomos kur krahu i djathtĂ«, Barbie Bardella, pret – paksa tepĂ«r i etur – nĂ« prapaskenĂ« pĂ«r tĂ« marrĂ« stafetĂ«n.

Gjithçka që i duhej ishte që elektorati francez të shpërqendrohej nga skandale më të freskëta dhe ta linte të planifikonte rikthimin e saj në heshtje.

Dhe ja ku hyn: Presidenti Emmanuel Macron dhe njĂ« studim rasti pĂ«r sindromĂ«n “burrĂ« i sigurt nĂ« vetvete, heteroseksual, i bardhĂ«, nĂ« kufijtĂ« e iluzionit”.

Ai i konsumoi kryeministrat më shpejt sesa Samantha Jones ndërronte të dashurit, duke u dukur çdo herë i habitur kur njëri largohej.

ËshtĂ« gati e lezetshme qĂ« asnjĂ«herĂ« nuk e konsideroi mundĂ«sinĂ« se problemi mund tĂ« ishte vetĂ« ai. Ndoshta vĂ«rtet ka ardhur koha pĂ«r njĂ« presidente grua qĂ« t’i sjellĂ« stabilitet FrancĂ«s: shikoni ItalinĂ« dhe qeverinĂ« e saj absolutisht-jo-neo-fashiste, pĂ«r shembull. Ah, sa janĂ« ndĂ«rruar pllakat.

Burimi: “Politico” / PĂ«rshtati: Gazeta “Si”

The post ‘Mirupafshim, 2025! Nuk ishte kĂ«naqĂ«si tĂ« tĂ« njihnim’ appeared first on Gazeta Si.

Si erdhi LVV-ja deri te fitorja ‘spektakolare’?

✇Gazeta Si
By: erion.abule
29 December 2025 at 11:51

Gazeta Si – Zgjedhjet e parakohshme parlamentare – tĂ« cilave u paraprinĂ« pĂ«rplasjet disamuajshe ndĂ«rmjet partive politike, bllokadat institucionale dhe fjalori polarizues – pĂ«rfunduan me njĂ« fitore bindĂ«se tĂ« LĂ«vizjes VetĂ«vendosje (LVV).

NjohĂ«sit e zhvillimeve politike vlerĂ«sojnĂ« pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« (REL) se zgjedhjet e 28 dhjetorit ia sollĂ«n partisĂ« sĂ« kryeministrit nĂ« detyrĂ«, Albin Kurti, njĂ« fitore “spektakolare”, tĂ« cilĂ«n ajo e arriti kryesisht falĂ« “dobĂ«sive” tĂ« partive opozitare.

LVV-ja i fitoi 49.30 për qind të votave, pa llogaritur votat me kusht dhe ato të diasporës, sipas rezultateve preliminare të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ).

“Kjo Ă«shtĂ« njĂ« fitore spektakolare e LĂ«vizjes VetĂ«vendosje, tĂ« cilĂ«n ia ka dhuruar opozita me mungesĂ«n totale tĂ« ideve se si tĂ« ballafaqohen me popullizmin e fuqishĂ«m tĂ« Kurtit”, thekson analisti Artan Muhaxhiri pĂ«r REL-in. TĂ« dhĂ«nat preliminare tĂ« KQZ-sĂ« tregojnĂ« se partitĂ« opozitare ngelĂ«n shumĂ« mbrapa.

Partia Demokratike e Kosovës (PDK) i fitoi 21.01 për qind të votave, Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK)13.59 për qind, ndërkaq Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) 5.68 për qind.

Nisma Socialdemokrate, me vetëm 1.72 për qind të votave nuk ka arritur ta kalojë pragun zgjedhor.

Lista Serbe, partia më e madhe e serbëve të Kosovës, i fitoi 4.74 për qind të votave.

Fitoren e LVV-sĂ«, politologu DritĂ«ro Arifi e sheh si rezultat tĂ« disa faktorĂ«ve tĂ« ndĂ«rlidhur – “propagandĂ«s sĂ« fuqishme” qĂ« ka kjo parti, si dhe dobĂ«sive tĂ« partive opozitare, tĂ« cilat nuk kanĂ« arritur tĂ« jenĂ« mjaftueshĂ«m aktive dhe tĂ« prezantojnĂ« ekspertizĂ«.

“MĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja Ă«shtĂ« se qytetarĂ«t e kanĂ« vĂ«rejtur mungesĂ«n e lidershipit te partitĂ« opozitare, si dhe tĂ« njĂ« personi qĂ« do tĂ« mund ta ndryshonte gjendjen”, thekson Arifi pĂ«r REL-in.

Bazuar nĂ« rezultatet preliminare, LVV-ja pritet t’i ketĂ« 56 ulĂ«se nĂ« Kuvendin e KosovĂ«s, PDK-ja 23 ulĂ«se, LDK-ja 15 ulĂ«se dhe AAK-ja 6 ulĂ«se.

Lista Serbe pretendon se i ka fituar të gjitha dhjetë ulëset e rezervuara për komunitetin serb në Kuvend, por mbetet ende në pikëpyetje nëse partia tjetër serbe, Partia Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë e Nenad Rashiçit, do ta fitojë një ulëse.

Lëvizja Vetëvendosje po shkon në drejtim të përsërisë ose tejkalojë rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2021, kur kishte fituar 50.28 për qind të votave.

Asokohe ajo e krijoi shumicën parlamentare pa koalicion me partitë e tjera shqiptare, por vetëm me deputetë nga pakicat joserbe, të cilat i kanë 10 ulëse të garantuara në Kuvend, gjithashtu.

Lideri i LVV-sĂ«, Albin Kurti, pas shpalljes sĂ« rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se “sa mĂ« parĂ« qĂ« certifikohen rezultatet e zgjedhjeve, aq mĂ« shpejt do tĂ« krijohen institucionet”.

Ai i ka ftuar partitë e tjera që të bashkëpunojnë për marrëveshjet ndërkombëtare, duke thënë se ky hap do të jetë test për bashkëpunimin e mundshëm të mëtejmë, përfshirë edhe çështjen e zgjedhjes së presidentit të vendit në pranverë.

“Natyrisht qĂ« duhet ta bisedojmĂ« me opozitĂ«n kĂ«tĂ« çështje. Por, paraprakisht duhet tĂ« diskutojmĂ« pĂ«r marrĂ«veshjet ndĂ«rkombĂ«tare”, tha Kurti.

Kreu i PDK-së, Bedri Hamza nuk ka reaguar pas përmbylljes së procesit të votimit.

NdĂ«rkaq, lideri i LDK-sĂ«, Lumir Abdixhiku, e ka uruar fituesin e zgjedhjeve, duke thĂ«nĂ« se “Kosova ka nevojĂ« pĂ«r demokraci funksionale”.

Ai e mori përgjegjësinë për rezultatin e dobët të partisë së tij, duke mos e përjashtuar as mundësinë e dorëheqjes së tij.

Lideri i AAK-së, Ramush Haradinaj, menjëherë pas mbylljes së votimeve u shpreh i kënaqur me rezultatin e partisë së tij.

Kryetari i ListĂ«s Serbe, Zllatan Ellek, pas publikimit tĂ« rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se ka fituar mbi 90 pĂ«r qind tĂ« votave tĂ« komunitetit serb dhe “tĂ« gjitha dhjetĂ« mandatet” e deputetĂ«ve tĂ« rezervuara pĂ«r kĂ«tĂ« komunitet.

Megjithatë, ai theksoi se për rezultatin final, Lista Serbe pret vlerësimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.

Fjalori “i zbutur” i Kurtit dhe sfidat e sĂ« ardhmes

Fjalimi i Kurtit, kur e shpalli fitoren pas publikimit tĂ« rezultateve preliminare nga KQZ-ja, ishte “mjaft i kujdesshĂ«m dhe i matur”, nĂ« raport me partitĂ« tjera shqiptare, vlerĂ«sojnĂ« vĂ«zhguesit e zhvillimeve zgjedhore.

Por, sipas tyre, sfidat tĂ« cilat e presin shumicĂ«n e re parlamentare, por edhe qeverinĂ« e re, pĂ«rfshirĂ« edhe zgjedhjen e presidentit tĂ« vendit nĂ« pranverĂ«n e vitit 2026, nuk i lĂ«nĂ« vend “arrogancĂ«s tĂ« Kurtit”, tĂ« cilĂ«n ai e kishte shfaqur ndaj kundĂ«rshtarĂ«ve politikĂ« pas zgjedhjeve parlamentare tĂ« vitit 2021 dhe atyre tĂ« 9 shkurtit 2025.

“Nuk jemi mĂ«suar ta shohim Kurtin nĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«. Por, kjo Ă«shtĂ« gjĂ« pozitive. MirĂ«po, nga kĂ«ndvĂ«shtrimi im, gjuha e trupit e tradhtonte. Normalisht qĂ« gjuha ishte e fituesit, por nuk e kishte entuziazmin e fituesit”, thekson politologu Arifi pĂ«r REL-in.

Ai, por edhe analisti Muhaxhiri, besojnë se Kurti, i cili pritet të jetë për herë të tretë kryeministër, mund ta krijojë qeverinë e re vetëm me partinë e tij dhe me pakicat joserbe.

Një koalicion me një parti tjetër shqiptare, do të ishte rezultat i dëshirueshëm për Kurtin, vlerësojnë ata.

Megjithatë, Muhaxhiri vlerëson se hendeku i krijuar ndër vite ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, frika e LDK-së se mund të humbë edhe më shumë elektorat në rast të një marrëveshjeje me LVV-në, e bëjnë të pamundur një koalicion të LVV-së me dy partitë më të mëdha opozitare, por edhe ndonjë mbështetje të këtyre partive si opozitë.

“Do tĂ« jetĂ« shumĂ« vĂ«shtirĂ« qĂ« [Kurti] t’i bindĂ« PDK-nĂ« dhe LDK-nĂ« qĂ« tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« sallĂ«, pĂ«r tĂ« arritur kuorumin prej 80 deputetĂ«sh pĂ«r zgjedhjen e presidentit ose presidentes. LDK-ja dhe PDK-ja konsiderojnĂ« qĂ« presidentja [Vjosa] Osmani, me shumĂ« veprime tĂ« saj, i ka ndihmuar LVV-sĂ«â€, theksoi Muhaxhiri pĂ«r REL-in.

Ai shtoi se refuzimi i bashkĂ«punimit ndĂ«rmjet partive politike pĂ«r zgjedhjen e presidentit, mund ta çojĂ« sĂ«rish vendin nĂ« zgjedhje, qysh nĂ« pranverĂ« kur Osmanit t’i mbarojĂ« mandati nĂ« prill.

Politologu Arifi shpreh mendimin se në rast se Lëvizja Vetëvendosje e tejkalon rezultatin e vitit 2021, Kurti do ta shqyrtojë nëse nevojë edhe për një mandat të presidentes Osmani, apo synon të propozojë një kandidat tjetër.

Sipas tij, kornizat që përcaktohen për partitë politike opozitare shqiptare, në bazë të numrave të ulëseve të fituara në Kuvend, nuk u mundësojnë hapësirë të madhe për manovrim më rastin e zgjedhjes së presidentit në mandatin e ardhshëm.

“Opozita do ta bĂ«jĂ« njĂ« kuazi-pragmatizĂ«m, nĂ« kĂ«tĂ« rast tĂ« detyruar, qĂ« tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« sallĂ«, sepse alternativa tjetĂ«r janĂ« zgjedhjet e parakohshme, nĂ« tĂ« cilat, nĂ«se opozita del si problematike, atĂ«herĂ« zoti Kurti mund tĂ« fitojĂ« 60-70 pĂ«r qind tĂ« votave totale”, thekson Arifi pĂ«r REL-in.

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit, janë rezultat i mospajtimeve dhe përplasjeve ndërmjet partive politike, të cilat pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, nuk arritën ta konstituimin Kuvendin deri më 10 tetor.

Kurti mĂ« pas nuk arriti t’i marrĂ« votat e mjaftueshme nĂ« Kuvend pĂ«r formimin e qeverisĂ«. QeverinĂ« nuk arriti ta formojĂ« as i mandatuari i dytĂ«, Glauk Konjufca, po ashtu nga LVV-ja, gjĂ« qĂ« detyroi presidenten Osmani tĂ« shpallĂ« zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

Teksa Kurti synon të formojë qeverinë e re, KQZ-ja ende ka punë deri në shpalljen e rezultateve përfundimtare, pasi duhen numëruar votat për deputetë, ato nga diaspora, votat me kusht, si dhe të personave me nevoja të veçanta.

Të gjitha këto hapa kanë edhe afate për ankesa, të cilët mund të jenë arsye për të marrë disa javë deri te formimi i ekzekutivit të ri. /REL/

The post Si erdhi LVV-ja deri te fitorja ‘spektakolare’? appeared first on Gazeta Si.

A do tĂ« vendosin ‘BabagjyshĂ«t’ nga Zvicra pĂ«r zgjedhjet nĂ« KosovĂ«?

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
28 December 2025 at 09:45

Nga Gazeta ‘Si’- NdonjĂ«herĂ« karikaturistĂ«t janĂ« vĂ«zhguesit mĂ« tĂ« mprehtĂ« tĂ« realitetit.

Pak para zgjedhjeve parlamentare nĂ« KosovĂ«, qĂ« mbahen kĂ«tĂ« tĂ« diel, karikaturisti i njohur Jeton Mikullovci vizatoi njĂ« aeroplan, njĂ« anije, njĂ« autobus udhĂ«timi dhe njĂ« makinĂ« me targĂ«n “Diaspora”. NĂ« timonin e secilit mjet ndodhet njĂ« Babagjysh i Vitit tĂ« Ri.

ËshtĂ« fundi i dhjetorit dhe qytetet e fshatrat e KosovĂ«s po ringjallen. Tani Ă«shtĂ« koha e kthimeve nĂ« atdhe: e njerĂ«zve qĂ« janĂ« sistemuar nĂ« ZvicĂ«r, Gjermani, Austri apo gjetkĂ« nĂ« EvropĂ«n PerĂ«ndimore.

NĂ« shtĂ«pi ata nuk quhen pa arsye “BabagjyshĂ« tĂ« Vitit tĂ« Ri”: diaspora jo vetĂ«m qĂ« mbĂ«shtet familjarĂ«t, por mban gjallĂ« edhe ekonominĂ« e vendit. Vitin e kaluar, nga diaspora drejt KosovĂ«s u dĂ«rguan 1.32 miliardĂ« euro – qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« 12.7 pĂ«r qind tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto.

19 mijë votues në Zvicër

Diaspora ka ndikim edhe politik – aq sa mund tĂ« pĂ«rcaktojĂ« rezultatin e zgjedhjeve. Rreth 80 mijĂ« kosovarĂ« me banim jashtĂ« vendit janĂ« regjistruar pĂ«r zgjedhjet parlamentare, prej tyre gati 19 mijĂ« nĂ« ZvicĂ«r. Ata votojnĂ« me postĂ« ose nĂ« pĂ«rfaqĂ«sitĂ« diplomatike. ShumĂ« tĂ« tjerĂ« do ta hedhin votĂ«n nĂ« KosovĂ«, pasi festat i kalojnĂ« nĂ« atdhe.

Sipas mediave lokale, që nga mesi i dhjetorit gati 400 mijë njerëz kanë hyrë në Kosovë. Vetëm nga Zvicra, të premten pritej të uleshin nëntëmbëdhjetë avionë në aeroportin e Prishtinës. Sipas Bankës Botërore, më shumë se 700 mijë njerëz me prejardhje kosovare jetojnë jashtë vendit. Në vetë Kosovën jetojnë rreth 1.6 milionë banorë.

Fushatë zgjedhore edhe në Zyrih dhe Grenchen

Fushata zgjedhore prej kohĂ«sh po zhvillohet edhe jashtĂ« vendit. NĂ« mesin e dhjetorit, kryeministri Albin Kurti nga lĂ«vizja e majtĂ« VetĂ«vendosje kĂ«rkoi vota nĂ« Zyrih dhe i vlerĂ«soi anĂ«tarĂ«t e diasporĂ«s si “heronj tĂ« heshtur”. Por edhe rivalĂ«t po mobilizohen: nĂ« Grenchen u mblodhĂ«n simpatizantĂ« tĂ« Lidhjes Demokratike tĂ« KosovĂ«s. Kjo forcĂ« politike, sot e treta pĂ«r nga fuqia, udhĂ«hoqi nĂ« vitet 1990 rezistencĂ«n paqĂ«sore kundĂ«r shtypjes serbe.

Jo tĂ« gjithĂ« janĂ« tĂ« kĂ«naqur me rolin e diasporĂ«s nĂ« politikĂ«n kosovare. Disa gazetarĂ« sensacionalistĂ« nĂ« PrishtinĂ« kanĂ« kĂ«rkuar madje t’u hiqet e drejta e votĂ«s kosovarĂ«ve jashtĂ« vendit. Kjo Ă«shtĂ« megjithatĂ« jorealiste: sipas KushtetutĂ«s, çdo qytetar dhe qytetare e vendit mbi moshĂ«n 18 vjeç ka tĂ« drejtĂ« vote.

KritikĂ«t e akuzojnĂ« VetĂ«vendosjen se po e instrumentalizon diasporĂ«n. Premtimi i Kurtit pĂ«r tĂ« qeverisur me “duar tĂ« pastra” gjen jehonĂ« te tĂ« mĂ«rguarit: duke jetuar nĂ« shtete me sundim funksional tĂ« ligjit, ata reagojnĂ« veçanĂ«risht ndjeshĂ«m ndaj korrupsionit dhe nepotizmit nĂ« atdhe.

Një ngërç dhjetëmujorsh

Bilanci i Kurtit që nga fitorja e tij e bujshme në zgjedhjet e vitit 2021 është zhgënjyes. Edhe pse arriti të frenojë korrupsionin sistemik të partive të vjetra të rrënjosur që nga fundi i luftës më 1999, ai u rrethua me ministra të papërvojë, disa edhe të paaftë. Reformat e rëndësishme dhe projektet infrastrukturore mbetën pezull. Ai nuk e shfrytëzoi shumicën absolute për të forcuar kohezionin e brendshëm të vendit. Përkundrazi, opozitës iu qas me përçmim dhe humbi mundësinë për të ndërtuar ura politike.

Zgjedhjet parlamentare tĂ« kĂ«saj tĂ« diele janĂ« tashmĂ« tĂ« dytat kĂ«tĂ« vit. NĂ« fillim tĂ« shkurtit, VetĂ«vendosje doli partia mĂ« e madhe, por nuk arriti shumicĂ«n absolute. Pasoi njĂ« ngĂ«rç dhjetĂ«mujorsh, gjatĂ« tĂ« cilit Kurti nuk gjeti partner koalicioni. Me partitĂ« qĂ« dolĂ«n nga Ushtria Çlirimtare e KosovĂ«s (UÇK), kryeministri nuk pranoi tĂ« bashkĂ«qeverisĂ« – ai i konsideron ato pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r korrupsionin endemik nĂ« vend.

Nga ana tjetër, Lidhja Demokratike e Kosovës refuzoi bashkëpunimin me Kurtin, duke e akuzuar për populizëm dhe për përkeqësim të marrëdhënieve me aleatët perëndimorë. Arsyeja qëndron te veprimet e njëanshme të Kurtit: ai shpesh merrte vendime pa u konsultuar më parë me SHBA-në dhe BE-në, çka solli tensione diplomatike.

Një mbret i nëntokës mbetet i paprekur

Në thelb, bëhet fjalë për përpjekjen e qeverisë për ta vënë veriun e Kosovës, të banuar kryesisht nga serbë, nën kontrollin shtetëror. Ky rajon ishte për vite me radhë i drejtuar nga Beogradi përmes partisë Lista Serbe dhe aktorëve të krimit të organizuar.

Situata u pĂ«rshkallĂ«zua nĂ« fund tĂ« vitit 2022, kur qeveria qendrore nĂ« PrishtinĂ« kĂ«rkoi qĂ« automjetet nĂ« veri tĂ« pajiseshin me targa kosovare. Me urdhĂ«r nga Beogradi, policĂ«t e pakicĂ«s serbe dhanĂ« dorĂ«heqjen dhe kthyen uniformat; edhe gjyqtarĂ«t dhe kryetarĂ«t e komunave braktisĂ«n postet e tyre nĂ« shenjĂ« proteste. NjĂ« vit mĂ« vonĂ«, zĂ«vendĂ«skryetari i ListĂ«s Serbe, Milan Radoiçiç, organizoi njĂ« sulm terrorist nĂ« veri tĂ« KosovĂ«s, ku u vra njĂ« polic. Radoiçiç, njĂ« bashkĂ«punĂ«tor i ngushtĂ« i presidentit autokrat serb Aleksandar Vuçiç, u arratis nĂ« Serbi bashkĂ« me dhjetĂ«ra persona tĂ« armatosur. Atje jeton ende sot – i paprekur nga drejtĂ«sia serbe.

Diplomatët perëndimorë kërkojnë dialog

Në tetor, serbët i dhanë fund bojkotit dhe morën pjesë në zgjedhjet lokale. Kandidatët e Listës Serbe fituan në nëntë komuna, përfshirë katër në veri të vendit.

Marrja e pushtetit kaloi paqĂ«sisht – gjĂ« qĂ« u vlerĂ«sua nga Brukseli dhe Uashingtoni. Si reagim, BE-ja hoqi disa sanksione ndaj KosovĂ«s, siç ishte ngrirja e fondeve tĂ« zhvillimit.

Pavarësisht këtij lehtësimi, diplomatët perëndimorë vazhdojnë të jenë të pakënaqur me kursin e ashpër dhe pa kompromis të Kurtit në veri. Edhe zëra nga shoqëria civile në Prishtinë kërkojnë që ai të intensifikojë dialogun me pakicën serbe.

Por një nismë e tillë shpesh është e pamundur: çdo serb që bashkëpunon me institucionet kosovare shpallet tradhtar nga Beogradi dhe vihet nën presion.// Tages Anzeiger

The post A do tĂ« vendosin ‘BabagjyshĂ«t’ nga Zvicra pĂ«r zgjedhjet nĂ« KosovĂ«? appeared first on Gazeta Si.

Lejuan ndërtime në zonë të mbrojtur/ Prokuroria e Sarandës dërgon për gjykim pesë persona

✇Abc News
By: Nijazi Mema
27 December 2025 at 09:38

Prokuroria pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Sarandë ka përfunduar hetimet dhe ka dërguar për gjykim pesë persona, mes tyre kryeinspektorin dhe tre inspektorë të Inspektoratit Vendor të Mbrojtjes së Territorit (IVMT) Sarandë, si dhe persona të tjerë të përfshirë në ndërtim pa leje në një zonë të mbrojtur.

Sipas ProkurorisĂ«, tĂ« pandehurit akuzohen pĂ«r veprat penale “ShpĂ«rdorim detyre” dhe “NdĂ«rtim i paligjshĂ«m”.  Hetimet kanĂ« zbuluar se nĂ« zonĂ«n e Ksamilit, nĂ« vendin e quajtur Kanali i Vivarit, janĂ« kryer ndĂ«rtime pa leje ndĂ«rtimi dhe pa kontratĂ« me AgjencinĂ« KombĂ«tare tĂ« Bregdetit, nĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe tĂ« konsiderueshme dhe brenda njĂ« zone tĂ« mbrojtur.

Kanali i Vivarit Ă«shtĂ« pjesĂ« e Parkut KombĂ«tar tĂ« Butrintit dhe gĂ«zon statusin “Monument Natyre”

Prokuroria sqaron se punonjësit e IVMT pranë Bashkisë Sarandë nuk kanë ndjekur procedurat ligjore për konstatimin e plotë të punimeve dhe nuk kanë marrë masën administrative të gjobës, duke krijuar kushtet për vijimin e ndërtimit të paligjshëm.

Për gjykim janë dërguar:

  • Resul Piro, i akuzuar pĂ«r “NdĂ«rtim tĂ« paligjshĂ«m”, “Pushtim toke”, “ShpĂ«rdorim toke” dhe “DĂ«mtim tĂ« habitateve nĂ« zonat e mbrojtura mjedisore”;

  • Personi juridik “Laguna Invest”, i akuzuar pĂ«r “NdĂ«rtim tĂ« paligjshĂ«m” dhe “Pushtim toke”;

  • Erton Zekaj, Besian Koci dhe Vangjel Xhavara, inspektorĂ« tĂ« IVMT SarandĂ«, tĂ« akuzuar pĂ«r “ShpĂ«rdorim detyre”;

  • Artur Musa, kryeinspektor i IVMT SarandĂ« nĂ« atĂ« periudhĂ«, i akuzuar gjithashtu pĂ«r “ShpĂ«rdorim detyre”.

Çështja pritet tĂ« shqyrtohet nga gjykata, ndĂ«rsa Prokuroria thekson se hetimet kanĂ« dokumentuar shkelje tĂ« rĂ«nda ligjore dhe dĂ«mtime tĂ« konsiderueshme tĂ« mjedisit nĂ« njĂ« zonĂ« me status tĂ« veçantĂ« mbrojtjeje.

OBSH: Një e treta e vdekjeve në Evropë lidhen me alkoolin

✇Abc News
By: Nijazi Mema
27 December 2025 at 08:07

 Alkooli është përgjegjës për një në tre vdekje nga lëndimet dhe dhuna në Evropë, duke paraqitur kërcënim të madh për shëndetin publik, veçanërisht gjatë periudhave të festave kur konsumi zakonisht rritet, thuhet në raportin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

Sipas raportit bazuar nĂ« tĂ« dhĂ«nat e vitit 2019, gati 145 mijĂ« vdekje tĂ« lidhura me lĂ«ndimet nĂ« rajon i atribuohen alkoolit, pĂ«rfshirĂ« vetĂ«lĂ«ndimin, lĂ«ndimet nĂ« trafikun rrugor dhe rrĂ«zimet. “AsnjĂ« substancĂ« tjetĂ«r psikoaktive nuk kontribuon kaq shumĂ« nĂ« lĂ«ndimet e paqĂ«llimshme dhe tĂ« qĂ«llimshme”, tha OBSH-ja duke paralajmĂ«ruar se alkooli mbetet faktor rreziku veçanĂ«risht i rrezikshĂ«m pĂ«r tĂ« rinjtĂ«.

OBSH-ja tha se Evropa ka nivelet më të larta të konsumit të alkoolit në nivel global, me përdorimin e alkoolit që shkakton rreth 800 mijë vdekje çdo vit, rreth një në çdo 11 vdekje.

“Alkooli Ă«shtĂ« substancĂ« toksike qĂ« dĂ«mton gjykimin, ngadalĂ«son kohĂ«n e reagimit dhe nxit sjelljen e marrjes sĂ« rrezikut”, tha Carina Ferreira-Borges, kĂ«shilltare rajonale e OBSH-sĂ« pĂ«r alkoolin, drogat e paligjshme dhe shĂ«ndetin e burgjeve, duke shtuar se shumĂ« lĂ«ndime tĂ« lidhura me alkoolin janĂ« tĂ« parandalueshme.

Raporti thekson një lidhje të fortë midis alkoolit dhe dhunës, ku më shumë se 40 për qind e vdekjeve nga dhuna ndërpersonale dhe mbi një e treta e vdekjeve nga vetëlëndimi në vitin 2019 ishin të atribuueshme alkoolit.

Alkooli gjithashtu përbën kërcënim serioz për adoleshentët dhe të rinjtë, tha OBSH-ja duke përmendur pirjen e tepërt episodike si faktor kyç pas lëndimeve rrugore, mbytjeve, rënieve dhe vetëlëndimit midis grupmoshave më të reja. Pavarësisht progresit në dekadat e fundit, pabarazi të mprehta vazhdojnë në të gjithë Evropën, thotë raporti.

Vendet e Evropës Lindore regjistrojnë shkallën më të lartë të vdekjeve nga lëndimet e lidhura me alkoolin, me alkoolin të lidhur me më shumë se gjysmën e të gjitha vdekjeve nga lëndimet në disa vende, krahasuar me më pak se 20 për qind në shumë shtete perëndimore dhe jugore.

Si shkohet drejt paqes? Kamberi: Pa njĂ« tryezĂ« SHBA-BE–Rusi–UkrainĂ« nuk ka zgjidhje tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r luftĂ«n

✇Abc News
By: Nijazi Mema
26 December 2025 at 13:47

TIRANË- Eksperti i marrĂ«dhĂ«nieve ndĂ«rkombĂ«tare, Geron Kamberi analizoi vatrat e nxehta nĂ« Lindjen e Mesme dhe fatin e krizĂ«s nĂ« Gaza dhe luftĂ«n UkrainĂ«-Rusi.

GjatĂ« intervistĂ«s nĂ« “News Line”, Kamberi u shpreh se nĂ« terren ka patur shumĂ« pĂ«rpjekje, por zgjidhjet reale tĂ« konflikteve janĂ« ende tĂ« largĂ«ta.

Ajo çfarĂ« do jetĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja Ă«shtĂ« s do jetĂ« e ardhmja e GazĂ«s. Si do vijojnĂ« marrĂ«veshje, çfarĂ« roli do kenĂ« vendet e tjera brenda kĂ«tij peizazhi. Duhet parĂ« se çfarĂ« roli do tĂ« marrĂ« Turqia. Duket sikur po merr njĂ« rol kujdestarie. PĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« ndĂ«rmjetĂ«suar konfliktin nĂ« UkrainĂ«, janĂ« ende tĂ« papĂ«rfunduara. Ka optimizĂ«m, i cili ngrohet dhe ftohet brenda disa orĂ«sh”, tha ai.

Lidhur me luftĂ«n UkrainĂ«-Rusi, eksperti u shpreh se nuk shikon zgjidhje tĂ« qĂ«ndrueshme nĂ«se nuk ulet nĂ« tavolinĂ« katĂ«rkĂ«ndĂ«shi gjeopolitik: SHBA, BE, Rusi dhe UkrainĂ«. MegjithatĂ«, Kamberi shpreson sĂ« viti 2026, tĂ« jetĂ« ogur i mirĂ« pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund konfliktit, qĂ« vijon tĂ« marrĂ« shumĂ« jetĂ« tĂ« pafajshme.

“PĂ«r sa kohĂ« qĂ« nuk do kemi njĂ« katĂ«rkĂ«ndĂ«sh nĂ« tavolinĂ« ku tĂ« pĂ«rfshihen, ShBA, BE, UkrainĂ« dhe Rusia nĂ« njĂ« tavolinĂ«, besoj se nuk do tĂ« funksionojĂ«.
Sa mĂ« gjatĂ« tĂ« vazhdojĂ« ai konflikt, aq mĂ« e vĂ«shtirĂ« do jetĂ« dhe pĂ«r BE, qĂ« tĂ« pĂ«rqendrohet te procesi i zgjerimit, uroj dhe shpresoj qĂ« mos tĂ« ketĂ« njĂ« zhvendosje fokusi nga ky objektiv. Shpresoj qĂ« viti 2026, tĂ« jetĂ« njĂ« vit, qĂ« tĂ« jemi afĂ«r zgjidhjes”, tha ai./abcnews.al

Si e nisĂ«n SHBA-tĂ« ‘luftĂ«n e ftohtë’ tĂ« ashpĂ«r kundĂ«r EuropĂ«s nĂ« teknologji

✇Gazeta Si
By: erion.abule
26 December 2025 at 10:31

Gazeta Si – Nga pĂ«rplasja e BE-sĂ«, nĂ« epokĂ«n e komisionerit Mario Monti kundĂ«r Microsoft-it, i akuzuar pĂ«r abuzim me pozicionin dominues, njĂ« debat qĂ« nisi nĂ« vitin 1998 dhe pĂ«rfundoi me gjobĂ«n e parĂ« tĂ« madhe transatlantike nĂ« 2004-Ă«n, kemi kaluar nĂ« njĂ« “luftĂ« tĂ« ftohtĂ«â€ tĂ« mirĂ«filltĂ« pĂ«r teknologjinĂ« e lartĂ«, tĂ« nisur nga SHBA-tĂ« kundĂ«r Brukselit.

Kjo është një ofensivë e përbërë nga tarifa ndëshkuese dhe tani edhe nga ndalimi i personazheve, mbi të gjithë ish-komisioneri Thierry Breton.

Ata akuzohen se janĂ« mbrojtĂ«s tĂ« rregullave pĂ«r mbrojtjen e pĂ«rdoruesve digjitalĂ«. BĂ«het fjalĂ« pĂ«r ligjet – Digital Markets Act dhe Digital Service Act – tĂ« votuara vitin e kaluar me shumicĂ« tĂ« madhe dhe tĂ« mbĂ«shtetura nga tĂ« gjitha vendet e Bashkimit Europian.

Në epokën e Donald Trump-it dhe gjigantëve teknologjikë që e mbështesin atë, kemi kaluar papritur nga konfliktet mes Komisionit të BE-së dhe kompanive të Silicon Valley-t, te një sfidë e hapur nga qeveria amerikane. Kjo sfidë ka të bëjë me natyrën dhe kufijtë e lirisë së fjalës dhe sovranitetit digjital.

Europa, pasi hoqi dorë në korrik nga vendosja e një takse digjitale që nuk pëlqehej nga amerikanët për të shmangur tarifat e Trump-it, sot gjendet në një situatë të vështirë.

Qeveria e SHBA-ve po i trajton zyrtarĂ«t dhe politikanĂ«t europianĂ« si tĂ« ishin oligarkĂ« rusĂ« nĂ«n sanksione. Kjo e ka detyruar BE-nĂ« tĂ« deklarojĂ« pĂ«rmes njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si se “sovraniteti rregullator i BE-sĂ« nuk Ă«shtĂ« i negociueshĂ«m”.

A dëshiron vërtet Uashingtoni, pasi ka akuzuar demokracitë europiane se janë joliberale, të detyrojë Europën të tërheqë ligjet e saj? Dhe si u arrit deri këtu?

Nga përplasja Monti-Microsoft, te ligjet e BE që sfidoi Trump

Për më shumë se një çerek shekulli, tensionet mes Brukselit dhe gjigantëve të Big Tech-ut kanë qenë një dukuri e zakonshme, ku qeveria amerikane nuk ndërhynte shumë. Kjo ndodhte edhe sepse që në fillim, në vitin 1998, hetimi i BE-së ndoqi një padi të ngjashme kundër Microsoft-it nga vetë Departamenti i Drejtësisë i SHBA-ve.

Pas Microsoft-it, në dekadën e dytë të shekullit XXI, radha i erdhi gjigantit të ri të internetit, Google-it. Ai u dënua tri herë me gjoba miliarda dollarësh për sjellje kundër konkurrencës: sepse detyroi kompanitë telefonike të instalonin sistemin Android në telefonat e tyre; sepse favorizoi platformat e veta në shërbimet e blerjeve dhe sepse bllokoi reklamat e konkurrentëve për të favorizuar rrjetin e tij, AdSense.

Me rregulloren GDPR për mbrojtjen e të dhënave, të votuar në 2016, Europa bëri një hap cilësor. Jo më vetëm treg dhe konkurrencë, por edhe privatësi dhe mbrojtje e të dhënave të qytetarëve.

Ky sistem i ri i detyroi firmat e mëdha, pothuajse të gjitha amerikane, të rimendonin mënyrën se si mbledhin të dhënat e përdoruesve.

Me dy ligjet e reja tĂ« vitit 2024 (DMA dhe DSA) dhe gjobat e para pĂ«r Apple-in (1.8 miliardĂ« euro), Meta-n (797 milionĂ«) dhe X-in (120 milionĂ«), tensionet u kthyen papritur nĂ« njĂ« “zjarr” tĂ« madh.

Filozofi të ndryshme, tarifa dhe sulm ndaj sovranitetit të Europës

Reagimi shumë i ashpër amerikan mund të interpretohet në tri mënyra:

1.Shpërthimi i tensioneve që lidhen me ndryshimet mes SHBA-ve dhe Europës për mbrojtjen e qytetarëve dhe lirinë e bizneseve. Europa vendos në plan të parë liritë civile dhe mbrojtjen e konsumatorit, ndërsa SHBA-të synojnë dinamizmin e biznesit dhe sigurinë kombëtare. Administrata Trump-it i sheh rregullat europiane si barriera që godasin kompanitë amerikane.

2.Trump-i po përdor rregullat digjitale për të luajtur lojën e tij të preferuar, atë të tarifave doganore. Në korrik, Brukseli u tërhoq nga taksa digjitale për të ulur tarifat e larta që Trump-i donte të vendoste ndaj BE-së. Por Ministri i Tregtisë, Howard Lutnick-u, i ka kërkuar BE-së të rishikojë rregullat digjitale në favor të kompanive amerikane, duke premtuar në këmbim një qëndrim më të butë të Uashingtonit për tarifat.

3.Presidenca Trump-it, nĂ« mandatin e dytĂ«, po bĂ«het autoritare brenda vendit dhe imperiale nĂ« marrĂ«dhĂ«niet ndĂ«rkombĂ«tare. Ai po ushtron presion tĂ« vazhdueshĂ«m mbi partnerĂ«t, jo vetĂ«m ndaj BE-sĂ«, por edhe ndaj BritanisĂ« sĂ« Madhe dhe KoresĂ« sĂ« Jugut. Uashingtoni duket se preferon aleatĂ« qĂ« i binden si “feudalĂ«â€.

Fjalët e ashpra të Sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, i cili dikur shihej si fytyra e moderuar e lëvizjes së Trump-it, përforcojnë këtë dyshim.

Rubio i quan ligjet europiane si “ndĂ«rhyrje tĂ« tepĂ«rta nga censurues tĂ« huaj”. PĂ«r tĂ«, kontrolli i pĂ«rmbajtjeve nĂ« rrjet pĂ«r tĂ« bllokuar shpifjet dhe urrejtjen Ă«shtĂ« thjesht censurĂ«.

Por nĂ« AmerikĂ«n e Trumpt, Vance dhe Elon Musk, vlen vetĂ«m linja radikale: “absolutizmi i lirisĂ« sĂ« fjalĂ«s”. Nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si qĂ« ky shpĂ«rthim i takon periudhĂ«s pas gjobĂ«s qĂ« BE-ja i vuri rrjetit X tĂ« Musk-ut.

Musk, njeriu që vlen 750 miliardë dollarë, u mjaftua me një kërkesë të shkurtër: shpërbërjen e Bashkimit Europian.

Burimi: “Corriere della Sera”

The post Si e nisĂ«n SHBA-tĂ« ‘luftĂ«n e ftohtë’ tĂ« ashpĂ«r kundĂ«r EuropĂ«s nĂ« teknologji appeared first on Gazeta Si.

Sondazhi/ Aleatët e SHBA: Trump më shumë krijon probleme sesa i zgjidh!

✇Gazeta Si
By: Megi Iskurti
23 December 2025 at 12:11

Nga Gazeta ‘Si’- “TĂ« pabesueshme! KrijojnĂ« mĂ« shumĂ« probleme sesa zgjidhje. NjĂ« forcĂ« negative nĂ« skenĂ«n botĂ«rore.”

Kështu i shohin Shtetet e Bashkuara një pjesë e madhe e aleatëve të saj më të afërt, sipas një sondazhi të ri, ndërsa presidenti Donald Trump po ndjek një riformatim të gjerë të politikës së jashtme amerikane.

Shumica relative nĂ« Gjermani dhe FrancĂ« — si dhe shumica e kanadezĂ«ve — thonĂ« se SHBA Ă«shtĂ« njĂ« forcĂ« negative nĂ« nivel global, sipas sondazhit tĂ« ri ndĂ«rkombĂ«tar POLITICO–Public First. QĂ«ndrimet nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar janĂ« mĂ« tĂ« pĂ«rziera, por mĂ« shumĂ« se njĂ« e treta e tĂ« anketuarve ndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin vlerĂ«sim pesimist.

Pothuajse shumica nĂ« tĂ« katĂ«r vendet thonĂ« gjithashtu se SHBA tenton tĂ« krijojĂ« probleme pĂ«r vendet e tjera, nĂ« vend qĂ« t’i zgjidhĂ« ato.

KĂ«to gjetje ofrojnĂ« njĂ« pasqyrĂ« se si po perceptohet riformĂ«simi i politikĂ«s sĂ« jashtme amerikane nga Trump — pĂ«rfshirĂ« njĂ« axhendĂ« tĂ« gjerĂ« tregtare, retorikĂ« tĂ« ashpĂ«r ndaj aleatĂ«ve tradicionalĂ« dhe njĂ« ripozicionim ushtarak — te disa nga aleatĂ«t mĂ« tĂ« afĂ«rt tĂ« Uashingtonit.

Kur u pyetĂ«n nĂ«se SHBA i mbĂ«shtet aleatĂ«t e saj nĂ« mbarĂ« botĂ«n apo i sfidon ata, shumica e kanadezĂ«ve thanĂ« kĂ«tĂ« tĂ« fundit, ashtu si edhe pak mĂ« pak se gjysma e tĂ« anketuarve nĂ« Gjermani dhe FrancĂ«. NĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, rreth 4 nĂ« 10 thonĂ« se SHBA i sfidon, dhe jo i mbĂ«shtet, aleatĂ«t e saj; mĂ« shumĂ« se njĂ« e treta thonĂ« se nuk mund t’i besohet nĂ« njĂ« krizĂ«; pothuajse gjysma thonĂ« se krijon probleme pĂ«r vendet e tjera; dhe 35 pĂ«r qind thonĂ« se SHBA Ă«shtĂ« njĂ« forcĂ« negative nĂ« pĂ«rgjithĂ«si.

Trump ka mjegulluar vijat tradicionale të aleancave globale gjatë vitit të tij të parë pas rikthimit në detyrë, veçanërisht në Kanada dhe Europë.

NĂ« njĂ« intervistĂ« tĂ« fundit pĂ«r POLITICO, ai e quajti EuropĂ«n njĂ« grup kombesh “nĂ« kalbĂ«zim”, tĂ« udhĂ«hequra nga njerĂ«z “tĂ« dobĂ«t”, ndĂ«rsa Strategjia e tij KombĂ«tare e SigurisĂ« argumentonte se kontinenti ka humbur “identitetet kombĂ«tare dhe vetĂ«besimin”.

NĂ« kontrast, strategjia pĂ«rdori njĂ« gjuhĂ« mĂ« pak tĂ« ashpĂ«r pĂ«r RusinĂ« — edhe pse aleatĂ«t europianĂ« tĂ« SHBA-sĂ« po pĂ«rgatiten pĂ«r atĂ« qĂ« liderĂ«t e kanĂ« quajtur njĂ« “luftĂ« hibride” me MoskĂ«n.

Sekretari i Shtetit Marco Rubio mbrojti qasjen e administratĂ«s, kur u pyet pĂ«r kritikat europiane, duke thĂ«nĂ« se aleanca transatlantike mbetet e rrĂ«njosur nĂ« vlera tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta “civilizuese”.

“UnĂ« mendoj se nĂ« thelb tĂ« kĂ«tyre marrĂ«dhĂ«nieve speciale qĂ« kemi qĂ«ndron fakti se kemi histori tĂ« pĂ«rbashkĂ«t, vlera tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, parime tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta civilizuese, pĂ«r tĂ« cilat nuk duhet tĂ« kĂ«rkojmĂ« falje,” tha Rubio nĂ« njĂ« konferencĂ« javĂ«n e kaluar.

Ky artikull është pjesë e një projekti të vazhdueshëm të POLITICO-s dhe Public First, një kompani e pavarur sondazhesh me seli në Londër, për të matur opinionin publik në një gamë të gjerë fushash politike.

Ndërsa Trump trondit marrëdhënie të kahershme, skepticizmi mes liderëve aleatë mund të jetë duke u reflektuar edhe në opinionin publik, tha Mattheë Kroenig, zëvendëspresident dhe drejtor i lartë në Qendrën Scoëcroft për Strategji dhe Siguri pranë Atlantic Council.

“Opinioni publik nĂ« demokraci shpesh pasqyron opinionin e elitave,” tha ai.

“Ajo qĂ« ndoshta po shihni Ă«shtĂ« se politikanĂ« nĂ« kĂ«to vende po shprehin skepticizĂ«m ndaj Shteteve tĂ« Bashkuara dhe administratĂ«s Trump, dhe kjo po reflektohet nĂ« sondazhet e opinionit publik.”

Kjo dinamikë po shfaqet në mbarë Europën dhe Kanadanë, teksa liderët përpiqen të ruajnë marrëdhënie gjithnjë e më të tendosura.

Në Gjermani, pasiguria mbi mbështetjen ushtarake amerikane për Ukrainën, pikëpyetjet mbi angazhimin e Uashingtonit ndaj NATO-s dhe lufta e tarifave e Trump-it kanë shtuar urgjencën që kancelari Friedrich Merz të shkojë përtej kufijve tradicionalë të vendit për shpenzimet e mbrojtjes dhe politikat ekonomike. Javë para marrjes së detyrës, Merz siguroi një reformë historike të shpenzimeve, që çliroi qindra miliarda euro për investime në mbrojtje dhe infrastrukturë, pas vitesh kursimesh të vetëimponuara.

Në Francë, ku skepticizmi ndaj SHBA-së ka qenë prej kohësh i thellë, presidenti Emmanuel Macron ka ndjekur diplomaci personale me Trump-in, duke përdorur njëkohësisht paparashikueshmërinë e tij për të forcuar argumentet për një autonomi strategjike më të madhe europiane.

“NĂ« dorĂ«zosh sovranitetin tĂ«nd njĂ« fuqie tjetĂ«r Ă«shtĂ« njĂ« gabim — De Gaulle nuk ka thĂ«nĂ« kurrĂ« diçka tjetĂ«r,” i tha POLITICO-s njĂ« oficer i lartĂ« ushtarak francez, duke kĂ«rkuar anonimitet.

NjĂ« zyrtar tjetĂ«r i mbrojtjes tha se Strategjia KombĂ«tare e SigurisĂ« e Trump-it ka rritur “ndĂ«rgjegjĂ«simin se diçka nuk shkon”.

NĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, Trump mbetet figurĂ« polarizuese, por kryeministri Keir Starmer ka shmangur kryesisht pĂ«rplasjet publike. Prioritetet e tij pĂ«rfshijnĂ« finalizimin e njĂ« marrĂ«veshjeje tregtare SHBA–MB dhe koordinimin e njĂ« pĂ«rgjigjeje europiane ndaj pĂ«rpjekjeve tĂ« Trump-it pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s nĂ« UkrainĂ« — pa zemĂ«ruar ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«, njĂ« ekuilibĂ«r delikat qĂ« shumĂ« liderĂ« aleatĂ« po pĂ«rpiqen tĂ« mbajnĂ«.

Kanadaja, ndërkohë, ka përjetuar përkeqësimin më të madh të marrëdhënieve, të cilat janë acaruar nga një luftë tregtare e ashpër dhe retorika periodike e Trump-it mbi aneksimin.

Amerikanët, në përgjithësi, ende e shohin vendin e tyre më pozitivisht sesa aleatët. Por demokratët shfaqin qëndrime shumë më negative që nga rikthimi i Trump-it në detyrë.

Pothuajse gjysma e votuesve që mbështetën Kamala Harris-in thonë se SHBA është një forcë negative në botë, krahasuar me vetëm 13 për qind të votuesve të Trump-it. Tre në katër votues të Trump-it thonë se SHBA është një forcë pozitive globale.

Burimi: Politico/PĂ«rshtati Gazeta Si

The post Sondazhi/ Aleatët e SHBA: Trump më shumë krijon probleme sesa i zgjidh! appeared first on Gazeta Si.

❌
❌