Në një veprim kryesisht të pazakontë, udhëheqësja e opozitës venezueliane, Maria Corina Machado, ia dorëzoi medaljen e saj të Çmimit Nobel për Paqen presidentit të SHBA-së, Donald Trump, në Shtëpinë e Bardhë të enjten, në atë që ajo e quajti "njohje për angazhimin e tij unik ndaj lirisë".

Machado u vlerësua me Çmimin Nobel për Paqen për vitin 2025 për udhëheqjen e saj të lëvizjes opozitare të Venezuelës mes një shtypjeje nga Nicolas Maduro, veçanërisht në zgjedhjet presidenciale shumë të përfolura të vitit 2023 në vendin e Amerikës së Jugut.

Ndërkohë, Trump urdhëroi një operacion të shpejtë ushtarak amerikan më 3 janar që rezultoi në kapjen e Maduros.

Ish-udhëheqësi venezuelian dhe bashkëshortja e tij tani përballen me akuza të lidhura me trafikimin e drogës në New York.

"I dorëzova presidentit të Shteteve të Bashkuara medaljen, Çmimin Nobel për Paqen", u tha Machado gazetarëve ndërsa po largohej nga Shtëpia e Bardhë të enjten.

Trump konfirmoi në rrjete sociale se Machado ia kishte lënë medaljen për ta mbajtur, dhe tha se ishte një nder që e takoi atë.

“Ajo është një grua e mrekullueshme që ka kaluar kaq shumë. Maria më dha Çmimin e saj Nobel për Paqen për punën që kam bërë”, tha Trump.

“Një gjest kaq i mrekullueshëm respekti të ndërsjellë. Faleminderit Maria”, shtoi ajo.

Edhe pse gjesti i Machados shënon një rast të rrallë të një laureati të gjallë që ndahet nga medalja e tij menjëherë pasi e ka marrë atë, nuk është i pashembullt dhe rregullat thonë se Machado mund ta dhurojë medaljen e saj të vërtetë, por jo vetë nderin.

Statutet e Fondacionit Nobel dhe testamenti i Alfred Nobelit — të cilat diktojnë meritat që duhet të kenë fituesit e çmimit — përcaktojnë se titulli i fituesit i përket personalisht individit dhe nuk mund të ndahet ose t’i caktohet ligjërisht një personi tjetër.

Medalja ose diploma e shoqëruar mund të jepet fizikisht, të shitet ose të nxirret në ankand, por kjo nuk ia jep titullin e çmimit askujt tjetër.

Disa laureatë të tjerë të Çmimit Nobel kanë dhuruar ose shitur më parë medaljet e tyre, megjithëse rrethanat dhe motivimet ndryshonin.

Ankand për refugjatët ukrainas

Gazetari rus Dmitry Muratov, i cili fitoi Çmimin Nobel për Paqen në vitin 2021 — së bashku me Maria Ressa nga Filipinet — për përpjekjet e tij për të mbrojtur lirinë e shprehjes në Rusi, e nxori në ankand medaljen e tij në qershor 2022 për një shumë rekord prej 103.5 milionë dollarësh (89.1 milionë euro).

Të gjitha të ardhurat nga shitja e mbajtur në Heritage Auctions në New York për një blerës anonim u dhuruan për fondin e UNICEF-it për fëmijët refugjatë ukrainas pas agresionit rus në Ukrainë.

Ankandi erdhi vetëm disa muaj pasi Rusia nisi agresionin në Ukrainë në shkurt të vitit 2022.

Mbledhja e fondeve gjatë luftës dhe gjestet famëkeqe

Në ditët e para të Luftës së Dytë Botërore, medaljet Nobel që u përkisnin fizikantëve danezë Niels Bohr dhe August Krogh, të cilët fituan përkatësisht në vitet 1922 dhe 1920, u shitën në ankand për të mbledhur fonde për ndihmën civile finlandeze gjatë Luftës së Dimrit midis Finlandës dhe Bashkimit Sovjetik në vitet 1939-1940.

Medaljet u dhuruan më vonë muzeve në Danimarkë.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, fizikantët gjermanë Max von Laue dhe James Franck, të dy laureatë të Çmimit Nobel, i dhanë medaljet e tyre Niels Bohrit ndërsa Gjermania naziste pushtoi vendet e tyre.

Për të parandaluar që medaljet të binin në duart e nazistëve, kimisti hungarez George de Hevesy, i cili punonte në laboratorin e Bohrit, i treti ato në acid.

Pas luftës, ari u gjet dhe Fondacioni Nobel i rimodeloi medaljet, të cilat iu kthyen familjes së von Laue dhe Franck.

Megjithatë, jo të gjitha historitë rreth medaljeve të Çmimit Nobel janë pozitive, dhe disa nga zgjedhjet e bëra nga laureatët ishin mjaft të diskutueshme.

Autori norvegjez Knut Hamsun, i cili fitoi Çmimin Nobel në Letërsi në vitin 1920, thuhet se ia dha medaljen e tij Ministrit të Propagandës të Gjermanisë naziste, Joseph Goebbels, gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Hamsun, i cili u takua me Adolf Hitlerin dhe Goebbelsin në vitin 1943, ishte një simpatizant i nazistëve që mbështeti pushtimin gjerman të Norvegjisë.

Të dhënat historike tregojnë se ai ia dha medaljen e tij Nobel Goebbelsit si një gjest simbolik mbështetjeje.

Reputacioni i Hamsunit u shkatërrua pas luftës, megjithëse veprat e tij letrare vazhdojnë të studiohen.

Rasti i James Watson

James D Watson shiti medaljen e tij mes polemikave në shtëpinë e ankandeve Christie's në dhjetor 2014 për rreth 4.8 milionë dollarë (4.13 milionë euro).

Watson, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi në vitin 1962 së bashku me Francis Crick dhe Maurice Wilkins për zbulimin e strukturës së ADN-së, tha se të ardhurat do të mbështesin institucionet kërkimore shkencore dhe kauzat e ruajtjes së natyrës.

Ai u bë laureati i parë i gjallë i Çmimit Nobel që shiti medaljen e tij, shkruan euronews.

Miliarderi rus Alisher Usmanov bleu medaljen vetëm për t'ia kthyer Watson në një ceremoni zyrtare në Moskë në vitin 2015, duke thënë se shkencëtari "e meritonte" ta kishte atë.

Vendimi i Watson për ta shitur erdhi mes vështirësive financiare dhe pas deklaratave kontroverse në lidhje me racën dhe inteligjencën, veçanërisht në lidhje me njerëzit me trashëgimi afrikane, të cilat dëmtuan reputacionin e tij dhe çuan në largimin e tij nga Laboratori Cold Spring Harbor, ku ai kishte shërbyer si kancelar.

Laboratori ia hoqi Watsonit titujt e tij dhe ia preu të gjitha lidhjet me të në vitin 2019.

Watson fillimisht kërkoi falje për vërejtjet e tij, por më vonë tha se pikëpamjet e tij mbetën të pandryshuara.

BE-ja i vendosi sanksione Usmanovit në vitin 2022, duke i vendosur një ndalim udhëtimi në të gjithë bllokun dhe duke i ngrirë të gjitha asetet për shkak të lidhjeve të tij me presidentin rus Vladimir Putin dhe qeverinë e tij.

Watson gëzonte lidhje të ngushta me Rusinë në fund të karrierës së tij.

Medalja e Çmimit Nobel të Crick, e fituar së bashku me Watson dhe Crick, u shit gjithashtu në Heritage Auctions në vitin 2013 për 2.27 milionë dollarë (1.95 milionë euro).

Një pjesë e të ardhurave nga shitja iu dhurua Institutit Francis Crick në Londër.

Medalja e Çmimit Nobel për Paqen e Norman Angell nga viti 1933, e fituar për promovimin e mirëkuptimit ndërkombëtar, u shit në Sotheby's në vitin 1983. Medalja tani mbahet nga Muzeu Imperial i Luftës në Londër.

Medalja e Aage Bohr, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fizikë në vitin 1975, u shit në ankand në vitin 2011 dhe përsëri në vitin 2019. Bohr ishte djali i Niels Bohr, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fizikë në vitin 1922.

Donacione me para çmimesh

Disa laureatë i kanë dhuruar paratë e çmimit Nobel në vend që të ndahen nga medaljet e tyre.

Albert Einstein i cili fitoi Çmimin Nobel në Fizikë në vitin 1921, ia la paratë e çmimit gruas së tij të parë Mileva Maric dhe fëmijëve të tyre sipas një marrëveshjeje divorci të paracaktuar.

Marrëveshja u bë përpara se Einstein të fitonte çmimin.

Në vitin 1979, laureatja e Çmimit të Paqes, shqiptare e lindur në Maqedoni, Nënë Tereza, kërkoi që eventi tradicional i Nobelit të anulohej dhe që fondet, së bashku me paratë e çmimit, t'u dhuroheshin drejtpërdrejt të varfërve.

Paul Greengard, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi në vitin 2000, dhuroi të gjitha fitimet e tij nga çmimi për të themeluar Çmimin Pearl Meister Greengard, një çmim vjetor që mbështet shkencëtaret gra.

Gunter Blobel, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi në vitin 1999, i dhuroi paratë e çmimit të tij për projektet e restaurimit për Dresdenin dhe për ndërtimin e një sinagoge në qytetin e tij të lindjes.

E Donnall Thomas, i cili fitoi Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi në vitin 1990, i dhuroi paratë e çmimit qendrës së tij kërkimore për të mbështetur punën e vazhdueshme në transplantimin e palcës së kockave.

Çmimi Nobel aktualisht përfshin një shpërblim monetar prej 11 milionë kronash suedeze (rreth 1 milion euro), megjithëse shuma ka ndryshuar gjatë dekadave. /Telegrafi/

Elon Musk e quajti drejtorin ekzekutiv të Ryanair, Michael O'Leary, një "idiot" i cili duhet të shkarkohet nga puna, duke përshkallëzuar një grindje publike që filloi pasi shefi i linjës ajrore përjashtoi instalimin e shërbimit të internetit Starlink të Musk në aeroplantë e Ryanair.

O'Leary hodhi poshtë idenë e pajisjes së më shumë se 600 aeroplanëve të Ryanair me sistemin Starlink të Musk , duke përmendur ndikimin e kostove të karburantit nga antena dhe duke vlerësuar se shërbimi do t'u kushtonte linjave ajrore deri në 250 milionë dollarë në vit.

Musk u përgjigj duke thënë se O'Leary ishte "i keqinformuar" dhe duke argumentuar se Ryanair nuk dinte si ta maste ndikimin e karburantit të pajisjeve Starlink, shkruan Reuters.

Duke folur më vonë për stacionin radiofonik irlandez Newstalk, O'Leary tha se Musk nuk dinte "asgjë" për aviacionin dhe rezistencën ndaj ajrit, duke e quajtur miliarderin amerikan një "idiot" dhe duke e përshkruar X si një "gropë plehrash".

Nuk vonoi shumë dhe Musk, kompania e të cilit SpaceX operon me Starlink, reagoi.

"CEO-i i Ryanair është një idiot i plotë. Shkarkojeni nga puna”, tha Muskl.

Kur një ndjekës sugjeroi që Musk duhet të blinte Ryanair dhe të shkarkonte vetë O'Leary-n, ai u përgjigj: "Ide e mirë."

Ndryshe, kompanitë ajrore janë bërë një bazë klientësh gjithnjë e më e rëndësishme për Starlink, një rrjet i mundësuar nga mijëra satelitë në orbitën e ulët të Tokës që synon të ofrojë WiFi më të shpejtë dhe më të besueshëm gjatë fluturimit.

Më shumë se dy duzina transportues - duke përfshirë United Airlines, Qatar Airways dhe Lufthansa - po e shpërndajnë shërbimin. /Telegrafi/

Farzat nuk kishte ndërmend kurrë të bëhej shofer taksie.

Ndërsa studionte drejtësi në Teheran, ai u përfshi në politikë. Atëherë filluan problemet e tij, tregoi ai për CNN.

Ai tha se u arrestua dhe u burgos katër herë gjatë nëntë viteve të fundit, dhe së fundmi po përballej me një akuzë për "kontakt me një shtet armiqësor". Ai e mohoi akuzën, e cila mbart një dënim me shtatë vjet burg.

Për shkak të të dhënave të tij “penale”, universiteti e përjashtoi.

Kështu, ai u bë shofer taksie, duke udhëtuar në rrugët e ngarkuara të Karajit, një qytet pranë Teheranit dhe së fundmi vend i protestave të forta antiqeveritare.

“Pashë forcat e regjimit duke qëlluar mbi njerëzit me plumba të vërtetë”, kujton Farzat.

“Plumbat qëlloheshin kryesisht në bark dhe poshtë në organet gjenitale. ... Pashë gjak në rrugë dhe tre trupa të vdekur brenda një udhëtimi prej 15 minutash me makinë. Të shtënat më intensive ishin më 8 dhe 9 janar”, shtoi ai.

Farzat nuk është emri i tij i vërtetë. Ai foli me kusht që CNN mos e tregonte fytyrën e tij dhe të përdorte vetëm pseudonimin që ai kishte dhënë nga frika e hakmarrjes.

Ai është në të 30-at dhe nga pakica kurde e Iranit, e cila përbën rreth 10% të popullsisë. Ai vjen nga Irani lindor, por ka jetuar për vite me radhë në zonën e Teheranit.

Me Iranin që ka pothuajse 10 ditë që ka rënë në një ndërprerje pothuajse të plotë të internetit dhe telekomunikacionit — dhe gazetarëve ndërkombëtarë nuk u është dhënë qasje në vend — rrëfimet e njerëzve si Farzat janë thelbësore në përpjekjen për të kuptuar ngjarjet në Iran.

Ai tha se mori pjesë në valën e protestave që tronditën Iranin në vitin 2022 pas vdekjes së 22-vjeçares Mahsa Amini.

Ai kujtoi se goditja qeveritare atëherë ishte brutale, por është e zbehtë në krahasim me trazirat e fundit .

“Forcat e sigurisë fillimisht përdorën plumba gome në vitin 2022. Këtë herë ata filluan të qëllonin drejtpërdrejt mbi protestuesit me plumba të vërtetë”, tha ai.

“Në një rrugë të vogël në Karaj, forcat e sigurisë vranë të paktën gjashtë protestues, si dhe një grua të re që u qëllua dhe u vra ndërsa këndonte nga ballkoni i saj”, shtoi ai.

Sipas një rrëfimi të një dëshmitari okular të raportuar nga Amnesty International , një spital në Karaj mori më shumë se 80 trupa natën e 8 janarit.

Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA, gati 3,000 njerëz janë vrarë në të gjithë vendin që nga fillimi i shtypjes nga Irani. /Telegrafi/

Qeveria izraelite ka reaguar ashpër ndaj njoftimit për përbërjen e Bordit Ekzekutiv të Gazës, duke theksuar se ky vendim është marrë pa asnjë koordinim me Izraelin dhe bie ndesh me politikën e tij zyrtare.

Në një deklaratë, Zyra e Kryeministrit bëri të ditur se çështja është konsideruar mjaft serioze, saqë kryeministri ka udhëzuar Ministrin e Punëve të Jashtme të kontaktojë Sekretarin e Shtetit të Shteteve të Bashkuara për të kërkuar sqarime.

“Njoftimi në lidhje me përbërjen e Bordit Ekzekutiv të Gazës, i cili është në varësi të Bordit të Paqes, nuk u koordinua me Izraelin dhe është në kundërshtim me politikën e tij”, shkruhet në postim.

“Kryeministri i ka udhëzuar Ministrit të Punëve të Jashtme të kontaktojë Sekretarin e Shtetit të SHBA-së për këtë çështje”, shton ai.

Ndryshe, i ashtuquajturi Bordi i Paqes, i zbuluar nga Shtëpia e Bardhë, do të mbikëqyrë qeverisjen e përkohshme të Gazës sipas planit të presidentit amerikan për t'i dhënë fund luftës së Izraelit në Gaza.

Shtëpia e Bardhë njoftoi të premten disa anëtarë të bordit, përfshirë Sekretarin e Shtetit të SHBA-së Marco Rubio, të dërguarin special të presidentit Donald Trump, Steve Witkoff, ish-kryeministrin britanik Tony Blair dhe dhëndrin e Trumpit, Jared Kushner.

Trump do të kryesojë bordin. /Telegrafi/

Thuhet se Apple do të lansojë një model të ri të MacBook Pro, i cili mund të mbërrijë edhe para fundit të vitit.

Një nga ndryshimet më të rëndësishme do të jetë teknologjia e re e ekranit OLED.

Samsung Display thuhet se ka nisur prodhimin masiv të paneleve OLED që Apple do të përdorë për MacBook Pro të ri.

Prodhimi i atij paneli pritej të fillonte më parë në tremujorin e dytë të vitit 2026, por Apple mund ta ketë përfunduar testimin më herët.

Përtej cilësisë më të lartë të imazhit të panelit OLED, MacBook Pro i rifreskuar do të jetë laptopi i parë i Apple me ekran me prekje.

Sigurisht, laptopët e rinj do të kenë çipin M6 të Apple.

Megjithatë, përpara këtyre, Apple duhet të lansojë modelet MacBook Pro me çipet M5 Pro dhe M5 Max, gjë që mund të ndodhë në javët në vijim. /Telegrafi/

Një grua nga Karolina e Jugut ndaloi në një dyqan për të pirë diçka dhe përfundoi duke blerë një biletë lotarie që i fitoi asaj një çmim prej 75,000 dollarësh.

Gruaja tha se ajo u ndal në tregun In and Out në Trotter Road për një pije, dhe ndërsa ishte aty ajo përfundoi duke blerë një biletë gërvishtëse Bingo me vlerë 3 dollarë.

Bileta rezultoi të ishte një fituese prej 75,000 dollarësh.

"Isha emocionuar”, kujtoi ajo.

Gruaja tha se paratë e çmimit do ta bëjnë jetën e saj pak më të lehtë.

“E di që paratë nuk janë gjithçka, por kjo me siguri do të më ndihmojë”, tha ajo. /Telegrafi/

Honda së shpejti do të prezantojë logon e saj të përditësuar.

Shenja H e rifreskuar do të vijë së pari në automjetet elektrike dhe hibride.

Por nuk do të kalojë shumë kohë para se pamja e re të përhapet në të gjithë markën.

Prodhuesi i automjeteve njoftoi se modeli i përditësuar H përfundimisht do të jetë i disponueshëm për të gjitha automjetet e prodhimit.

Logoja origjinale H u prezantua në vitin 1963. Honda e përshkruan dizajnin e përditësuar si një "themelim të dytë" të markës.

Prodhuesi i automjeteve thotë se "tregu i automobilave aktualisht po kalon një transformim të madh me elektrifikimin dhe zbatimin e teknologjive inteligjente".

Dhe ridizajnimi i logos së saj kryesore shërben për të modernizuar markën në përputhje me drejtimet në ndryshim të tregut.

Do ta shihni për herë të parë logon e re në automjetet elektrike dhe hibride duke filluar nga viti 2027.

Honda e tregoi për herë të parë logon e re H në konceptet e saj të Serisë 0. Megjithatë, përfundimisht do ta shihni kudo. /Telegrafi/

NASA filloi të zhvendosë raketën e saj hënore Artemis II dhe anijen kozmike Orion në platformën e lëshimit në Qendrën Hapësinore Kennedy.

Udhëtimi i ngadaltë dhe me orë të tëra nis testet përfundimtare përpara misionit të parë hënor me ekuipazh në më shumë se 50 vjet.

Zbatimi i këtij plani është thelbësor, pasi nis fazën përfundimtare të detyrave praktike që NASA duhet të kryejë në platformë.

Këtu, ekipet e lidhin mjetin me sistemet tokësore dhe kryejnë ushtrime numërimi mbrapsht.

NASA ka vendosur 6 shkurtin si datën më të hershme të lëshimit për Artemis II.

Artemis II do të shënojë lëshimin e parë me ekuipazh të NASA-s duke përdorur raketën e Sistemit të Lëshimit Hapësinor (SLS), duke dërguar astronautët në kapsulën Orion në një udhëtim afërsisht 10-ditor që bën një xhiro rreth Hënës përpara se të kthehet në Tokë.

Misioni synon të vërë në provë sistemet e mbështetjes së jetës, udhëzimit dhe sisteme të tjera kritike përpara një fluturimi të ardhshëm të Artemis që planifikon të ulë astronautët në sipërfaqen hënore.

Raketa dhe kapsula prej 11 milionë paundësh janë montuar në një platformë të lëvizshme lëshimi.

Por, NASA paralajmëron se koha e lëshimit mund të ndryshojë për shkak të motit ose problemeve teknike, dhe ka vendosur kufizime të rrepta në lidhje me vetëtimat, erën dhe temperaturën.

Agjencia hapësinore konfirmoi se ekuipazhi përfshin astronautët e NASA-s Reid Wiseman, Victor Glover dhe Christina Koch, me Hansen që i bashkohet si specialist i misionit.

Hansen pritet të bëhet kanadezja e parë e përfshirë në një mision eksplorimi të Hënës.

Në një konferencë për shtyp, kryetari i menaxhimit të misionit Artemis II, John Honeycutt, theksoi se "siguria e ekuipazhit do të jetë përparësia numër 1".

Ai gjithashtu vuri në dukje se afati kohor varet shumë nga testet e ardhshme në platformë që duhet të shkojnë pa probleme.

Analistët e politikës hapësinore theksuan se fluturimi do të ndjekë një trajektore "kthimi të lirë" - një lak rreth Hënës i projektuar për ta sjellë Orionin përsëri në Tokë edhe nëse motori i tij kryesor dështon.

“Këto janë llojet e ditëve për të cilat jetojmë”, tha Honeycutt ndërsa përgatitjet për lansimin e misionit përfunduan.

David Parker, ish-kreu i Agjencisë Hapësinore të Mbretërisë së Bashkuar, e përshkroi misionin si “një gjë të madhe”, duke shënuar përparim drejt eksplorimit të qëndrueshëm të Hënës dhe përfundimisht të Marsit.

Ndryshe, SHBA-të nuk kanë dërguar astronautë në Hënë që nga Apollo 17 në vitin 1972.

Misioni Artemis I i NASA-s, i cili fluturoi Orionin rreth Hënës pa ekuipazh në vitin 2022, përgatiti terrenin për Artemis II. Ky mision i ardhshëm synon t'i afrohet uljeve me ekuipazh dhe përfundimisht të krijojë një post të qëndrueshëm hënor. /Telegrafi/

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka njoftuar një valë tarifash ndaj aleatëve evropianë derisa Shtetet e Bashkuara të lejohen të blejnë Grenlandën.

Në një postim në Truth Social, Trump tha se tarifat prej 10% do të hyjnë në fuqi më 1 shkurt për Danimarkën, Norvegjinë, Suedinë, Francën, Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar, Holandën dhe Finlandën.

Këto tarifa do të rriten në 25% më 1 qershor dhe do të mbeten në fuqi derisa të arrihet një marrëveshje për blerjen e Grenlandës nga SHBA-të.

Trump akuzoi disa vende evropiane se po luanin një "lojë shumë të rrezikshme" në Grenlandë, duke thënë se "paqja botërore është në rrezik".

"Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda shkuan në Grenlandë me një qëllim të panjohur. Këto vende janë duke luajtur këtë lojë shumë të rrezikshme, morën një rrezik të papranueshëm”, sipas Trumpit.

Andaj, ai i sheh tarifat si një mënyrë për t’i dhënë fund shpejt kësaj situate potencialisht të rrezikshme.

Por, veprimi i tij nuk ka mbetur pa përgjigje.

I menjëhershëm ishte reagimi i disa prej liderëve të vendeve të kërcënuara me tarifa.

Presidenti francez Emmanuel Macron tha se Franca është e përkushtuar ndaj sovranitetit dhe pavarësisë së kombeve, në Evropë e më gjerë.

“Evropianët do t’u përgjigjen atyre në një mënyrë të bashkuar dhe të koordinuar nëse ato do të konfirmohen”, shtoi ai.

Nuk ka munguar as reagimi i kryeministrit britanik Keir Starmer.

"Pozicioni ynë për Grenlandën është shumë i qartë - ajo është pjesë e Mbretërisë së Danimarkës dhe e ardhmja e saj është një çështje për grenlandezët dhe danezët", tha ai. /Telegrafi/

Presidenti amerikan Donald Trump ka bërë thirrje për t'i dhënë fund mbretërimit 37-vjeçar të Ajatollah Ali Khameneit.

“Është koha për të kërkuar një lidership të ri në Iran”, tha Trump, ndërsa protestat e përhapura që kërkojnë fundin e regjimit duket se janë zbehur.

Mijëra protestues në të gjithë vendin u vranë gjatë tre javëve të fundit, duke e bërë Trumpin të kërcënonte vazhdimisht me ndërhyrje ushtarake.

Të martën, Trump u bëri thirrje iranianëve të vazhdonin protestat dhe të "merrnin kontrollin e institucioneve", duke thënë se "ndihma është duke ardhur".

Të nesërmen, presidenti ndryshoi papritur kursin, duke thënë se ishte informuar se vrasjet kishin ndaluar, shkruan Politico.

"Vendimi më i mirë që ai ka marrë ndonjëherë ishte të mos varte më shumë se 800 persona dy ditë më parë", tha Trump të shtunën, kur u pyet për madhësinë e një operacioni të mundshëm ushtarak amerikan në Iran.

Komentet e tij erdhën menjëherë pasi llogaria në X e Khameneit postoi një seri mesazhesh armiqësore drejtuar Trumpit, duke akuzuar presidentin amerikan si përgjegjës për dhunën vdekjeprurëse dhe trazirat në Iran.

Trump, pasi iu lexuan postimet, tha se sundimtarët e Teheranit mbështeten në shtypje dhe dhunë për të qeverisur.

"Ajo për të cilën ai është fajtor, si udhëheqës i një vendi, është shkatërrimi i plotë i vendit dhe përdorimi i dhunës në nivele të papara më parë", tha Trump.

"Për ta mbajtur vendin në funksionim - edhe pse ky funksion është një nivel shumë i ulët - udhëheqja duhet të përqendrohet në drejtimin e duhur të vendit të tij, siç bëj unë me Shtetet e Bashkuara, dhe jo në vrasjen e mijëra njerëzve për të mbajtur kontrollin", shtoi ai.

“Udhëheqja ka të bëjë me respektin, jo me frikën dhe vdekjen”, vazhdoi republikani.

Ky shkëmbim nënvizon një retorikë të ashpër midis Uashingtonit dhe Teheranit në një moment të paqëndrueshëm për rajonin.

“Ky njeri është një njeri i sëmurë që duhet ta drejtojë vendin e tij siç duhet dhe të ndalojë së vrari njerëz”, tha Trump.

“Vendi i tij është vendi më i keq për të jetuar kudo në botë për shkak të një lidershipi të dobët”, përfundoi ai. /Telegrafi/

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka ftuar udhëheqësit e Egjiptit dhe Turqisë t'i bashkohen "Bordit të Paqes" për të mbikëqyrur tranzicionin pas luftës në Gaza.

I ashtuquajturi Bordi i Paqes, i zbuluar nga Shtëpia e Bardhë, do të mbikëqyrë qeverisjen e përkohshme të Gazës sipas planit të presidentit amerikan për t'i dhënë fund luftës së Izraelit në Gaza.

Presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, e mori propozimin në një letër të dërguar nga Trumpi, duke e ftuar atë të “bëhet anëtar themelues” i bordit.

Ndërkohë, ministri i jashtëm i Egjiptit, Badr Abdelatty, tha se vendi po shqyrtonte një ftesë të veçantë nga Trump drejtuar presidentit egjiptian Abdel Fattah al-Sisi për t'u bashkuar me bordin.

Shtëpia e Bardhë njoftoi të premten disa anëtarë të bordit, përfshirë Sekretarin e Shtetit të SHBA-së Marco Rubio, të dërguarin special të presidentit Donald Trump, Steve Witkoff, ish-kryeministrin britanik Tony Blair dhe dhëndrin e Trumpit, Jared Kushner.

Trump do të kryesojë bordin.

Themelimi i bordit ishte pjesë e planit të presidentit amerikan për t'i dhënë fund luftës së Izraelit në Gaza, i cili u zbulua në tetor.

Plani thotë se një organ teknokratik palestinez do të mbikëqyret nga bordi ndërkombëtar, i cili do të mbikëqyrë qeverisjen e Gazës për një periudhë kalimtare.

Shtëpia e Bardhë nuk i detajoi përgjegjësitë e secilit anëtar të "bordit Ekzekutiv themelues".

Emrat nuk përfshijnë asnjë palestinez. Shtëpia e Bardhë tha se anëtarë të tjerë do të njoftohen gjatë javëve të ardhshme.

Bordi do të përfshijë gjithashtu ekzekutivin e kapitalit privat dhe miliarderin Marc Rowan, presidentin e Bankës Botërore Ajay Banga dhe Robert Gabriel, një këshilltar të Trumpit, tha Shtëpia e Bardhë, duke shtuar se Nickolay Mladenov, një ish-i dërguar i OKB-së për Lindjen e Mesme, do të jetë përfaqësuesi i lartë për Gazën.

Shtëpia e Bardhë tha se Gjenerali Major i Ushtrisë Jasper Jeffers, komandant i operacioneve speciale amerikane, u emërua komandant i Forcës Ndërkombëtare të Stabilizimit. /Telegrafi/

Një punonjës në një bibliotekë të Kalifornisë hapi një pako dhe u habit kur gjeti një libër që duhej të kthehej gati 46 vjet më parë.

Cassie Koldewyn, menaxhere e degës në lokacionin La Mesa të Bibliotekës së Qarkut San Diego, tha se e hapi pakon në fillim të janarit dhe zbuloi librin e pritur prej kohësh -- i cili ishte me të drejtë një kopje e librit “The Incredible Journey” nga Sheila Burnford.

"Arrita ta hapja dhe të shijoja aromën e librit të vjetër”, tha Koldewyn.

Pako u dërgua në mënyrë anonime, me një shënim ku shkruhej "Më vjen keq që jam kaq vonë".

Të dhënat e bibliotekës zbuluan se libri duhej të kthehej më 20 maj 1980. /Telegrafi/

Elon Musk po kërkon deri në 134 miliardë dollarë nga OpenAI dhe Microsoft, duke argumentuar se ai meriton "përfitimet e padrejta" që ata morën nga mbështetja e tij e hershme për startup-in e Inteligjencës Artificiale.

OpenAI fitoi midis 65.5 miliardë dhe 109.4 miliardë dollarë nga kontributet e sipërmarrësit miliarder kur ai ishte bashkëthemelues i OpenAI nga viti 2015, ndërsa Microsoft fitoi midis 13.3 miliardë dhe 25.1 miliardë dollarë, sipas Musk.

OpenAI e ka quajtur padinë "të pabazuar" dhe pjesë të një fushate "ngacmimi" nga Musk, shkruan Reuters.

Një avokat i Microsoft ka thënë se nuk ka prova që kompania "e ka ndihmuar dhe inkurajuar" OpenAI-n.

Pra, të dy kompanitë kundërshtuan pretendimet e Musk për dëmshpërblim në një padi të veçantë.

Musk, i cili u largua nga OpenAI në vitin 2018 dhe tani drejton xAI pretendon se operatori i ChatGPT OpenAI shkeli misionin e tij themelues në një ristrukturim të profilit të lartë në një entitet fitimprurës.

Një gjyqtar në Oakland të Kalifornisë vendosi këtë muaj që një juri do të dëgjojë gjyqin, i cili pritet të fillojë në prill.

Dosja e Musk thotë se ai kontribuoi rreth 38 milionë dollarë, 60% të financimit të hershëm të OpenAI, ndihmoi në rekrutimin e stafit, lidhi themeluesit me kontaktet kryesore dhe i dha besueshmëri projektit kur u krijua.

Në dosje thuhet se kontributet e Musk në OpenAI dhe Microsoft u llogaritën nga dëshmitari i tij ekspert, ekonomisti financiar C. Paul Wazzan.

Musk mund të kërkojë dëmshpërblim ndëshkues dhe dënime të tjera, duke përfshirë një urdhër të mundshëm ndalimi, nëse juria e gjen përgjegjëse njërën nga kompanitë, thuhet në dosje, pa specifikuar se çfarë forme mund të marrë ndonjë urdhër ndalimi. /Telegrafi/

Rregulloret më të rrepta për emetimet konsiderohen gjerësisht si sfidë e motorëve me djegie.

Kjo është veçanërisht sfiduese në Bashkimin Evropian, ku standardi i ardhshëm Euro 7 po u shkakton vështirësi të mëdha prodhuesve të automjeteve.

Megjithatë, BMW ka marrë masa paraprake për të siguruar që motorët e saj më të mëdhenj nuk do të ndalohen kur EU7 të hyjë në fuqi më vonë këtë dekadë.

Drejtori i Teknologjisë Joachim Post shpjegoi se motorët e gjeneratës së ardhshme janë projektuar që nga dita e parë për të përmbushur kërkesa më të larta.

Jo vetëm që motori me gjashtë cilindra në linjë dhe motori V8 do të vazhdojnë, por edhe motori V12 ekskluziv për markën Rolls-Royce.

BMW ndaloi së shituri një veturë me motor me dymbëdhjetë cilindra pas M760i Final Edition në vitin 2022.

Interesante është që Post tha se gjenerata e ardhshme e produkteve BMW do të ketë motorin V12.

Nuk është e qartë nëse ai po i referohej vetëm modeleve Rolls-Royce apo edhe atyre nga marka kryesore BMW. /Telegrafi/

Irani ka filluar të lehtësojë kufizimet gjithëpërfshirëse të komunikimit të vendosura pas protestave vdekjeprurëse antiqeveritare që tronditën vendin për më shumë se dy javë.

Autoritetet kanë rivendosur shërbimin e mesazheve të shkurtra (SMS) në të gjithë vendin si pjesë e një plani me faza pas tetë ditësh ndërprerjeje pothuajse totale të internetit.

Vendimi erdhi pas asaj që përshkruhet si stabilizim i situatës së sigurisë.

Autoritetet thanë se ndërprerja e internetit kishte “dobësuar ndjeshëm lidhjet e brendshme të rrjeteve të opozitës jashtë vendit” dhe kishte ndërprerë aktivitetet e “qelizave terroriste”.

Ata thanë se do të heqin gradualisht kontrollet e tjera të internetit dhe komunikimeve.

Zyrtarët thonë se rivendosja do të ndjekë një qasje me faza.

Udhëzimi i vetëm zyrtar deri më tani ka ardhur nga Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, i cili ka thënë se lidhja do të kthehet “së shpejti”.

Ndërkohë, tensionet mbeten të larta në Iran pavarësisht protestave që kanë qenë relativisht të qeta ditët e fundit. /Telegrafi/

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka njoftuar një sërë të re tarifash për një sërë vendesh që eksportojnë mallra në SHBA, duke filluar nga 1 shkurti.

Trump tha se këto do të mbeten në fuqi derisa “të arrihet një marrëveshje për blerjen e plotë dhe totale të Grenlandës” nga SHBA-të.

Presidenti tha se vendeve si Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda do t'u "ngarkohet një tarifë prej 10%" për "të gjitha dhe çdo" mall të dërguar në SHBA.

Më 1 qershor, kjo do të rritet në 25%.

Si kujtesë, tarifat janë taksa mbi mallrat e importuara dhe zakonisht i paguhen qeverisë nga kompanitë që sjellin produkte të huaja.

"Paqja botërore është në rrezik! Kina dëshiron Grenlandën dhe Danimarka nuk mund të bëjë asgjë në lidhje me këtë", tha Trump.

Ai vazhdon duke thënë se Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda "kanë udhëtuar drejt Grenlandës për qëllime të panjohura" dhe po luajnë një "lojë shumë të rrezikshme".

“Duhet të merren masa të forta në mënyrë që kjo situatë potencialisht e rrezikshme të përfundojë shpejt dhe pa diskutim", shton Trump. /Telegrafi/

Mijëra njerëz dolën në rrugët e kryeqytetit të Danimarkës, Kopenhagen, për të protestuar kundër përpjekjes së presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për të aneksuar Grenlandën.

Protesta pasoi paralajmërimin e Trumpit të premten se ai "mund të vendosë një tarifë" për vendet që kundërshtojnë planet e tij për të marrë përsipër Grenlandën.

Ato përkuan gjithashtu me një vizitë në Kopenhagen nga një delegacion dypartiak nga Kongresi i SHBA-së, i cili e ka bërë të qartë kundërshtimin e shumë amerikanëve ndaj kërcënimeve të administratës Trump.

Mijëra njerëz kishin thënë se do të merrnin pjesë në marshime dhe tubime të organizuara nga shoqatat e Grenlandës në Kopenhagen, si dhe në Aarhus, Aalborg, Odense dhe kryeqytetin e Grenlandës, Nuuk.

“Qëllimi është të dërgohet një mesazh i qartë dhe i unifikuar respekti për demokracinë dhe të drejtat themelore të njeriut në Grenlandë”, tha në faqen e saj të internetit Uagut, një shoqatë e banorëve të Grenlandës në Danimarkë.

Një protestë është planifikuar të mbahet në Nuuk, kryeqytetin e Grenlandës, për të protestuar kundër "planeve të SHBA-së për të marrë kontrollin e Grenlandës".

Protestuesit do të marshojnë drejt konsullatës amerikane duke mbajtur flamuj të Grenlandës. /Telegrafi/

Pasi bisedimet midis ministrave të jashtëm të Grenlandës, Danimarkës dhe zyrtarëve amerikanë të mërkurën nuk dhanë rezultate, presidenti amerikan Donald Trump u përball me pyetje se cilët mund të jenë hapat e tij të ardhshëm.

Duke folur me gazetarët në Zyrën Ovale, Trump - i cili vazhdon të rrisë presionin mbi Grenlandën në dëshirën e tij për të aneksuar territorin - refuzoi të përjashtonte mundësinë e largimit nga NATO.

“Grenlanda është shumë e rëndësishme për sigurinë kombëtare”, tha Trump, duke e dyfishuar argumentin e tij në lidhje me territorin e Mbretërisë së Danimarkës.

Ai vazhdoi duke thënë se SHBA-të “nuk mund të mbështeten te Danimarka” për të mbrojtur Grenlandën nga interesat ruse dhe kineze dhe paralajmëroi se ka shumë mundësi për të eksploruar.

“E zbuluat këtë javën e kaluar me Venezuelën”, tha Trump, duke iu referuar operacionit që rezultoi në kapjen e presidentit të Venezuelës, Nicolas Maduro, dhe gruas së tij, Cilia Flores .

Ministri i Jashtëm danez Lars Lokke Rasmussen tha se mbetet një “mosmarrëveshje themelore” midis Danimarkës dhe SHBA-së për atë që e pret Grenlandën.

Në një shfaqje force, Danimarka njoftoi të mërkurën një zgjerim të pranisë së saj ushtarake në dhe përreth ishullit, shkruan TIMES.

Disa aleatë evropianë të NATO-s ndoqën shembullin, me Suedinë dhe Gjermaninë midis vendeve që u zotuan të dërgonin personel ushtarak në territor.

Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, tha se mbrojtja e Grenlandës ishte një "shqetësim i përbashkët" për të gjithë NATO-n.

Duke i bërë jehonë këtij mendimi, Ministri danez i Mbrojtjes, Troels Lund Poulsen, tha se Danimarka po planifikon të ketë një prani "më të madhe dhe më të përhershme" të NATO-s në ishull.

“Është "thelbësore të tregohet se siguria në Arktik nuk është vetëm për Mbretërinë e Danimarkës, por për të gjithë NATO-n", tha Poulsen.

Ndërkohë, shefi i NATO-s, Mark Rutte, më herët këtë javë shprehu rëndësinë e “Arktikut dhe sigurisë së tij.

Duke vënë në dukje rëndësinë gjeopolitike të vendndodhjes së ishullit, ai tha se diskutimet janë duke vazhduar se si ta mbajnë atë të sigurt.

Por Trump argumentoi se çdo gjë më pak se kontrolli amerikan i Grenlandës është “i papranueshëm” dhe ka këmbëngulur që NATO “duhet të udhëheqë rrugën që SHBA ta marrë atë”.

Trump më parë e kishte përmendur idenë e largimit nga NATO-ja për shkak të mosmarrëveshjeve të tjera, dhe meqenëse këtë herë ai refuzon ta përjashtojë këtë mundësi, shqetësimet po rriten në lidhje me marrëdhënien e SHBA-së me aleancën.

Revista TIME foli me ekspertë ligjorë nëse Trump mund ta tërhiqte ligjërisht SHBA-në nga NATO, nëse ai do të ndiqte këtë rrugë dhe implikimet më të gjera që do të vinin në lojë.

Çfarë ka thënë Trump në lidhje me largimin e mundshëm nga NATO?

Gjatë mandatit të tij të parë në Shtëpinë e Bardhë (dhe muajve të parë të mandatit të tij të dytë), Trump shprehu pakënaqësitë e tij me NATO-n, kryesisht në lidhje me shpenzimet e mbrojtjes dhe sa kontribuon secili vend anëtar.

Ai argumentoi se SHBA-të nuk duhet të paguajnë më shumë për mbrojtjen.

Në gusht të vitit 2018, Trump iu referua bisedave që pati me zyrtarët e NATO-s nga viti i kaluar.

“Dikush tha a do të na lini nëse nuk i paguajmë faturat tona? Ata e urryen përgjigjen time. Unë thashë, po, do ta konsideroja”, kujtoi presidenti amerikan.

Në dhjetor 2024, përpara se të kthehej në Shtëpinë e Bardhë për mandatin e tij të dytë, Trump tha se NATO kishte “përfituar” nga SHBA-ja dhe tha se SHBA-ja do të mbetej anëtare vetëm nëse të tjerët “paguanin faturat e tyre”.

Vitin e kaluar, Trump arriti t’i bindë udhëheqësit e NATO-s të bien dakord për të rritur shpenzimet e mbrojtjes në 5% të prodhimit ekonomik të secilit vend deri në vitin 2035.

A mund të largohet ligjërisht Trump nga NATO?

Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare i vitit 2024 “kërkoi të vendoste një ndalim të fortë ligjor mbi çdo përpjekje të ardhshme për të tërhequr Shtetet e Bashkuara nga NATO duke i ndaluar një presidenti ta bënte këtë pa një shumicë prej dy të tretash në Senat ose një akt të Kongresit”, sipas Ilaria Di Gioia, lektore e lartë e së drejtës amerikane në Universitetin e Qytetit të Birminghamit.

“Megjithatë, këto kufizime ligjore mbeten larg të qenit të forta”, shtoi ajo.

Gioia tha se ka një numër mënyrash se si Trump mund të kërkojë një zgjidhje alternative, nëse ai dëshiron seriozisht të tërheqë SHBA-në nga aleanca.

“Trump mund të përpiqet të anashkalojë kufizimin statutor të Kongresit duke u thirrur në autoritetin presidencial mbi politikën e jashtme, një qasje që ai e ka përdorur më parë për të anashkaluar kufizimet e Kongresit mbi tërheqjen nga traktati”, shpjegon Gioia.

Trump ka deklaruar vazhdimisht se SHBA-të duhet ta blejnë Grenlandën si çështje “sigurie kombëtare”.

Sipas Gioias, presidenti mund të përpiqet ta përdorë këtë argument në mënyrë legjitime.

“Trump mund ta paraqesë tërheqjen e NATO-s si të nevojshme për mbrojtjen kombëtare, duke cituar autoritetin e gjerë të Komandantit të Përgjithshëm ( Neni II, Seksioni 2 )”, deklaroi Gioia.

Curtis Bradley, profesor i shquar i drejtësisë në Universitetin e Chicagos thekson se ekziston, të paktën, njëfarë precedenti, duke përmendur tërheqjen e presidentit Jimmy Carter nga një traktat mbrojtjeje të ndërsjellë me Tajvanin në vitin 1978, i cili u formalizua në vitin 1980.

Por prapëseprapë, duke pasur parasysh Aktin e Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare të vitit 2024, nëse Trump do të tërhiqte SHBA-në nga NATO, kjo nuk do të ishte aspak e lehtë dhe mund të kishte pasoja ligjore.

Bradley vëren se për shkak të faktit që Gjykata e Lartë shpesh vendos në favor të Administratës Trump, Kongresi mund ta ketë të vështirë të fitojë kundër tij në gjykata, por reagimi ligjor mund të vijë nga diku tjetër.

Duke iu referuar aleancës si “traktati më i rëndësishëm i mbrojtjes së ndërsjellë i epokës pas Luftës së Dytë Botërore”, Bradley tha se një dalje e SHBA-së do të ishte e habitshme dhe se ka shumë më tepër gjasa të shohim “tensione të vazhdueshme me NATO-n” sesa një tërheqje formale. /Telegrafi/

Jens Stoltenberg, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s nga viti 2014 deri në vitin 2024, ka folur në një intervistë për tensionin e fundit midis Donald Trump dhe Evropës.

“Nuk mund të premtoj se SHBA-të do të qëndrojnë në NATO. Askush nuk mundet”, tha Stoltenberg, i cili aktualisht shërben si ministër i financave i Norvegjisë, për revistën gjermane Der Spiegel.

Ai tha se vendet evropiane “duhet të bëjnë gjithçka që munden për të zvogëluar rrezikun e largimit të SHBA-së”.

Megjithatë, Stoltenberg shtoi se mbështet qasjen aktuale të Evropës për të kundërshtuar Trumpin në aspiratat e tij për të blerë Groenlandën nga Danimarka.

Lidhur me këtë, ai tha se "gjëja më e rëndësishme tani është të parandalohen masa të mëtejshme" nga SHBA-të.

Ndryshe, Trump tha se Grenlanda është jetike për sigurinë kombëtare të SHBA-së dhe konfirmoi se diskutimet me NATO-n janë duke vazhduar në lidhje me territorin. /Telegrafi/

Një temë kryesore e konferencës për shtyp të Princit iranian Reza Pahlavi është apeli i tij për ndihmë ndërkombëtare për të përshpejtuar atë që ai e sheh si rrëzimin e afërt të regjimit të Iranit, në veçanti për ndihmën e Amerikës.

"Populli iranian e do Amerikën dhe e urren këtë regjim pas rënies së tij", tha Pahlavi.

Në këtë sfond, ai propozoi një marrëveshje paqeje midis "një Irani të lirë" dhe Izraelit, të ngjashme me Marrëveshjet e Abrahamit, të cilat Trump i ndërmjetësoi midis Izraelit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe.

Pahlavi e quan këtë marrëveshje të propozuar "Marrëveshjet e Kirit".

Kur një gazetar e pyeti nëse po zhvillonte takime me të dërguarin special të Trumpit, Steve Witkoff, për këtë çështje, Pahlavi tha megjithatë se nuk do të diskutonte për takimet e tij sepse ato janë “të ndjeshme”.

"Megjithatë, mund t'ju them se ka një mbështetje të fortë për popullin iranian", tha ai.

"Dhe unë besoj se presidenti Trump është njeri i fjalës së tij dhe në fund të fundit ai do të qëndrojë me popullin iranian, siç ka thënë", shtoi ai.

Trump kishte premtuar më parë se "ndihma është duke ardhur" për protestuesit iranianë, ndërsa u bëri thirrje atyre të marrin kontrollin e institucioneve qeveritare. /Telegrafi/