SREMSKA MITROVICA, Serbi (AP) — Mbetjet e një rimorkiatori me avull, që daton nga fillimi i viteve 1900, janë relikja më e fundit që ka dalë në sipërfaqe nga ujërat në tkurrje në Serbi, ndërsa lumenjtë e Evropës po thahen. Kontinenti është përfshirë nga një valë e zgjatur nxehtësie ekstreme dhe thatësire, duke zbuluar objekte të fshehura prej kohësh në shtratin e lumenjve.
Kjo anije e ndryshkur, dikur e njohur si “Slovenian”, u shfaq në fillim të këtij muaji nga lumi Sava pranë qytetit serb të Sremska Mitrovicës, 70 kilometra në veriperëndim të kryeqytetit Beograd. Ndërsa pjesë të saj janë shfaqur mbi sipërfaqe edhe më parë, banorët vendas thonë se mbetjet nuk kanë qenë kurrë kaq të ekspozuara. Historiani Andrija Popoviq, drejtor i muzeut të qytetit, theksoi interesin e madh, duke shtuar se “kanë kaluar disa vite që kur është parë për herë të fundit”. Ai e përshkroi si “diçka që nuk e sheh çdo ditë”, ndërsa mediat serbe e kanë pagëzuar anijen si “Titaniku i Savës”.
Nga ujërat e ulura të Danubit, Rajnës dhe lumenjve të tjerë, janë shfaqur anije luftarake, kocka mamuthi dhe pjesë të ndërtimeve antike. Kjo thatësirë përvëluese ka ndërprerë gjithashtu tregtinë, furnizimin me energji elektrike dhe ujë në të gjithë kontinentin. Një nivel rekord i ulët i lumit Danub ka ndikuar rëndë në termocentralet bërthamore në Hungari dhe Rumani dhe ka ndalur trafikun përgjatë rrugës ujore të dytë më të madhe të Evropës.
Një thatësirë disamujore ka shkatërruar të korrat nga Holanda në Bosnjë dhe ka shkaktuar mungesa uji që shtrihen deri në Alpe. Sipas Popoviqit, “Slovenian” u ndërtua në vitin 1913 në një kantier detar në Budapest, Hungari, atëherë pjesë e Perandorisë Austro-Hungareze. Ajo ishte rreth 54 metra e gjatë dhe fillimisht u quajt “Vag”, që në hungarisht do të thotë lumi më i gjatë i Sllovakisë, Vah. Me një motor me avull, anija tërhiqte ngarkesa të rënda midis Budapestit dhe qyteteve të tjera përgjatë Danubit.
Gjatë Luftës së Parë Botërore, anija ndërpreu kryesisht rrugët e saj, shtoi Popoviq. Me përfundimin e luftës dhe shpërbërjen e Perandorisë Austro-Hungareze, pronësia e anijes kaloi te Mbretëria e sapoformuar e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve – e cila më vonë do të bëhej Jugosllavia – si pjesë e reparacioneve të luftës. “Kjo është kur ajo u riemërua ‘Slovenian’,” tha Popoviq, duke shtuar se është një mister “pse u zgjodh ky emër”.
Më pas, gjatë Luftës së Dytë Botërore, “Slovenian” – dhe vendi i saj i ri – ra nën pushtimin nazist gjerman. Pasi forcat antifashiste jugosllave çliruan Beogradin në vitin 1944, ato përdorën anijen për të transferuar të plagosurit dhe pajisjet ndërsa shtynin trupat gjermane më tej në perëndim, shpjegoi Popoviq. Anija po transportonte luftëtarë të plagosur kur goditi një minë gjermane në fund të prillit 1945. “Ajo u fundos dhe ka qëndruar në të njëjtin vend që nga ajo ditë,” tha historiani.
“Slovenian” nuk është e vetmja relike që ka dalë nga lumenjtë e tharë të Evropës. Në kufirin lindor të Serbisë me Rumaninë, mbetje të ndryshkura të anijeve gjermane dalin nga ujërat e ulura të Danubit. Disa prej tyre ende të ngarkuara me armë, këto anije i përkisnin flotës së Detit të Zi të Gjermanisë naziste, e cila u fundos qëllimisht afër fundit të luftës, ndërsa trupat gjermane tërhiqeshin nga Rumania dhe forcat sovjetike përparonin më thellë në Evropë.
Në Itali, thatësira më e keqe në 70 vjet ka zbuluar shtyllat e një ure antike mbi lumin Tiber, e përdorur dikur nga perandorët romakë, por që ra në rrënim nga shekulli i tretë. Ndërsa ujërat e Danubit u tkurrën në Bullgari, studiuesit ishin të emocionuar të gjenin dhe të rikuperonin një nofull, dhëmbë, një shpatull, brinjë dhe fragmente të tjera kockore që i përkisnin një mamuthi leshtor të zhdukur, të varrosur thellë në rërë.
Evropa është kontinenti me ngrohjen më të shpejtë në botë, me temperatura që rriten dy herë më shpejt se mesatarja globale që nga vitet 1980, sipas Shërbimit të Ndryshimeve Klimatike Kopernikus të Bashkimit Evropian. Gjysma e Bashkimit Evropian dhe Mbretërisë së Bashkuar po përjetonte thatësirë deri në fund të korrikut 2022, sipas Observatorit Evropian të Thatësirës të BE-së, me 9% të territorit në nivelin më të rëndë të “alarmit”. Shkencëtarët paralajmërojnë se ndryshimet klimatike po përkeqësojnë frekuencën dhe intensitetin e nxehtësisë dhe thatësirës.
Eksperti serb i hidrologjisë, Dejan Vladikoviq, tha se thatësira aktuale është kombinim i mungesës së borës në dimër dhe një pranvere shumë të thatë. “Ajo që na pret në të ardhmen… është se situata të tilla do të jenë më të shpeshta,” tha ai. “Ne po hyjmë në periudha kur kjo, fatkeqësisht, do të bëhet një normalitet i ri.” Edhe malet po vuajnë. Në Alpet Sllovene, strehët që varen nga uji i shiut kanë kufizuar përdorimin e ujit për alpinistët dhe shëtitësit, duke përfshirë dushet dhe tualetet. Streha Triglav, kabina më e lartë e Sllovenisë në një lartësi prej 2,515 metrash, po përdor pjata letre këtë verë për të kursyer ujë në larjen e enëve.