❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 2 January 2026Ekonomi

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:12

NjĂ« brez i tĂ«rĂ« po rritet jo me libra, lodra apo programe televizive, por me algoritme. Gen Alpha, fĂ«mijĂ«t qĂ« sot janĂ« nĂ«n 13 vjeç, po mĂ«sojnĂ« botĂ«n pĂ«rmes TikTok-ut, YouTube-it dhe InteligjencĂ«s Artificiale, nĂ« njĂ« mjedis ku “feed”-i vendos çfarĂ« shohin, çfarĂ« konsumojnĂ« dhe shpesh, si mendojnĂ«. Si po formĂ«sohet “ekonomia e vĂ«mendjes”


 

Nga Deada Hyka

NĂ« shtĂ«pitĂ« shqiptare, ekranet janĂ« bĂ«rĂ« shoqĂ«ruesit e pĂ«rhershĂ«m tĂ« fĂ«mijĂ«ve. NjĂ« vajzĂ« 12-vjeçare mund tĂ« mĂ«sojĂ« teknika make-up-i pĂ«rmes videove 30-sekondĂ«she, ndĂ«rsa njĂ« djalĂ« 13-vjeçar mĂ«son pĂ«r “suksesin” nga influencerĂ« qĂ« tregojnĂ« makina luksoze e jetĂ« tĂ« pĂ«rsosur.

Nuk janë më librat, filmat edukativë apo rrëfimet familjare që formojnë shijet dhe ëndrrat e tyre, por përmbajtje të krijuara për të mbajtur vëmendjen sa më gjatë, të projektuara për të krijuar varësi emocionale dhe shpesh për të ushqyer konsum.

Në prapaskenë, funksionon një sistem që nuk fle: algoritmi, që mëson çdo klikim, çdo ndalesë, çdo shikim të përsëritur. Ai përcakton se çfarë video shohim, çfarë muzike dëgjojmë, madje edhe si ndiejmë.

Sa mĂ« shumĂ« kohĂ« kalon njĂ« pĂ«rdorues, aq mĂ« shumĂ« vlerĂ« krijon pĂ«r platformĂ«n. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse çdo pĂ«rmbajtje Ă«shtĂ« e shpejtĂ«, e lehtĂ« pĂ«r t’u konsumuar, e ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme.

TikTok, pĂ«r shembull, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ pĂ«r miliona tĂ« rinj nĂ« botĂ«, njĂ« mĂ«sues pa fytyrĂ«, pa pĂ«rgjegjĂ«si, por me ndikim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n si ata e shohin veten dhe botĂ«n.

YouTube, ndĂ«rkohĂ«, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« univers paralel. Nga videot e animuara pĂ«r mĂ« tĂ« vegjlit, te “vlogjet” e jetĂ«s sĂ« pĂ«rsosur pĂ«r adoleshentĂ«t, ai ofron njĂ« realitet ku gjithçka Ă«shtĂ« e bukur, e shpejtĂ« dhe e arritshme
nĂ« pamje tĂ« parĂ«.

Por, pas ekranit qëndron një kurth i heshtur: çdo klikim ushqen një cikël të pafund reklamash, përmbajtjesh të ngjashme, rekomandimesh që rrallë çojnë në mësim të vërtetë, por gjithmonë në më shumë konsum.

Kjo kulturĂ« e menjĂ«hershme po formĂ«son njĂ« brez qĂ« kĂ«rkon gjithçka “tani”: veshjet mĂ« tĂ« fundit, telefonin e ri, suksesin e shpejtĂ«. NĂ« tregjet shqiptare, kjo reflektohet nĂ« mĂ«nyrĂ«n si fĂ«mijĂ«t dhe adoleshentĂ«t ndikojnĂ« vendimet e blerjes nĂ« familje.

Lodra që bëhen virale në rrjete shiten brenda ditësh. Influencerët po kthehen në forca reale marketingu, duke krijuar valë trendesh që dikur i diktonin reklamat televizive apo modat e huazuara nga jashtë.

Por ndikimi më i thellë është në formimin e identitetit. Në vend që ta ndërtojnë përmes përvojës reale, marrëdhënieve shoqërore apo përpjekjeve personale, fëmijët po e projektojnë veten përmes filtrave, reagimeve dhe pëlqimeve.

“Sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«?”, “si dukem?”, “sa ndjekĂ«s kam?” janĂ« pyetje qĂ« pĂ«r shumĂ« prej tyre kanĂ« zĂ«vendĂ«suar pyetjet qĂ« dikur nxisnin mendimin kritik: “çfarĂ« di?”, “çfarĂ« dua tĂ« bĂ«hem?”, “çfarĂ« mĂ« bĂ«n tĂ« lumtur?”.

PsikologĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se kjo zhvendosje po ul durimin, aftĂ«sinĂ« pĂ«r t’u pĂ«rqendruar dhe gatishmĂ«rinĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar dĂ«shtimin, sepse algoritmi nuk njeh dĂ«shtim, vetĂ«m “scroll” tĂ« pafund.

Psikologia Ermela Shllaku thotĂ« pĂ«r “Monitor” se pĂ«r shkak tĂ« moshĂ«s, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinĂ« mendore, ata janĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m dhe mĂ« lehtĂ« tĂ« prekshĂ«m ndaj çdo stimuli tĂ« jashtĂ«m.

“NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to platforma dhe rrjete sociale, nĂ« qendĂ«r qĂ«ndron algoritmi, i cili nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« frikshme tĂ« rrĂ«mben nĂ« vorbullĂ«n e tij tĂ« shpejtĂ«, duke dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme (dhe kĂ«shtu truri çliron dopaminĂ«).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional”, – thekson psikologia.

Në Shqipëri, situata është më komplekse për shkak të mungesës së edukimit digjital.

Shkollat rrallë ofrojnë programe që shpjegojnë se si funksionojnë algoritmet, si të mbrohet privatësia, apo si të menaxhohet koha online. Shumë prindër ndihen të humbur mes teknologjisë që ndryshon çdo muaj dhe sjelljeve që nuk i njohin dot më.

NdĂ«rsa influencuesit, shpesh tĂ« rinj qĂ« vetĂ« janĂ« rritur online, po marrin rolin e “udhĂ«rrĂ«fyesve” tĂ« brezit tĂ« ri, duke ofruar modele jete qĂ« shpesh janĂ« tĂ« shkĂ«putura nga realiteti ekonomik e social shqiptar.

NĂ« kĂ«tĂ« tablo, edhe Inteligjenca Artificiale po hyn me forcĂ«. FĂ«mijĂ«t tashmĂ« flasin me “shokĂ« virtualĂ«â€ qĂ« i kuptojnĂ« dhe u pĂ«rgjigjen, pĂ«rdorin aplikacione qĂ« u mĂ«sojnĂ« mĂ«simet, shkruajnĂ« pĂ«r ta apo u sugjerojnĂ« ide pĂ«r projekte.

Ndërveprimi njerëzor po zëvendësohet me komoditetin e menjëhershëm të një algoritmi që nuk gjykon, por as nuk edukon emocionalisht.

“Nuk di mĂ« ku mbaron argĂ«timi dhe ku fillon varĂ«sia”, thotĂ« J.SH., nĂ«nĂ« e dy fĂ«mijĂ«ve, 9 dhe 13 vjeç. “Fillimisht mĂ« dukej e pafajshme, disa video nĂ« YouTube pas mĂ«simeve, ndonjĂ« TikTok pĂ«r argĂ«tim.

Por gradualisht, çdo pushim, çdo darkĂ«, çdo moment i lirĂ« u kthye nĂ« ‘vetĂ«m edhe njĂ« video’. Dhe kur pĂ«rpiqem t’ua kufizoj, reagojnĂ« sikur po u heq diçka jetike”.

Ajo tregon se nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje kohe, por çështje ndikimi. “Pas çdo videoje, kanĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« re: njĂ« lodĂ«r qĂ« e panĂ«, njĂ« bluzĂ« si e influencueses, njĂ« aplikacion qĂ« ‘duhet patjetĂ«r’.

ËshtĂ« sikur algoritmi e di saktĂ«sisht se çfarĂ« t’u ofrojĂ« pĂ«r t’i mbajtur tĂ« lidhur dhe pĂ«r t’i bĂ«rĂ« tĂ« duan gjithnjĂ« mĂ« shumĂ«â€. Sot, thotĂ« ajo, sfida mĂ« e madhe nuk Ă«shtĂ« ta ndalosh teknologjinĂ«, por ta shpjegosh.

“PĂ«rpiqem t’u flas pĂ«r mĂ«nyrĂ«n si funksionon ‘feed’-i, pse shohin gjithmonĂ« tĂ« njĂ«jtat gjĂ«ra, pse çdo gjĂ« u duket e pĂ«rkryer. NdonjĂ«herĂ« mĂ« dĂ«gjojnĂ«, ndonjĂ«herĂ« jo. Por mĂ« frikĂ«son ideja qĂ« ndoshta po rriten duke menduar se bota Ă«shtĂ« aq e shpejtĂ«, e bukur dhe e pĂ«rsosur sa nĂ« ekran”, – pĂ«rfundon J.SH.

Megjithatë, tabloja nuk është vetëm gri. Disa familje shqiptare po tentojnë të ndërtojnë një ekuilibër: rikthimin e leximit, diskutimeve për përmbajtjen që shohin fëmijët, apo aktivitete të përbashkëta që nuk lidhen me ekranin.

Disa mĂ«sues dhe ekspertĂ« po nxisin pĂ«rfshirjen e edukimit digjital nĂ« kurrikula, pĂ«r tĂ« mĂ«suar fĂ«mijĂ«t si tĂ« kuptojnĂ« dhe sfidojnĂ« algoritmet, jo vetĂ«m t’u nĂ«nshtrohen atyre.

Edhe në ekosistemin e startup-eve shqiptare po lindin nisma që synojnë ta përdorin teknologjinë për të zhvilluar mendimin kritik dhe kreativitetin.

Aplikacione edukative, platforma për lexim interaktiv apo lojëra që nxisin bashkëpunimin real janë shenjat e para të një kundërkulture që synon ta rikthejë fëmijërinë në duart e njeriut, jo të sistemit.

 

 

Ekonomia e vëmendjes

Sipas të dhënave të AKEP, numri i përdoruesve aktivë të rrjeteve sociale në Shqipëri është rritur me mbi 20% vetëm gjatë dy viteve të fundit. TikTok-u, që fillimisht u perceptua si aplikacion argëtimi, është kthyer sot në motor të identitetit kulturor të adoleshentëve.

Në prapaskenë, funksionon një logjikë e thjeshtë: sa më shumë kohë qëndron një përdorues në ekran, aq më shumë vlerë krijon për platformën.

Çdo “scroll”, çdo ndalesĂ« e syrit, çdo klikim – regjistrohet, analizohet dhe pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« profil emocional e konsumator.

TikTok-u, sipas ekspertĂ«ve tĂ« medias, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ i fĂ«mijĂ«ve, njĂ« mĂ«sues qĂ« nuk mban asnjĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r pĂ«rmbajtjen qĂ« shpĂ«rndan, por ka ndikim mĂ« tĂ« fortĂ« se shkolla, prindĂ«rit apo shoqĂ«ria.

Në thelb të këtij transformimi qëndron ajo që quhet ekonomia e vëmendjes, një garë e heshtur për sekondat e syrit njerëzor.

YouTube, TikTok-u, Instagram-i dhe aplikacione tĂ« tjera pĂ«rdorin mekanizma tĂ« avancuar tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale pĂ«r tĂ« parashikuar çfarĂ« pĂ«rmbajtje do t’i pĂ«lqejĂ« njĂ« pĂ«rdoruesi tĂ« caktuar. Sa herĂ« qĂ« njĂ« video shikohet, sistemi mĂ«son, pĂ«rshtatet dhe e ushqen me diçka tĂ« re, por tĂ« ngjashme.

Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« cikĂ«l konsumimi i menjĂ«hershĂ«m. “Algoritmi nuk tĂ« lĂ« tĂ« mĂ«rzitesh, ai tĂ« njeh mĂ« mirĂ« se vetja”, shpjegon sociologia Marsi Simo, e cila prej vitesh punon me prindĂ«r dhe fĂ«mijĂ« nĂ« TiranĂ«.

“Por ky ritĂ«m i pandĂ«rprerĂ« pĂ«rmbajtjesh tĂ« shpejta po shkatĂ«rron aftĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve pĂ«r tĂ« duruar, pĂ«r tĂ« pĂ«rqendruar mendjen dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njohuri nĂ« mĂ«nyrĂ« graduale. Gjithçka duhet tĂ« ndodhĂ« tani”.

Ky “tani” Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« filozofia e njĂ« kulture tĂ« re: blerjet “e menjĂ«hershme”, argĂ«timi “i menjĂ«hershĂ«m” shpĂ«rblimi “i menjĂ«hershĂ«m”. Veshjet qĂ« bĂ«hen trend nĂ« TikTok shiten brenda javĂ«sh nĂ« tregjet shqiptare.

Lodra qĂ« promovohen nĂ« video “unboxing” janĂ« gjithnjĂ« mĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Rasti mĂ« i fundit ishte i kukullĂ«s Labubu. NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavetĂ«dijshme, fĂ«mijĂ«t janĂ« kthyer nĂ« hallkĂ«n e parĂ« tĂ« njĂ« zinxhiri ekonomik qĂ« ushqehet nga pĂ«rmbajtja digjitale.

Platformat digjitale janĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes” dhe kjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si, thotĂ« eksperti i teknologjisĂ« Besmir Semanaj.

Sipas tij, çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«. E gjithĂ« kjo Ă«shtĂ« projektuar pĂ«r tĂ« mbajtur fĂ«mijĂ«t (dhe ne tĂ« rriturit) sa mĂ« gjatĂ« aty, sepse koha Ă«shtĂ« para pĂ«r ta.

 

Shkolla dhe familja, pa mburojë digjitale

Në Shqipëri, sistemi arsimor nuk është ende i përgatitur për të përballuar këtë realitet. Kurrikula zyrtare nuk e përfshin edukimin digjital si disiplinë më vete.

Mësuesit kanë pak njohuri mbi mënyrën se si funksionojnë algoritmet apo si mund të ndihmojnë nxënësit të zhvillojnë mendimin kritik ndaj përmbajtjes online.

NdĂ«rkohĂ«, prindĂ«rit janĂ« nĂ« dilemĂ«. “Ne nuk jemi rritur me kĂ«to teknologji, ndaj shpesh ndihemi tĂ« humbur”, thotĂ« njĂ« nĂ«nĂ« 42-vjeçare nĂ« TiranĂ«. “NĂ« fillim e lejon sepse mendon se fĂ«mija po argĂ«tohet, pastaj kupton se nuk di mĂ« si ta ndalosh”.

Për këtë, sociologia Simo thotë se, kufizimi i orëve të ekranit nuk mjafton, sepse fëmijët nuk janë më thjesht konsumatorë, ata janë krijues aktivë të përmbajtjes që më pas rikthehet në sistemin që i formëson.

Edhe psikolgia Shllaku thotĂ« se ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

“NĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve ‘mos e pĂ«rdor’, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t, pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online”, – thotĂ« ajo.

Z. Semanaj ndërkohë thotë se, ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

“PrindĂ«rit shpesh nuk dinĂ« as ku tĂ« shikojnĂ« pĂ«r tĂ« kontrolluar privatĂ«sinĂ«. Fotoja e fĂ«mijĂ«s nĂ« plazh? Vendndodhja e shtĂ«pisĂ«? TĂ« gjitha mund tĂ« pĂ«rfundojnĂ« diku pa e ditur askush”, – shton eksperti.

 

Nga pasqyra digjitale te vetëperceptimi

Ndikimi nuk është vetëm ekonomik. Ai prek mënyrën se si fëmijët e shohin veten dhe botën përreth.

“NĂ« vend qĂ« identiteti tĂ« ndĂ«rtohet nga pĂ«rvoja reale, ai formohet nga reflektimi digjital i vetes: çfarĂ« postoj, sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«, si dukem nĂ« kamera”, thotĂ« sociologia Marsida Simo.

“Kjo krijon njĂ« brez qĂ« jeton mes realitetit dhe simulimit, ku vlera personale matet me pĂ«lqime e ndjekĂ«s”.

Ky transformim po ndikon edhe në aftësitë sociale. Studime ndërkombëtare tregojnë se fëmijët që kalojnë më shumë se tri orë në ditë në rrjete sociale kanë më shumë gjasa të raportojnë ndjesi ankthi, vetmie apo pakënaqësie me pamjen e tyre.

NĂ« ShqipĂ«ri, psikologĂ«t flasin pĂ«r rritje tĂ« dukshme tĂ« rasteve tĂ« fĂ«mijĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« “tĂ« jenĂ« influencerĂ«â€, shpesh pa e ditur çfarĂ« nĂ«nkupton kjo.

Në horizont po shfaqet një tjetër faktor ndikues: AI. Chatbot-ët, aplikacionet që krijojnë imazhe apo mësuesit virtualë janë bërë pjesë e jetës digjitale të fëmijëve.

Platforma qĂ« ofrojnĂ« “shokĂ« virtualĂ«â€ po njihen me ritme tĂ« shpejta edhe nĂ« ShqipĂ«ri.

“Kur njĂ« fĂ«mijĂ« mĂ«son se mund tĂ« marrĂ« ngushĂ«llim apo pĂ«rgjigje nga njĂ« sistem artificial, rreziku Ă«shtĂ« qĂ« ai tĂ« mos mĂ«sojĂ« mĂ« si tĂ« ndĂ«rveprojĂ« emocionalisht me njerĂ«z realĂ«â€, paralajmĂ«ron sociologia Simo.

Nga ana tjetër, thekson ajo, përfitimet ekzistojnë. Aplikacionet edukative me bazë Inteligjencën Artificiale mund të ndihmojnë në mësim, gjuhë, programim apo kreativitet.

Por pa udhëzimin e duhur, kufiri midis mjetit ndihmës dhe varësisë është i hollë.

 

Lexoni edhe:

Ermela Shllaku: FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale

The post Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme appeared first on Revista Monitor.

“FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:10

Flet Ermela Shllaku, psikologe

 

NĂ« njĂ« botĂ« ku videot 15-sekondĂ«she pĂ«rcaktojnĂ« ritmin e pĂ«rditshĂ«m dhe “like”-t po bĂ«hen njĂ«si matĂ«se tĂ« vlerĂ«s personale, fĂ«mijĂ«t janĂ« duke u rritur nĂ« njĂ« realitet ku algoritmet formĂ«sojnĂ« mendimet, emocionet dhe ndjenjĂ«n e vetvetes.

ÇfarĂ« ndodh me zhvillimin emocional kur dopamina vjen nga njĂ« ekran dhe jo nga njĂ« pĂ«rqafim?

Psikologia Ermela Shllaku shpjegon se si ekspozimi i hershëm ndaj platformave si TikTok dhe YouTube po ndikon në mënyrën si fëmijët mësojnë të përqendrohen, të vetërregullohen emocionalisht dhe të ndërtojnë marrëdhënie reale.

 

Si po ndikon ekspozimi i hershëm ndaj TikTok-ut, YouTube-it dhe algoritmeve te zhvillimi emocional dhe mendor i fëmijëve?

Ekspozimi i hershëm ndaj platformave të tilla si YouTube, TikTok apo të tjera ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si një fëmijë zhvillon përqendrimin, vetëkontrollin apo zhvillimin emocional.

Nuk duhet të harrojmë faktin që, për shkak të moshës, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinë mendore, duke i bërë ata më të ndjeshëm dhe më lehtë të prekshëm ndaj çdo stimuli të jashtëm.

Në të gjitha këto platforma dhe rrjete sociale, në qendër qëndron algoritmi, i cili në mënyrë të frikshme të rrëmben në vorbullën e tij të shpejtë, duke dhënë kënaqësi të menjëhershme (dhe kështu truri çliron dopaminë).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional.

Duke qenĂ« pranĂ« kĂ«tyre platformave, u mĂ«sojmĂ« fĂ«mijĂ«ve stimuj tĂ« gatshĂ«m pĂ«r t’u ndier mirĂ«, nĂ« vend qĂ« tĂ« mĂ«sojnĂ« mekanizma pĂ«r vetĂ«rregullim emocional (shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m).

 

A po krijohet një brez që e mat vlerën e vet me pëlqime dhe ndjekës dhe çfarë pasojash ka kjo për vetëvlerësimin dhe identitetin e tyre?

Për fat të keq, shumë fëmijë e adoleshentë po testojnë se sa vlejnë vetëm nga pëlqimet apo shikimet që marrin nga platformat. Sa më shumë pëlqime, aq më të pëlqyer dhe të dëshiruar mendojnë se janë.

NĂ« momentin qĂ« kĂ«to pĂ«lqime mungojnĂ«, shfaqet ankthi social, krahasimi i vazhdueshĂ«m dhe vetĂ«vlerĂ«simi i ulĂ«t. Duke u rritur, çdo fĂ«mijĂ« mĂ«sohet tĂ« tregojĂ« dhe tĂ« bĂ«jĂ« atĂ« qĂ« tĂ« tjerĂ«t duan e pĂ«lqejnĂ«, pĂ«r t’u ndier i pranuar nga tĂ« gjithĂ«, duke ndrydhur mendimet, ndjenjat dhe emocionet e veta reale.

 

Duke qenĂ« se fĂ«mijĂ«t po shndĂ«rrohen nĂ« konsumatorĂ« aktivĂ« pĂ«rmes pĂ«rmbajtjes digjitale, sa e kuptojnĂ« ata logjikĂ«n ekonomike qĂ« qĂ«ndron pas “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”? Dhe si ndikon kjo nĂ« mĂ«nyrĂ«n si e perceptojnĂ« vlerĂ«n, paranĂ« dhe suksesin?

Në fakt, ndonjëherë, edhe vetë bota e të rriturve e ka të vështirë ta kuptojë që pas çdo videoje apo shikimi në këto platforma qëndron një biznes, pra një tregti.

E si mund ta kuptojë bota e fëmijëve, kur çdo gjë paraqitet e përsosur, me ngjyra e drita që tërheqin në mënyrë të frikshme këdo, duke u përkthyer në të ardhura për krijuesit? Duket se koncepti i të ardhurave dhe i parasë ka ndryshuar shumë vitet e fundit, sidomos te fëmijët.

Tashmë ata mendojnë se je i suksesshëm nëse je viral dhe i pëlqyer, dhe kjo, sipas tyre, të sjell më shumë të ardhura.

 

Si mund të veprojnë prindërit dhe shkolla për të krijuar ekuilibër mes jetës digjitale dhe asaj reale, pa demonizuar teknologjinë?

Duhet tĂ« kuptojmĂ« qĂ« ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

Pra, nĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve “mos e pĂ«rdor”, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t – pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online.

 

ÇfarĂ« ndikimi ka ndĂ«rveprimi me “shokĂ« virtualĂ«â€ apo aplikacione me InteligjencĂ« Artificiale nĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r empati dhe marrĂ«dhĂ«nie reale?

Empatia është një element shumë i rëndësishëm që duhet të zhvillohet te fëmijët për ta bërë botën e tyre më me ngjyra. Empatia nuk mund të zhvillohet nga ekrani, nga figurat apo pamjet virtuale e virale.

Ajo zhvillohet pĂ«rmes shqisave – tĂ« prekjes, tĂ« shikimit, tĂ« ndjenjĂ«s fizike – tĂ« lidhura me botĂ«n reale, jo atĂ« virtuale. NdĂ«rveprimi me “shokĂ«â€ virtualĂ« mund tĂ« çojĂ« nĂ« izolim social dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« ndĂ«rtimin e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« vĂ«rteta njerĂ«zore.

 

Duke parĂ« kĂ«tĂ« realitet, si e shihni ju tĂ« ardhmen e brezit qĂ« po rritet me algoritme – mĂ« tĂ« aftĂ« apo mĂ« tĂ« brishtĂ« emocionalisht?

Brezi i ri po rritet i rrethuar nga teknologjia dhe informacioni, ndaj është padyshim më i aftë në përdorimin e mjeteve digjitale dhe në gjetjen e zgjidhjeve të shpejta. Por nga ana emocionale, rrezikon të jetë më i ndjeshëm, më pak i duruar dhe më i varur nga stimujt e jashtëm.

E ardhmja do t’u pĂ«rkasĂ« atyre qĂ« arrijnĂ« tĂ« ruajnĂ« ekuilibrin midis botĂ«s virtuale dhe asaj reale, atyre qĂ« dinĂ« ta pĂ«rdorin teknologjinĂ« pa humbur kontaktin me ndjenjat, me empatinĂ« dhe me marrĂ«dhĂ«niet e vĂ«rteta njerĂ«zore.

Prandaj, sfida më e madhe sot nuk është të mësojmë fëmijët si ta përdorin teknologjinë, por si të mos humbasin veten brenda saj.

 

Lexoni edhe:

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

The post “FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale” appeared first on Revista Monitor.

“AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:08

Flet Besmir Semanaj, ekspert teknologjie

 

Në çdo klikim, çdo video që ndalojmë për disa sekonda, çdo pëlqim apo kërkim që bëjmë, dikush po mëson më shumë për ne.

E pĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo ndodh nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« thellĂ«: platformat ndĂ«rtojnĂ« njĂ« “profil digjital” qĂ« di çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qeshin, çfarĂ« i mĂ«rzit dhe çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ« gjatĂ« nĂ« ekran.

Eksperti i teknologjisë Besmir Semanaj shpjegon se si ndërtohet profili online i një fëmije, pse platformat janë krijuar për të krijuar varësi, si përfshihet Inteligjenca Artificiale në manipulimin emocional dhe çfarë mund të bëjnë prindërit për të ruajtur privatësinë dhe ekuilibrin e jetës digjitale të fëmijëve të tyre.

 

Si funksionojnë algoritmet që vendosin çfarë shohim online, veçanërisht për fëmijët, çfarë të dhënash mbledhin dhe si e ndërtojnë profilin e tyre?

Çdo herĂ« qĂ« klikon diçka, bĂ«n njĂ« kĂ«rkim ose ndalon pak mĂ« gjatĂ« te njĂ« video, algoritmi e regjistron. KĂ«shtu ndĂ«rton njĂ« lloj “dosjeje” pĂ«r ty: çfarĂ« tĂ« pĂ«lqen, çfarĂ« tĂ« bĂ«n tĂ« qeshĂ«sh, çfarĂ« tĂ« zemĂ«ron.

PĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo Ă«shtĂ« si njĂ« pasqyrĂ« qĂ« zmadhohet çdo ditĂ« – pa e ditur prindi, platforma di mĂ« shumĂ« pĂ«r ta sesa vetĂ« shkolla.

 

A janĂ« platformat digjitale tĂ« ndĂ«rtuara pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”?

Po, dhe nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si. Çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«.

E gjithë kjo është projektuar për të mbajtur fëmijët (dhe ne të rriturit) sa më gjatë aty, sepse koha është para për ta.

 

Sa të mbrojtur janë fëmijët shqiptarë në rrjete sociale dhe çfarë ndodh me të dhënat e tyre personale?

Jo aq sa duhet. Ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet, dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

Prindërit shpesh nuk dinë as ku të shikojnë për të kontrolluar privatësinë. Fotoja e fëmijës në plazh? Vendndodhja e shtëpisë? Të gjitha mund të përfundojnë diku pa e ditur askush.

 

ÇfarĂ« roli ka Inteligjenca Artificiale nĂ« pĂ«rmbajtjen qĂ« u shfaqet tĂ« rinjve, a po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e personalizuar dhe manipuluese?

AI e bĂ«n gjithçka personale – por jo gjithmonĂ« pĂ«r tĂ« mirĂ«. NĂ«se fĂ«mija Ă«shtĂ« i mĂ«rzitur, algoritmi e kupton nga koha qĂ« kalon te video tĂ« caktuara dhe i shfaq pĂ«rmbajtje qĂ« e mban aty.

Nuk është informim, është mbajtje nën vëzhgim emocional.

 

ÇfarĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« prindĂ«rit nga ana teknike pĂ«r tĂ« kufizuar ekspozimin apo pĂ«r tĂ« ruajtur privatĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve?

– Futuni nĂ« cilĂ«simet e telefonit dhe aktivizoni kontrollet prindĂ«rore (nĂ« iPhone: Screen Time; nĂ« Android: Family Link).

– Vendosni orare: jo TikTok pas orĂ«s 21:00.

– Aktivizoni “Safe Search” nĂ« Google dhe YouTube.

– Çaktivizoni ndjekjen e vendndodhjes nĂ« çdo app.

– Çdo muaj, fshini “profilin e reklamave” nĂ« Google dhe Meta.

Por mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja: uluni me fĂ«mijĂ«n dhe i tregoni: “Kjo video nuk Ă«shtĂ« aty sepse Ă«shtĂ« e mirĂ« pĂ«r ty, por sepse tĂ« mban tĂ« shikosh mĂ« gjatĂ«â€.

 

Sa ndikojnë algoritmet në sjelljen konsumatore të fëmijëve, pra në mënyrën si formohen dëshirat për blerje apo markat që duan?

Fëmijët nuk blejnë vetëm lodra, ata fillojnë të duan të jenë si personazhet që shohin.

NjĂ« video me sneaker tĂ« shtrenjtĂ«, pastaj njĂ« tjetĂ«r, pastaj njĂ« tjetĂ«r
 dhe papritur “dua ato” bĂ«het “unĂ« jam ai qĂ« i ka ato”. Platformat nuk shesin produkt, shesin identitet. Dhe fĂ«mijĂ«t e blejnĂ« pa e kuptuar pagesĂ«n.

 

The post “AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:06

Sektori i veshjeve në Shqipëri po përjeton ndryshime të rëndësishme, të nxitura jo vetëm nga tendencat e modës, por edhe nga zhvillimi i turizmit. Konsumatorët shqiptarë kërkojnë cilësi dhe stil duke zgjedhur markat e modës me çmime të përballueshme, ndërsa dyqanet tradicionale pohojnë se kanë rënie të shitjeve deri në 40% nga konkurrenca e lartë e qendrave tregtare dhe shitjeve online. Deri tani, qendrat tregtare kanë marrë 50% të tregut të dyqaneve në rrugët tregtare nga kërkesa e lartë për veshje të modës me çmime të lira

 

Dorina Azo

Shqiptarët vazhdojnë  të vishen bukur dhe me stil duke zgjedhur kryesisht marka të modës me çmime të përballueshme, të cilat gjenden zakonisht në qendrat tregtare.

Blerjet e veshjeve në dyqanet e rrugëve tregtare rezultojnë se kanë humbur popullaritetin e dikurshëm.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të Doganave, në total u importuan rreth 650 tonë veshje. Krahasuar me periudhën paraardhëse, sasia e importeve ra me 3,3%.

Tendenca rënëse ka vijuar edhe gjatë 2025-s. Në periudhën janar-gusht, sasia e importit arriti 338,3 tonë. Në raport me të njëjtën periudhë të 2024-s, importet ranë me 4%. Për 2024, tregu i veshjeve gjeneroi importe me vlerë rreth 16 milionë euro, apo 10% më pak se në vitin 2023.

(Të dhënat e Doganave për veshjet janë të kufizuara në katër grup-kapituj që përfshijnë veshje për burra dhe gra, si: xhupa, xhaketa, pallto, veshmbathje, robdishamër etj.)

Në 5 vitet e fundit, sasia më e ulët e importeve ishte në 2020. Operatorët e tregut pohojnë se rënia u ndikua nga kufizimet ekonomike të pandemisë së Covid-19.

Në vitin 2021, pati rritje mbi 60%, që tregon rikthim të kërkesës. Pas kësaj, në 2022, importet ranë ndjeshëm me rreth 17%, për shkak të pasojave ekonomike globale si rritja e inflacionit dhe kostot e transportit.

Në vitin 2023, tregu u përmirësua dhe importet u rritën përsëri 13%, duke treguar rikuperim të qëndrueshëm.

Sipas operatorëve kryesorë të tregut të markave të modës me çmime të lira, kërkesa është në rritje, ndërsa kategoria që shpenzon më shumë për veshje mbeten gratë duke përfshirë edhe blerjet për fëmijë.

Në të njëjtën kohë, vihet re rënie e kërkesës në dyqanet e vogla, të cilat po përballen me konkurrencë të shtuar nga rrjetet më të mëdha tregtare.

Linda, drejtuese e njĂ« dyqani veshjesh pĂ«r gra nĂ« rrugĂ«n “Bardhyl”, e pranishme nĂ« treg prej vitit 1995 me veshje tĂ« modĂ«s me origjinĂ« importi nga Turqia, pohon se nĂ« tĂ«rĂ«si, qendrat tregtare kanĂ« marrĂ« 50% tĂ« tregut.

Ajo pohon se aktualisht, kërkesa, e përqendruar kryesisht te klientela besnike, është tkurrur me 30 deri në 40% krahasuar me vjet. Përveç konkurrencës së qendrave tregtare, faktorë pengues të rënies së shitjeve janë edhe emigracioni, rritja e çmimeve dhe rënia e fuqisë blerëse.

 

Burimi: Doganat

 

Stela Dhami, partnere drejtuese e “Colliers International” pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe KosovĂ«n, njĂ«kohĂ«sisht dhe analizuese e tregut retail, shpjegon se rĂ«nia e importeve nuk tregon tkurrje tĂ« tregut tĂ« veshjeve nĂ« tĂ«rĂ«si, por shpĂ«rndarje gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«rmes strukturave mĂ« tĂ« mĂ«dha dhe jo mĂ« pĂ«rmes dyqaneve tradicionale.

“ZinxhirĂ«t kryesorĂ« tregtarĂ« tĂ« markave tĂ« veshjeve tĂ« gjithĂ« raportojnĂ« rritje nĂ« shitje, qĂ« do tĂ« thotĂ« se konsumatori shqiptar nĂ« masĂ« Ă«shtĂ« i orientuar drejt produktit tĂ« pozicionuar me raport tĂ« drejtĂ« çmim e cilĂ«si.

Këto marka vazhdojnë të udhëheqin në tregje globale me këtë politikë të drejtë komerciale çmimesh.

Pra ka një zhvendosje të dukshme nga dyqanet e vogla drejt qendrave tregtare dhe shitjeve online. Qendrat ofrojnë më shumë komoditet, marka dhe oferta, ndërsa dyqanet e vogla po përballen me konkurrencë të fortë, kosto të larta dhe rënie të klientëve.

Pra kur një retail shqiptar blen veshje në Turqi dhe më pas i shet në tregun vendas me trefishin e çmimit, është e kuptueshme pse konsumatori heziton të blejë.

Sot, blerĂ«si shqiptar Ă«shtĂ« mĂ« i informuar, krahason çmimet online dhe ka mĂ« shumĂ« alternativa, pĂ«rfshirĂ« porositĂ« direkte nga jashtĂ« apo blerjet nĂ« outlet-e”.

 

Burimi: Doganat

 

Moda dhe prakticiteti, preferencat e konsumatorëve shqiptarë në tregun e veshjeve

Sipas operatorëve të tregtimit të veshjeve, stili casual, komod dhe sportiv mbetet ndër më të kërkuarit nga konsumatori vendas duke ofruar prakticitet dhe rehati në jetën e përditshme.

Disa vite më parë, në Tiranë u hap për herë të parë dyqani i veshjeve të markës H&M, të dizenjuara nga kompania e modës suedeze me filiale në shumë shtete të botës, e vlerësuar një nga prodhuesit e veshjeve të modës me çmime të lira.

“Monitor” kontaktoi pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« stafit tĂ« H&M, tĂ« cilĂ«t pohuan se konsumatori vendas ka mĂ« shumĂ« interes pĂ«r blerje veshjesh tĂ« brendshme dhe praktike.

“NĂ« dyqanin tonĂ« nĂ« TiranĂ«, konsumatorĂ«t shqiptarĂ« tregojnĂ« interes tĂ« lartĂ« pĂ«r veshjet bazĂ« si çorape, tĂ« brendshme, bluza, pantallona dhe hoodies pa logo, produkte tĂ« thjeshta, praktike dhe tĂ« pĂ«rdorshme çdo ditĂ«â€.

Sipas tyre, shitjet ndryshojnĂ« nĂ« varĂ«si tĂ« sezonit. “GjatĂ« vjeshtĂ«s dhe dimrit vihet re rritje e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshjet e fĂ«mijĂ«ve, pĂ«r shkak tĂ« fillimit tĂ« shkollĂ«s, si dhe pĂ«r segmentin e femrave, me nisjen e vitit universitar.

PĂ«rveç produkteve bazĂ«, njĂ« pĂ«rqindje e konsiderueshme pĂ«rbĂ«het edhe nga artikuj fashion”.

Veshjet e markĂ«s “Waikiki” vijojnĂ« tĂ« mbeten gjithashtu tĂ« kĂ«rkuara nĂ« vend. Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”, pohoi se kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” ka shĂ«nuar  rritje tĂ« lehtĂ« nĂ« 2025-n, krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Përveç përmirësimit të ekonomisë dhe turizmit, faktorë të tjerë ndikues pozitiv vlerësohen shtimi i koleksioneve të reja dhe ofertat speciale gjatë vitit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

“Aktualisht, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar pĂ«rfshijnĂ« veshjet e verĂ«s si fustanet, kĂ«mishĂ«t dhe pantallonat e shkurtra.

TĂ« rinjtĂ« dhe gratĂ« janĂ« grupet qĂ« blejnĂ« mĂ« shumĂ«, por edhe familjet po tregojnĂ« njĂ« interes tĂ« shtuar. Veshjet pĂ«r fĂ«mijĂ« dhe aksesorĂ«t gjithashtu janĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara duke reflektuar njĂ« trend tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« rritjes sĂ« konsumit familjar”.

Ai thekson se konsumatorët shqiptarë po preferojnë trende të modës me ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme.

“Veshjet casual dhe sportive janĂ« gjithashtu shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Kemi vĂ«rejtur njĂ« interes tĂ« shtuar pĂ«r veshjet e qĂ«ndrueshme dhe ekologjike, si dhe pĂ«r aksesorĂ«t qĂ« plotĂ«sojnĂ« pamjen e pĂ«rgjithshme.

KonsumatorĂ«t po kĂ«rkojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« veshje qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r aktivitete tĂ« ndryshme duke pĂ«rfshirĂ« punĂ«n, argĂ«timin dhe aktivitetet sportive”.

“Sport Vision Group” vijon tĂ« shĂ«nojĂ« ecuri tĂ« qĂ«ndrueshme dhe pozitive nĂ« tregun shqiptar, duke konsoliduar pozicionin si lider nĂ« segmentin e artikujve sportivĂ«.

Semi Gjyli, menaxhere ekzekutive e kompanisë, tha se ky është rezultat i angazhimit të vazhdueshëm për të qenë pranë konsumatorëve me produkte cilësore, inovative dhe në përputhje me trendet globale.

“Sport Vision Group” Ă«shtĂ« pĂ«rfaqĂ«sues zyrtar nĂ« ShqipĂ«ri i markĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare “Nike”. NĂ« portofolin e saj pĂ«rfshihen edhe marka tĂ« njohura, si: “The North Face”, “New Balance”, “On Cloud”, “Hoka”, “Asics”, “Champion”, si dhe zotĂ«ron tĂ« drejtĂ«n e shitjes me pakicĂ« pĂ«r markĂ«n “Adidas”.

Këto marka shpërndahen përmes katër koncepteve të konsoliduara: Nike Shop, Sport Vision, Buzz Sneakers Station dhe Sport Reality, përfshirë edhe formatin Nike Outlet dhe Sport Vision Outlet.

Zonja Gjyli thekson se kjo shumëllojshmëri markash dhe formatesh pritet të ndikojë ndjeshëm në rritjen e kërkesës.

“Investimet strategjike nĂ« teknologji, pĂ«rmirĂ«simi i pĂ«rvojĂ«s sĂ« konsumatorit dhe rritja e efikasitetit operacional kanĂ« qenĂ« nĂ« fokus edhe nĂ« gjysmĂ«n e parĂ« tĂ« 2025-s, duke konfirmuar njĂ« trend rritĂ«s dhe njĂ« aftĂ«si tĂ« qartĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me dinamikĂ«n e tregut”.

Ajo shton se edhe rritja e ndërgjegjësimit për rëndësinë e aktivitetit fizik ka ndikuar ndjeshëm në ecurinë e kërkesës së artikujve sportivë në Shqipëri.

“Rritja e ndĂ«rgjegjĂ«simit tĂ« konsumatorĂ«ve pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« jete aktive dhe sportive nuk pĂ«rbĂ«n vetĂ«m njĂ« tendencĂ« globale, por edhe njĂ« pasqyrim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« qasjes proaktive qĂ« ‘Sport Vision’ ka ndjekur nĂ« tregun vendas.

Nëpërmjet një strategjie marketingu krijuese, fushatave të vazhdueshme dhe bashkëpunimeve të ngushta me komunitetin, kompania ka arritur të ndërtojë një lidhje autentike mes stilit të jetesës së shëndetshme dhe veshjes sportive si simbol i energjisë, stilit personal dhe vetëbesimit.

Ky vizion ka pasur ndikim të dukshëm veçanërisht te të rinjtë, të cilët priren gjithnjë e më shumë të investojnë në atlete dhe veshje sportive që i shërbejnë jo vetëm aktivitetit fizik, por edhe përditshmërisë urbane.

Nga ana tjetër, rritja e ndjeshme e turizmit ka sjellë edhe ndikim pozitiv në kërkesën për produkte të përshtatshme për udhëtime dhe aktivitete në natyrë.

NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, ‘Sport Vision Group’ jo vetĂ«m qĂ« ka ndjekur me kujdes ndryshimet nĂ« sjelljen e konsumatorĂ«ve, por Ă«shtĂ« shndĂ«rruar vetĂ« nĂ« njĂ« katalizator tĂ« kĂ«tyre ndryshimeve duke ndikuar drejtpĂ«rdrejt nĂ« zhvillimin, zgjerimin dhe diversifikimin e tregut tĂ« artikujve sportivĂ« nĂ« ShqipĂ«ri”.

Kompania “Koan”, nĂ«n drejtimin e administratorit Ardian Davidhi, operon nĂ« tregun shqiptar si njĂ« markĂ« e specializuar nĂ« veshje pĂ«r gjueti dhe ngjitje nĂ« mal. Sipas tij, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar aktualisht janĂ« veshjet pĂ«r hiking, tĂ« cilat po pĂ«lqehen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga tĂ« rinjtĂ«.

Tendenca është në rritje edhe mes turistëve, të cilët tregojnë interes të veçantë për veshje funksionale gjatë eksplorimeve në destinacionet malore më të njohura të vendit, si Thethi dhe Valbona.

Zoti Davidhi pohon se kërkesa në rritje reflekton jo vetëm zhvillimin e turizmit aktiv, por edhe ndërgjegjësimin më të madh për cilësinë dhe funksionalitetin e veshjeve në natyrë.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e veshjeve?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« gjatĂ« vitit 2025, tĂ« ndikuara kryesisht nga inflacioni. PĂ«r tĂ« pĂ«rballuar kĂ«tĂ« situatĂ« dhe pĂ«r tĂ« ruajtur interesin e konsumatorĂ«ve, kompania ka ndĂ«rmarrĂ« njĂ« sĂ«rĂ« masash lehtĂ«suese me oferta dhe zbritje tĂ« posaçme.

“Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me 2024-n, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit. Kjo ka ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ«n si blejnĂ« njerĂ«zit, duke i bĂ«rĂ« ata mĂ« tĂ« kujdesshĂ«m nĂ« zgjedhjet e tyre.

MegjithatĂ«, ne kemi ofruar njĂ« sĂ«rĂ« zbritjesh dhe ofertash speciale pĂ«r tĂ« ndihmuar konsumatorĂ«t tĂ« pĂ«rballojnĂ« kĂ«to ndryshime dhe tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« blejnĂ« produktet tona”, nĂ«nvizon Mehmet Memo nga “Waikiki Albania”.

 

Tendenca e kërkesës së turistëve

Rritja e turizmit, sidomos në zonat bregdetare dhe malore, ka ndikuar pozitivisht në kërkesën për veshje të përshtatshme për aktivitetet turistike dhe stilin e përditshëm të jetesës.

Në këtë kuadër, sektori vazhdon të përshtatet dhe të zhvillohet duke reflektuar një konsum më të ndërgjegjshëm dhe kërkesa të ndryshuara nga klientela lokale dhe turistët e huaj.

Nëse viziton dyqanet e qendrave tregtare në qendër të Tiranës, përballesh me turistë të huaj veçanërisht nga Italia, që blejnë veshje përditshmërie me çmime ekonomike dhe veshje për fëmijë, përfshirë çorape apo tuta sportive.

Në dyqanet e markës OVS, që përfaqëson stilin italian, stafi i shitjeve pohoi se markat PIOMBO janë mjaft të kërkuara nga turistët italianë për shkak të familjarizimit me dizajnin dhe ngjyrat që eksperimentohen për stilin cusual. Në këtë dyqan kërkesë në rritje nga turistët ka edhe për veshjet e fëmijëve.

Edhe stafi i dyqanit tĂ« veshjeve tĂ« markĂ«s “De Facto” thekson se kĂ«rkesa nga turistĂ«t Ă«shtĂ« nĂ« rritje krahasuar me vjet, veçanĂ«risht pĂ«r veshjet e grave dhe fĂ«mijĂ«ve.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k” pohon se turistĂ«t kanĂ« ndikim tĂ« madh nĂ« shitje gjatĂ« sezonit veror, veçanĂ«risht nĂ« dyqanet nĂ« qendrĂ«n e TiranĂ«s dhe qytetet bregdetare.

“Ka njĂ« rritje tĂ« dukshme tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshje nga turistĂ«t, veçanĂ«risht nĂ« qytetet bregdetare si DurrĂ«si dhe Vlora, ku volumi i shitjeve Ă«shtĂ« mĂ« i lartĂ«.

KĂ«to qytete janĂ« destinacione tĂ« njohura turistike dhe prania e njĂ« numri tĂ« madh turistĂ«sh ka kontribuar nĂ« rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vĂ«rejtur  rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s nĂ« qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, tĂ« cilat gjithashtu kanĂ« pĂ«rjetuar rritje tĂ« numrit tĂ« vizitorĂ«ve”.

MegjithĂ«se fluksi i turistĂ«ve rritet ndjeshĂ«m nĂ« verĂ«, kjo nuk pĂ«rbĂ«n njĂ« faktor pĂ«rcaktues nĂ« shitjet totale tĂ« dyqaneve tĂ« veshjeve luksoze, sipas Era Xhabaftit, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e kompanisĂ« “Mini Invest Albania” qĂ« tregton markĂ«n “Boggi Milano”.

Znj. Xhabafti thekson se kjo vjen për shkak të çmimeve, të cilat nuk janë konkurruese, çka do të joshte turistët për të kryer më tepër blerje.

“Blerjet nĂ« sektorin e veshjeve vijojnĂ« tĂ« dominohen kryesisht nga konsumatorĂ«t vendas. GjatĂ« sezonit veror vĂ«rehet rritje interesi nga turistĂ«t, por gjatĂ« pjesĂ«s tjetĂ«r tĂ« vitit, kĂ«rkesa nga tĂ« huajt Ă«shtĂ« mĂ« e kufizuar dhe lidhet kryesisht me ata qĂ« ndodhen nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r arsye punĂ«simi.

Megjithëse turizmi në vend po njeh zhvillim të vazhdueshëm, ai ende nuk shoqërohet me zakone konsumi të ngjashme me ato në vendet e Bashkimit Europian, ku shopping-u është pjesë e rëndësishme e përvojës turistike.

Në Shqipëri, shumica e turistëve të huaj vijnë për natyrën, bregdetin dhe malet, jo për ofertën e qendrave tregtare, edhe për shkak të mungesës së shumë markave ndërkombëtare të njohura. Ndërkohë, markat e pranishme në treg nuk ofrojnë ndonjë përparësi çmimi krahasuar me vendet e origjinës së turistëve.

Si rezultat, edhe pse gjatĂ« verĂ«s dyqanet pĂ«rjetojnĂ« fluks mĂ« tĂ« lartĂ« vizitorĂ«sh, shopping-u nga turistĂ«t nuk pĂ«rbĂ«n ende njĂ« faktor vendimtar nĂ« ecurinĂ« e pĂ«rgjithshme tĂ« shitjeve nĂ« retail-in e veshjeve”.

 

 

Të dhënat e operatorëve

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« QKB-sĂ«, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« ”ITX Albania” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 10.4% krahasuar me 2023. Fitimet nĂ« 2024 u rritĂ«n me 25.5% nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

PĂ«r “LC Waikiki Retail Al” tĂ« ardhurat nĂ« 2024 u rritĂ«n me 12% krahasuar me 2023. Fitimet e kompanisĂ« u rritĂ«n me 84% nĂ« 2024 nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

TĂ« ardhurat e “In Sport” nĂ« 2024 ranĂ« me 3.8% krahasuar me 2023. Kompania shĂ«noi edhe rĂ«nie tĂ« fitimeve me 16.2% krahasuar me 2023.

TĂ« ardhurat e “Balkan Sport” nĂ« 2024 u ulĂ«n me 6.2% krahasuar me 2023. Fitimet u ulĂ«n 21%.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« “New Yorker Albania” u zgjeruan me 11.5% dhe 50.4% krahasuar me vitin 2023.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e “Defacto Retail” u rritĂ«n me 6% krahasuar me 2023, ndĂ«rsa fitimet e operatorit u rritĂ«n me 55.5%.

TĂ« ardhurat e operatorit “KOAN sh.p.k.” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 44%, kurse fitimet ranĂ« 26.7% krahasuar me 2023.

 

 

 

Lexoni edhe:

Mehmet Memo: Turizmi po rrit kërkesën për veshjet e modës së lirë

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

The post Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira appeared first on Revista Monitor.

“Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:04

Flet Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”

 

Tregu i veshjes së markave me çmime ekonomike po përjeton ndryshime të dukshme, të nxitura jo vetëm nga konsumi vendas, por edhe nga rritja e turizmit.

Turistët që vizitojnë vendin, sidomos gjatë sezonit veror, kanë kontribuar në një kërkesë në rritje për veshje duke nxitur zhvillimin e tregut dhe përmirësimin e ofertës.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kompaninĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k.” thekson se veçanĂ«risht gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, nĂ« zonat afĂ«r qendrĂ«s dhe qytetet bregdetare, Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m kĂ«rkesa pĂ«r veshje nga turistĂ«t.

 

Si ka ndryshuar kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” kĂ«tĂ« vit krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«?

Kërkesa për veshjet në dyqanet e Waikiki Albania ka shënuar rritje të lehtë këtë vit krahasuar me një vit më parë.

Kjo rritje mund të lidhet me disa faktorë, përfshirë përmirësimin e ekonomisë dhe rritjen e turizmit. Gjithashtu, kemi vërejtur një interes të shtuar për koleksionet e reja dhe ofertat speciale që kemi prezantuar këtë vit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

 

Cilët janë artikujt më të kërkuar dhe kush blen më shumë, të rinjtë, gratë apo familjet?

Aktualisht, artikujt më të kërkuar përfshijnë veshjet e verës si fustanet, këmishët dhe pantallonat e shkurtra.

Të rinjtë dhe gratë janë grupet që blejnë më shumë, por edhe familjet po tregojnë një interes të shtuar. Veshjet për fëmijë dhe aksesorët gjithashtu janë shumë të kërkuara, duke reflektuar një trend të përgjithshëm të rritjes së konsumit familjar.

 

Sipas të dhënave tuaja, sa po ndikojnë turistët në shitjet gjatë sezonit veror, pra a rezulton se ka kërkesë në rritje të tyre për blerje veshjesh? Cilat janë zonat dhe qytetet me volumet më të mëdha të rritjes së shitjeve?

Turistët kanë  ndikim të madh në shitjet gjatë sezonit veror. Ka një rritje të dukshme të kërkesës për veshje nga turistët, veçanërisht në qytetet bregdetare si Durrësi dhe Vlora, ku volumi i shitjeve është më i lartë.

Këto qytete janë destinacione të njohura turistike dhe prania e një numri të madh turistësh ka kontribuar në rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vërejtur një rritje të kërkesës në qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, të cilat gjithashtu kanë përjetuar  rritje të numrit të vizitorëve.

 

 

ÇfarĂ« trendesh mode parapĂ«lqejnĂ« konsumatorĂ«t shqiptarĂ«?

Konsumatorët shqiptarë parapëlqejnë trende të modës që përfshijnë ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme. Veshjet casual dhe sportive janë gjithashtu shumë të kërkuara. Kemi vërejtur një interes të shtuar për veshjet e qëndrueshme dhe ekologjike, si dhe për aksesorët që plotësojnë pamjen e përgjithshme.

Gjithashtu, konsumatorët po kërkojnë gjithnjë e më shumë veshje të përshtatshme për aktivitete të ndryshme, duke përfshirë punën, argëtimin dhe aktivitetet sportive.

 

A kanë ndryshuar çmimet e veshjeve krahasuar me vjet, a ka pasur rritje apo ulje? A ka ndikuar inflacioni në mënyrën si blejnë njerëzit?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me vitin e kaluar, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit.

Kjo ka ndikuar në mënyrën si blejnë njerëzit, duke i bërë ata më të kujdesshëm në zgjedhjet e tyre. Megjithatë, ne kemi ofruar një sërë zbritjesh dhe ofertash speciale për të ndihmuar konsumatorët të përballojnë këto ndryshime dhe të vazhdojnë të blejnë produktet tona.

 

A po ndihet konkurrenca për blerje veshjesh nga platformat online si Temu etj.?

Konkurrenca nga platformat online Ă«shtĂ« ndier, por dyqanet fizike tĂ« “Waikiki Albania” vazhdojnĂ« tĂ« kenĂ« njĂ« avantazh pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rvojĂ«s sĂ« blerjes qĂ« ofrojnĂ« dhe mundĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« provuar veshjet para blerjes.

Ne gjithashtu kemi investuar në përmirësimin e shërbimit ndaj klientit dhe në ofrimin e një game të gjerë produktesh që nuk janë gjithmonë të disponueshme online.

 

Cilat janë planet e kompanisë për investime të reja, a keni plane për zgjerim me dyqane të reja në Shqipëri?

Këtë vit hapëm një dyqan të ri në qytetin e Lezhës dhe kemi plan një dyqan tjetër brenda këtij viti në Tiranë.

Kompania ka plane ambicioze për zgjerim në Shqipëri. Në vitet e ardhshme, ne synojmë të hapim disa dyqane të reja në qytete të ndryshme për të përmbushur kërkesën në rritje dhe për të ofruar një gamë më të gjerë produktesh për konsumatorët tanë.

Kemi identifikuar disa lokacione strategjike dhe po punojmë për të siguruar që këto dyqane të jenë të suksesshme dhe të ofrojnë një përvojë të shkëlqyer blerjeje për klientët tanë.

 

The post “Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:02

Ajo që filloi si një eksperiment krijues mes Felice Emanuels, një inxhiniere e dizajnit industrial, dhe Dren Abazit, një artist i afirmuar në muzikë, është shndërruar sot në një model unik biznesi në industrinë e modës.

Dren Abazi është më shumë se një markë veshjesh, është një cikël i mbyllur prodhimi dhe krijimi, ku çdo element që nga ideimi i modeleve të veshjeve të modës deri te përgatitja e tyre zhvillohen brenda një strukture të vetme, me veprimtari 30 vjeçare në tregun e veshjeve, siç është kompania SAM.

“Marka lindi disi nĂ« mĂ«nyrĂ« spontane, pas njĂ« takimi tĂ« parĂ« gjatĂ« festimit tĂ« 30-vjetorit tĂ« kompanisĂ« sĂ« prodhimit tĂ« veshjeve SAM.

Fillimisht ideja ishte të krijonim disa produkte si një lloj produkti i personalizuar për fansat e Dren-it, por pas disa bisedash, u kuptua që mundësia shkonte përtej kësaj.

VendosĂ«m tĂ« krijojmĂ« njĂ« markĂ«, duke filluar ne fillim veshje pĂ«r meshkuj dhe mĂ« pas pĂ«r femra, qĂ« reflektonte estetikĂ«n dhe personalitetin e tij brenda dhe jashtĂ« skenĂ«s nĂ« njĂ« formĂ« te re dhe tĂ« qĂ«ndrueshme biznesi”, nĂ«nvizon Felice Emanuels bashkĂ«themeluese me Dren Abazin pĂ«r krijimin e markĂ«s sĂ« veshjeve.

Emanuels nĂ«nvizon se nĂ« qendĂ«r tĂ« kĂ«tij cikli tĂ« mbyllur prodhimi pĂ«r veshje mode qĂ«ndron filozofia “made to order”, pra çdo produkt prodhohet vetĂ«m pasi klienti e porosit.

Ky model biznesi jo vetëm që shmang mbiprodhimin, por krijon një ekuilibër midis kërkesës reale dhe resurseve të përdorura, duke përkthyer qëndrueshmërinë nga koncept në veprim konkret.

Edhe lëndët e para janë pjesë e këtij modeli të kontrolluar, ku pëlhurat dhe materialet janë 100% prodhim europian, të përzgjedhura nga Francë, Itali dhe Spanjë, prej kompanive me traditë e standarde të certifikuara.

“Çdo artikull prodhohet vetĂ«m pas momentit tĂ« blerjes, gjĂ« qĂ« sjell optimizim tĂ« prodhimit, qĂ«ndrueshmĂ«ri financiare dhe, mbi tĂ« gjitha, pĂ«rfitime tĂ« dukshme mjedisore falĂ« mungesĂ«s sĂ« stokut dhe mbiprodhimit (mbiprodhimi Ă«shtĂ« njĂ« nga ndotĂ«sit kryesorĂ« nĂ« botĂ«n e modĂ«s).

Prodhimi realizohet nĂ« TiranĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« industriale, pĂ«rmes sistemit ekzistues tĂ« kompanisĂ« SAM, duke mundĂ«suar pĂ«rgatitjen dhe dĂ«rgimin e çdo artikulli brenda 24–48 orĂ«ve (maksimumi dy ditĂ« pune).

Bashkëpunimi dhe infrastruktura që kam ndërtuar bashke me Drenin krijon një model unik, ku çdo fazë, nga dizajnimi i printimeve, ndërtimi i mostrave, e deri te krijimi i faqes online është bërë nga ne vetë. Kjo gjë jep fleksibilitet dhe kontroll të plotë mbi cilësinë.

Lënda e parë që përdorim është gjithashtu 100% prodhim europian, me burime të përzgjedhura nga Franca, Italia dhe Spanja; me kompani me traditë shumëvjeçare dhe reputacion të konsoliduar në industrinë e modës, gjë që i jep markës legjitimitet dhe autenticitet.

Gjithashtu nëpërmjet këtij zinxhiri të shkurtër brenda Europës ne sigurojmë standarde të larta gjatë prodhimit, qëndrueshmëri dhe transparencë në çdo hap të zinxhirit të furnizimit.

Produktet tona shiten online, duke ofruar akses pĂ«r klientĂ« shqiptarĂ« dhe tĂ« huaj, brenda dhe jashtĂ« ShqipĂ«risĂ« e KosovĂ«s, duke e bĂ«rĂ« modelin tonĂ« plotĂ«sisht tĂ« mbyllur dhe tĂ« vetĂ«qĂ«ndrueshĂ«m , duke filluar nga dizajni deri tek momenti i shpĂ«rndarjes”, nĂ«nvizon ajo.

Çmimet e veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustanet variojnĂ« nga 75 deri 112 euro. KĂ«mishĂ«t pĂ«r burra, variojnĂ« me çmime nga 79 deri 84 euro apo ato me pĂ«rmbajtje materiali saten ofrohen me çmim 126 euro. Kostumet pĂ«r burra ofrohen me çmimet 370 -390 euro.

Felice Emanuels pohon se çmimet e veshjeve si për burra dhe gra, përcaktohen përmes një formule të brendshme të krijuar prej tyre vetë, e cila bazohet në konsumin real të lëndës së parë dhe kompleksitetin e punimit për secilin artikull.

“Po ashtu pĂ«r pĂ«rcaktimin e çmimeve merren nĂ« konsideratĂ« edhe çmimet e tregut, kryesisht pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« veshjet tona tĂ« mbeten tĂ« arritshme pĂ«r klientĂ«t qĂ« na ndjekin, pa bĂ«rĂ« kompromis me cilĂ«sinĂ« apo mĂ«nyrĂ«n se si punojmĂ«â€.

NĂ« qershor 2025, marka e  “Dren Abazi” nisi njĂ« bashkĂ«punim me “Cleanhub”, njĂ« organizatĂ« qĂ« ndihmon nĂ« reduktimin e ndotjes plastike nĂ« oqeane.

“PĂ«r çdo blerje qĂ« bĂ«het online, ne kontribuojmĂ« nĂ« heqjen e njĂ« paundi plastikĂ« nga oqeanet. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, çdo produkt qĂ« shitet bĂ«het pjesĂ« e njĂ« zinxhiri pozitiv ndikimi”, shpjegon Felice.

Në të ardhmen, marka planifikon të zgjerojë ciklin e mbyllur edhe më tej, përmes integrimit të fibrave natyrale në linjën e prodhimit, për ta bërë këtë qasje edhe më të plotë.

 

The post “Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels appeared first on Revista Monitor.

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
2 January 2026 at 22:00

Shumë vajza të njohura të showbizit shqiptar kanë nisur të zhvillojnë linjat e tyre të veshjeve, përfshirë ato sportive dhe klasike, duke përdorur markën personale si një mjet për të ndërtuar identitetin e tyre në treg.

Kjo Ă«shtĂ« njĂ« tendencĂ« qĂ« ka marrĂ« hov edhe nĂ« vendet mĂ« tĂ« zhvilluara, veçanĂ«risht nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s, ku figura tĂ« njohura publike si Kim Kardashian, Rihanna (nĂ« linja kozmetike dhe veshje tĂ« brendshme – tĂ« pĂ«rditshme), Beyonce (veshje sportive) apo supermodelja Hailey Bieber (nĂ« produkte pĂ«r kujdesin e fytyrĂ«s) kanĂ« kthyer emrin e tyre nĂ« marka tĂ« fuqishme mode.

Një nga shembujt më të spikatur në nivel global është Kim Kardashian me linjën e saj të veshjeve SKIMS, e cila përfshin produkte si të brendshme, rroba sportive, korse dhe veshje të përditshme. E njëjta qasje po shfaqet gjithnjë e më shumë edhe në Shqipëri.

NĂ«se i hedh njĂ« sy faqes zyrtare tĂ« moderatores Luana Vjollca, gjen veshje sportive me markĂ«n “Lulu”, pĂ«rfshirĂ« bluza me mĂ«ngĂ« tĂ« gjata me çmim 59 euro, jumpsuit me çmim 85 euro, komplete streçe dhe kanatiere, 77 euro, korse pĂ«r trupin nga 55 deri nĂ« 108 euro, si dhe veshje pĂ«r tenis me çmim 62 euro.

Bora Zemani, e njohur pĂ«r stilin sportiv nĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« e saj, ka prezantuar linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve me markĂ«n “BZZZ”, ku njĂ« bluzĂ« “hoodie” sportive kushton 77 euro dhe tutat 57 euro.

Për linjën me material lino, çmimet variojnë nga 26 euro për pantallonat e shkurtra, 46 euro për ato të gjata, deri në 47 euro për këmishët.

NdĂ«rkohĂ« Armina Mevlani ka nisur linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustane me frymĂ«zim vintage, nĂ«n markĂ«n “Mevlani”. Çmimet pĂ«r kĂ«to krijime elegante variojnĂ« nga 160 deri nĂ« 550 euro, duke synuar tregun e modĂ«s sĂ« klasit tĂ« lartĂ«.

Kjo prirje e re e vajzave të njohura për të hyrë në industrinë e modës është një sinjal i qartë se tregu shqiptar po ndjek hapat e tregjeve ndërkombëtare.

Përdorimi i influencës në rrjete sociale për të promovuar produkte me markën e vet po kthehet në një strategji të fuqishme marketingu dhe biznesi, që jo vetëm ndihmon në ndërtimin e një imazhi personal, por edhe krijon burime të qëndrueshme të ardhurash jashtë botës së medias apo televizionit.

 

Sfidat e markave të luksit për zgjerim tregu

Konsumatori vendas po tregohet gjithnjë e më shumë i interesuar për blerjen e veshjeve të markave të luksit brenda Shqipërisë duke mos kërkuar më vetëm të blejë jashtë vendit.

Era Xhabafti, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e “Mini Invest Albania”, kompania qĂ« pĂ«rfaqĂ«son markĂ«n “Boggi Milano” nĂ« ShqipĂ«ri, shpjegon se kĂ«rkesa pĂ«r veshje Ă«shtĂ« rritur krahasuar me vjet.

Sipas saj, kjo rritje nuk Ă«shtĂ« rastĂ«sore, por lidhet me forcimin e markĂ«s, cilĂ«sinĂ« e produkteve, dizajnet moderne dhe kulturĂ«n e re tĂ« konsumatorit shqiptar, i cili “e do tĂ« bukurĂ«n, e do luksin dhe Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« paguajĂ« pĂ«r tĂ«.”

Zonja Xhabafti thekson se kërkesa për momentin dominohet nga konsumatori vendas, ndërsa blerjet nga turistët e huaj shtohen kryesisht gjatë sezonit veror. Edhe pse fluksi i turistëve rritet në verë, ai nuk përbën një faktor përcaktues në shitjet totale të dyqaneve të veshjeve.

Në lidhje me përpjekjet për të sjellë më shumë marka ndërkombëtare luksoze në Shqipëri, ajo pranon se ekzistojnë sfida të shumta. Mungesa e një tregu të madh, pakësimi i popullsisë dhe fuqia e ulët blerëse janë pengesat kryesore.

“Ne po punojmĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« partnerĂ« me marka tĂ« huaja luksoze, me qĂ«llim qĂ« shqiptarĂ«t tĂ« blejnĂ« kĂ«to marka nĂ« vendin e tyre, duke krijuar njĂ« kulturĂ« ‘street shopping’. MegjithatĂ«, shumĂ« marka bĂ«jnĂ« kĂ«rkime tĂ« hollĂ«sishme tĂ« tregut dhe, nĂ«se ky treg rezulton i vogĂ«l, kjo pengon hapjen e dyqaneve tĂ« reja.

PakĂ«simi i popullsisĂ« dhe niveli i ulĂ«t i tĂ« ardhurave ndikojnĂ« negativisht nĂ« kĂ«tĂ« proces. NĂ«se kĂ«ta tregues nuk pĂ«rmirĂ«sohen, do tĂ« jetĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kemi mĂ« shumĂ« marka tĂ« huaja nĂ« ShqipĂ«ri”, – shprehet ajo.

Ekspertët e tregtimit të veshjeve theksojnë gjithashtu se informaliteti dhe prania e madhe e produkteve të falsifikuara përbëjnë pengesa serioze për hyrjen e markave ndërkombëtare.

Gjithashtu, një pjesë e konsumatorëve shqiptarë vazhdojnë të  blejnë veshje firmato jashtë vendit, për shkak të garancisë dhe larmisë më të madhe të produkteve.

 

The post Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve appeared first on Revista Monitor.

Ekuilibri i fuqisë në IA

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 15:00

OpenAI dhe Anthropic, kundĂ«r zhvilluesve tĂ« aplikacioneve: sindroma e Kronosit nĂ« teknologji. A do t’i gllabĂ«rojnĂ« laboratorĂ«t aplikacionet qĂ« funksionojnĂ« mbi modelet e tyre?, shkruan The Economist

 

NĂ« botĂ«n zakonisht tĂ« mbushur me thashetheme tĂ« Silicon Valley, po ndodh diçka e çuditshme. ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« gjesh njĂ« sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale gjenerative, qĂ« tĂ« thotĂ« ndonjĂ« fjalĂ« tĂ« keqe pĂ«r dikĂ« tjetĂ«r.

Ndoshta kjo lidhet me moshĂ«n. ShumĂ« prej atyre qĂ« po nisin startup-et e tyre tĂ« IA-sĂ« kanĂ« lindur pas filmave distopikĂ« tĂ« fantashkencĂ«s si “The Matrix” (1999) dhe janĂ« ende mjaft tĂ« rinj pĂ«r tĂ« besuar se Inteligjenca Artificiale do tĂ« jetĂ« njĂ« forcĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«. PĂ«r ta, edhe fjala “frenemy” (armik-mik) tingĂ«llon shumĂ« e ashpĂ«r.

Megjithatë, përtej kësaj harmonie të dukshme, po shfaqet një dinamikë konkurruese që do të bëhet gjithnjë e më e fortë.

Merrni shembull startup-et si Anysphere, aplikacioni Cursor i së cilës ndihmon zhvilluesit e softuerëve të shkruajnë kode programimi; Harvey, që ofron Inteligjencë Artificiale për firmat ligjore; dhe OpenEvidence, që bën të njëjtën gjë për mjekët (dhe që më 20 tetor siguroi 200 milionë dollarë financim me një vlerësim prej 6 miliardë dollarësh).

Këto aplikacione po rriten me shpejtësi duke përdorur modelet e mëdha gjuhësore (LLM) që ofrohen nga kompani si OpenAI, krijuesja e ChatGPT-së, dhe Anthropic, krijuesja e Claude.

Ata paguajnĂ« pĂ«r t’i pĂ«rdorur kĂ«to modele, por ndryshe nga laboratorĂ«t e IA-sĂ«, nuk shpenzojnĂ« miliarda nĂ« ndjekje tĂ« superinteligjencĂ«s. Kjo e bĂ«n rrugĂ«n e tyre drejt fitimit mĂ« tĂ« lehtĂ«.

Ndërkohë, vlerësimet e larta për laboratorët e IA-së që shpenzojnë shumë para, 500 miliardë dollarë për OpenAI dhe 183 miliardë për Anthropic, tregojnë se, teksa modelet e tyre bëhen më të afta, investitorët besojnë se një ditë ata do të përvetësojnë fitimet e startup-eve që varen prej tyre.

Mendoni për laboratorët si Kronosin, titanin e mitologjisë greke që përpiqej të hante fëmijët e vet (ose si Amazon, titan i tregtisë elektronike, që prodhon produkte për të nënçmuar ata që shiten mirë në platformën e saj). Pyetja, si në mitin e Kronosit, është: a do të mundin të mbijetojnë të vegjlit dhe të luftojnë?

Vrasja e “fĂ«mijĂ«ve” mund tĂ« ketĂ« filluar tashmĂ«. Startup-et janĂ« shumĂ« tĂ« sjellshme pĂ«r tĂ« ngritur alarmin. Por Ed Zitron, autor i njĂ« buletini therĂ«s pĂ«r IA-nĂ«, raportoi mĂ« 20 tetor se Anthropic kishte shpenzuar njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« tĂ« ardhurave tĂ« saj kĂ«tĂ« vit dhe vitin e kaluar pĂ«r Amazon Web Services, njĂ« nga ofruesit e saj tĂ« teknologjisĂ« cloud.

Si pasojë, tha ai, kompania prezantoi plane të reja shërbimi që rritën kostot për klientët e mëdhenj si Cursor, për të mbushur boshllëkun financiar. Anthropic thotë se paketat e shërbimit janë praktikë standarde në gjithë industrinë.

KĂ«rcĂ«nimi shkon pĂ«rtej çmimeve. LaboratorĂ«t e mĂ«dhenj tĂ« IA-sĂ« po pĂ«rpiqen tĂ« arrijnĂ« InteligjencĂ«n e pĂ«rgjithshme Artificiale (AGI), e cila do t’i bĂ«nte modelet e tyre tĂ« afta tĂ« kryenin shumicĂ«n e detyrave qĂ« mund t’i bĂ«jnĂ« njerĂ«zit, duke pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«rputhjen apo tejkalimin e aftĂ«sive tĂ« zhvilluesve tĂ« aplikacioneve. PĂ«r momentin, mund tĂ« ketĂ« ende hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«.

Por shenjat janë të qarta. Mjafton të shohësh fushën e programimit, ku aplikacionet me IA gjenerative janë përhapur më shpejt. Si Anthropic ashtu edhe OpenAI kanë zhvilluar mjete kodimi që rivalizojnë, me dallime të vogla, ato të Cursor-it.

Themeluesit e startup-eve mbeten çuditërisht optimistë. Ata besojnë se ekuilibri i fuqisë do të mbetet fort në favorin e tyre për të ardhmen e afërt.

Në mënyrë domethënëse, shumë prej tyre janë skeptikë ndaj AGI-së, megjithëse në mënyrë të rezervuar (njëri prej tyre i kërkoi The Economist të mos e përmendte me emër si dyshues, nga frika se mund të përjashtohej nga skena shoqërore e San Franciskos).

Ata argumentojnĂ« se, nĂ« vend tĂ« AGI-sĂ«, aftĂ«sia qĂ« bizneset realisht kanĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ« nxitur pĂ«rdorimin mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« IA-sĂ« gjenerative Ă«shtĂ« “Inteligjenca Artificiale e specializuar”, pra IA qĂ« fokusohet nĂ« njĂ« fushĂ« tĂ« caktuar, si ligji apo mjekĂ«sia. PikĂ«risht aty shpresojnĂ« tĂ« ruajnĂ« avantazhin konkurrues.

Kompania Sierra, qĂ« prodhon “agjentĂ«â€ tĂ« IA-sĂ« qĂ« bashkĂ«punojnĂ« me njerĂ«zit nĂ« shĂ«rbimin ndaj klientit, pĂ«rdor njĂ« ilustrim pĂ«r tĂ« shpjeguar kĂ«tĂ« dinamikĂ«. Ajo tregon majĂ«n e njĂ« ajsbergu: kjo Ă«shtĂ« pjesa e tregut qĂ« shĂ«rbehet nga LLM-tĂ« (modelet e mĂ«dha gjuhĂ«sore).

Poshtë saj ndodhen një mori procesesh të ndërlikuara biznesi që përfaqësojnë sfida dhe mundësi shumë më të mëdha

AsnjĂ«ra prej tyre nuk Ă«shtĂ« e pĂ«rgjithshme. Vlera, thotĂ« bashkĂ«themeluesi i Sierra-s, Bret Taylor (i cili Ă«shtĂ« edhe kryetar i bordit tĂ« OpenAI-sĂ«), gjendet te “gjĂ«rat mĂ« tĂ« mĂ«rzitshme, mĂ« tĂ« zakonshme
 tĂ« fshehura nĂ« prapaskenĂ«n e njĂ« kompanie, qĂ« janĂ« tĂ« ngadalta, tĂ« kushtueshme dhe me pasoja tĂ« mĂ«dha”.

PĂ«r t’u mbĂ«shtetur, zhvilluesit e aplikacioneve po eksperimentojnĂ« me modele tĂ« reja tĂ« tĂ« ardhurave. Ata e pranojnĂ« se, ndryshe nga valĂ«t e mĂ«parshme tĂ« zhvillimit tĂ« softuerĂ«ve, sa mĂ« shumĂ« tĂ« rriten dhe sa mĂ« shumĂ« tĂ« pĂ«rdorin LLM-tĂ«, aq mĂ« tĂ« larta do tĂ« jenĂ« kostot e tyre shtesĂ«. PĂ«r t’i kompensuar kĂ«to kosto nĂ« rritje, u nevojiten teknika tĂ« reja.

Njëra prej tyre është përdorimi i një sërë modelesh, përfshirë ato me burim të hapur, për të drejtuar pyetjet më të thjeshta atje ku përpunimi është më i lirë. Një tjetër është tarifimi i klientëve në bazë të rezultateve, e jo të përdorimit. Për shembull, Harvey mund të përballojë të përdorë modelet më të mëdha sepse firmat ligjore janë të gatshme të paguajnë për saktësi të përsosur.

Argumentet

Për më tepër, zhvilluesit e aplikacioneve argumentojnë se sa më gjatë të qëndrojnë në treg, aq më shumë të dhëna të specializuara do të grumbullojnë agjentët e tyre, duke përmirësuar performancën, njësoj si makinat me vetëdrejtim që bëhen më të besueshme sa më shumë kilometra përshkojnë.

Kjo pritet t’i bĂ«jĂ« ata mĂ« “ngjitĂ«s” pĂ«r klientĂ«t, duke krijuar njĂ« hendek konkurrues qĂ« laboratorĂ«t e IA-sĂ« do ta kenĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« ta kapĂ«rcejnĂ«. Cursor, pĂ«r shembull, pĂ«rdor tĂ« dhĂ«na nĂ« kohĂ« reale pĂ«r tĂ« pĂ«rditĂ«suar modelin e vet çdo dy orĂ«, gjĂ« qĂ«, sipas kompanisĂ«, pĂ«rmirĂ«son pĂ«rvojĂ«n e kodimit tĂ« klientĂ«ve.

Harvey shkon përtej dokumenteve standarde si marrëveshjet e konfidencialitetit të gjeneruara nga IA. Ai synon detyra shumë më komplekse, si ndihma në koordinimin e disa firmave ligjore gjatë një bashkimi gjigant, diçka që modelet e përgjithshme do ta kenë më të vështirë ta imitojnë.

Megjithatë, krijuesit e aplikacioneve kanë edhe mangësitë e tyre. Specializimi mund ta bëjë më të vështirë zgjerimin përtej një fushe të caktuar, si ligji, mjekësia apo shërbimi ndaj klientëve, duke kufizuar madhësinë e tregut potencial.

Modelet e përgjithshme mund të shtrihen më gjerë. Pastaj është çështja e rekrutimit. Si kompani shumë më të vogla se laboratorët e IA-së, zhvilluesit e aplikacioneve do ta kenë të vështirë të konkurrojnë në luftën e kushtueshme për talentet më të mira të IA-së. Por të gjithë do të kenë nevojë për zhvillues të nivelit të lartë për të ndërtuar agjentët më të mirë.

Megjithatë, edhe teksa laboratorët e IA-së bëhen më grabitqarë, edhe ata kanë një problem. Ka kaq pak dallim midis tyre dhe është kaq e lehtë që kompanitë e softuerëve të kalojnë nga një ofrues LLM-sh te një tjetër, saqë rrezikojnë të bëhen mallra të zakonshme.

Kjo e ka shtyrĂ« bankĂ«n HSBC tĂ« vlerĂ«sojĂ« nĂ« njĂ« raport tĂ« fundit se deri nĂ« vitin 2030, ofruesit e LLM-ve do tĂ« kenĂ« vetĂ«m 30% tĂ« tregut global prej 1.3 trilionĂ« dollarĂ«sh pĂ«r shĂ«rbimet IT tĂ« pĂ«rmirĂ«suara nga IA-ja. Pjesa tjetĂ«r do t’u pĂ«rkasĂ« zhvilluesve tĂ« softuerĂ«ve qĂ« pĂ«rdorin LLM-tĂ«.

Kjo është sindroma e Kronosit. Në mitologjinë greke, Zeusi, djali më i vogël i Kronosit, mbijetoi dhe shpëtoi vëllezërit e motrat e tij. Pas një beteje të gjatë, babai i tyre u dëbua në nëntokë. Nuk është e thënë që ky të jetë fati i OpenAI apo Anthropic. Por gjithashtu, fuqia e pakufizuar e laboratorëve të IA-së nuk është e paracaktuar.

 

The post Ekuilibri i fuqisë në IA appeared first on Revista Monitor.

Ndërtoni infrastrukturën dhe Inteligjenca Artificiale do të vijë vetë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 14:00

Ekonomia e turbullt e bumit të investimeve në qendrat e të dhënave. Sa i ngjashëm është ai me flluskën e telekomunikacioneve të viteve 1990? Shkruan The Economist

 

Në pranverën e këtij viti, kompania e konsulencës McKinsey bëri një parashikim jashtëzakonisht optimist për shpenzimet kapitale në çipa, qendra të dhënash dhe energji për prodhimin e Inteligjencës Artificiale (IA): 5.2 trilionë dollarë në mbarë botën gjatë pesë viteve të ardhshme.

Më pak se gjashtë muaj më vonë, kompania po shqyrton mundësinë ta rrisë këtë vlerësim. Shifrat e raportuara në SHBA sugjerojnë se investimet në infrastrukturën për Inteligjencën Artificiale gjenerative kanë arritur kulmin.

Këto shpenzime, të theksuara nga marrëveshje për qendra të dhënash të zbuluara nga kompani si OpenAI, Nvidia dhe Oracle, synojnë të rrisin fuqinë llogaritëse që, sipas aktorëve kryesorë të sektorit, është e nevojshme për të mbështetur Inteligjencën Artificiale gjenerative. Por kërkesa, veçanërisht ajo që gjeneron të ardhura, ende nuk përputhet me pritshmëritë.

Edhe pse pĂ«rdorimi i chatbot-Ă«ve nga konsumatorĂ«t po rritet, McKinsey ka zbuluar se norma e suksesit tĂ« projekteve pilot me InteligjencĂ« Artificiale nĂ« kompanitĂ« qĂ« ka anketuar Ă«shtĂ« mĂ« pak se 15%, thotĂ« Pankaj Sachdeva, partner nĂ« firmĂ«. Ai parashikon njĂ« periudhĂ« “pabarazie” mes ofertĂ«s dhe kĂ«rkesĂ«s qĂ« mund tĂ« zgjasĂ« pĂ«r vite me radhĂ«.

Forca e kërkesës për Inteligjencën Artificiale gjenerative mund të jetë faktori më kritik që do të përcaktojë, nëse ky bum infrastrukture do të përfundojë me një kolaps apo jo. Por tre elemente të reja në vrullin për ndërtimin e qendrave të të dhënave shtojnë pasigurinë: vendndodhjet e tyre të largëta, kompanitë jopublike që i financojnë dhe besueshmëria e ulët financiare e disa huamarrësve.

Kjo “treshe” u kujton disa skeptikĂ«ve katastrofĂ«n e fundit tĂ« madhe infrastrukturore: bumin e telekomunikacioneve nĂ« fund tĂ« viteve 1990. MegjithatĂ«, shumĂ« tĂ« tjerĂ« po mbyllin sytĂ« dhe po hyjnĂ« nĂ« lojĂ«.

Gjeografia është risia më e prekshme. Qendrat e reja të të dhënave për IA po ndërtohen në zona të izoluara, larg qendrave të konsoliduara afër tregjeve të mëdha dhe nyjeve të lidhjeve ndërkombëtare, si Virxhinia e Veriut. OpenAI dhe partnerët e saj, Oracle dhe SoftBank, kanë nisur fazën e parë të projektit Stargate, një projekt infrastrukture për Inteligjencën Artificiale me vlerë 500 miliardë dollarë, i shpallur nga presidenti Donald Trump në janar, në një pjesë të Teksasit me burime të mëdha me energji diellore e të erës, si dhe me hapësirë të madhe bosh. Dakota e Veriut dhe Nju Meksiko kanë avantazhe të ngjashme.

Këto vendndodhje të reja zgjidhin një problem energjie: shumë nga qendrat ekzistuese nuk kanë kapacitet të mjaftueshëm për trajnimin e modeleve gjuhësore të mëdha më të fundit (LLM) të zhvilluara nga laboratorë si OpenAI.

Por izolimi sjell rreziqe për investitorët në pasuri të paluajtshme, të cilat mund të mos pasqyrohen plotësisht në normat e kthimit, thotë Gautam Bhandari nga I Squared Capital, një kompani investimesh private e specializuar në infrastrukturë.

Qendrat e të dhënave zakonisht financohen për periudha që zgjasin disa dekada, por ato që janë në pararojë të IA mund të bëhen të vjetruara shumë më shpejt, shton Bhandari.

Kjo ndodh pjesĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rparimit teknologjik: Nvidia, prodhuesi dominues i njĂ«sive tĂ« pĂ«rpunimit grafik (GPU) tĂ« lidhura me IA, pĂ«rmirĂ«son nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme efikasitetin e çipave tĂ« saj, çka mund tĂ« kĂ«rkojĂ« pĂ«rditĂ«sime tĂ« rregullta tĂ« qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave, si sisteme tĂ« reja ftohjeje. Me tokĂ« gjerĂ«sisht tĂ« disponueshme, njĂ« ndĂ«rtues rival mund tĂ« ngrejĂ« lehtĂ«sisht njĂ« qendĂ«r tĂ« re mĂ« tĂ« mirĂ« dhe mĂ« tĂ« lirĂ« diku tjetĂ«r. Kjo rrit rrezikun qĂ« disa investime tĂ« mbeten “asete tĂ« bllokuara”.

Burimet e financimit të këtij bumi janë gjithashtu të reja. Deri vonë, furnizuesit kryesorë të kapitalit për qendrat e të dhënave në vendndodhje kryesore ishin investitorët e tregut të aksioneve, përmes fondeve të investimit në pasuri të paluajtshme (REIT).

Ata ndiheshin më të sigurt kur konsumi i energjisë në një qendër të dhënash ishte shumë më pak se 100 megavatë. Por në epokën e IA, kërkesat maten në gigavatë (GW), dhe kostoja mund të arrijë deri në 50 miliardë dollarë për gigavat.

Me rritjen galopante të kërkesës për kapital, fondet REIT janë kufizuar nga kapaciteti i tyre për të marrë borxhe, thotë David Guarino nga kompania kërkimore Green Street, e specializuar në tregun e pasurive tregtare. Vendin e tyre po e zënë kompanitë e kredisë private (disa prej të cilave kanë blerë ish-REIT), fondet sovrane të pasurisë, si dhe bankat.

Këto janë huadhënës të sofistikuar me burime të thella kapitali, të mësuar me llojin e financimit të projekteve që kërkon infrastruktura e IA. Por pjesëmarrja e tyre zhvendos rrezikun nga tregjet e kapitalit në ato të borxhit, duke e vendosur sistemin bankar më drejtpërdrejt përballë rrezikut nëse rriten mospagesat.

Rreziku i mospagesës përforcohet nga gjendja e dobët kreditore e disa kompanive në qendër të këtij bumi ndërtimesh. Ky nuk ishte një shqetësim i madh kur gjigantët e pasur të teknologjisë cloud si Amazon, Microsoft dhe Google përfitonin pjesën më të madhe të financimit.

“Ata janĂ« qiramarrĂ«sit mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« botĂ«â€, thotĂ« Guarino. Por kohĂ«t e fundit, laboratorĂ« tĂ« IA si OpenAI dhe kompani “neocloud” qĂ« japin me qira GPU kanĂ« hyrĂ« fuqishĂ«m nĂ« treg, duke rritur sasinĂ«, por duke ulur besueshmĂ«rinĂ« financiare tĂ« pjesĂ«marrĂ«sve. Sa mĂ« shumĂ« tĂ« tillĂ« tĂ« ketĂ«, aq mĂ« e madhe bĂ«het konkurrenca, presioni mbi fitimet dhe pasiguria pĂ«r qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e tyre afatgjatĂ«.

Nuk janĂ« vetĂ«m huadhĂ«nĂ«sit qĂ« shqetĂ«sohen pĂ«r kĂ«ta lojtarĂ« tĂ« rinj. Edhe kompanitĂ« e energjisĂ«, zakonisht konservatore, mund tĂ« mendohen dy herĂ« pĂ«rpara se tĂ« lidhin kontrata afatgjata me ta. “Askush nuk e di se cilat nga kĂ«to kompani do tĂ« ekzistojnĂ« pas pesĂ«, dhjetĂ« apo pesĂ«mbĂ«dhjetĂ« vitesh”, thotĂ« Sachdeva. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, shton ai, po zhvillohen skema sigurimi dhe mekanizma tĂ« tjerĂ« financiarĂ« pĂ«r tĂ« zbutur riskun.

Gjigantët e teknologjisë si Nvidia po marrin pjesë me një rrjet financimesh të ndërsjella dhe të ndërlidhura midis kompanive, që mund të qetësojnë palët bashkëpunuese. Por nëse ndodh më e keqja, kjo ndërthurje do ta bëjë gjithë ekosistemin e Inteligjencës Artificiale më të brishtë.

Këto lidhje të ndërsjella po shtojnë shqetësimet se po formohet një flluskë infrastrukturore, e ngjashme me periudhën e vendosjes së fibrave optike dhe kabllove nënujore në fillimet e internetit.

Andrew Odlyzko nga Universiteti i Minesotës, studiues i cikleve të investimeve infrastrukturore që nga hekurudhat e shekullit XIX e deri më sot, dikur e minimizonte ndikimin ekonomik të një kolapsi të mundshëm të IA.

Ai besonte se nĂ«se disa gjigantĂ« teknologjikĂ« do tĂ« detyroheshin tĂ« shlyenin investimet e tyre nĂ« qendra tĂ« dhĂ«nash, humbjet do tĂ« pĂ«rfshinin vetĂ«m fitimet e disa viteve. Tani, ai thotĂ« se Ă«shtĂ« “shumĂ« mĂ« i alarmuar” pĂ«r shkak tĂ« numrit tĂ« madh tĂ« kompanive qĂ« po bĂ«jnĂ« premtime tĂ« mĂ«dha investimesh.

Ai sheh njĂ« situatĂ« paralele me bumin e investimeve tĂ« fundit tĂ« viteve 1990 qĂ« kulmuan me krizĂ«n “dotcom”. MarrĂ«veshje tĂ« propozuara, si investimi potencial prej 100 miliardĂ« dollarĂ«sh i Nvidia-s nĂ« OpenAI, nĂ«se blen deri nĂ« 10 GW GPU, i kujtojnĂ« atij marrĂ«veshjet e financimit tĂ« Nortel me blerĂ«sit e pajisjeve tĂ« tij gjatĂ« flluskĂ«s sĂ« telekomunikacioneve.

Të tjerë, megjithatë, theksojnë dallimet. Nick Del Deo nga kompania kërkimore MoffettNathanson thotë se gjatë bumit të telekomunikacioneve u shtruan kabllo pa pasur klientë të garantuar. Sot, qendrat e të dhënave ndërtohen vetëm pasi palët nënshkruajnë kontrata për to, edhe pse detajet e këtyre kontratave do të jenë vendimtare për të përcaktuar nëse kthimet justifikojnë riskun.

Për momentin, fitimet potenciale janë aq joshëse sa paratë po derdhen me vrull, thotë ai. Zëra optimistë si Sam Altman, drejtori ekzekutiv i OpenAI, argumentojnë se rreziqet e mungesës së ndërtimit janë të paktën po aq serioze sa ato të tepricës së ndërtimit, për shkak të potencialit ekonomik afatgjatë të Inteligjencës Artificiale gjenerative.

Mund të ndodhë që, edhe nëse ka tepricë kapacitetesh në qendrat më të avancuara të të dhënave, ajo të shfrytëzohet për funksionimin, e jo trajnimin, e modeleve të mëdha të gjuhës, thotë Sachdeva.

Por kjo na rikthen te pyetja thelbësore: kur do të arrijë kërkesa për chatbot-ët dhe aplikacionet e Inteligjencës Artificiale gjenerative nivelin e ambicieve të atyre që po ndërtojnë infrastrukturën e nevojshme për to? Kjo mbetet pasiguria më intriguese nga të gjitha.

 

 

The post Ndërtoni infrastrukturën dhe Inteligjenca Artificiale do të vijë vetë appeared first on Revista Monitor.

Cila ekonomi pati performancën më të mirë në 2025?

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 13:00

Rikthehet renditja vjetore e The Economist

 

Mund të kishte qenë shumë më keq. Në prill 2025, ndërsa presidenti Donald Trump nisi luftën e tij tregtare, investitorët dhe shumë ekonomistë u përgatitën për një recesion të fortë global.

Në fund, GDP-ja botërore ka të ngjarë të rritet me rreth 3% për vitin 2025, njësoj si në 2024-n. Papunësia mbetet e ulët pothuajse kudo. Tregjet e aksioneve kanë regjistruar edhe një vit tjetër me fitime të kënaqshme. Vetëm inflacioni mbetet realisht shqetësim. Në të gjithë OECD-në, ai vazhdon të jetë mbi objektivin 2% të bankave qendrore.

Kjo performancĂ« e pĂ«rgjithshme fsheh dallime tĂ« mĂ«dha. Prandaj, pĂ«r tĂ« pestin vit radhazi, The Economist ka identifikuar “ekonominĂ« e vitit”. JanĂ« pĂ«rmbledhur tĂ« dhĂ«na pĂ«r pesĂ« tregues—inflacionin, “shtrirjen e inflacionit”, GDP-nĂ«, punĂ«simin dhe performancĂ«n e tregut tĂ« aksioneve—pĂ«r 36 vende kryesisht tĂ« pasura.

Vendet janë renditur sipas rezultateve në secilin tregues, duke krijuar një pikëzim të përgjithshëm të suksesit ekonomik në 2025. Tabela më poshtë paraqet renditjen.

Lajmet e mira vijnë sërish nga Europa Jugore. Pas fitores së Spanjës në vitin 2024, Portugalia është ekonomia me performancën më të mirë këtë herë. Në 2025 ajo ka kombinuar rritje të fortë të GDP-së, inflacion të ulët dhe një treg aksionesh me gjallëri.

Edhe anëtarë të tjerë të Eurozonës që patën vështirësi në vitet 2010, përfshirë Greqinë (fituesja në 2022 dhe 2023) dhe Spanjën, renditen pranë majës. Gjetkë, Izraeli ka vijuar rimëkëmbjen e fortë pas kaosit të 2023-it, ndërsa Irlanda e humb me pak vendin e parë. Kolumbia ka përfituar si nga rritja e fortë ekonomike, ashtu edhe nga një treg aksionesh në lulëzim.

Në fund të renditjes gjenden kryesisht vende të Europës Veriore: Estonia, Finlanda dhe Sllovakia. Gjermania ka ecur pak më mirë se në vitet e mëparshme, por sërish dobët, e tërhequr poshtë nga një treg pune i dobët.

Britania ka pasur njĂ« vit po aq “mediokĂ«r”. (Franca, pavarĂ«sisht kaosit politik, shĂ«non rezultate mjaft tĂ« mira.) PĂ«rtej Atlantikut, SHBA-ja renditet vetĂ«m nĂ« mes, dhe madje del mĂ« keq se Italia. Tregu i punĂ«s Ă«shtĂ« i fortĂ«, por jo i jashtĂ«zakonshĂ«m. Inflacioni relativisht i lartĂ« e ul pikĂ«zimin e pĂ«rgjithshĂ«m.

Në fakt, treguesi i parë është inflacioni bazë, i cili përjashton çmimet e ushqimit dhe energjisë për shkak të paqëndrueshmërisë së tyre. Një vend renditet më mirë sa më afër të jetë norma vjetore me 2%, objektivi tipik i bankierëve qendrorë. Inflacioni i Turqisë është shumë më i lartë se kudo tjetër, për shkak të politikave ekonomike të çmendura të presidentit Recep Tayyip Erdogan.

Estonia është e dyta nga fundi, me inflacion bazë gati 7% në tremujorin e tretë të 2025-ës, ndërsa vazhdon rimëkëmbjen nga shoku energjetik i 2022-it. Shumë vende të tjera kanë vështirësitë e tyre. Inflacioni bazë i Britanisë ishte më i ulët se fundvitin e vitit 2024. Por me 4% ai mbetet shumë mbi atë që Banka e Anglisë do të donte të shihte.

Në disa vende inflacioni bazë është shumë i ulët. Kjo përfshin Suedinë, ku ai është pothuajse inekzistent. Për shumë konsumatorë, të lodhur pas katër vitesh rritjeje të shpejtë të çmimeve, kjo mund të tingëllojë një mrekulli. Megjithatë, në një skenar të tillë ekonomistët shqetësohen për deflacionin, i cili dekurajon shpenzimet dhe rrit barrën reale të borxheve.

TĂ« kesh pak inflacion Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« sesa tĂ« mos kesh fare. NjĂ« grup vendesh tĂ« tjera, pĂ«rfshirĂ« FinlandĂ«n dhe ZvicrĂ«n, kanĂ« lexime po aq ‘anemike’. Edhe pse Japonia ka inflacion mĂ« tĂ« lartĂ« se nĂ« vitet 2010, ai nuk i afrohet aspak mbinxehjes qĂ« shihet gjetkĂ«.

“Shtrirja e inflacionit” tregon njĂ« histori tĂ« ngjashme. Ky tregues ndjek pjesĂ«n e artikujve nĂ« shportĂ«n e konsumit ku çmimet rriten me mĂ« shumĂ« se 2% nĂ« vit. NĂ« disa vende ai Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m, pĂ«rfshirĂ« SHBA-nĂ«, ndoshta si pasojĂ« e njĂ« politike fiskale tepĂ«r agresive. Edhe sot, çmimet e mĂ« shumĂ« se 85% tĂ« artikujve nĂ« shportĂ«n e konsumit tĂ« australianĂ«ve po rriten me mbi 2% nĂ« vit.

Po rritja dhe punësimi, treguesit e tjerë ekonomikë që u interesojnë thellësisht votuesve? Portugalia spikat. Turizmi ka lulëzuar, ndërsa shumë të huaj të pasur po zhvendosen në vend për të përfituar nga normat e ulëta tatimore.

Rritja e GDP-sĂ« Ă«shtĂ« dukshĂ«m mbi mesataren europiane. Republika Çeke shĂ«non rritje tĂ« mira si nĂ« prodhim ashtu edhe nĂ« punĂ«sim, duke u ngjitur nĂ« tĂ« tretĂ«n e sipĂ«rme tĂ« renditjes sonĂ«. NĂ« tĂ« kundĂ«rt, Koreja e Jugut ka humbur vende pune. Norvegjia, e ekspozuar fort ndaj mallrave bazĂ« dhe transportit detar, ka vuajtur nga ngadalĂ«simi i tregtisĂ« globale.

NĂ« tremujorin e tretĂ« tĂ« kĂ«tij viti, Irlanda regjistroi rritje ekonomike mbi 12% nga viti nĂ« vit, njĂ« shifĂ«r spektakolare, por gjithashtu mashtruese. ShumĂ« kompani tĂ« mĂ«dha shumĂ«kombĂ«she qĂ« regjistrojnĂ« fitimet nĂ« vend shtrembĂ«rojnĂ« llogaritĂ« kombĂ«tare. Prandaj ekonomistĂ«t irlandezĂ« preferojnĂ« tĂ« pĂ«rdorin “kĂ«rkesĂ«n totale tĂ« brendshme tĂ« modifikuar”, njĂ« tregues i ngjashĂ«m i prodhuar nga zyra kombĂ«tare e statistikave, qĂ« heq shumicĂ«n e kĂ«tyre shtrembĂ«rimeve. Edhe ne kemi vepruar njĂ«soj.

Tregjet e aksioneve përmbyllin vlerësimin e The Economist. Mund të pritej që aksionet amerikane të ishin fituese absolute. Megjithatë, rritja e çmimeve të aksioneve në SHBA ka qenë thjesht e kënaqshme.

Vlerësimet e larta të tregut pasqyrojnë kryesisht sukseset e viteve të mëparshme. Edhe Franca ka pasur një performancë mesatare, me aksionet e kompanisë së saj më të vlefshme, LVMH, që kanë qëndruar në vendnumëro.

NĂ« kĂ«tĂ« tregues, askund nuk ka performuar mĂ« keq se Danimarka. Çmimi i aksioneve tĂ« Novo Nordisk, prodhues i Ozempic, ka rĂ«nĂ« me 60%, pasi kompania ka humbur avantazhin nĂ« tregun e barnave pĂ«r humbje peshe.

Një rikthim

Për fitime të zjarrta në tregjet e aksioneve, investitorët duhet të shohin diku tjetër. Edhe pse kompanitë çeke dhe koreano-jugore kanë performuar mirë në 2025, askund nuk ka pasur performancë më të mirë (në terma të monedhës vendase) se Izraeli. Gjatë vitit të kaluar, çmimi i aksioneve të kompanisë më të vlefshme të listuar në vend, Bank Leumi, është rritur me rreth 70%.

Edhe investitorĂ«t portugezĂ« kanĂ« pĂ«rfituar, me tregun e aksioneve tĂ« vendit qĂ« Ă«shtĂ« rritur me mĂ« shumĂ« se 20% nĂ« 2025. Sipas pĂ«rllogaritjeve, tregu i aksioneve i vendit qĂ« u emĂ«rua si “ekonomia e vitit” do tĂ« rritet mesatarisht me 20% nĂ« vitin pasues. The Economist thotĂ« se nuk je kĂ«shilla investimi, por
/ The Economist

 

The post Cila ekonomi pati performancën më të mirë në 2025? appeared first on Revista Monitor.

Horoskopi i financave për 2026: Kush fiton, shenjat që duhet të tregojnë kujdes me paranë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 12:00

Në një vit ku pasiguria ekonomike mbetet e lartë dhe parashikimet financiare shpesh ndryshojnë rrjedhë, horoskopi vazhdon të ofrojë një këndvështrim alternativ mbi pritshmëritë për paranë dhe karrierën.

Sipas parashikimeve astrologjike për vitin 2026, lëvizjet planetare favorizojnë disa shenja në aspektin e stabilitetit dhe rritjes financiare, ndërsa për të tjera viti kërkon më shumë disiplinë, planifikim dhe kujdes ndaj rrezikut.

Bazuar në analizat e Astrology.com dhe Cafe Astrology, ja panorama financiare për secilën shenjë në vitin 2026.

♈ Dashi

Viti 2026 sjell për Dashin një dinamikë të fortë financiare, të lidhur kryesisht me iniciativën personale dhe gatishmërinë për të ndërmarrë projekte të reja. Mundësitë për rritje të të ardhurave vijnë nga sipërmarrja, rolet drejtuese ose ndryshime në karrierë. Sfida kryesore mbetet impulsiviteti: vendimet e nxituara ose investimet e pamenduara mirë mund të krijojnë luhatje të panevojshme në financa.

♉ Demi

Një nga shenjat më të favorizuara financiarisht në 2026. Demi përfiton nga stabiliteti, durimi dhe aftësia për të ndërtuar pasuri gradualisht. Viti është i përshtatshëm për investime afatgjata, pasuri të paluajtshme dhe konsolidim financiar. Nuk priten fitime të menjëhershme spektakolare, por rritja do të jetë e qëndrueshme dhe e sigurt.

♊ BinjakĂ«t

Financat e Binjakëve lidhen ngushtë me komunikimin, teknologjinë, tregtinë dhe projektet fleksibël. Viti sjell shumë mundësi, por edhe rrezik shpërndarjeje të energjive dhe burimeve. Për të përfituar maksimalisht, Binjakët duhet të fokusohen te prioritetet dhe të shmangin angazhimet e shumta pa kthim konkret financiar.

♋ Gaforrja

Për Gaforren, 2026 është vit i orientuar drejt sigurisë financiare. Fokus i veçantë i kushtohet kursimeve, menaxhimit të shpenzimeve dhe mbrojtjes nga rreziqet. Fitimet vijnë gradualisht dhe përmes punës së qëndrueshme, jo përmes rrezikut. Një vit i mirë për ndërtimin e një baze financiare afatgjatë.

♌ Luani

Luani përballet me një vit ku karriera dhe imazhi profesional sjellin përfitime financiare. Mundësitë për rritje page, promovime ose projekte prestigjioze janë të pranishme. Megjithatë, dëshira për luks dhe shpenzime të dukshme mund të gërryejë fitimet, ndaj kërkohet balancë mes ambicies dhe disiplinës.

♍ VirgjĂ«resha

2026 është vit ideal për Virgjëreshën për të vënë rregull në financa. Ristrukturimi i buxhetit, shlyerja e borxheve dhe investimet e menduara mirë sjellin stabilitet. Fitimet nuk vijnë nga rreziku, por nga organizimi, analiza dhe puna e qëndrueshme. Një vit i fortë për planifikim financiar.

♎ Peshorja

Peshorja përfiton financiarisht përmes partneriteteve dhe bashkëpunimeve. Marrëveshjet e përbashkëta, projektet në ekip dhe kontratat afatgjata janë burim i rëndësishëm të ardhurash. Viti kërkon transparencë dhe kujdes në vendimmarrje, veçanërisht në çështje financiare të përbashkëta.

♏ Akrepi

Akrepi ka potencial për fitime të mëdha në 2026, por edhe për rreziqe të konsiderueshme. Investimet, sidomos ato më spekulative, mund të japin rezultat nëse bazohen në analizë të thellë. Viti nuk favorizon vendimet emocionale, por shpërblen strategjinë dhe durimin.

♐ Shigjetari

Për Shigjetarin, financat lidhen me zgjerimin profesional, udhëtimet, tregjet e huaja dhe projektet ndërkombëtare. 2026 ofron mundësi për rritje përmes horizonteve të reja, por kërkon menaxhim të kujdesshëm të shpenzimeve. Entuziazmi duhet të shoqërohet me planifikim.

♑ Bricjapi

Një nga shenjat më të forta financiarisht për vitin 2026. Disiplina, përkushtimi dhe orientimi drejt qëllimeve afatgjata sjellin rezultate konkrete. Investimet në karrierë, biznes ose pasuri afatgjata japin kthime të qëndrueshme. Një vit ndërtimi dhe konsolidimi.

♒ Ujori

Ujori përjeton një vit financiar të lidhur me inovacionin, teknologjinë dhe idetë kreative. Mundësitë janë të shumta, por të shoqëruara me luhatje. Të ardhurat mund të mos jenë lineare, ndaj kërkohet fleksibilitet dhe rezervë financiare për të përballuar periudhat e paqëndrueshme.

♓ Peshqit

Peshqit duhet të tregojnë kujdes të veçantë në menaxhimin e financave gjatë 2026-s. Viti është më i përshtatshëm për stabilizim dhe organizim sesa për rritje agresive. Vendimet financiare duhet të bazohen në fakte dhe jo në intuitë, për të shmangur zhgënjime.

 

Burimi: Astrology.com; Cafe Astrology – Financial Horoscope Outlook 2026

 

The post Horoskopi i financave për 2026: Kush fiton, shenjat që duhet të tregojnë kujdes me paranë appeared first on Revista Monitor.

5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi
2 January 2026 at 11:49

UdhĂ«timi nuk ka mĂ« tĂ« bĂ«jĂ« vetĂ«m me destinacionin, apo edhe me vetĂ« rrugĂ«timin, por me pĂ«rvojĂ«n qĂ« mbetet. QĂ« nga fundi i Covid-it, udhĂ«timet e udhĂ«hequra nga pĂ«rvoja janĂ« larguar nga “shĂ«nimi i atraksioneve” dhe po orientohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« drejt udhĂ«timeve kuptimplota, qĂ« lidhin vizitorĂ«t me njerĂ«zit dhe vendet qĂ« vizitojnĂ«.

Pas analizimit të 25 raporteve vjetore për turizmin, CNBC identifikoi pesë prirjet kryesore që do të ndikojnë vitin 2026:

1. Anti-turisti

Për të shmangur mbingarkesën turistike, për të përjetuar kulturën lokale dhe shpesh për të kursyer, udhëtarët po zgjedhin gjithnjë e më shumë periudha jashtë sezonit dhe destinacione më pak të frekuentuara.

Qytetet dytësore po fitojnë terren, me kërkesa për akomodim që rriten më shpejt sesa në qendrat tradicionale turistike. Edhe qeveritë, si Japonia dhe Indonezia, po nxisin këtë zhvendosje.

2. Pushime pa “lodhje vendimmarrjeje”

UdhĂ«tarĂ«t, tĂ« lodhur mendĂ«risht, po delegojnĂ« planifikimin te agjencitĂ« ose paketat “all-inclusive”.

Ideja është e thjeshtë: dikush tjetër merr vendimet, që pushimi të jetë realisht çlodhës. Ky trend po bëhet standard, veçanërisht për udhëtarët me stres të lartë dhe pak kohë.

3. Mirëqenia përtej spa-së

Turizmi i mirëqenies po shkon përtej masazheve dhe spa-ve, drejt programeve të bazuara në shkencë, jetëgjatësi dhe shëndet mendor.

Nga programe ajurvedike te yoga, surf dhe udhëtime aktive në natyrë, këto përvoja shihen gjithnjë e më shumë si investime afatgjata në shëndet.

4. Turizmi nostalgjik

TĂ« rinjtĂ« po kĂ«rkojnĂ« tĂ« rikrijojnĂ« pushimet e fĂ«mijĂ«risĂ«, ndĂ«rsa pensionistĂ«t e rinj po pĂ«rqafojnĂ« “vitin e artĂ« tĂ« pauzĂ«s”, me udhĂ«time tĂ« gjata dhe mĂ« aventurore se mĂ« parĂ«.

Gati një e katërta e pensionistëve thonë se kanë udhëtuar ose do të udhëtonin për një vit të plotë.

5. IA në shërbimin hotelier

Ndërsa udhëtarët përdorin gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale (IA) për rezervime, hotelet po e përdorin atë për të parashikuar dëshirat e klientëve.

Nga personalizimi i dhomĂ«s deri te shĂ«rbimet para mbĂ«rritjes, IA pritet tĂ« kthehet nga “shtesĂ« luksi” nĂ« standard bazĂ« tĂ« mikpritjes.

Në 2026, udhëtimi pritet të jetë më i personalizuar, më i ndërgjegjshëm dhe më i fokusuar te përvoja sesa te sasia e vendeve të vizituara. / CNBC, Shqip.al

The post 5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026 appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria, me përqindjen më të ulët të popullsisë në Europë që arrin të kursejë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 10:00

Vetëm 14. 8% e shqiptarëve mbi 15 vjeç kishin mundur të kursejnë nga të ardhurat e tyre në një bankë a në ndonjë institucion tjetër financiar, niveli më i ulët në Europë pas Moldavisë, sipas bazës së të dhënave globale Findex nga Banka Botërore që i takojnë një anketë të zhvilluar në vitin 2024 në vendin tonë.

Shqipëria ka nivel shumë të ulët të popullsisë që arrin të kursejë si në raport më Rajonin edhe me Europën sipas hartës së mëposhtme, ku ngjyra më e errët tregon nivele më të larta  të kursimeve ndërsa ngjyrat e çelura tregojnë për një përdorim më të ulët të kursimeve.

Në Maqedoninë e Veriut 32.4% e popullatës mbi 15 vjeç kishte arritur të kursente vitin e kaluar, gati dyfishi i Shqipërisë. Në Serbi mbi 26% e popullsisë mbi 15 vjeç arriti të kursejë, në Bosnjë 24% dhe në Kosovë rreth 16%.

Gjithashtu aftĂ«sia e shqiptarĂ«ve pĂ«r tĂ« kursyer ishte shumĂ« mĂ« e ulĂ«t se nĂ« BE ku mĂ« shumĂ« se 55% arriti tĂ« ndajĂ« mĂ«njane para pĂ«r t’i shpenzuar mĂ« vonĂ«.

Shqipëria pozicionohet me shumicën e vendeve të Afrikës dhe Azisë së Jugut. Edhe pse ka një përmirësim të dukshëm të ndërgjegjësimit financiar dhe rritje të aksesit në shërbime bankare gjatë dekadës së fundit, vendi ynë vazhdon të ketë një nivel të lartë përdorimi të parasë cash dhe një prani të konsiderueshme të sektorit informal.

Të dhënat më të detajuara tregojnë se 40 për qind e popullsisë në nivelin e poshtëm te të ardhurave kanë kapacitete më të ulëta për të kursyer pasi vetëm 4.3 % e tyre arritën të ndanin kursime në bankë. Në  pjesën tjetër të popullsisë në 60 për qind të grupit me të ardhura më të larta aftësia për të kursyer ishte 21.7%.

Në grup-moshat e reja aftësia për të kursyer është shumë e ulët dhe gjithashtu në zonat rurale arrijnë të kursejnë shumë më pak se në ato urbane.

Shumica e familjeve shqiptare përballen me të ardhura të ulëta dhe paga që nuk janë në përputhje me koston e jetesës. Për shumicën e qytetarëve të ardhurat shpesh nuk mjaftojnë për ushqim, qira, energji dhe nevojat e përditshme, kështu që pothuajse nuk mbetet asgjë për kursime.

Ndërkohë, çmimet e shumë produkteve dhe shërbimeve në vend janë rritur më shpejt sesa të ardhurat. Shqipëria  kishte çmime më të larta se Rajoni dhe BE për ushqimet në 2024, por ndërkohë pagat janë shumë më të ulëta se në këto vende.

Ndërkaq, inflacioni i viteve të fundit ka ulur fuqinë blerëse dhe ka bërë që edhe ata që më parë arrinin të kursenin, tani ta kenë më të vështirë.

The post Shqipëria, me përqindjen më të ulët të popullsisë në Europë që arrin të kursejë appeared first on Revista Monitor.

Nga marsi 2026 nis rillogaritja e tatimit me DIVA; Si do bëhet kompensimi për arsimin e fëmijëve

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 00:03

Familjet që kanë në ngarkim fëmijë të moshës nën 18 vjeç në mars të vitit 2026 do të përfitojnë nga tatimet kompensimin për rritjen dhe arsimimin e fëmijëve.

Por kujdes, kompensimi nuk do të jepet si vlerë fikse, por do të përfitohet vetëm pas rillogaritjes së tatimit të paguar për 2025. Rillogaritja e tatimit do të bëhet nëpërmjet plotësimit në muajin Mars 2026 të Deklaratës Vjetore të të Ardhurave (DIVA).

MĂ« konkretisht skema e kompensimit parashikon qĂ« rillogaritja e tatimit tĂ« bĂ«het pasi bazĂ«s sĂ« tatueshme qĂ« janĂ« tĂ« ardhurat bruto vjetore qĂ« njĂ« individ ka gjeneruar nĂ«pĂ«rmjet pagĂ«s nĂ« vitin 2025, t’i zbriten shpenzimet prej 48 mijĂ« lekĂ« pĂ«r rritjen e fĂ«mijĂ«ve (pĂ«r çdo fĂ«mijĂ« shpenzimi Ă«shtĂ« 48 mijĂ« lekĂ«) dhe shpenzimi fiks prej 100 mijĂ« nĂ« vit pĂ«r arsimimin e tyre (pavarĂ«sisht numrit tĂ« fĂ«mijĂ«ve shuma e shpenzimeve tĂ« arsimimit Ă«shtĂ« fikse).

Individët që nga rillogaritja, do të rezultojnë me tatim të mbipaguar, do të kompensohen për diferencën. Pra vlera e kompensimit është diferenca e tatimit të paguar në 2025 nga tatimi i rillogaritur në 2026 pas zbritjes së shpenzimeve.

Ligji i ri “PĂ«r tatimin mbi tĂ« ardhurat” parashikon hyrjen nĂ« fuqi nga viti 2026 tĂ« zbritjes sĂ« shpenzimeve prej 48 mijĂ« lekĂ« nĂ« vit pĂ«r çdo fĂ«mijĂ« nĂ« ngarkim pĂ«r individĂ«t me tĂ« ardhura vjetore mbi 1,2 mln lekĂ« nĂ« vit dhe zbritje shpenzimesh pĂ«r arsimimin e fĂ«mijĂ«ve me vlerĂ« 100 mijĂ« lekĂ« pĂ«r individĂ«t mĂ« tĂ« ardhura deri 1,2 mln lekĂ« nĂ« vit.

Në një çift bashkëshortësh të drejtën për zbritjen e shpenzimeve të fëmijëve në ngarkim dhe për arsimimin nëse plotësohet kufiri i të ardhurave e ka anëtari me të ardhura më të larta vjetore. Pra zbritja e shpenzimeve për fëmijët nga baza vjetore e tatueshme nuk përfitohet nga të dy prindërit e fëmijëve në ngarkim, por vetëm ai që ka të ardhurat më të larta të deklaruara.

Prej individëve përfitues tatimi mbi të ardhurat nga paga është paguar çdo muaj për vitin 2025, por zbritja e shpenzimeve për fëmijët nga totali i të ardhurave vjetore të fituara nga punësimi, do të bëhet në Mars 2026 përmes plotësimit të Deklaratës Vjetore të të Ardhurave (DIVA). Nëse në DIVA pas zbritjes së shpenzimeve do të shfaqet gjendje teprice kreditore, do të thotë se tatimet ndaj këtij individi kanë një borxh parash për të kthyer.

Pra nëse tatimi i paguar gjatë vitit 2025 rezulton se është më i lartë se tatimi i llogaritur pas zbritjeve të shpenzimeve në DIVA, që do të plotësohet deri më 31 Mars 2026, Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve (DPT) më herët ka sqaruar për Monitor se në këtë rast individi ka të drejtë që brenda 3 muajve të kërkojë rimbursimin e parave, pra kthimin e tyre.

Si do të rillogaritet tatimi pas zbritjes së shpenzimeve për fëmijët

Sipas shembullit të Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, nëse një individ X me të ardhura mujore 70 mijë lekë apo të ardhura vjetore prej 840 mijë lekë për 2025-n ka paguar tatim prej 5,200 lekë në muaj apo tatimin vjetor prej 62,400 lekë. Individi ka dy fëmijë në ngarkim të moshës nën 18 vjeç dhe të ardhurat vjetore nuk kalojnë kufirin e 1,2 milionë lekëve, për të cilat do të përfitojë zbritje shpenzimesh prej 48 mijë lekë për çdo fëmijë dhe shumën fiske prej 100 mijë lekë në vit për arsimimin e tyre.

Pas zbritjes sĂ« shpenzimeve nga totali i tĂ« ardhurave pĂ«r 2025, tatimi i ri pĂ«r kĂ«tĂ« individ llogaritet nĂ« vlerĂ«n e 29,120 lekĂ«. Por ndĂ«rkohĂ« individi X pĂ«r 2025 kishte paguar njĂ« tatim vjetor prej 62,400 lekĂ«. KĂ«tij detyrimi tĂ« paguar do t’i zbritet tatimi i ri llogaritur me vlerĂ« 29,120. Diferenca prej 33,2 mijĂ« lekĂ« Ă«shtĂ« shuma qĂ« i takon tĂ« kĂ«rkojĂ« pĂ«r rimbursim brenda 3 muajve, pas plotĂ«simit tĂ« DIVA-sĂ«.

 

Shembull

 

Individi X ka këto të dhëna:

Të ardhura mujore nga punësimi: 70,000 lekë

TĂ« ardhura vjetore: 70,000 × 12 = 840,000 lekĂ«

Tatimi i paguar gjatë vitit (pa zbritje):

Tatimi mbi pagĂ«n llogaritet kĂ«shtu: (70,000 – 30,000) × 13% = 5,200 lekĂ«/muaj apo tatimi vjetor i paguar Ă«shtĂ« 62,400 lekĂ«.

 

Zbritjet që përfiton në DIVA:

Individi më të ardhura nën 1,200,000 lekë në vit ka 2 fëmijë në ngarkim të moshës nën 18 vjeç.

Individi për të përfituar zbritjet për arsimin e fëmijëve duhet të plotësojë dhe dorëzojë deklaratën e të arshurave personale deri në datë 31 mars të vitit pasaadhës (viti I fillimit që përfiton zbritjet për arsim dhe kompensimin për fëmijë është vitit 2025), pra deri në 31 mars 2026.

Shuma fikse që zbritet për arsimin e fëmijëve është 100,000 lekë pavarësisht nga numri i fëmijëve në moshë nën 18 vjeç.

Individi me të ardhurat personale nga punësimi dhe/ose biznesi me më shumë se 1,200,000 lekë në vit nuk përfiton nga zbritje shpenzimesh për arsim.

Zbritje për arsimin = 100,000 lekë

Zbritja për fëmijët në ngarkim = 48,000 lekë

NĂ« kĂ«tĂ« rast zbritja pĂ«r 2 fĂ«mijĂ« nĂ« ngarkim qĂ« ka individi X = 48,000 × 2 = 96,000 lekĂ«

 

Zbritje totale = 100,000 + 96,000 = 196,000 lekë

Baza e re e tatueshme:

Nga 840,000 lekë, hiqet 196,000 lekë zbritje

Baza e tatueshme bëhet: 644,000 lekë

Tatimi i ri që duhet të kishte paguar:

(644,000 – 420,000) × 13% = 29,120 lekĂ« (420,000 lekĂ«t e para nuk tatohen nĂ«se tĂ« ardhurat janĂ« mbi 600,000 lekĂ« deri nĂ« 720,000 nĂ« vit sipas skemĂ«s sĂ« re tĂ« pĂ«rcaktuara nĂ« pikĂ«n 1 tĂ« nenit 22).

Rimbursimi që i takon:

Tatimi vjetor i paguar: 62,400 lekë

Tatimi i ri pas zbritjeve: 29,120 lekë

Diferenca: 33,280 lekë (ky është rimbursimi që i takon)

 

Kompensimi për fëmijët nën 18 vjeç do përfitohet edhe me 1 muaj punësim; Shembulli i ri

Me hyrjen nĂ« fuqi nĂ« muajin nĂ«ntor 2025 tĂ« ndryshimeve tĂ« udhĂ«zimit pĂ«r ligjin “PĂ«r tatimin mbi tĂ« ardhurat” kompensimin pĂ«r fĂ«mijĂ«t nĂ«n 18 vjeç do ta pĂ«rfitojnĂ« edhe ata individĂ« qĂ« kanĂ« qenĂ« tĂ« punĂ«suar vetĂ«m pĂ«r njĂ« muaj tĂ« vetĂ«m.

Zbritjen prej 48 mijë lekësh për çdo fëmijë në ngarkim, për fëmijët deri në moshën 18 vjeç, do ta përfitojnë edhe ata individë që rezultojnë të punësuar qoftë edhe për vetëm një muaj gjatë vitit 2025.

Skema do të vijojë të jetë e njëjtë nëpërmjet rillogaritje së tatimit, duke zbritur shpenzimet prej 48 mijë lekë për çdo fëmijë në ngarkim të moshës deri 18 vjeç.

Kusht pĂ«r pĂ«rfitimin Ă«shtĂ« plotĂ«simi i DeklaratĂ«s Vjetore tĂ« tĂ« Ardhurave Personale (DIVA). Zbritjet e shpenzimeve nga totali i tĂ« ardhurave vjetore do tĂ« llogariten me DIVA-n qĂ« do tĂ« plotĂ«sohet brenda 31 Marsit 2026. Me hyrjen nĂ« fuqi tĂ« ligjit tĂ« ri “PĂ«r tatimin mbi tĂ« ardhurat” detyrimin ligjor pĂ«r plotĂ«simin e DIVA e kanĂ« vetĂ«m individĂ«t e punĂ«suar me tĂ« ardhura vjetore mbi 1,2 milionĂ« lekĂ« nĂ« vit.

Në shembullin e ri paraqitet rasti i individi të punësuar vetëm në muajin Maj 2025 me pagë bruto 500,000 lekë, i cili ka në ngarkim një fëmijë të moshës 10 vjeç, i cili do të përfitojë kompensimin për fëmijën në ngarkim, sipas ligjit të ri për tatimin mbi të ardhurat.

Për vitin 2025 këtij individi i është mbajtur tatim prej 91,100 lekësh, por nga rillogaritja e tatimit, rezulton se pas zbritjeve te lejuara deri në 600,000 lekë (zbritjet janë të përcaktuara sipas nenit 22 të ligjit për tatimin mbi të ardhurat) dhe kompensimit prej 48,000 lekësh për fëmijën, baza tatimore rezulton negative. Por sipas shembullit të ri, ku  baza e tatueshme pas zbritjeve të lejuara rezulton negative do të konsiderohet 0 lekë. Për rrjedhojë edhe tatimi i rillogaritur është 0 lekë.

Si rezultat, individi ka të drejtë të marrë rimbursim të plotë të tatimit të paguar gjatë vitit 2025 për 1 muaj punë, pra me vlerë prej 91,100 lekë.

Shembull i ri që shtohet në udhëzim

Individi “C” gjatĂ« vitit 2025 rezulton i punĂ«suar vetĂ«m nĂ« muajin maj dhe paga bruto qĂ« ka marrĂ« nĂ« kĂ«tĂ« muaj Ă«shtĂ« 500,000 lekĂ«. I punĂ«suari ka njĂ« fĂ«mijĂ« nĂ« ngarkim tĂ« tij nĂ« moshĂ«n 10 vjeç dhe ka tĂ« ardhurat mĂ« tĂ« larta nĂ« familje, nuk ka aplikuar pĂ«r zbritje si kontribut nĂ« ndonjĂ« fond pensioni privat, por ndĂ«rkohĂ« ka nĂ«nshkruar DeklaratĂ«n e Statusit Personal.

a) Tatimi mbi tĂ« ardhurat personale nga punĂ«simi i llogaritur dhe paguar nĂ« listĂ«pagesĂ«n mujore TĂ« ardhurat e tatueshme – zbritjet e parashikuara nĂ« nenin 22, tĂ« ligjit = Baza e tatueshme e tĂ« ardhurĂ«s nga punĂ«simi tĂ« individit nĂ« muajin maj: 500,000 lekĂ« – 30,000 lekĂ« = 470,000 lekĂ« Tatimi mbi tĂ« ardhurat personale nga punĂ«simi = (170,000 lekĂ« * 13%) + [(470,000 lekĂ« – 170,000 lekĂ«) * 23%] = 22,100 lekĂ« + 69,000 lekĂ«= 91,100 lekĂ«

b) Tatimi mbi të ardhurat nga punësimi i llogaritur mbi të ardhurat vjetore Në kushtet që individi nuk ka të ardhura të tjera përveçse të ardhurës nga punësimi, ky individ nuk ka detyrim ligjor për të deklaruar Deklaratën Vjetore të të Ardhurave Personale (DVAP), sipas përcaktimeve ligjore në fuqi. Megjithatë, nëse ky individ zgjedh dhe deklaron DVAP, ku të ardhurat vjetore nga punësimi janë 500,000 lekë, atëherë zbritja nga baza e tatueshme do të jetë e gjithë shuma prej 500,000 lekësh.

Sipas nenit 22, tĂ« ligjit nr. 29/2023 pĂ«r pagat vjetore deri nĂ« 600,000 lekĂ«, lejohet njĂ« zbritje deri nĂ« 600,000 lekĂ« nga baza vjetore, si dhe njĂ« kompensim prej 48,000 lekĂ«sh pĂ«r fĂ«mijĂ«n nĂ« ngarkim tĂ« tij, por nĂ« çdo rast baza tatimore nuk mund tĂ« jetĂ« mĂ« e vogĂ«l se zero lekĂ«. NĂ« rastet kur diferenca midis tĂ« ardhurave vjetore tĂ« tatueshme dhe shumĂ«s totale tĂ« kompensimeve dhe zbritjeve Ă«shtĂ« negative, baza tatimore vjetore konsiderohet tĂ« jetĂ« zero. NĂ« rastin konkret diferenca ndĂ«rmjet tĂ« ardhurĂ«s vjetore tĂ« tatueshme nga punĂ«simi me shumĂ«n totale tĂ« zbritjeve rezulton negative prej -148,000 lekĂ«sh [500,000 lekĂ« – (600,000 lekĂ« + 48,000 lekĂ«)], prandaj nĂ« kĂ«tĂ« rast baza e tatueshme do tĂ« konsiderohet 0 lekĂ« dhe detyrimi tatimor rrjedhimisht Ă«shtĂ« 0 lekĂ«.

c) Deklarata vjetore DVAP rezulton me tatim tĂ« mbipaguar: NĂ«se individi zgjedh tĂ« deklarojĂ« DVAP atĂ«herĂ« tatimi i paguar nĂ« listĂ«pagesĂ«n e muajit Maj, do t’i rimbursohet. Konkretisht administrata tatimore duhet tĂ« rimbursojĂ« individin me diferencĂ«n ndĂ«rmjet tatimit tĂ« paguar me tatimin e llogaritur nĂ« DVAP = 91,100 lekĂ« – 0 lekĂ« = 91,100 lekĂ« rimbursim pĂ«r vlerĂ«n e mbipaguar nga tatimi mbi tĂ« ardhurat personale nga punĂ«simi.

https://monitor.al/kompensimi-per-femijet-nen-18-vjec-do-perfitohet-edhe-me-1-muaj-punesim/

Dokumentacioni që duhet të ruhet

Për të dyja rastet si për përfitimin e zbritjes së shpenzimeve për rritjen e fëmijëve dhe shpenzimit fiks për arsim (këto të fundit përfitohen vetëm nga individët me të ardhura vjetore deri në 1,200,000 lekë) duhet të bëhet ruajtja e dokumentacionit, dukë përfshirë certifikatën familjare për fëmijët në ngarkim, kontratat me institucionet arsimore, përfshirë pagesat për gjuhët e huaja.

Tatimet mĂ« herĂ«t sqaruan se mĂ«nyrĂ« tĂ« hollĂ«sishme dokumentacioni justifikues pĂ«r shpenzimet pĂ«rcaktohet edhe nĂ« pikĂ«n 23.1 tĂ« UdhĂ«zimit nr.26, datĂ« 08.09.2023 “PĂ«r tatimin mbi tĂ« ardhurat”.

“Kompensimi pĂ«r fĂ«mijĂ«n nĂ« ngarkim tĂ« tij dhe shpenzimet pĂ«r arsim kĂ«rkohen nga anĂ«tari i familjes me tĂ« ardhura mĂ« tĂ« larta vjetore tĂ« tatueshme. Ai duhet tĂ« paraqesĂ« dokumente justifikues, tĂ« tilla si: certifikatĂ«n e gjendjes familjare, kontratat me institucionet arsimore dhe dokumentet e pagesĂ«s pĂ«r fĂ«mijĂ«t apo edhe dokumentet pĂ«r pagesat e kurseve tĂ« gjuhĂ«ve tĂ« huaja etj”, sqarohet nĂ« udhĂ«zim.

Dokumentacioni justifikues për shpenzimet nuk do të ngarkohet në sistem në momentin e plotësimit të DIVA, por do të ruhet nga individi përfitues në rast kontrolli tatimor.

“Tatimpaguesi individ deklarues i DIVA-s duhet vetĂ«m tĂ« dorĂ«zojĂ« deklaratĂ«n tatimore vjetore dhe dokumentacionin vĂ«rtetues tĂ« tĂ« dhĂ«nave qĂ« ka deklaruar duhet ta disponojĂ« pĂ«r ta vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion tĂ« administratĂ«s tatimore nĂ« rast kĂ«rkese nga administrate”, sqaroi mĂ« herĂ«t Administrata Tatimore pĂ«r Monitor.

Ligji pĂ«r procedurat tatimore parashikon ruajtjen e dokumentacionit deri nĂ« 5 vite. “Periudha e ruajtjes sĂ« dokumentacionit Ă«shtĂ« pĂ«rcaktuar nĂ« ligjin 9920, datĂ« 19.08.2008 “PĂ«r procedurat tatimore nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«â€, i ndryshuar, neni 48 “Mbajtja dhe ruajtja e dokumenteve tĂ« tĂ« dhĂ«nave tatimore”, pika 2. Afati Ă«shtĂ« tĂ« paktĂ«n 5 vjet duke filluar nga fundi I vitit tatimor tĂ« cilit I pĂ«rkasin dokumentet”, sqaron DPT.

NĂ« rast se individi deklarues nuk disponon dokumentacion qĂ« justifikon zbritjen pĂ«r arsimin dhe nĂ« rast kontrolli deklarimi do tĂ« konsiderohet i gabuar, atĂ«herĂ« individi deklarues sipas DPT-sĂ« do tĂ« penalizohet nĂ« referim tĂ« dispozitave tĂ« ligjit nr. 9920, datĂ« 19.08.2008 “PĂ«r procedurat tatimore nĂ« RepublikĂ«n e ShqipĂ«risĂ«â€, i ndryshuar.

Fëmijët që ndjekin arsimin publik nuk përfitojnë nga kjo zbritje, për shkak se nuk ka pagesë të dokumentuar. Administrata Tatimore sqaron se vetëm shpenzimet reale, të justifikuara me fatura për arsimin e fëmijëve, mund të zbriten nga baza tatimore.

15 mln euro llogaritet efekti për kompensimin e shpenzimeve për fëmijët

Më herët Ministri i Financave Petrit Malaj deklaroi në Komisionin e Ligjeve, gjatë prezantimit të paketës fiskale, se vitin e ardhshëm nga zbatimi i kompensimit për shpenzimet e fëmijëve deri nën 18 vjeç, nëpërmjet deklaratës DIVA efekti financiar llogaritet 15 mln euro.

“Duke filluar nga viti 2026 do tĂ« fillojĂ« zbatimi i lehtĂ«sive tĂ« parashikuar nĂ« ligjin pĂ«r Tatimin mbi tĂ« Ardhurat, qĂ« nĂ«pĂ«rmjet DeklaratĂ«s Individuale tĂ« tĂ« Ardhurave/DIVA, t’ju vijmĂ« nĂ« ndihmĂ« edhe familjeve me fĂ«mijĂ« nĂ«n 18 vjeç.

Çdo familje qĂ« ka nĂ« ngarkim fĂ«mijĂ« nĂ«n moshĂ«n 18 vjeç, do tĂ« ketĂ« tĂ« drejtĂ«n qĂ« tĂ« zbresĂ« nga Deklarata Individuale Vjetore e tĂ« Ardhurave 48.000 lekĂ« pĂ«r çdo fĂ«mijĂ«.

Kjo do të thotë se norma efektive e tatimit që paguhet (raporti i tatimit të paguar mbi të ardhurat bruto)  ulet ndjeshëm.

Sipas llogaritjeve paraprake, efekti financiar i kĂ«saj nisme do tĂ« jetĂ« 1.5 mld lekĂ« ose 15 milionĂ« euro mĂ« shumĂ« nĂ« buxhetin e familjeve shqiptare”./ D.Azo

 

https://monitor.al/nga-2026-rimbursim-per-arsimin-e-femijeve-pas-rillogaritjes-te-tatimit-me-diva-dokumentet/

https://monitor.al/si-perfitohet-zbritja-rimbursimi-nga-diva-per-shpenzimet-arsimore/

 

The post Nga marsi 2026 nis rillogaritja e tatimit me DIVA; Si do bëhet kompensimi për arsimin e fëmijëve appeared first on Revista Monitor.

Veshjet e Gabit dalin nga moda, bien importet

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 00:02

Nga një treg që në vitet 2015-2016 gjeneronte importe me vlerë deri në 20 milionë euro, në pesë vitet e fundit, importet e veshjeve të përdorura nuk arrijnë më shumë se 10 milionë euro.

Të dhënat zyrtare të Doganave tregojnë  tkurrje të këtij tregu ndër vite, pavarësisht se në terren vërehet shtim i dyqaneve të vogla për veshje të përdorura. Në periudhën janar-gusht 2025, sasia e importit të veshjeve të përdorura arriti rreth 4,630 tonë, duke shënuar rënie me 4% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit paraardhës. Në terma vlerash, importet për janar-gusht 2025 ishin 4.9 milionë euro, ose 5% më pak se në janar-gusht 2024.

Në vitin 2020, importet e veshjeve të përdorura ranë në vlerën më të ulët për periudhën 2020-2024, në 8.6 milionë euro, si pasojë e kufizimeve të pandemisë Covid-19. Pas këtij viti, importet u rritën dhe në 2021 arritën në 10.5 milionë euro, ose 22% më shumë se në 2020. Megjithatë, tendenca në vitet pasuese ishte në rënie, dhe në 2024 vlera e importeve u ul sërish në 8.6 milionë euro, apo 7% më pak krahasuar me 2023.

NĂ« TiranĂ«, janĂ« tĂ« shumta dyqanet qĂ« tregtojnĂ« veshje tĂ« pĂ«rdorura, tĂ« njohura ndryshe si “veshjet e Gabit”. Ky treg ka pĂ«suar transformim vitet e fundit duke kaluar nga tregtimi nĂ« tezgĂ« nĂ« tregtimin nĂ« ambiente dyqanesh ku produktet ekspozohen mĂ« mirĂ«.

Shtimi i dyqaneve tĂ« vogla Ă«shtĂ« nxitur nga leverdishmĂ«ria e biznesit, ku veshjet e kategorisĂ« sĂ« parĂ« ose “tĂ« dorĂ«s sĂ« parĂ«â€ blihen me çmime prej rreth 1,000 lekĂ«sh pĂ«r kilogram, ndĂ«rsa ato tĂ« kategorisĂ« sĂ« dytĂ«, me çmime nga 650 deri nĂ« 700 lekĂ« pĂ«r kilogram. Çdo copĂ« tregtohet nĂ« pakicĂ« me çmime mbi 2,000 lekĂ«.

Zamira Rreshka, njohëse e tregtimit të veshjeve të përdorura, e pranishme në treg prej 15 vitesh me dyqan në Tiranë, thotë se një tjetër arsye e rritjes së numrit të dyqaneve është se ky biznes kërkon investim fillestar relativisht të ulët, nga 100 deri në 200 mijë lekë për ngritjen e tezgave dhe furnizimin me mall.

Ajo e lidh me dy faktorĂ« kryesorĂ« tkurrjen e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r kĂ«to veshje: cilĂ«sinĂ« e ulĂ«t tĂ« mallrave nĂ« dengjet pĂ«r tregun e “Gabit”, ku gjithnjĂ« e mĂ« pak gjenden veshje firmato, si dhe rritjen e blerjeve online, sidomos nga vajzat e reja.

“NĂ« furnizimet e dengjeve qĂ« bĂ«jmĂ«, gjejmĂ« gjithnjĂ« e mĂ« pak veshje firmato, tĂ« cilat mĂ« parĂ« nxitnin njerĂ«zit tĂ« blinin veshje tĂ« pĂ«rdorura. PĂ«r shembull, nĂ« njĂ« deng mund tĂ« ketĂ« vetĂ«m 1-2 copĂ« veshje markash tĂ« shtrenjta. Xhupat po preferohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« tĂ« blihen firmato, ndĂ«rsa markat kryesore nuk parapĂ«lqehen pĂ«r veshjet e pĂ«rdorura. NĂ« furnizimet tona nuk kemi xhupa firmato, ndaj edhe kĂ«rkesa pĂ«r kĂ«tĂ« kategori ka rĂ«nĂ« shumĂ«. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, kĂ«rkesa pĂ«r veshje tĂ« pĂ«rdorura Ă«shtĂ« ulur, pasi vajzat e reja zgjedhin tĂ« blejnĂ« online. Kategoria qĂ« blen mĂ« shumĂ« veshje tĂ« pĂ«rdorura janĂ« gratĂ« e punĂ«suara nĂ« profesione si mĂ«suese, infermiere dhe mjeke”, shpjegon Zamira. / D.Azo

Burimi: Doganat

Burimi: Doganat

 

 

The post Veshjet e Gabit dalin nga moda, bien importet appeared first on Revista Monitor.

Mundësi investimi, në 6 janar zhvillohet ankandi i obligacioneve 20-vjeçare

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
2 January 2026 at 00:01

Ministria e Financave do tĂ« zhvillojĂ« mĂ« datĂ« 6 janar ankandin e parĂ« tĂ« obligacioneve 20-vjeçare pĂ«r vitin 2026. Shuma e obligacioneve qĂ« do t’u ofrohen pĂ«r blerje investitorĂ«ve Ă«shtĂ« 1.5 miliardĂ« lekĂ«.

Obligacionet 20-vjeçare janë instrumentet më afatgjata të borxhit që ofron aktualisht tregu i brendshëm financiar. Rrjedhimisht, ato sigurojnë edhe normat më të larta të kthimit nga investimit mes titujve qeveritarë.

Në ankandin e fundit të këtyre instrumenteve, të zhvilluar në muajin shtator 2025, yield-i uniform i pranuar i këtyre instrumenteve u rrit në 6.88%, nga 6.5% që kishte qenë në ankandin e mëparshëm të këtyre instrumenteve, në muajin qershor.

Nga 1 miliard lekë që kishte qenë shuma e shpallur për financim nga Ministria e Financave, vlera totale e kërkesave në ankand arriti në 1.31 miliardë lekë. Pavarësisht se pro rata (pjesa e pranuar) e kërkesave konkurruese nuk ishte shumë e lartë, në nivelin 49.4%, yield-et u rritën sërish.

Këtu ndikoi edhe vendimi i Ministrisë së Financave për ta rritur shumën e emetimit në nivelin maksimal të lejuar, prej 15%. Sipas rregullores së ankandeve, për obligacionet yield-i është uniform me kërkesën më të lartë të pranuar.

Deri në mesin e vitit 2025, yield-et e titujve të borxhit të qeverisë shqiptare kishin ndjekur një tendencë rënëse, rënie që ka arritur nivele të paprecedente, e shprehur si marzh në raport me normën bazë të interesit. Në gjysmën e dytë të vitit, siç ishte e pritshme, tregu ndoqi një fazë korrektimi, sidomos në instrumentet me afat më të gjatë maturimi.

Obligacionet 20-vjeçare janĂ« instrumentet mĂ« afatgjata tĂ« borxhit tĂ« emetuara ndonjĂ«herĂ« nga qeveria shqiptare. Ato janĂ« njĂ« alternativĂ« e mirĂ« sidomos pĂ«r investitorĂ«t institucionalĂ«. VeçanĂ«risht pĂ«r shoqĂ«ritĂ« qĂ« administrojnĂ« fonde me horizont afatgjatĂ«, si fondet private tĂ« pensionit, obligacionet 20 vjeçare krijojnĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« pasuruar spektrin e titujve nĂ« protofole dhe pĂ«r tĂ« rritur kthimet pĂ«r anĂ«tarĂ«t. Shtimi i instrumenteve tĂ« borxhit me maturim afatgjatĂ« krijon mĂ« shumĂ« premisa pĂ«r tĂ« zhvilluar tregun dytĂ«sor tĂ« titujve, pĂ«r t’i bĂ«rĂ« kĂ«ta tituj mĂ« likuidĂ«.

Individët apo subjektet e interesuara për të investuar mund të marrin pjesë në ankandet e obligacioneve nëpërmjet bankave tregtare të licencuara nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF) si shoqëri komisionere për investimin në tituj. Bankat e licencuara për këtë shërbim janë ABI Bank, BKT, Credins Bank, Fibank, Intesa Sanpaolo Bank, OTP Bank, Raiffeisen Bank, Tirana Bank dhe Union Bank. Shuma minimale e pjesëmarrjes në ankandet e obligacioneve është 300 mijë lekë.

Për shuma deri në 50 milionë lekë, investitorët mund të paraqiten në ankande me kërkesa konkurruese ose jo konkurruese, por çdo kërkesë vlera e së cilës kapërcen shumën 50 milionë lekë klasifikohet si kërkesë konkurruese pavarësisht subjektit pjesëmarrës në ankand.

Obligacionet 20-vjeçare u emetuan për herë të parë në muajin janar të vitit 2025, nëpërmjet një ankandi për testimin e tregut. Kërkesa e kënaqshme nga investitorët bëri që ky instrument të përdorej edhe tre herë të tjera gjatë vitit 2025, ndërkohë që Ministria e Financave do të vazhdojë ta përdorë edhe gjatë vitit 2026./ E.Shehu

 

The post Mundësi investimi, në 6 janar zhvillohet ankandi i obligacioneve 20-vjeçare appeared first on Revista Monitor.

Yesterday — 1 January 2026Ekonomi

Një teknologji normale

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
1 January 2026 at 16:00

Po sikur Inteligjenca Artificiale tĂ« jetĂ« thjesht njĂ« teknologji “normale”? Rritja e saj mund tĂ« ndjekĂ« rrugĂ«n e revolucioneve tĂ« mĂ«parshme teknologjike, shkruan The Economist

 

Opinioneve pĂ«r InteligjencĂ«n Artificiale (IA) u mungon njĂ« qasje e mesme. NĂ« njĂ« ekstrem Ă«shtĂ« vizioni utopik se IA do tĂ« shkaktojĂ« rritje tĂ« pakufizuar ekonomike, do tĂ« pĂ«rshpejtojĂ« kĂ«rkimin shkencor dhe ndoshta do t’i bĂ«jĂ« njerĂ«zit tĂ« pavdekshĂ«m.

Në ekstrem tjetër është vizioni distopik se IA do të shkaktojë humbje të menjëhershme të vendeve të punës dhe tronditje ekonomike, dhe ndoshta do të dalë jashtë kontrollit duke zhdukur njerëzimin.

Prandaj njĂ« artikull i botuar mĂ« herĂ«t kĂ«tĂ« vit nga Arvind Narayanan dhe Sayash Kapoor, dy shkencĂ«tarĂ« kompjuterikĂ« nĂ« Universitetin Princeton, bie nĂ« sy pĂ«r mĂ«nyrĂ«n e matur dhe tĂ« pazakontĂ« me tĂ« cilĂ«n e trajton IA: si njĂ« “teknologji normale”. Ky punim ka nxitur shumĂ« debat mes studiuesve tĂ« IA-sĂ« dhe ekonomistĂ«ve.

Të dyja qasjet, utopike dhe distopike, shkruajnë autorët, e trajtojnë IA-në si një Inteligjencë të paprecedentë me aftësi për të përcaktuar të ardhmen e vet, që do të thotë se analogjitë me shpikjet e mëparshme dështojnë.

Narayanan dhe Kapoor e hedhin poshtë këtë dhe përcaktojnë atë që ata e shohin si skenarin më të mundshëm: që IA do të ndjekë trajektoren e revolucioneve të kaluara teknologjike.

Ata mĂ« pas shqyrtojnĂ« se çfarĂ« do tĂ« nĂ«nkuptonte kjo pĂ«r adoptimin e IA-sĂ«, punĂ«simin, rreziqet dhe politikat. “Trajtimi i IA-sĂ« si teknologji normale çon nĂ« pĂ«rfundime tejet tĂ« ndryshme rreth masave mbrojtĂ«se krahasuar me trajtimin e IA-sĂ« si tĂ« ishte njerĂ«zore”, vĂ«rejnĂ« ata.

Ritmi i adoptimit të IA-së, argumentojnë autorët, ka qenë më i ngadaltë se ai i inovacionit. Shumë njerëz përdorin mjete IA herë pas here, por me një intensitet të lartë në SHBA (në orë përdorimi në ditë) që mbetet ende i ulët si pjesë e orëve të përgjithshme të punës.

QĂ« adoptimi tĂ« mbetet pas inovacionit nuk Ă«shtĂ« pĂ«r t’u habitur, sepse u duhet kohĂ« njerĂ«zve dhe kompanive tĂ« pĂ«rshtatin zakonet dhe proceset e punĂ«s me teknologji tĂ« reja.

Adoptimi pengohet gjithashtu nga fakti se shumë njohuri janë të pashkruara dhe specifike për organizatën, të dhënat mund të mos jenë në formatin e duhur dhe përdorimi i tyre mund të kufizohet nga rregulloret.

Kufizime të ngjashme ishin në vend një shekull më parë, kur fabrikat po elektrifikoheshin: ky proces zgjati disa dekada, sepse kërkonte rikonceptim total të strukturës së ambienteve, proceseve dhe organizimit.

Për më tepër, kufizimet mbi ritmin e vetë inovacionit të IA-së mund të jenë më domethënëse nga sa duken, argumenton artikulli, sepse shumë teknologji të reja (si zhvillimi i barnave, makinat pa shofer apo edhe thjesht rezervimi i një pushimi) kërkojnë testime të gjera në botën reale.

Kjo mund tĂ« jetĂ« e ngadaltĂ« dhe e kushtueshme, veçanĂ«risht nĂ« fusha kritike pĂ«r sigurinĂ« qĂ« janĂ« tĂ« rregulluara rreptĂ«sisht. Si rezultat, ndikimet ekonomike “ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« jenĂ« graduale”, pĂ«rfundojnĂ« autorĂ«t, nĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rfshijnĂ« automatizimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« njĂ« pjese tĂ« madhe tĂ« ekonomisĂ«.

Edhe njĂ« pĂ«rhapje e ngadaltĂ« e IA-sĂ« do tĂ« ndryshonte natyrĂ«n e punĂ«s. MeqenĂ«se mĂ« shumĂ« detyra bĂ«hen tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r automatizim, “njĂ« pĂ«rqindje gjithnjĂ« e mĂ« e madhe e punĂ«ve dhe detyrave njerĂ«zore do tĂ« lidhen me kontrollin e IA-sĂ«â€.

KĂ«tu ka njĂ« analogji me Revolucionin Industrial, nĂ« tĂ« cilin punĂ«torĂ«t kaluan nga kryerja e detyrave manuale, si thurja, nĂ« mbikĂ«qyrjen e makinave qĂ« bĂ«nin ato detyra, si dhe trajtimin e situatave qĂ« makinat nuk mund t’i zgjidhnin (si ndĂ«rhyrja kur ato ngecnin).

NĂ« vend qĂ« IA tĂ« vjedhĂ« punĂ«t nĂ« tĂ«rĂ«si, punĂ«t mund tĂ« pĂ«rfshijnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« konfigurimin, monitorimin dhe kontrollin e sistemeve tĂ« bazuara nĂ« IA. Pa mbikĂ«qyrjen njerĂ«zore, spekulojnĂ« Narayanan dhe Kapoor, IA mund tĂ« “priret mĂ« tepĂ«r pĂ«r gabime pĂ«r t’u konsideruar me vlerĂ« ekonomike”.

Pasojat

Kjo, nga ana tjetĂ«r, ka pasoja pĂ«r rrezikun e IA-sĂ«. Vlen tĂ« pĂ«rmendet se autorĂ«t kritikojnĂ« theksin mbi “pĂ«rshtatjen” e modeleve tĂ« IA-sĂ«, qĂ« do tĂ« thotĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« rezultatet tĂ« pĂ«rputhen me synimet e krijuesve tĂ« tyre njerĂ«zorĂ«. NĂ«se njĂ« rezultat i caktuar Ă«shtĂ« i dĂ«mshĂ«m shpesh varet nga konteksti qĂ« njerĂ«zit mund ta kuptojnĂ«, por modeli nuk e zotĂ«ron, argumentojnĂ« ata.

NjĂ« model i kĂ«rkuar tĂ« shkruajĂ« njĂ« email bindĂ«s, pĂ«r shembull, nuk mund tĂ« dallojĂ« nĂ«se mesazhi do tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r marketing i ligjshĂ«m apo email mashtrues (phishing). TĂ« pĂ«rpiqesh tĂ« bĂ«sh njĂ« model IA qĂ« nuk mund tĂ« keqpĂ«rdoret â€œĂ«shtĂ« si tĂ« pĂ«rpiqesh tĂ« bĂ«sh njĂ« kompjuter qĂ« nuk mund tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r gjĂ«ra tĂ« kĂ«qija”, shkruajnĂ« autorĂ«t.

Në vend të kësaj, ata sugjerojnë që mbrojtjet kundër keqpërdorimit të IA-së, për shembull për të krijuar viruse kompjuterike (malware) ose armë biologjike, duhet të fokusohen më tej, duke forcuar masat ekzistuese mbrojtëse në kibernetikë dhe biosiguri. Kjo gjithashtu rrit qëndrueshmërinë ndaj formave të këtyre kërcënimeve që nuk përfshijnë IA.

Skenarët à la Terminator i përkasin fantazisë, jo realitetit

Një mendim i tillë sugjeron një sërë politikash për të ulur rrezikun dhe për të rritur qëndrueshmërinë. Këto përfshijnë mbrojtjen e sinjalizuesve (siç shihet në shumë industri të tjera), detyrimin për të zbuluar përdorimin e IA-së (siç ndodh me mbrojtjen e të dhënave), regjistrimin për të gjurmuar shpërndarjen (si me makinat dhe dronët) dhe raportimin e detyrueshëm të incidenteve (si me sulmet kibernetike).

Me pak fjalĂ«, artikulli pĂ«rfundon se mĂ«simet nga teknologjitĂ« e mĂ«parshme mund tĂ« zbatohen me sukses tek IA, dhe trajtimi i saj si “normale” çon nĂ« politika mĂ« tĂ« arsyeshme sesa trajtimi i saj si superinteligjencĂ« e afĂ«rt.

Artikulli nuk Ă«shtĂ« pa tĂ« meta. NĂ« disa raste, ai lexohet si njĂ« polemikĂ« kundĂ«r hiperbolĂ«s sĂ« IA-sĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si. ËshtĂ« i kufizuar nĂ« disa aspekte, deklaron bindje si fakte dhe jo tĂ« gjitha argumentet e tij janĂ« bindĂ«se, edhe pse e njĂ«jta gjĂ« vlen pĂ«r shkrimet utopike dhe distopike.

Edhe pragmatistët e IA-së mund të mendojnë se autorët janë shumë indiferentë ndaj potencialit të tronditjes së tregut të punës, nënvlerësojnë shpejtësinë e adoptimit të IA-së, janë shumë përçmues ndaj rreziqeve të mospërshtatjes dhe mashtrimit, dhe të kënaqur me nivelin ekzistues të rregullimit.

Parashikimi i tyre se IA nuk do tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« “tejkalojĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« domethĂ«nĂ«se njerĂ«zit e trajnuar” nĂ« parashikim apo bindje, duket çuditĂ«risht tepĂ«r i sigurt. Dhe edhe nĂ«se skenarĂ«t utopikĂ« dhe distopikĂ« janĂ« tĂ« gabuar, IA mund tĂ« jetĂ« ende shumĂ« mĂ« transformuese sesa e pĂ«rshkruajnĂ« autorĂ«t.

Por shumĂ« njerĂ«z, kur lexojnĂ« kĂ«tĂ« kundĂ«rshtim tĂ« idesĂ« se IA Ă«shtĂ« diçka e jashtĂ«zakonshme, do tĂ« bien dakord. Qasja e mesme Ă«shtĂ« mĂ« pak dramatike sesa parashikimet pĂ«r njĂ« “shpĂ«rthim tĂ« shpejtĂ«â€ ose apokalips, prandaj nuk merr shumĂ« vĂ«mendje. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse autorĂ«t e shohin tĂ« dobishme tĂ« artikulojnĂ« kĂ«tĂ« pozicion: sepse ata besojnĂ« se “njĂ« version i vizionit tonĂ« Ă«shtĂ« gjerĂ«sisht i pĂ«rhapur”.

Në mes të shqetësimeve aktuale për qëndrueshmërinë e investimeve në IA, artikulli i tyre ofron një alternativë çuditërisht të zakonshme dhe madje edhe të mërzitshme ndaj histerisë për IA-në.

 

 

The post Një teknologji normale appeared first on Revista Monitor.

Shqipëria dhe Maqedonia partnerët kryesorë: Ku dhe çka eksportoi Kosova më shumë gjatë vitit 2025

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
1 January 2026 at 15:17

Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut mbeten dy partnerët më të rëndësishëm tregtarë për Kosovën, duke mbuluar pjesën më të madhe të eksporteve. Vlera e përgjithshme e eksporteve ka qenë mbi 110 milionë euro.

Kosova ka përmbyllur vitin 2025 me një performancë të qëndrueshme në fushën e eksporteve, duke dëshmuar se prodhuesit vendorë po fitojnë gjithnjë e më shumë terren në tregjet rajonale dhe ato evropiane.

Sipas statistikave zyrtare tĂ« DoganĂ«s sĂ« KosovĂ«s pĂ«r periudhĂ«n janar–nĂ«ntor 2025, ShqipĂ«ria dhe Maqedonia e Veriut janĂ« dy partnerĂ«t kryesorĂ« tregtarĂ« tĂ« vendit, duke pĂ«rthithur pothuajse gjysmĂ«n e eksporteve totale tĂ« KosovĂ«s.

Rritja e shkëmbimeve me këto dy shtete, por edhe me Turqinë dhe disa vende të Bashkimit Evropian, tregon se ekonomia e Kosovës po hyn në një fazë më të konsoliduar të prodhimit dhe konkurrencës ndërkombëtare.

Sipas kĂ«tyre tĂ« dhĂ«nave gjatĂ« periudhĂ«s janar–nĂ«ntor 2025, vlera e pĂ«rgjithshme e eksporteve tĂ« KosovĂ«s ka qenĂ« mbi 110 milionĂ« euro (pa pĂ«rfshirĂ« dhjetorin).

Vendet ku Kosova ka eksportuar më shumë

ShqipĂ«ri – 38,135,646

Maqedonia e Veriut – 29,299,750

Turqi – 9,773,293

Itali – 6,475,230

Bullgari – 5,647,172

Serbi – 5,596,684

Mali i Zi – 4,620,140

Gjermani – 4,602,711

ZvicĂ«r – 4,270,647

Suedi – 2,063,812

Këto shifra tregojnë se tregjet e rajonit, në veçanti Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, përbëjnë bazën kryesore të eksporteve të Kosovës, ndërsa një pjesë e konsiderueshme drejtohet edhe në vendet e Bashkimit Evropian dhe Turqinë.

Produktet më të eksportuara

Top 10 produktet më të eksportuara nga Kosova (sipas sasisë):

Pije freskuese (ujĂ« me shtesa) – 59,454,548

UjĂ« mineral natyral, jo i karbonuar – 18,494,324

BirrĂ« nĂ« shishe – 7,827,529

Produkte tĂ« tjera tĂ« pijeve – 6,845,923

PĂ«lhura tekstili (fibra sintetike) – 5,368,161

Produkte tĂ« tjera tĂ« pijeve (kategori tjetĂ«r) – 3,531,365

PĂ«lhura tekstili (variant tjetĂ«r) – 3,057,765

Tulla ndĂ«rtuese prej qeramike – 2,940,618

Shishe dhe ambalazh plastik – 2,187,818

VerĂ« e kuqe – 1,233,547

Të dhënat konfirmojnë se pijet freskuese, uji mineral dhe birra janë shtylla kryesore e eksporteve kosovare, duke reflektuar zhvillimin e qëndrueshëm të industrisë së pijeve në vend. Përveç kësaj, tekstili, ndërtimtaria dhe ambalazhi industrial mbeten sektorë plotësues të rëndësishëm në strukturën e përgjithshme të prodhimit dhe eksportit.

Në përgjithësi, eksportet e Kosovës gjatë vitit 2025 janë orientuar kryesisht drejt tregjeve rajonale, me prani gjithnjë e më të qëndrueshme edhe në vendet e Bashkimit Evropian.

Por, edhe importi i ka qenë mjaft i lartë në vitin që e lamë pas, madje deficiti tregtar i Kosovës ka arritur në 469,9 milionë euro gjatë muajit nëntor 2025, duke shënuar një rritje prej 4.8 për qind krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit të kaluar.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës eksporti mbuloi importin me 15,7%. Vlera e eksporteve të mallrave në nëntor 2025 ishte 87,7 milionë euro, ndërsa importet arritën në 557,6 milionë euro.

Krahasuar me një vit më parë, eksportet shënuan rënie prej 9,5%, ndërsa importet ranë për 1,6%.

Në strukturën e eksporteve, peshën më të madhe e kishin metalet bazë dhe artikujt prej tyre me 20,3%, të pasuara nga produktet minerale (15,4%), plastika dhe goma (11,2%), ushqimet e përgatitura, pijet dhe duhani (11,1%), si dhe artikujt e ndryshëm të prodhuar (10,2%).

Ndërkohë, importet dominoheshin nga makineritë, pajisjet mekanike dhe elektrike me 13,3%, ushqimet e përgatitura, pijet dhe duhani me 13,1%, produktet minerale me 13,0% dhe mjetet e transportit me 12,4%.

The post Shqipëria dhe Maqedonia partnerët kryesorë: Ku dhe çka eksportoi Kosova më shumë gjatë vitit 2025 appeared first on Revista Monitor.

Qark i mbyllur

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
1 January 2026 at 15:00

Çarje nĂ« fasadĂ«n dominuese tĂ« OpenAI. NjĂ« marrĂ«veshje mes Anthropic, Microsoft dhe Nvidia po e bĂ«n ekosistemin e inteligjencĂ«s artificiale mĂ« tĂ« qarkullueshĂ«m dhe mĂ« pak tĂ« varur nga njĂ« aktor i vetĂ«m, shkruan The Economist

 

Peizazhi teknologjik i shekullit XXI Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar me logjikĂ«n e “fituesi i merr tĂ« gjitha”. Ai nisi me monopolin e Windows tĂ« Microsoft nĂ« fund tĂ« viteve 1990. QĂ« atĂ«herĂ«, Google, nĂ« pronĂ«si tĂ« Alphabet, ka dominuar kĂ«rkimin online dhe Amazon Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mbreti i tregtisĂ« elektronike.

Edhe Meta ka mbuluar një pjesë të madhe të botës me rrjetet e saj sociale, ndonëse më 18 nëntor, një gjykatës në Uashington, DC, vendosi që Meta të mos shpallej zyrtarisht si monopol.

Nuk është çudi që me ngritjen e Inteligjencës Artificiale gjeneruese, të gjithë kanë nxituar të jenë, nëse jo fitues absolut, të paktën pjesë e ekipit fitues. Që nga dalja në treg e ChatGPT në fund të vitit 2022, OpenAI ka qenë kompania që duhej mposhtur.

Por dominimi i saj është nën kërcënim. Kjo u theksua më 18 nëntor, kur Microsoft dhe Nvidia, dy mbështetës të mëdhenj të OpenAI, bashkuan forcat me Anthropic, rivali i madh i krijuesit të ChatGPT, i cili deri më tani ishte financuar nga Amazon dhe Google. Po atë ditë, Google sfidoi me një model të ri.

Marrëveshja me Anthropic mban shumë nga shenjat e shpenzimeve të tepruara që kanë karakterizuar bumin e IA. Nvidia dhe Microsoft u zotuan të investojnë 15 miliardë dollarë në Anthropic, e cila, nga ana e saj, do të shpenzojë 30 miliardë dollarë në platformën cloud të Microsoft Azure gjatë një periudhe të pacaktuar, mbështetur nga çipat e AI të Nvidias.

Jo shumë kohë më parë, një rreth vicioz i tillë, me OpenAI në qendër të karuselit, i mahniste tregjet. Tani investitorët janë trembur; aksionet e Microsoft ranë me 3% pas njoftimit.

Angazhimet e shumta dhe të ndërlikuara të OpenAI me kompani të ndryshme shpjegojnë pjesërisht ndryshimin e besimit. Gil Luria i D.A. Davidson, firmë investimesh, e lidh shitjen masive të aksioneve të teknologjisë këtë muaj me shtatorin, kur OpenAI ra dakord të shpenzojë 300 miliardë dollarë gjatë pesë viteve për kapacitete kompjuterike nga Oracle, dhe Nvidia, nga ana e saj, deklaroi se do të investonte deri në 100 miliardë dollarë në OpenAI.

Kjo shĂ«noi nisjen e angazhimeve pĂ«r shpenzime 1.4 trilionĂ« dollarĂ« nga OpenAI, gjĂ« qĂ« ka nxitur frikĂ«n nĂ« tregjet financiare pĂ«r njĂ« “tepricĂ«â€ huamarrĂ«sish tĂ« pambĂ«shtetur, pĂ«r tĂ« financuar qendrat e reja tĂ« tĂ« dhĂ«nave tĂ« IA.

MĂ« 19 nĂ«ntor, Nvidia dha njĂ« njoftim qĂ« zbuti kĂ«to shqetĂ«sime. Ajo raportoi shitje rekord nĂ« tremujorin e tretĂ« dhe rriti pritshmĂ«ritĂ« e tĂ« ardhurave tĂ« tremujorit tĂ« katĂ«rt mbi parashikimet e Wall Street. “Ka shumĂ« diskutime pĂ«r njĂ« flluskĂ« tĂ« IA. Nga kĂ«ndvĂ«shtrimi ynĂ«, ne shohim diçka krejtĂ«sisht tĂ« ndryshme”, tha CEO Jensen Huang.

Marrëveshja trepalëshe e Anthropic pasqyron optimizmin e Nvidias. Për herë të parë, laboratori i IA do të trajnojë modelet e tij në çipat e Nvidias.

Detajet e kushteve të investimeve të Nvidias dhe Microsoft mbetën të paqarta, por CNBC raportoi se ato e vlerësonin Anthropic me rreth 350 miliardë dollarë, nga 183 miliardë në shtator, duke e afruar me OpenAI, e cila vlerësohet 500 miliardë dollarë. Wall Street Journal raportoi se XAI i Elon Musk, një tjetër laborator kryesor, ishte në bisedime për të mbledhur 15 miliardë dollarë me një vlerësim prej 230 miliardë.

Nuk janë vetëm laboratorët e IA që po ushtrojnë presion mbi OpenAI. Më 18 nëntor, Google publikoi modelin e tij më të fundit, Gemini 3, i cili, sipas kompanisë, do të përmirësojë veçoritë e IA në platformën e kërkimit, si dhe mjetet e programimit dhe të tjera.

Gemini ka 650 milionë përdorues aktivë mujorë, ende larg 800 milionëve që OpenAI thotë se përdorin ChatGPT çdo javë. Por ai trajnohet me çipat e vet të Google, dhe jo në ata të Nvidias, duke i dhënë potencialisht një avantazh të madh në kosto. Më 19 nëntor, aksionet e Alphabet u ngjitën në nivele rekord, pjesërisht nga besimi se mund të jetë duke e arritur OpenAI.

Për përdoruesit, sa më shumë konkurrencë, aq më mirë. Ajo do të thotë se laboratorët e IA do të vazhdojnë të mbajnë çmimet e ulëta. Por kjo gjithashtu mund të sjellë frikën e një flluske të IA nga tregjet publike në ato private.

Sa më shumë konkurrencë të ketë, aq më e vështirë do të jetë për laboratorët të gjenerojnë të ardhurat e nevojshme për të justifikuar vrullin e shpenzimeve, për të mos folur për vlerësimet e tyre stratosferike.

 

 

The post Qark i mbyllur appeared first on Revista Monitor.

Programi, “take-away” pa mbetje, bar-restorantet drejt enĂ«ve tĂ« ripĂ«rdorshme

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
1 January 2026 at 14:00

Programi Kombëtar i Parandalimit të Krijimit të Mbetjeve parashikon një paketë masash që synojnë uljen e mbetjeve në disa sektorë kyç të ekonomisë, nga ushqimi te ndërtimi, me afate të ndryshme zbatimi.

Mes tyre, sektori i hotelerisë, restoranteve dhe kateringut (HoReCa) shihet si një nga fushat me potencial të lartë për të reduktuar ndjeshëm mbetjet që gjenerohen çdo ditë.

Fokusi vihet te ushqimet dhe pijet “take-away” (me vete), ku pĂ«rmes dy masave tĂ« veçanta parashikohet futja e enĂ«ve tĂ« ripĂ«rdorshme si alternativĂ« ndaj ambalazheve njĂ«pĂ«rdorimshe.

Masa e parĂ«, ajo me numĂ«r 38, e titulluar “Vendosja e detyrimit pĂ«r rimbushje pĂ«r sektorin e ushqimit qĂ« ambalazhohet me vete (take-away)”, vendos rregulla tĂ« detyrueshme pĂ«r operatorĂ«t e HoReCa-s. Sipas saj, shitĂ«sit me pakicĂ« qĂ« ofrojnĂ« pije tĂ« nxehta apo tĂ« ftohta dhe/ose ushqime tĂ« gatshme pĂ«r t’u marrĂ« me vete, do tĂ« duhet tĂ« krijojnĂ« sisteme qĂ« u lejojnĂ« klientĂ«ve tĂ« sjellin enĂ«t e tyre pĂ«r rimbushje.

Në këto raste, produktet duhet të shiten me të njëjtin çmim dhe në kushte po aq të favorshme sa ato të ofruara në ambalazhe njëpërdorimshe. Po ashtu, operatorët do të jenë të detyruar të informojnë qartë konsumatorët në pikat e shitjes, përmes njoftimeve të dukshme dhe lehtësisht të lexueshme, mbi këtë mundësi.

NdĂ«rkohĂ«, masa e dytĂ«, ajo nr. 39, e parashikon kĂ«tĂ« praktikĂ« si opsionale. E titulluar “Vendosja e opsionit pĂ«r ofrimin e ripĂ«rdorimit nĂ« sektorin e ushqimit qĂ« ambalazhohet me vete (take-away)”, ajo u kĂ«rkon operatorĂ«ve tĂ« HoReCa-s t’u ofrojnĂ« klientĂ«ve mundĂ«sinĂ« e zgjedhjes sĂ« produkteve tĂ« ambalazhuara nĂ« enĂ« tĂ« ripĂ«rdorshme, pĂ«rmes njĂ« sistemi tĂ« dedikuar ripĂ«rdorimi.

Edhe në këtë rast, shitësit do të duhet të afishojnë njoftime të qarta për të informuar konsumatorët mbi disponueshmërinë e këtij opsioni. Për më tepër, programi përcakton që të paktën 10% e produkteve të shiten në formate ambalazhi të ripërdorshme, ndërsa çmimi dhe kushtet e shitjes të jenë të njëjta me ato të ambalazheve njëpërdorimshe.

Plani i qeverisĂ« parashikon qĂ« aktet nĂ«nligjore qĂ« do tĂ« detajojnĂ« kĂ«to masa tĂ« miratohen gradualisht pĂ«rgjatĂ« disa viteve, ndĂ«rsa dy masat qĂ« lidhen me enĂ«t e ripĂ«rdorshme pĂ«r ushqimet dhe pijet “take-away” pritet tĂ« hyjnĂ« nĂ« fuqi nĂ« vitin 2027./ N.Maho

 

The post Programi, “take-away” pa mbetje, bar-restorantet drejt enĂ«ve tĂ« ripĂ«rdorshme appeared first on Revista Monitor.

❌
❌