Editorial / Pyetja nëse Shqipëria është në gjendje të mbajë dhe të promovojë talentet e saj nuk është më një dilemë teorike, por një problem strukturor që shfaqet çdo vit me shifra, statistika dhe histori personale.

Pavarësisht retorikës për “trurin shqiptar”, për “brezin e ri” dhe për “kapitalin njerëzor”, realiteti tregon se vendi nuk po arrin të krijojë një mjedis të qëndrueshëm ku talenti jo vetëm të lindë, por edhe të rritet, të konsolidohet dhe të japë fryte afatgjata, duke e nxitur atë shpesh të kërkojë zhvillimin personal jashtë vendit.

Mungesa e parë është sasiore dhe më e dukshmja: emigrimi. Sipas raportit të BERZH, rreth një e katërta e shqiptarëve me arsim të lartë janë larguar nga vendi, duke e vendosur Shqipërinë ndër vendet me humbjen më të madhe të kapitalit njerëzor në rajon.

Kjo do të thotë se pjesa më e formuar e shoqërisë, ajo që ka investuar më shumë në edukim dhe aftësi profesionale, nuk e sheh më Shqipërinë si një hapësirë ku mund të ndërtojë jetën dhe karrierën.

Emigrimi nuk është më thjesht kërkim i një page më të lartë; është largim nga mungesa e perspektivës, nga pasiguria institucionale dhe nga ndjenja se përpjekja profesionale nuk shpërblehet në mënyrë të drejtë dhe nuk është e qëndrueshme.

Mungesa e dytë pritet të jetë cilësore dhe më e thellë: rënia e cilësisë së sistemit arsimor. Rezultatet e testimeve ndërkombëtare si PISA tregojnë përkeqësim të vazhdueshëm të nivelit të nxënësve shqiptarë në lexim, matematikë dhe shkencë.

Kjo nuk është thjesht çështje notash, por sinjal se brezat e rinj po hyjnë në tregun e punës me më pak aftësi analitike, më pak mendim kritik dhe më pak përgatitje për një ekonomi konkurruese. Kur arsimi humbet vijueshmërinë e cilësisë, talenti nuk ndërtohet më si proces afatgjatë, por si përjashtim individual nga rregulli.

Edhe për ata që arrijnë të formohen mirë dhe do të donin të qëndronin në Shqipëri, pengesa e tretë është sistemi i karrierës. Në Shqipëri, karriera profesionale rrallë ndjek një trajektore të qëndrueshme, përmbushëse dhe meritokratike.

Mungesa e zhvillimit ekonomik me vlerë të shtuar të lartë nuk lejon krijimin e eksperiencave të thelluara profesionale, të projekteve komplekse apo të institucioneve që të të rrisin si profesionist dhe të zhvillojnë më tej talentin.

Për më tepër, ndikimi i politikës është i madh: shpesh kërkohen njerëz të bindur dhe jo profesionistë transparent e kritikë. Talenti ose deformohet për t’u përshtatur me sistemin, ose përjashtohet, jo rrallë edhe duke u denigruar si individ. Në shumë raste, karriera ndërpritet jo për mungesë aftësish, por për mungesë “përkatësie”.

Kjo lidhet drejtpërdrejt me pengesën e katërt: korrupsioni. Në një mjedis ku lidhjet, favorizimet dhe interesat personale kanë peshë më të madhe se kompetenca, talenti nuk ka hapësirë të arrijë potencialin e vet.

Për të mbijetuar, profesionisti detyrohet të bëjë kompromise, të heshtë, të përshtatet ose të tërhiqet në punë më pak të kualifikuara dhe me visibilitet apo të largohet.

Korrupsioni nuk e vret talentin menjëherë; e konsumon gradualisht, e denigron, duke e bërë të padukshëm, të lodhur dhe, në fund, të dorëzuar.

Ka raste kur profesionistë të formuar jashtë vendit janë rikthyer, madje kanë marrë edhe poste të larta, deri në nivel ministrash apo drejtuesish të institucioneve.

Në teori, këta individë kanë mundësinë institucionale dhe autoritetin profesional të ndikojnë në politikat, menaxhimin dhe reformimin e sistemeve. Në praktikë, rezultati në rastin më të mirë ka qenë pothuaj zero. Karrierat e tyre shpesh janë të shkurtra, të ndërprera ose të deformuara nga logjika e sistemit.

Në aspektin profesional këta individë janë talente dhe ndonëse kanë bërë karrierë të spikatur jashtë vendit, në Shqipëri shpesh kanë dështuar, sepse përballen me një ngrehinë të ndërtuar jo për zhvillim, por për kontroll, ruajtje pushteti dhe stabilitet artificial. Vullneti individual nuk mjafton kur struktura është kundër ndryshimit.

Në fund, krahasimi me vendet e tjera të Europës Lindore është domethënës. Pas dekadash tranzicioni, vende si Polonia, Rumania apo Estonia kanë nisur të kthejnë talentet, duke krijuar sektorë teknologjie, kërkimi dhe industri me vlerë të shtuar të lartë.

Shqipëria, përkundrazi, mbetet e bllokuar në nepotizëm, klientelizëm, korrupsion dhe investime me produktivitet të ulët. Në këto kushte, nuk ka mjedis për lulëzim të qëndrueshëm të asnjë talenti.

Mund të kthesh edhe shkencëtarin më të madh, edhe menaxherin më të aftë, edhe profesionistin më të formuar, por në një sistem që nuk shpërblen dijen dhe meritën, rezultati do të jetë i njëjtë: ose do të deformohet, ose do të largohet sërish.

Pyetja “A i mbajmë dhe nxisim dot talentet?” sot ka një përgjigje të hidhur: Jo! Jo për shkak se nuk kemi talente, por sepse nuk kemi vullnetin të ndërtojmë ende një vend ku talenti ka kuptim të qëndrojë.

 

The post Talente të keqtrajtuara appeared first on Revista Monitor.

Rënia e eksporteve drejt Serbisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, ndërsa importet rriten më 2025, po e kthen tregtinë rajonale nga një burim suficiti në një presion të ri mbi ekonominë shqiptare. Në dy vjet, Shqipëria ka humbur rreth 12 miliardë lekë suficit vetëm me Kosovën dhe mbi 5 miliardë lekë eksporte me Serbinë, ndërsa importet nga rajoni po rriten me ritme 5 – 20% në vit. Nga një suficit prej 12.8 miliardë lekësh në vitin 2024, bilanci tregtar me rajonin ra në vetëm 3.3 miliardë në 2025, ndërsa eksportet u tkurrën me 7% dhe importet u rritën me gati 8%. Arsyet

 

Blerina Hoxha

Shqipëria po humbet gradualisht pozicionin e saj në tregtinë me vendet e rajonit (Kosovë, Maqedoni e Veriut, Serbi, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Mali i Zi), teksa të dhënat për vitin 2025 tregojnë përkeqësim të ndjeshëm të bilancit tregtar, të nxitur kryesisht nga rënia e eksporteve dhe rritja e importeve.

Produktet shqiptare po bëhen jokonkurruese me vendet e Ballkanit, por edhe më gjerë si rrjedhojë e rënies së vlerës së euros, rritjes së kostove të brendshme dhe mungesës së politikave fiskale që nxisin prodhimin me kosto të ulët.

Eksportet shqiptare drejt rajonit në vitin 2025 ranë në 62.7 miliardë lekë, nga 67.5 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar tkurrje vjetore me rreth 7%. Në të njëjtën kohë, importet u rritën në 59.4 miliardë lekë, nga 54.7 miliardë lekë një vit më parë, ose gati 8% më shumë, sipas të dhënave zyrtare nga INSTAT.

Këto zhvillime kanë përkeqësuar ndjeshëm bilancin tregtar. Në vitin 2024, Shqipëria kishte një suficit prej 12.8 miliardë lekësh në tregtinë me rajonin, ndërsa në vitin 2025 ai u ngushtua në vetëm 3.3 miliardë lekë, një përkeqësim prej afro 9.5 miliardë lekësh brenda një viti, me tkurrje rreth 280%. Vendi ynë humbi avantazhin që kishte ndërtuar gjatë viteve të fundit në tregjet fqinje.

Të dhënat tregojnë se problemi nuk qëndron vetëm te rritja e importeve, por sidomos te dobësimi i eksporteve, të cilat kishin arritur kulmin në vitin 2023 me mbi 79 miliardë lekë, por prej atëherë janë në rënie të vazhdueshme. Brenda dy vitesh, eksportet drejt rajonit kanë humbur më shumë se 16 miliardë lekë në vlerë.

Kjo prirje sugjeron se prodhuesit shqiptarë po humbin terren në tregjet e rajonit, përballë konkurrencës më të fortë nga vendet fqinje, kostove më të larta të prodhimit dhe një strukture eksporti ende të varur nga produkte me vlerë të ulët të shtuar.

Nëse kjo tendencë vazhdon, tregtia me rajonin, e cila tradicionalisht ka qenë një nga pikat më të forta të eksporteve shqiptare, rrezikon të kthehet në një tjetër kanal presioni mbi bilancin tregtar të vendit. Në kushtet kur edhe tregjet e BE-së po shfaqin ngadalësim, humbja e terrenit në rajon e bën edhe më të brishtë pozicionin e jashtëm të ekonomisë shqiptare.

Ruzhdi Koni, eksportues i prodhimeve të freskëta bujqësore, tha se edhe këtë vit, përkeqësimi do të thellohet për shkak të dëmeve që krijuan përmbytjet e fundit në fusha dhe në serra, shumica e tyre për eksport.

Nga eksportet në rajon, grupet me rënien më të madhe ishin materialet e ndërtimit, energjia dhe lëndët djegëse, të diktuara nga cikli i tkurrjes që po kalon sektori i industrisë.

Volumi tregtar i Shqipërisë me rajonin ishte 122 miliardë lekë në vitin 2025, pothuajse në të njëjtin nivel me 2024-n, dhe zuri 9.9% të volumit të përgjithshëm tregtar të vendit me jashtë.

Kosova është partneri kryesor tregtar me gati 43% të tregtisë me të gjithë rajonin, e ndjekur nga Serbia me 26%, Maqedonia e Veriut me 19.5% dhe të tjerat më pak.

 

 

Serbia po thellon epërsinë ndaj Shqipërisë, deficiti tregtar rritet edhe në vitin 2025

Tregtia e Shqipërisë me Serbinë po lëviz gjithnjë e më shumë në disfavor të ekonomisë shqiptare, duke u shndërruar në një nga pikat më problematike të bilancit tregtar me rajonin. Të dhënat për vitin 2025 tregojnë se, pavarësisht rritjes të lehtë të eksporteve, deficiti tregtar me Serbinë është thelluar edhe më tej.

Eksportet shqiptare drejt Serbisë arritën në 8.55 miliardë lekë në vitin 2025, nga 8.27 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar një rritje modeste prej 3.3%. Megjithatë, kjo rritje nuk ka qenë e mjaftueshme për të kompensuar zgjerimin e importeve nga Serbia, të cilat u rritën me 5.8%, duke arritur në 23.1 miliardë lekë.

Si rezultat, deficiti tregtar i Shqipërisë me Serbinë u thellua në 14.56 miliardë lekë në vitin 2025, nga 13.50 miliardë lekë një vit më parë, një përkeqësim prej mbi 1 miliard lekësh vetëm brenda një viti.

Kjo do të thotë se për çdo 1 lek që Shqipëria eksporton drejt Serbisë, ajo importon gati 2.7 lekë mallra serbe, duke e bërë marrëdhënien tregtare të pabalancuar. Nëse krahasohen me vitin 2022, kur eksportet drejt Serbisë kishin arritur një kulm prej 13.5 miliardë lekësh, rënia është edhe më e fortë. Brenda tre vitesh, eksportet shqiptare drejt tregut serb u tkurrën me rreth 5 miliardë lekë (rreth 50 milionë euro), ndërsa importet mbeten të larta dhe relativisht të qëndrueshme.

Goditja më e fortë është te materialet e ndërtimit dhe metalet, ku eksportet shqiptare ranë me rreth 805 milionë lekë ose 7% vetëm në vitin 2025. Grupi tjetër me rënien më të fortë, 24%, ishin mineralet, lëndët djegëse dhe energjia elektrike, me afro 382 milionë lekë ose -24% më pak eksporte, çka tregon se Shqipëria po humb edhe në segmentet ku kishte avantazh kostoje.

Nga ana tjetër, importet e ushqimeve dhe pijeve nga Serbia u rritën me mbi 617 milionë lekë në vitin 2025 ose 5.5%, duke reflektuar rritjen e varësisë së tregut shqiptar nga produktet ushqimore serbe. Edhe importet e produkteve kimike dhe plastike u rritën me rreth 249 milionë lekë ose 8.2%, ndërsa materialet e ndërtimit dhe metalet u shtuan me afro 290 milionë lekë, ose 7.5%.

Të dhënat tregojnë se Serbia po zgjeron praninë e saj në Shqipëri, si furnizues jo vetëm i ushqimeve, por edhe i produkteve industriale, duke e shtyrë prodhimin vendas drejt një konkurrence gjithnjë e më të vështirë.

Të dhënat sugjerojnë se prodhuesit shqiptarë po humbasin hapësirë në tregun serb, ndërkohë që mallrat serbe po forcojnë praninë e tyre në tregun shqiptar. Kjo tendencë reflekton dobësinë strukturore të eksporteve shqiptare, të përqendruara në produkte me vlerë të ulët të shtuar dhe me kapacitete të kufizuara për të depërtuar në tregje më të mëdha.

Në kontekstin rajonal, Serbia po shfaqet gjithnjë e më shumë si një “qendër eksportuese” e Ballkanit Perëndimor, ndërsa Shqipëria po rrezikon të mbetet treg konsumi.

 

 

Shqipëria po humb edhe tregun e Kosovës, suficiti bie me 20% brenda një viti

Kosova, tradicionalisht tregu më i rëndësishëm rajonal për eksportet shqiptare, po jep shenja ftohjeje për mallrat nga Shqipëria. Të dhënat për vitin 2025 tregojnë se eksportet shqiptare drejt Kosovës ranë në 33.65 miliardë lekë, nga 36.83 miliardë lekë në vitin 2024, me tkurrje vjetore prej 9.5%. Kjo është rënia më e fortë vjetore e eksporteve drejt Kosovës gjatë pesë viteve të fundit të marra në analizë.

Humbja më e madhe vjen nga materialet e ndërtimit dhe metalet, ku eksportet janë tkurrur me rreth 8.7 miliardë lekë brenda një viti, ose 73% më pak. Furnizuesit nga Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Turqia po zëvendësojnë gjithnjë e më shumë produktet shqiptare në sektorë si çimentoja, hekuri, alumini dhe materialet e ndërtimit.

Edhe produktet kimike dhe plastike kanë pësuar rënie të fortë prej mbi 1 miliard lekësh ose 28%, duke konfirmuar se Kosova nuk po humbet vetëm si treg konsumi, por edhe si hapësirë për industrinë përpunuese shqiptare.

Në të njëjtën kohë, importet nga Kosova drejt Shqipërisë u rritën me 2.3%, duke arritur në 16.13 miliardë lekë.

Importet e mineraleve, lëndëve djegëse dhe energjisë elektrike u rritën me mbi 1.4 miliardë lekë, ose 35%, si pasojë e blerjeve të energjisë elektrike, pjesë e marrëveshjeve për shkëmbimin e energjisë.
Edhe importet e produkteve kimike dhe plastike u rritën me mbi 120 milionë lekë ose 9.5%, ndërsa tekstilet dhe këpucët u shtuan ndjeshëm me rreth 29.5%.

Si pasojë, suficiti tregtar i Shqipërisë me Kosovën ra në 17.52 miliardë lekë në vitin 2025, nga 21.07 miliardë lekë në vitin 2024, një përkeqësim prej 3.54 miliardë lekësh, ose mbi 20%, brenda vetëm një viti.

Rënia është edhe më e thellë nëse krahasohet me vitin 2023, kur suficiti kishte arritur mbi 29 miliardë lekë. Brenda dy vitesh, Shqipëria ka humbur rreth 12 miliardë lekë suficit në tregtinë me Kosovën.

Ky zhvillim ka një peshë të veçantë, sepse Kosova përbën destinacionin më të madh rajonal për eksportet shqiptare. Dobësimi i këtij tregu dëshmon probleme më të thella në prodhimin shqiptar, pasi me Kosovën barrierat doganore janë minimale dhe avantazhi i gjuhës duhet të favorizonte Shqipërinë.

 

 

Edhe Maqedonia e Veriut po largohet nga mallrat shqiptare

Shqipëria po humbet terren edhe në tregtinë me Maqedoninë e Veriut, një tjetër partner i rëndësishëm rajonal, duke e kthyer këtë marrëdhënie nga suficit në një burim të ri deficiti tregtar.

Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Maqedonisë së Veriut ranë ndjeshëm në 8.99 miliardë lekë, nga 11.8 miliardë lekë në vitin 2024, rënie vjetore prej gati 24%. Kjo është rënia më e fortë e eksporteve drejt këtij tregu gjatë pesë viteve të fundit.

Rënia më e fortë e eksporteve drejt Maqedonisë së Veriut është për “materialet e ndërtimit dhe metalet”, me afro 3 miliardë lekë më pak ose -65% eksporte, duke e kthyer këtë treg nga një burim suficiti në deficit të pastër për Shqipërinë.

Grupi i dytë me ndikimin më të lartë ishin eksportet e mineraleve dhe energjisë, të cilat janë tkurrur ndjeshëm me 8%. Ndërkohë, importet nga Maqedonia e Veriut drejt Shqipërisë u rritën me 16.7%, duke arritur në 14 miliardë lekë në vitin 2025, nga 12.06 miliardë lekë një vit më parë.

Rritja e importeve është edhe më e fortë dhe më e gjerë me Maqedoninë e Veriut. Importet e mineraleve dhe energjisë u rritën me mbi 2.4 miliardë lekë, ose 128% vitin e kaluar, duke u bërë burimi kryesor i rritjes së tregtisë me këtë vend.

Edhe importet e ushqimeve u rritën me 7%, makineritë dhe pajisjet me 42%, ndërsa tekstilet dhe produktet e drurit shënuan rritje të ndjeshme. Vetëm materialet e ndërtimit pësuan rënie të fortë, me mbi 1.1 miliardë lekë më pak importe, por kjo nuk e kompenson rritjen e fortë të importeve në grupet e tjera të mallrave. Kjo do të thotë se Shqipëria po varet gjithnjë e më shumë nga Maqedonia e Veriut për furnizime energjetike dhe mallra industriale.

Në vitet 2022 dhe 2023, Shqipëria kishte epërsi në tregtinë me Maqedoninë e Veriut, por e humbi këtë avantazh në dy vitet në vijim. Bilanci tregtar u përkeqësua ndjeshëm. Nga një deficit relativisht i moderuar prej 261 milionë lekësh në vitin 2024, Shqipëria kaloi në një deficit të thellë prej 5.09 miliardë lekësh në vitin 2025, një përkeqësim prej mbi 4.8 miliardë lekësh brenda një viti.

Kjo përmbysje reflekton rënie të shpejtë të konkurrueshmërisë së eksporteve shqiptare në vendin fqinj, ndërkohë që mallrat nga Maqedonia e Veriut po fitojnë terren në tregun shqiptar.

 

 

Mali i Zi, i vetmi treg ku Shqipëria po reziston

Në vitin 2025, Mali i Zi mbeti i vetmi partner fqinj ku Shqipëria arriti të ruajë një pozicion relativisht të qëndrueshëm. Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Malit të Zi arritën në 8.0 miliardë lekë, nga 7.47 miliardë lekë në vitin 2024, duke shënuar një rritje prej 7.3%.

Edhe me këtë vend, i cili në total mbetet treg pozitiv për Shqipërinë, struktura e eksporteve po dobësohet. Materialet e ndërtimit dhe metalet janë në rënie të ndjeshme, ndërsa tekstilet po humbin gjithashtu terren. Rritja e eksporteve vjen nga energjia dhe ushqimet, por këta janë sektorë më të paqëndrueshëm dhe me marzhe më të ulëta krahasuar me industrinë përpunuese.

Importet nga Mali i Zi u rritën me 20.2%, duke arritur në 3.06 miliardë lekë vitin e kaluar, por kjo rritje nuk ka qenë e mjaftueshme për të përmbysur bilancin pozitiv. Importet u rritën kryesisht për produktet ushqimore dhe energjinë dhe lëndët djegëse.

Shqipëria ruajti një suficit tregtar prej 4.95 miliardë lekësh me Malin e Zi në vitin 2025, pothuajse në të njëjtin nivel me vitin 2024. Krahasuar me vitin 2023, kur suficiti me Malin e Zi kishte arritur në 7.25 miliardë lekë, Shqipëria ka humbur mbi 2.3 miliardë lekë avantazh neto në këtë treg.

Kjo do të thotë se edhe tregu më i favorshëm për eksportet shqiptare po tregon shenja ngadalësimi, ndërkohë që rritja e importeve nga Mali i Zi po e ngushton gradualisht hapësirën për suficit.

Në një rajon ku Shqipëria po humbet terren pothuajse në çdo shtet, qëndrueshmëria me Malin e Zi nuk mjafton për të kompensuar rënien e fortë të pozicioneve në Serbi, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut.

 

 

Bosnja nga treg dytësor, në burim presioni për bilancin tregtar

Tregtia e Shqipërisë me Bosnjë-Hercegovinën po humbet gradualisht ekuilibrin, duke u shndërruar nga një marrëdhënie pothuajse e balancuar në një tjetër burim presioni për bilancin tregtar të vendit tonë.

Në vitin 2025, eksportet shqiptare drejt Bosnjës u rritën në 3.5 miliardë lekë, nga 3.1 miliardë lekë në vitin 2024, një rritje prej 13.1%. Por kjo rritje nuk mjaftoi për të kompensuar rritjen edhe më të shpejtë të importeve nga Bosnja drejt vendit tonë Importet nga Bosnja arritën në 2.9 miliardë lekë në vitin 2025, nga 2.5 miliardë lekë një vit më parë, duke u rritur me 19%.

Si rezultat, suficiti tregtar i Shqipërisë me Bosnjë-Hercegovinën ra në 512 milionë lekë në vitin 2025, nga 585 milionë lekë në vitin 2024, një përkeqësim prej rreth 72 milionë lekësh ose mbi 12%.

Në Bosnjë dhe Hercegovinë, eksportet shqiptare në total janë rritur, por struktura e rritjes është e dobët, sepse grupet industriale janë në rënie. Tekstilet dhe këpucët, makineritë dhe materialet e ndërtimit kanë shënuar rënie, ndërsa rritja vjen kryesisht nga ushqimet dhe mineralet. Shqipëria po humb terren në produktet me vlerë më të lartë të shtuar, ndërsa po mbetet furnizues i mallrave më elementare.

Ndërsa struktura e importeve nga Bosnja tregon një zhvendosje të fortë. Importet e materialeve të ndërtimit u rritën me 47%, prodhimet e drurit dhe letrës me 27%, tekstilet dhe këpucët me 23%. Bosnja po bëhet gjithnjë e më shumë një furnizues i lëndëve të para për tregun shqiptar.

 

 

Rrugë e vështirë për tregun e përbashkët rajonal

Nga nisja e Procesit të Berlinit në vitin 2014, tregtia në Ballkanin Perëndimor është bërë më e lehtë në procedura, por zbatimi i tyre ndeshet ende me vështirësi, duke penguar arritjen e shpejtë të objektivit të tregtisë pa kufij.

Procesi i Berlinit solli për herë të parë një përpjekje të bashkërenduar nga të gjashtë vendet e rajonit, së bashku me BE-në, për ta trajtuar tregtinë jo si çështje dypalëshe, por si një hapësirë të vetme ekonomike që duhet të funksionojë me rregulla të përbashkëta.

Kjo u përkthye në krijimin e Tregut të Përbashkët Rajonal, në marrëveshje për njohjen e ndërsjellë të certifikatave, në digjitalizimin e dokumenteve doganore dhe në krijimin e korridoreve të gjelbra, që synojnë të ulin kohën e pritjes së kamionëve në kufij dhe kostot e tranzitit.

Kjo do të thotë se sot, një kompani nga Shqipëria që eksporton në Serbi, Kosovë apo në Maqedoninë e Veriut përballet me më pak dokumente, më pak kontrolle të dyfishta dhe më shumë procedura të standardizuara sesa një dekadë më parë.
Përpara 2014-s, CEFTA ekzistonte, por ishte kryesisht një marrëveshje tarifore; Procesi i Berlinit e zhvendosi fokusin te barrierat jotarifore, pra te gjërat që realisht e bllokonin tregtinë, të tilla si certifikatat që nuk njiheshin, kontrollet veterinare të përsëritura, rregullat e ndryshme teknike etj.

Megjithatë, lehtësimi ka qenë i pjesshëm dhe i pabarabartë. Tregtia aktualisht është më e lirë dhe më e integruar, por kufijtë ende mbeten pengesa të forta në disa raste, sidomos për mallrat ushqimore, produktet bujqësore dhe dërgesat me vlerë të ulët.

Shpesh vendet i zbatojnë marrëveshjet vetëm kur u leverdis politikisht ose ekonomikisht, duke krijuar herë pas here tensione, vonesa, kontrolle shtesë apo ndalime të përkohshme. Edhe pse korniza e Procesit të Berlinit ka ulur kostot strukturore të tregtisë, potenciali i tregut rajonal ende nuk është shfrytëzuar plotësisht.

Ballkani Perëndimor është në një treg që nuk funksionon pa fërkime. Përfitimi për ekonominë e rajonit në tërësi mbetet ende nën potencialin që ishte synuar.

The post Shqipëria po humbet tregjet e rajonit appeared first on Revista Monitor.

Intervistë me Blaž Brodnjak, CEO i grupit bankar Nova Ljubljanska Banka (NLB)

 

Grupi bankar slloven Nova Ljubljanska Banka (NLB) ka ambicie serioze për të hyrë në tregun financiar shqiptar.

Blaž Brodnjak, kryetar i bordit menaxhues (CEO) i grupit bankar slloven, thotë në një intervistë për “Monitor”, se hyrja në tregun shqiptar do të plotësonte praninë rajonale të NLB-së dhe do të forconte rrjetin e integruar financiar të bankës në të gjithë Ballkanin Perëndimor.

Sipas tij, kjo ndërlidhje mund të mbështeste më tej flukset ndërkufitare të kapitalit dhe ta poziciononte grupin NLB si një lidhje kyçe midis tregjeve rajonale, duke vepruar gjithashtu si një nga qendrat kryesore për investitorët ndërkombëtarë në rajon dhe investitorët vendas në botë.

Ai shprehet se NLB vepron sipas një modeli bankar universal, me një gamë të zgjeruar shërbimesh, nga bankat me pakicë dhe korporata deri te zgjidhjet e investimeve, sigurimeve dhe këshillimit.

Kjo do të thotë se fokusi i NLB shtrihet edhe përtej sektorit bankar dhe është i hapur për të eksploruar mundësi në fusha të tjera të sektorit financiar, duke përfshirë sigurimet apo menaxhimin e aseteve. Kapaciteti i NLB për të blerë institucione financiare vlerësohet deri në 4 miliardë euro vlerë asetesh të ponderuara me risk.

 

Banka NLB ka shfaqur prej disa vitesh interesin e saj për të hyrë në tregun bankar shqiptar. Pse nuk është konkretizuar deri më sot ky interes dhe a vazhdon të jetë në planet tuaja zgjerimi në Shqipëri?

Grupi NLB ka qenë institucioni më i madh financiar ndërkombëtar me selinë e tij qendrore dhe fokusin ekskluziv strategjik në Europën Juglindore, ish-Jugosllavi dhe Ballkanin Perëndimor. Ne jemi gjithashtu i vetmi grup financiar që ofron të paktën një formë financimi në të gjitha tregjet e ish-Jugosllavisë.

Në tremujorin e tretë të vitit 2025, asetet tona totale tejkaluan 30 miliardë euro. Krahasuar me PBB-në e Sllovenisë, prej rreth 70 miliardë eurosh, në vitin 2025, kjo tregon qartë shkallën dhe rëndësinë e Grupit NLB.

Ne u shërbejmë gati 3 milionë klientëve aktivë (si individë ashtu edhe korporata) në të gjithë Europën Juglindore, gjë që tregon qartë rëndësinë tonë sistemike për të gjithë rajonin.

Në Slloveni, ne kemi menaxhuar 70% të parave të gatshme, 37% të depozitave të individëve, pothuajse 40% të pagesave të korporatave dhe ndërkombëtare, 42% të menaxhimit të aseteve dhe më shumë se 70% të shërbimeve të sigurimit të jetës, të shpërndara përmes kanalit bankar.

Ambicia jonë është të kemi operacione bankare në të gjitha tregjet e Ballkanit Perëndimor.

Për momentin, dy vende mbeten jashtë gjurmës sonë bankare: Kroacia, ku ne operojmë vetëm përmes shërbimeve të qirasë financiare (lizingut), dhe Shqipëria, ku nuk jemi ende të pranishëm. Grupi NLB ka një prani të gjerë në Kosovë, e dyta më e madhe në përgjithësi, dhe në Maqedoninë e Veriut, me pozicionin kryesor edhe në kreditë për familjet.

Gjithashtu, në Bosnjë dhe Hercegovinë, Mal të Zi dhe Serbi ne kemi qenë ndër huadhënësit kryesorë, kështu që mund të themi me besim se kemi qenë një specialist rajonal.

Në tregjet tona ekzistuese kemi përvojë shumë të mirë me popullsinë shqiptare, është logjike të fillojmë të mendojmë nëse dhe si Grupi NLB mund t’i sjellë shërbimet e tij edhe në tregun e vetëm rajonal që mungon.

Hyrja në tregun shqiptar do të plotësonte praninë rajonale të NLB-së dhe do të forconte rrjetin tonë të integruar financiar në të gjithë Ballkanin Perëndimor.

Kjo ndërlidhje mund të mbështeste më tej flukset ndërkufitare të kapitalit dhe ta poziciononte Grupin NLB si një lidhje kyçe midis tregjeve rajonale, duke vepruar gjithashtu si një nga qendrat kryesore për investitorët ndërkombëtarë në rajon dhe investitorët vendas në botë.

 

Nëse po, cili do të ishte identikiti i bankës target që do t’ju interesonte të blinit?

Ne po monitorojmë nga afër dhe po vlerësojmë vazhdimisht zhvillimet në të gjithë rajonin e Europës Juglindore, jo vetëm në Shqipëri. Ne mbetemi të hapur për të analizuar dhe për të ndjekur mundësitë e rritjes së vlerës që mund të mbështesin rritjen tonë, duke përfshirë aktivitetin e mundshëm të blerjeve apo bashkimeve (M&A-ve). Fokusi ynë shtrihet përtej sektorit bankar.

Për sa u përket industrive, ne tashmë kemi treguar interes në një gamë të gjerë shërbimesh financiare. Kohët e fundit, ne forcuam pozicionin tonë përmes blerjes së Summit Leasing në Slloveni, një kompani që operon edhe në Kroaci.

Ne jemi po aq të hapur për të eksploruar mundësi në fusha të tjera, duke përfshirë sigurimet, menaxhimin e aseteve dhe, natyrisht, bankat. Kapaciteti ynë aktual i M&A-ve arrin deri në 4 miliardë euro në asete të ponderuara me risk.

 

Cili është profili i NLB në tregjet e rajonit të Ballkanit dhe çfarë vlere të shtuar mendoni se mund të sillni në tregje si Shqipëria?

NLB është një institucion financiar rajonal me rëndësi sistemike. Në çdo treg ku ne operojmë si bankë, pjesa jonë e tregut (sipas totalit të aktiveve) tejkalon 10% dhe në disa vende prania jonë është edhe më e konsoliduar.

Në Slloveni, pjesa jonë e tregut është 33%, në Maqedoninë e Veriut në pothuajse 16% dhe në Kosovë në pothuajse 18%.

Ne operojmë sipas një modeli bankar universal dhe ofrojmë një gamë të plotë shërbimesh, nga bankat me pakicë dhe korporata deri te zgjidhjet e investimeve, sigurimeve dhe këshillimit.

Ne mund të sjellim në Shqipëri një gamë të gjerë shërbimesh financiare dhe të mbështesim më tej flukset ndërkufitare të kapitalit dhe në të njëjtën kohë, të lidhim më tej Shqipërinë me tregjet tona ekzistuese rajonale.

 

Nga informacioni që keni rreth tregut bankar në Shqipëri, si e vlerësoni zhvillimin e deritanishëm të tregut dhe në cilat segmente të produkteve dhe shërbimeve shihni potenciale rritjeje dhe zgjerimi?

Ne kemi monitoruar nga afër progresin që Shqipëria ka bërë në përafrimin me standardet e BE-së, duke ulur rrezikun dhe duke rritur besimin tek investitorët e huaj. Ne presim që Mali i Zi dhe Shqipëria të jenë vendet e para të rajonit që do të anëtarësohen në BE, duke vepruar kështu si katalizatorë jetikë për të gjithë rajonin.

Duke parë përpara, ne presim nivele edhe më të larta investimesh në projektet e infrastrukturës në Shqipëri, duke nisur nga rrugët dhe hekurudhat deri te prodhimi i energjisë.

Ne synojmë të mbështesim projekte që zvogëlojnë konsumin e energjisë, prodhojnë energji të gjelbër, përmirësojnë rrjetet elektrike, ruajnë energjinë, përmirësojnë transportin publik dhe zhvillojnë hekurudha dhe autostrada, për të përmendur vetëm disa segmente.

Me bazën tonë të fortë të kapitalit dhe likuiditetin, ne do të ishim të gatshëm dhe të etur të kontribuonim në zhvillimin e ardhshëm të Shqipërisë, duke përshpejtuar tranzicionin e saj në një anëtar të familjes europiane që zhvillohet me shpejtësi dhe lulëzon.

Nga ana tjetër, ne shohim mundësi të konsiderueshme në financimin e shitjes me pakicë, të nxitura nga një popullsi e re dhe nevojat në rritje të konsumatorëve.

 

Pas një dekade konsolidimi, tregu bankar në Shqipëri së fundmi po shkon drejt një zgjerimi të ri, me licencimin e dy bankave të reja, Ziraat dhe JET Bank. Besoni se kjo mund të shënojë një cikël të ri ekspansioni apo tendencat afatgjata do të jenë sërish drejt konsolidimit të tregut?

Bankat janë një industri shumë e rregulluar. Pas krizës financiare globale, BE-ja prezantoi një kuadër rregullator të rreptë dhe gjithëpërfshirës, i cili rrit më tej presionin mbi përfitueshmërinë e bankave. Bankat më të vogla, në veçanti, përballen me sfida të rëndësishme.

Për këtë arsye, ne presim që tregu bankar shqiptar të pësojë konsolidim të mëtejshëm në vitet e ardhshme, veçanërisht pas anëtarësimit në BE dhe Eurozonë.

Ne shohim hapësirë shtesë për konsolidimin e tregut në Shqipëri. Sektori bankar shqiptar është mesatarisht i përqendruar, me pesë bankat më të mëdha që mbajnë rreth 75% të tregut.

 

Shqipëria ndodhet tashmë në një fazë të avancuar të procesit të integrimit në BE. Cilat mendoni se mund të jenë sfidat kryesore për sektorin bankar shqiptar në procesin e integrimit në BE dhe Eurozonë?

Sipas mendimit tonë, vendet e Ballkanit Perëndimor duhet të jenë kandidatë prioritarë për anëtarësim në BE, pasi ato janë tashmë të rrethuara nga anëtarë të BE-së dhe gjeografikisht i përkasin zemrës së Europës.

Procesi i anëtarësimit ka zgjatur shumë, gjë që në kontekstin e ri gjeostrategjik, sipas mendimit tonë të fortë, pasqyron një kuptim të pamjaftueshëm të organeve themelore europiane mbi domosdoshmërinë e një uniteti dhe kohezioni më të fortë brenda kontinentit.

Integrimi në BE dhe Eurozonë sjell përfitime të rëndësishme, por gjithashtu krijon sfida të caktuara. Bankat që operojnë brenda BE-së përballen me një kuadër rregullator edhe më të kërkuar, i cili rezulton në kosto dukshëm më të larta të pajtueshmërisë, nevojën për të forcuar më tej sistemet e qeverisjes dhe menaxhimit të riskut, si dhe detyrimin për të përmbushur kërkesat gjithnjë e më të rrepta të kapitalit.

Këto kërkesa mund të jenë problematike, veçanërisht për bankat më të vogla.

 

Shqipëria, ashtu si pjesa tjetër e vendeve të Ballkanit Perëndimor, po vuajnë nga tendencat negative demografike, të lidhura edhe me emigracionin e lartë të profesionistëve të rinj drejt vendeve të BE-së. Si mund të arrijnë vendet e rajonit t’i rezistojnë tkurrjes demografike dhe si mund të ngelen ekonomi dhe tregje konkurruese?

Të gjitha vendet në rajon përballen me sfida demografike. Megjithatë, krahasuar me vendin tim, Slloveninë, Shqipëria është në një pozicion demografik shumë më të favorshëm me një nga popullsitë më të reja në Europë. Nuk ka zgjidhje të thjeshtë.

Përparësi për rajonin duhet të jetë zvogëlimi i rrjedhjes së njerëzve. Kjo mund të ndodhë vetëm nëse vazhdojmë të përmirësojmë cilësinë e jetës në vendlindje dhe bankat mund të luajnë një rol të rëndësishëm në këtë përpjekje. Ne duhet të krijojmë mjedise ku fëmijët tanë do të duan të qëndrojnë, të punojnë dhe të ndërtojnë të ardhmen e tyre.

Së dyti, ne duhet të nxisim brezat e rinj të kenë fëmijë. Gjithnjë e më shumë çifte po zgjedhin të mos kenë fëmijë dhe kjo prirje ndikon në stabilitetin afatgjatë të shoqërive tona.

Dhe së treti, imigracioni. Jo vetëm në Slloveni, por edhe në disa vende të tjera të rajonit, ne nuk mund t’i mirëmbajmë sistemet tona sociale dhe ekonomike pa punëtorë të huaj.

Pa punëtorë të huaj, nuk do të kishte mjaftueshëm njerëz për t’u kujdesur për të moshuarit në azilet e pleqve, as mjaftueshëm punëtorë në ndërtim dhe sektorë të tjerë thelbësorë.

 

Në të shkuarën, investimet madhore sllovene në Shqipëri, si Mercator apo Telekom Slovenije, nuk kanë rezultuar të suksesshme. Cilat mendoni se janë arsyet? Vlerësoni se aktualisht mund të ketë sektorë të ekonomisë shqiptare me interes për bizneset sllovene?

Tregtia midis Sllovenisë dhe Shqipërisë është në rritje, por mbetet relativisht e ulët, që do të thotë se ka potencial të konsiderueshëm për zgjerim nga të dyja palët. Në të kaluarën, pati disa investime sllovene në Shqipëri, por shumica e tyre ndodhën pak para krizës financiare globale, e cila ndikoi rëndë në ekonominë e Sllovenisë.

Në atë kohë, kompanitë sllovene po hynin në tregje të reja me shpejtësi dhe me levë të lartë. Sot, situata është shumë e ndryshme. NLB është një institucion financiar me likuiditet të lartë dhe i qëndrueshëm, me përvojë të fortë në M&A në të gjithë rajonin.

 

Si e vlerësoni klimën e biznesit dhe investimeve në Shqipëri? Mund të veçoni elemente që duhen përmirësuar, për të lehtësuar një prani më të gjerë nga investitorë të huaj me reputacion dhe përvojë?

Siç u tha, ne kemi monitoruar nga afër progresin që Shqipëria ka bërë në përafrimin me standardet e BE-së. Pjesa e lartë e Investimeve të Huaja Direkte konfirmon se ju po ndërmerrni hapat e duhur për të tërhequr investitorë ndërkombëtarë.

Fakti që Grupi NLB po shqyrton hyrjen në tregun shqiptar është në vetvete një sinjal se tregu juaj është i qëndrueshëm, i parashikueshëm dhe tërheqës.

Ersuin Shehu

 

Lexoni edhe:

A do të “përmbyset” historia pa shkëlqim e investimeve sllovene në Shqipëri

 

The post “Banka sllovene NLB do të hyjë në Shqipëri për të plotësuar praninë tonë rajonale” appeared first on Revista Monitor.

Shifrat tregojnë se investimet direkte nga Sllovenia në Shqipëri kanë vlera të vogla. Përvoja e investimeve të rëndësishme sllovene në Shqipëri, gjithashtu, nuk ka qenë shumë e suksesshme.

 

Ersuin Shehu

 Ndërkohë që banka më e madhe sllovene, NLB, po shpalos hapur ambicien për të hyrë në tregun shqiptar, për momentin investimet nga Sllovenia në Shqipëri janë në vlera modeste.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se investimet direkte nga Sllovenia në Shqipëri kanë vlera modeste. Në fund të tremujorit të tretë 2025, stoku i investimeve sllovene në Shqipëri ishte 48 milionë euro.

Në 12 muajt e fundit, investimet sllovene në vend janë rritur me rreth 4 milionë euro, ose rreth 9%.

Në përmasa relative, pesha e investimeve sllovene kundrejt totalit të investimeve të huaja në vend është gjithashtu shumë e vogël. Ato përbënin më pak se 0.3% të stokut të përgjithshëm të Investimeve të Duaja Direkte në fund të shtatorit 2025.

Edhe flukset e reja të investimit kanë vlera relativisht të vogla. Për 9-mujorin 2025, investimet e reja sllovene kishin vlerën e 4 milionë eurove, nga vetëm 1 milion euro që kishin qenë në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

 

 

Investimet sllovene, pak histori suksesi

Përvojat e mëparshme të investitorëve sllovenë në Shqipëri nuk ka qenë shumë të suksesshme.

Kompania shtetërore sllovene e telekomunikacioneve, Telekom Slovenije, hyri në tregun shqiptar në vitin 2007, duke blerë kompaninë e ofrimit të shërbimit të internetit, Albaniaonline dhe Albanian Fiber Backbone, të cilat në vitin 2009 u bashkuan dhe morën emrin Primo Communications.

Për shkak të rezultateve të pakënaqshme, sllovenët u tërhoqën dhe e shitën kompaninë në vitin 2014, te kompania shqiptare AD Trade. Deri në fund të 2014, Primo raportoi humbje të akumuluara në vlerën e më shumë se 1 miliard lekëve.

Histori të shkurtër pati edhe investimi në Shqipëri i kompanisë sllovene të shitjeve me pakicë, Mercator. Kompania sllovene Mercator hyri në Shqipëri në vitin 2009 dhe e mbështeti projektin e saj kryesisht në një hipermarket të vendosur në qendrën tregtare City Park dhe më pas, në një numër të vogël supermarketesh të tjerë.

Prania e Mercator në Shqipëri zgjati vetëm pesë vjet dhe në vitin 2014, sllovenët u tërhoqën, duke e shitur kompaninë te shoqëria shqiptare Pragma Acquisition. Deri në fund të vitit 2013, Mercator akumuloi humbje në vlerën e pothuajse 1.9 miliardë lekëve.

Në vitin 2010, kompania sllovene Triglav njoftoi hyrjen në Shqipëri, duke blerë fillimisht një paketë pakice prej 9.9% të aksioneve të shoqërisë së sigurimeve Albsig.

Sipas deklaratave të palëve, marrëveshja parashikonte që gradualisht Triglav të merrte kontrollin e kompanisë, duke blerë të paktën 51% të aksioneve. Por, pavarësisht se marrëveshja u bë publike, blerja e aksioneve të Albsig nga Triglav nuk u finalizua asnjëherë zyrtarisht, për arsye që nuk u bënë publike nga palët.

Një nga ndërmarrjet e pakta të kontrolluara në mënyrë të tërthortë nga investitorë sllovenë, që arriti një lloj suksesi në tregun shqiptar, ishte Studio Moderna Albania, me emrin tregtar Top Shop. Ajo ngriti një biznes të shitjes së produkteve të markave të zotëruara prej saj nëpërmjet hapësirave televizive.

Megjithatë, edhe Studio Moderna vendosi të tërhiqej nga Shqipëria në vitin 2024, duke e shitur kompaninë shqiptare tek SMA Holding, ndërmarrje në pronësi të biznesmenit nga Kosova, Xhevdet Rexhepi.

Në vitin 2024, një tjetër kompani e rëndësishme sllovene, Perutnina Ptuj, përgatiti hyrjen në tregun shqiptar.

Perutnina Ptuj, në partneritet me grupin BALFIN, themeluan shoqërinë Perutnina Ptuj Albania (kontrolluar në masën 81% nga kompania sllovene dhe 19% nga ajo shqiptare), me synimin për të investuar në industrinë e kultivimit të shpendëve dhe tregtimit të mishit të tyre.

Kompania pati arritur paraprakisht marrëveshjen për blerjen e disa kompanive shqiptare të sektorit të rritjes së shpendëve, të kultivimit të ushqimit të tyre dhe tregtimit të mishit.

Ajo madje dërgoi zyrtarisht për autorizim në Autoritetin e Konkurrencës marrëveshjen për blerjen e katër kompanive të lidhura me njëra-tjetrën, Driza, Fresh Chicken Albania 2019, Industria Foragjere (VEAF) dhe biznesit të shoqërisë Euro Alb 2009. Megjithatë, për arsye që nuk u bënë publike, transaksionet nuk u finalizuan.

Kompania Perutnina Ptuj Albania vazhdon të jetë aktive në regjistrin e biznesit, por, të paktën deri në fund të vitit 2024, ajo nuk raportonte të ardhura nga aktiviteti në pasqyrat e saj financiare.

 

Tregtia me Slloveninë, sa 0.6% e këmbimeve tregtare të vendit

Statistikat e INSTAT tregojnë se edhe volumet e këmbimeve tregtare mes Shqipërisë dhe Sllovenisë nuk kanë peshë shumë të rëndësishme në strukturën e tregtisë së jashtme.

Për vitin 2025, volumi total i këmbimeve tregtare kishte vlerën e 7.94 miliardë lekëve, në rënie me 8.1% krahasuar me një vit më parë. Tregtia me Slloveninë përbënte 0.6% të volumit total të tregtisë së jashtme të Shqipërisë për vitin 2025.

Bilanci tregtar i Shqipërisë me Slloveninë për vitin 2025 ishte deficitar, në shumën e 3.66 miliardë lekëve, megjithatë deficiti tregtar pësoi rënie me 6.9% krahasuar me një vit më parë.

Rënia e volumeve tregtare vitin e kaluar preku njëkohësisht importet dhe eksportet.

Importet nga Sllovenia në Shqipëri ranë në 5.8 miliardë lekë, 7.7% më pak krahasuar me një vit më parë. Ndërsa eksportet shqiptare drejt Sllovenisë zbritën në 2.14 miliardë lekë, 8.9% më pak krahasuar me vitin 2024.

 

 

Të dhënat e importeve sipas kapitujve, tregojnë se për vitin 2025, grupi kryesor i importeve të Shqipërisë nga Sllovenia ishin produktet farmaceutike, me 27% të totalit të tyre.

Farmaceutika është dega më e rëndësishme e industrisë sllovene, duke e bërë vendin një nga aktorët më të rëndësishëm të prodhimit të barnave dhe produkteve të tjera mjekësore në Europën Lindore. Dy prodhuesit më të mëdhenj, KRKA dhe Lek, janë ndër eksportuesit kryesorë të ekonomisë sllovene.

Vijojnë lëndët djegëse, me 23% të totalit të importeve sllovene, të ndjekura nga pajisjet mekanike, me 11%, artikujt e plastikës, me 8% dhe pajisjet elektrike, me 5%.

Nga ana tjetër, struktura e eksporteve shqiptare drejt Sllovenisë është më përqendruar dhe dominohet nga kapitulli statistikor që përfshin gizën dhe çelikun, me 64% të eksporteve totale për vitin 2025.

Ndjekin produktet e grupit që përfshin pijet, alkoolet dhe uthullat, me 12% të totalit, lëndët djegëse, me 7% të totalit, vajrat/yndyrat vegjetale ose shtazore, me 4% të totalit, produktet e kakaos, me 3%, etj.

 

Shifrat e NLB, një nga grupet kryesore financiare në rajon

NLB është grupi më i madh bankar dhe financiar në Slloveni dhe njëkohësisht një nga grupet më të rëndësishëm financiarë në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Në fund të vitit 2024, NLB raportonte aktive totale në vlerën e 28 miliardë eurove, nga të cilat pothuajse 17 miliardë euro ishin kredi. Grupi zotëronte depozita totale për më shumë se 22 miliardë euro. Për vitin 2024, grupi NLB raportoi fitim neto në vlerën e afërsisht 515 milionë eurove.

Përveç Sllovenisë, NLB është e pranishme me filialet e saj edhe në Serbi, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut, Kosovë dhe Kroaci.

Përveç bankave, grupi NLB zotëron në disa prej tregjeve të mësipërme edhe institucione të qirasë financiare (lizingut), administrimit të aseteve financiare, shërbimeve të pagesave, ndërmjetësimit në pasuri të paluajtshme, etj.

Në tregun bankar, përgjithësisht bankat e grupit NLB zotërojnë pjesë të lartë në vendet përkatëse dhe janë aktorë me rëndësi sistemike në to.

Bankat e grupit NLB zotërojnë afërsisht 33% të tregut bankar në Slloveni, 10% në Serbi, rreth 18% në Kosovë, 16% në Maqedoninë e Veriut, 14% në Mal të Zi dhe 6% në Federatën e Bosnjë-Hercegovinës.

Duke pasur parasysh madhësinë e grupit dhe pozicionimin në tregjet e tjera të rajonit, është e arsyeshme të mendohet se NLB do të ishte e interesuar për të hyrë në sektorin bankar shqiptar, duke blerë një bankë që zotëron tashmë një pjesë të konsiderueshme tregu.

 

Lexoni edhe:

Blaž Brodnjak: Banka sllovene NLB do të hyjë në Shqipëri për të plotësuar praninë tonë rajonale

The post A do të “përmbyset” historia pa shkëlqim e investimeve sllovene në Shqipëri appeared first on Revista Monitor.

Prej gati një dekade, industria e call center-ave në Shqipëri ka hyrë drejt një faze transformimi, duke kaluar nga shitjet telefonike drejt shërbimeve të avancuara digjitale, një ndryshim që po sjell edhe rritje të punësimeve dhe kërkesë për profile më të kualifikuara.

CEO i Albania Service Marketing (AMS), Diego Pisa, shprehet se shërbimi ndaj klientit ka evoluar ndjeshëm për t’iu përshtatur brezave të rinj dhe mënyrave të reja të komunikimit me markat.

“Zëri po zëvendësohet gradualisht nga ndërveprimi multikanal, i favorizuar edhe nga investimet e mëdha të bëra gjatë dekadës së fundit për transformimin digjital të kompanive.

Në Shqipëri, ne e kemi transformuar portofolin e klientëve që në vitin 2015, duke hequr dorë nga të gjitha aktivitetet e shitjes telefonike dhe duke investuar te klientët ndërkombëtarë, për të cilët sot ofrojmë shërbime të natyrave të ndryshme dhe në tregje të ndryshme”, thotë ai.

Sipas z. Pisa, përvoja shumëvjeçare dhe marrëdhëniet afatgjata me klientët i kanë lejuar disa nga kompanitë kryesore të sektorit të kalojnë nga ofrues shërbimesh operative në partnerë strategjikë.

“Teleperfomanca shfrytëzon përvojën e saj 45-vjeçare në treg, pothuajse 20 vjet në Shqipëri, dhe mbi të gjitha faktin që klientët tanë kanë një marrëdhënie afatgjatë me ne, për të ofruar konsulencë mbi të gjitha proceset e customer experience (përvoja e klientit).

Për këtë arsye, pozicionohet si partneri ideal për të shoqëruar kompanitë jo vetëm në transformimin digjital, por edhe në integrimin e Inteligjencës Artificiale në proceset e customer care (kujdesi ndaj klientit)”.

Në tërësi, termi  “call center” nuk e përfaqëson më realitetin e industrisë sipas Diego Pisa. Ai nënvizon se transformimi i sektorit drejt shërbimeve digjitale do të vazhdojë edhe për 2026, model i cili do të mundësojë hapjen e vendeve të reja të punës për të rinjtë.

“Shitjet telefonike janë në rënie të vazhdueshme, ndërsa shërbimet e customer care, back-office (shërbime administrative) dhe data annotation (etiketimi i të dhënave) po zgjerohen, duke krijuar nevojë për aftësi më të specializuara dhe dixhitale. Ky zhvillim po gjeneron vende të reja pune dhe mundësi karriere afatgjata për të rinjtë.

Pisa thekson se Shqipëria po del nga modeli i konkurrencës vetëm përmes kostos së ulët të punës. “Shqipëria nuk do të jetë më vendi ku kompanitë investojnë vetëm për shkak të kostos së ulët të punës. Shërbimet me vlerë të ulët do të zëvendësohen në mënyrë të pashmangshme nga AI ose do të zhvendosen në vende me kosto edhe më të ulët të punës.

Megjithatë, vendi ka karakteristika shumë të forta për sa u përket talenteve, formimit universitar dhe, mbi të gjitha, qëndrimit dhe mentalitetit të fuqisë punëtore. Duhet të rinisim pikërisht nga këto pika të forta”, përfundon ai.

Rënia e sektorit call center, dikur oaz punësimi për të rinjtë shqiptarë njohës të gjuhës italiane, nisi pas miratimit të ligjit “Për delokalizimin” në vitin 2017 nga qeveria italiane, i cili shtrëngoi rregullat për zhvendosjen e aktivitetit nga Italia drejt vendeve joanëtare të BE-së me qëllim mbrojtjen e vendeve të punës në Itali.

Ligji i ri u miratua në vitin 2016, por hyri në fuqi nga 1 prilli 2017, me qëllim që kompanitë të njiheshin me rregullat e reja, zbatimin e standardeve, raportimin e numrit të punonjësve, adresave të selive, mbrojtjes së të dhënave etj.

Në atë periudhë, disa kompani mëmë italiane deklaruan se po merrnin masa për të transferuar aktivitetin drejt Rumanisë apo Bullgarisë. Ulja e numrit të kompanive call center në vend nis pas goditjes që mori sektori nga ndryshimet ligjore në Itali.

Në Shqipëri, sipas DPT-së, në vitin 2017 operonin 817 kompani. Një vit më pas, numri i tyre arriti në 660 operatorë (numri i kompanive ra me 19%). Pakësimi i numrit të operatorëve vijoi edhe në vitet në vazhdim.

Në vitin 2023, sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, numri i kompanive arriti në 466. Krahasuar me vitin 2022, numri i kompanive ra me rreth 11%. Në raport me vitin 2015, tkurrja është 45%.

Diego Pisa drejtuesi i AMS më herët paralajmëroi se tkurrja e numrit të kompanive do të vijojë nëse operatorët nuk diversifikojnë aktivitetin, përtej qendrës së shërbimeve telefonike, në përputhje me zhvillimet teknologjike të tregut./ Dorina Azo

 

The post Transformimi i call center në shërbime digjitale pritet të sjellë rritje të vendeve të reja të punës appeared first on Revista Monitor.

Ndërkohë që gratë dhe vajzat ukrainase, gjithnjë e më shumë, po u bashkohen operacioneve dhe rezistencës ushtarake ndaj agresionit rus, duke drejtuar dhe duke menaxhuar struktura ushtarake, në Rusi po shfaqet biznesi i “vejushave të zeza”, rritje e martesave fiktive midis ushtarëve të dërguar në luftë dhe grave që jetojnë në kushte të vështira ekonomike, me qëllim që të marrin përfitimet shtetërore në rast se ushtari, tashmë bashkëshorti, humb jetën në frontin e luftës.

 

Nga MSc. Roland Tashie, ekspert i çështjeve të sigurisë

Gratë dhe vajzat ukrainase, gjithnjë e më shumë, po u bashkohen operacioneve dhe rezistencës ushtarake ndaj agresionit rus, falë teknikave moderne të luftës asimetrike ato pilotojnë dronë, transportojnë municione, drejtojnë struktura të caktuara si menaxhere dhe komanduese duke ndihmuar në përfundimin e luftës.

Kur Kremlini nisi pushtimin në shkallë të gjerë, shumë të rinj dhe të reja u rreshtuan në qendrat e rekrutimit për të marrë pjesë në luftë duke shprehur kështu ndjenja të larta patriotike.

Sipas shifrave të dhëna nga presidenti Zelensky, prej fillimit të agresionit, ushtria e Kievit ka pësuar goditje të rënda, vlerësohet se rreth 45.000 ushtarë kanë humbur jetën dhe rreth 390.000 të tjerë janë plagosur, në këto kushte rekrutimi dhe rreshtimi në repartet ushtarake nuk ishte vetëm një motiv patriotizmi, por mbetej një imperativ.

Si pasojë e “Luftës moderne” dhe teknologjisë së lartë që përdoret, e cila kufizon përdorimin e trupave ushtarake direkt në front, në muajt e fundit, fushatat janë orientuar dhe përshtatur për rekrutimin edhe të vajzave dhe grave në strukturat ushtarake.

Në veçanti, sipas specialistëve ushtarakë, pilotimi i dronëve është bërë një nga rolet më të kërkuara të luftimit për gratë, pasi këto pajisje janë shndërruar në një strategji kyçe luftimi për Kievin, i cili i përdor ato për të goditur industrinë ruse të naftës dhe gazit, e cila financon operacionet ushtarake të Putinit.

Përdorimi masiv i këtyre mjeteve luftarake, përveçse një taktikë e re luftimi, u kushtëzua edhe nga fakti se municionet e artilerisë dhe raketat u bënë gjithnjë e më të vështira për t’u siguruar, si dhe kanë kosto të lartë ekonomike.

Si pasojë e nevojave për materiale luftarake, Ukraina ka improvizuar dhe krijuar një industri të prodhimit të dronëve që godasin objektivat e paracaktuar, transportojnë dhe lëshojnë bomba nga ajri, etj. Të gjitha këto biznese janë të diktuara nga lufta dhe plotësimi i nevojave të saj për arsenale ushtarake. Për komandimin dhe pilotimin e tyre tashmë shërbejnë në ushtri gra e vajza të inkuadruara në reparte ushtarake.

Me fillimin e pushtimit rus në vitin 2022, numri i grave që iu bashkuan forcave të armatosura ushtarake ukrainase u rrit ndjeshëm. Ndërkohë që para luftës, në ushtri shërbenin rreth 32 000 gra, në vitin 2025, numri i tyre ka arritur në mbi 70 000. Nga këto mbi 5 500 janë dërguar në vijën e parë të luftës në front në pozicione luftarake.

Gratë ukrainase sot shërbejnë në detyra që dikur ishin pothuajse të rezervuara për burrat, përfshirë role luftarake dhe teknike, kryejnë detyra si snajpere, operatore artilerie, janë pjesë e forcave të mbrojtjes ajrore, si dhe forcave speciale, një ndryshim i madh krahasuar me kohën kur ato shërbenin në role të kufizuara si infermiere apo personel mbështetës.

Shumë prej tyre mbajnë edhe detyra me përgjegjësi të lartë në ushtri, si oficere, menaxhere apo komanduese njësie, por duhet thënë se përqindja e grave mbetet relativisht e vogël krahasuar me numrin total të personelit ushtarak.

Kjo përfshirje më e madhe e grave nuk erdhi rastësisht, ajo mundësohet jo vetëm nga ndryshimet që ka pësuar teatri i veprimeve ushtarake, ku prania e tyre është efikase, por edhe si pasojë e përmirësimeve të kuadrit ligjor dhe institucional.

Në vitin 2015 u hoqën disa kufizime për gratë në ushtri, ndërsa me fillimin e agresionit rus në vitin 2022 dhe futjen e ligjit të gjendjes së jashtëzakonshme, shumë gra u regjistruan për t’u rekrutuar. Rekrutimi dhe shërbimi ushtarak për gratë dhe vajzat mbetet ende vullnetar.

Lufta në Ukrainë nuk aktivizoi vetëm bizneset e luftës, por edhe detyrimin për t’i shërbyer vendit, ku rol të veçantë luajnë gratë dhe vajzat.

 

 

Rusia – martesa fiktive për të përfituar pas humbjes së jetës

Në anën tjetër të llogores së luftës, vërehet një fenomen tjetër që nuk duket patriotik, por biznes fitimprurës si pasojë e të gjithë elementeve socialë që shoqërojnë një konflikt të armatosur.

Në Rusi po shfaqet fenomeni i “vejushave të zeza”, humbjet e mëdha mes trupave ruse së bashku me uljen e nivelit të jetesës në vend kanë shkaktuar rritje të martesave fiktive midis ushtarëve të dërguar në luftë dhe grave që jetojnë në kushte të vështira ekonomike.

Qëllimi i këtyre lidhjeve është i qartë, të marrin përfitimet shtetërore në rast se ushtari, tashmë bashkëshorti, humb jetën në frontin e luftës. Por jo gjithçka shkon aq lehtë sa duket, shpesh këto bashkëshorte përfituese konfliktohen me familjen e ushtarit duke hapur procese gjyqësore.

Foreign Policy sjell shembullin e Sergei Khandozhko, 40 vjeç nga rajoni i Bryanskut. Në tetor 2023, ai u martua me Olena Sokolova, punonjëse në zyrën lokale të regjistrimit dhe rekrutimit ushtarak. Ditën pas regjistrimit të martesës, Sergei u nis për në front dhe pak muaj më vonë humbi jetën në një aksion.

Në ditët pas funeralit, Sokolova kërkoi pension “vejushe”, megjithëse ajo nuk kishte jetuar kurrë me të ndjerin. Gjykata konkludoi se Sokolova kishte lidhur një martesë fiktive “për të përfituar përfitime financiare në rast dëmtimi ose vdekje të bashkëshortit”.

Gjithashtu ajo kishte abuzuar me pozitën e saj në zyrën e rekrutimit për të përshpejtuar procesin e rekrutimit të Sergeit në ushtri, nuk e vizitoi atë kur ishte i plagosur në spital dhe ndërkohë bashkëjetonte me një burrë tjetër.

Shembulli i sjellë bën pjesë në atë fenomen që tashmë po quhet biznesi i “vejushave të zeza”, një zhargon që u referohet grave që lidhen në martesë me ushtarë beqarë, sidomos me ata që kthehen nga fronti me pushime.

Pas lidhjeve “të nxituara”, burrat shkojnë përsëri në front ku gjasat për t’u vrarë janë shumë të larta, për shkak të taktikës së Putinit për të dërguar trupa të sakrifikueshme në “mullirin e mishit”, siç e quajnë rusët vijën e frontit në Ukrainë.

Në rast se ushtari, personeli në shërbim ushtarak humbet jetën në front, “vejushat” përfitojnë kompensimet qeveritare për familjet e ushtarëve të rënë që mund të arrijnë deri në 160.000 dollarë, një shumë e madhe kjo për nivelin e tyre të jetesës.

Foreign Policy vëren se këto raste po shfaqen në rajone të ndryshme të Rusisë dhe shumë prej këtyre historive kthehen edhe në çështje penale në gjykata. Gratë veprojnë me taktika të planifikuara mirë, zgjedhin burra të vetmuar dhe vulnerabël shoqërisht, pa të afërm të ngushtë, në mënyrë që të mos ndajnë kompensimet financiare me trashëgimtarë të tjerë.

Disa hetime përfshijnë jo vetëm gratë përfituese, ato shtrihen edhe te personeli mjekësor në spitale, në zyrat e rekrutimit, ato të gjendjeve civile, madje edhe në polici ku ka depërtuar korrupsioni. Individë të inkriminuar, edhe këta kundrejt pagesave, ndihmojnë në përshpejtimin e martesave, si dhe u japin informacion grave mbi “kandidatët” e mundshëm.

Analistët theksojnë se varfëria e thellë, shkurtimet e shpenzimeve sociale dhe varësia gjithnjë e më e madhe e rajoneve nga financimet ushtarake krijojnë “stimulime të çoroditura”.

Në këto kushte, vdekja e një ushtari, përveçse shkakton dhimbje për familjarët, po shfrytëzohet si një burim ekonomik, disa gra e shohin martesën fiktive si mundësinë e tyre të vetme për të dalë nga varfëria.

Cilat janë arsyet që shfaqen këto fenomene shoqërore tepër të ulëta ku tentohet të fitohet me çdo mënyrë, madje edhe nga vdekja?

Lufta krijon kushte ideale jo vetëm për kontrabandën materiale, por edhe për atë njerëzore. Në zonat e konfliktit bie kontrolli shtetëror, kufijtë mbeten të pambrojtur dhe njerëzit humbasin burimet e tyre bazë. Kjo situatë e bën popullsinë të dëshpëruar, krijon mungesë sigurie juridike, lejon shfaqjen dhe zhvillimin e shumë fenomeneve negative.

Çdo konflikt i armatosur rrit kërkesën për biznese, “shërbime” të jashtëligjshme, sepse civilët kërkojnë shpëtim, përfitim me çdo kusht duke krijuar një “ekonomi të luftës” ku qëndrimet dhe sjelljet fillojnë të humbasin vlerat.

Për ta mbyllur, lufta i shndërron individët në “pasuri të tregtueshme”, ul barrierat morale dhe ligjore duke e bërë jetën njerëzore një mall në tregun e zi.

The post Lufta në Ukrainë, biznes në dimensionet ekonomike dhe shoqërore appeared first on Revista Monitor.

Apokalips i vendeve të punës? Ende jo. IA po krijon profesione krejt të reja. Më të kërkuarat: aftësitë njerëzore, shkruan The Economist

 

Një njoftim pune ironik që ka qarkulluar së fundmi kërkon një “inxhinier për butonin e fikjes” për OpenAI, krijuesen e ChatGPT.

Përshkrimi kërkon që kandidati i suksesshëm të qëndrojë gjithë ditën pranë serverëve dhe t’i heqë nga priza “nëse kjo gjë kthehet kundër nesh”. Aftësitë e dobishme përfshijnë edhe “aftësinë për të hedhur një kovë me ujë mbi serverë. Për çdo rast”.

Pavarësisht frikës së përhapur për humbje vendesh pune për shkak të rritjes së agjentëve të Inteligjencës Artificiale (IA), nuk bëhet fjalë vetëm për humor.

Teknologjia tashmë po krijon role të reja për të trajnuar agjentët, për t’i integruar në organizata dhe për të siguruar që ata të sillen siç duhet. Shumë prej këtyre vendeve të reja të punës, për më tepër, kërkojnë aftësi thelbësisht njerëzore.

Fillimisht, etiketuesit e të dhënave. Ata nuk janë më thjesht punëtorë të paguar pak që etiketojnë imazhe në mënyrë monotone. Ndërsa modelet e IA janë bërë më të avancuara, ekspertë në fusha si financa, drejtësia dhe mjekësia janë angazhuar gjithnjë e më shumë për t’i trajnuar ato.

Mercor, një startup që ka ndërtuar një platformë për të punësuar specialistë për ndërtimin e agjentëve të IA, u vlerësua së fundmi me 10 miliardë dollarë. Brendan Foody, drejtori ekzekutiv i saj, thotë se ata fitojnë mesatarisht 90 dollarë në orë.

Pasi agjentët trajnohen, nevojiten ekipe inxhinierësh në terren për t’i integruar ato në organizata. Palantir, gjigant i softuerëve pionier i këtij koncepti, i përshkruan këto role me tone heroike.

“Në fillim ishim vetëm ne. Dy inxhinierë të dërguar në një bazë ushtarake pranë Kandaharit, me urdhra minimalë por të qartë nga Palo Alto: ‘Shkoni atje dhe fitoni’”, nis një postim tipik në blog nga një ish-inxhinier i tillë i Palantir.

Në praktikë, puna e tyre është një përzierje mes zhvilluesit, konsulentit dhe shitësit. Ata punojnë në terren për të personalizuar mjetet e IA për klientët dhe për t’i vënë ato në funksion.

Këta inxhinierë po shtohen, edhe pse nga një bazë ende e ulët. Garry Tan, drejtuesi i Y Combinator, një inkubator startup-esh, tha së fundmi se kompanitë e reja të portofolit të tij kishin 63 njoftime pune për këtë rol, nga vetëm katër një vit më parë.

Ndërsa agjentët e IA përhapen, krijuesit e tyre duhet të kuptojnë fushat ku këto mjete ndërveprojnë drejtpërdrejt me njerëzit. Një programues që ndërton një agjent për shërbimin ndaj klientit, për shembull, duhet të ketë ndjeshmëri për arsyen pse një klient i irrituar shtyp zero vetëm për t’i bërtitur një njeriu.

Himanshu Palsule, drejtues ekzekutiv i Cornerstone OnDemand, një kompani për zhvillimin e aftësive, përdor Waymo, një firmë robo-taksi me rritje të shpejtë, si shembull të evolucionit të rolit të zhvilluesit.

Por çfarë ndodh nëse makinat pësojnë një defekt, duke i mbyllur pasagjerët brenda? Atëherë lind nevoja për atë që ai e quan “njeriu në qiell”, një zgjidhës problemesh nga distanca, i cili duhet të kuptojë jo vetëm teknologjinë, por edhe mënyrën se si të përballet me pasagjerë të stresuar. Inxhinierët e softuerit, thotë Palsule, dikur kërkoheshin për aftësitë e kodimit, jo për mënyrën e komunikimit me njerëzit. Kjo nuk vlen më. Shkrimi i kodeve tani mund të bëhet nga algoritme. “Personaliteti është aty ku qëndron vlera juaj shtesë”.

Pastaj është detyra e vendosjes së rregullave për të garantuar që agjentët e IA të mos sjellin kaos. Konsorciumi i Fuqisë Punëtore të IA, një grup kërkimor i udhëhequr nga Cisco, shqyrtoi së fundmi 50 profesione të teknologjisë së informacionit në vendet e pasura.

Profesioni që po rritet më shpejt, madje edhe më shumë se programuesit e IA, është ai i specialistëve të riskut dhe qeverisjes së IA, të cilët zakonisht merren me sigurimin që agjentët të mos shpërndajnë të dhëna ose të mos shkaktojnë ndërprerje në operacionet e kompanive.

Përgjegjës për bashkërendimin e të gjitha këtyre roleve është drejtori i Inteligjencës Artificiale, një funksion gjithnjë e më i përhapur në drejtimin e lartë të kompanive, teksa drejtuesit ekzekutivë kërkojnë t’u tregojnë bordeve se po e marrin teknologjinë shumë seriozisht.

Zakonisht, drejtuesit e IA kombinojnë ekspertizë teknike me njohuri të thella të industrisë dhe përvojë në riformësimin e proceseve korporative. Nuk është një detyrë për zemra të dobëta.

Sipas IBM, një kompani e madhe përdor mesatarisht deri në 11 modele të IA gjeneruese dhe përballet vazhdimisht me furnitorë që përpiqen të shesin agjentë për çdo funksion të imagjinueshëm. Ata që janë në krye mund të ndihen tashmë të tunduar të kërkojnë butonin e fikjes.

 

 

The post E ardhmja e punës   appeared first on Revista Monitor.

Shitjet globale të gjysmëpërçuesve pritet të arrijnë në 1 trilion dollarë këtë vit, tha të premten Shoqata e Industrisë së Gjysmëpërçuesve (Semiconductor Industry Association).

Shoqata, e cila përfaqëson pjesën më të madhe të kompanive amerikane prodhuese të chip-ave, deklaroi se shitjet e gjysmëpërçuesve arritën 791.7 miliardë dollarë në vitin 2025, me rritje 25.6% krahasuar me një vit më parë.

Kjo rritje e shpejtë pritet të vazhdojë edhe këtë vit, ndërkohë që kompanitë e mëdha të teknologjisë në të gjithë botën po shpenzojnë qindra miliarda dollarë për të ndërtuar qendra të dhënash për Inteligjencën Artificiale.

Segmenti i gjysmëpërçuesve që regjistroi rritjen më të madhe është ai i chip-ave të avancuar për kompjuterë të prodhuar nga Nvidia, Advanced Micro Devices dhe Intel. Shitjet e këtyre produkteve u rritën me 39.9%, duke arritur një total prej 301.9 miliardë dollarësh në vitin 2025.

Kategoria e dytë më e rëndësishme është ajo e chip-ave të memories, çmimet e të cilëve po rriten për shkak të mungesës së shkaktuar nga Inteligjenca Artificiale. Shitjet e chip-ave të memories u rritën me 34.8%, duke arritur 223.1 miliardë dollarë.

Por bumi i Inteligjencës Artificiale është zgjeruar në thuajse të gjithë sektorët e industrisë së gjysmëpërçuesve.

John Neuffer, president dhe drejtues ekzekutiv i grupit industrial me seli në Uashington DC, tha se drejtuesit në një sërë firmash më të vogla shprehën optimizëm për vitin 2026 kur ai vizitoi së fundmi Silicon Valley.

“Refreni që dëgjova ishte: Askush nuk e di se çfarë do të ndodhë me zhvillimin e IA brenda një viti, por porositë e mia janë tërësisht të përmbushura”, – tha Neuffer për Reuters. “Të paktën për vitin e ardhshëm, jemi në një trajektore mjaft të fortë”.

/ Reuters

The post Shitjet globale të chip-ave pritet të arrijnë 1 trilion dollarë këtë vit appeared first on Revista Monitor.

The post Kërkesat për azil, 10-mujori 2025 appeared first on Revista Monitor.

The post Momenti “ChatGPT” ka mbërritur në industrinë prodhuese appeared first on Revista Monitor.

The post Pse Europa po rizbulon virtytet e parasë cash appeared first on Revista Monitor.

The post Euforia e IA-së po krijon një problem të madh për elektronikën e konsumit appeared first on Revista Monitor.

The post Kriza e përballueshmërisë në SHBA është (kryesisht) një mirazh appeared first on Revista Monitor.

The post OpenAI përballet me një vit vendimtar në 2026 appeared first on Revista Monitor.

The post Kroaci, instalohet 417 MW energji diellore në vitin 2025 appeared first on Revista Monitor.

The post Bullgari, Bulgarian-American Credit Bank blen 100% të aksioneve të Tokuda Bank EAD appeared first on Revista Monitor.

The post Serbia 2026: Zgjerim ekonomik në një mjedis politik të paqëndrueshëm appeared first on Revista Monitor.

The post Shqipëria po tërheq edhe pensionistët britanikë nga mostatimi i pensioneve dhe qiratë e ulëta appeared first on Revista Monitor.

The post Një amerikan në qytet appeared first on Revista Monitor.

The post Shqipëria po humbet tregjet e rajonit appeared first on Revista Monitor.