âNa duhet Groenlanda pĂ«r sigurinĂ« ndĂ«rkombĂ«tare. Na duhet. Me patjetĂ«râ. Presidenti amerikan Donald Trump riktheu kĂ«rcĂ«nimet ndaj ishullit qĂ« i pĂ«rket DanimarkĂ«s. NjĂ« ditĂ« pas operacionit qĂ« çoi nĂ« arrestimin e presidentit tĂ« VenezuelĂ«s, NicolĂĄs Maduro dhe pas njoftimit tronditĂ«s pĂ«r dĂ«shirĂ«n pĂ«r tĂ« âmarrĂ« kontrollinâ e VenezuelĂ«s, derisa tĂ« ketĂ« njĂ« tranzicion tĂ« rregullt, presidenti i Shteteve tĂ« Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se vendi i tij ka nevojĂ« pĂ«r GroenlandĂ«n, njĂ« deklaratĂ« qĂ« ka shkaktuar reagimin e kryeministres daneze, Mette Frederiksen.
Rëndësia gjeostrategjike
Rajoni i mbuluar me akull po merr gjithnjë e më shumë rëndësi gjeostrategjike. Bëhet fjalë për ishullin më të madh në botë, që për nga shtrirja është katër herë më i madh se Franca, por i mbuluar në 80% nga hapësira të bardha. Ai është kthyer në një element qendror në balancën globale të fuqisë mes shteteve të mëdha, SHBA-ve, Rusisë, Kinës dhe Europës, jo vetëm për burimet e tij minerare, por sidomos për pozicionin gjeopolitik.
Që nga marrja e detyrës në Shtëpinë e Bardhë, Donald Trump nuk e ka fshehur kurrë dëshirën për ta bërë Groenlandën amerikane. Para Krishtlindjeve të vitit 2024 ai deklaroi se kontrolli i Groenlandës është një domosdoshmëri absolute për sigurinë kombëtare dhe lirinë në botë. Tani ai rikthehet sërish në ofensivë. Reagimi i irrituar i Kopenhagenit, si edhe i kryeqyteteve të tjera europiane, pritet të jetë i menjëhershëm, me Parisin në krye, që ka denoncuar deklaratat, si një formë imperializmi.
ĂfarĂ« pĂ«rfaqĂ«son Groenlanda pĂ«r SHBA-tĂ«
Groennlanda Ă«shtĂ« njĂ« territor autonom, ku drejtĂ«sia, politika monetare, politika e jashtme, mbrojtja dhe siguria varen drejtpĂ«rdrejt nga Kopenhageni. âMegjithatĂ«, duke qenĂ« se kryeqyteti i saj Ă«shtĂ« mĂ« afĂ«r New York-ut sesa Kopenhagenit, Groenlanda bĂ«n qartĂ«sisht pjesĂ« nĂ« zonĂ«n e interesit tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuaraâ, ka vĂ«nĂ« nĂ« dukje historiania Astrid Andersen nga Instituti Danez pĂ«r Studime NdĂ«rkombĂ«tare. KĂ«to vlerĂ«sime janĂ« pasqyruar edhe nga disa media ndĂ«rkombĂ«tare.
âGjatĂ« luftĂ«s, kur Danimarka u pushtua nga Gjermania, Shtetet e Bashkuara morĂ«n kontrollin e GroenlandĂ«s. NĂ« njĂ« farĂ« kuptimi, ato nuk janĂ« larguar kurrĂ«â, shpjegon studiuesja.
Konkurrenca me Kinën
Ambiciet e Shteteve të Bashkuara lidhen drejtpërdrejt me konkurrencën strategjike me Kinën. Pekini është shumë i pranishëm në ishull. Ka nënshkruar marrëveshje për ndërtimin e disa aeroporteve dhe ka siguruar të drejta për disa miniera, përfshirë edhe në jug të ishullit, veçanërisht një minierë uraniumi. Sipas disa analistëve, Kina është bërë zëdhënëse e kërkesës për pavarësi të banorëve të Groenlandës.
Për këtë arsye, edhe administrata Biden ka ndërmarrë një veprim politik mjaft të fuqishëm për të kufizuar ndikimin kinez dhe, si pasojë, ka hapur një përfaqësi diplomatike në Nuuk, kryeqytetin e Groenlandës.
Tokat e rralla, burimet dhe rrugët arktike
Interesi amerikan është edhe ekonomik, për shkak të pranisë në ishull të shumë burimeve natyrore, si hidrokarburet, tokat e rralla dhe lëndët e para. Këto janë minerale kritike për tranzicionin energjetik dhe për përpjekjet për të përballuar emergjencën klimatike. Groenlanda është një vëzhgues i drejtpërdrejtë i këtyre ndryshimeve, për shkak të shkrirjes së vazhdueshme të akullnajave, të cilat po hapin rrugë të reja arktike për lundrim.
âKjo situatĂ« mund tĂ« pĂ«rbĂ«jĂ« njĂ« rrezik nĂ« nivel gjeopolitik ndĂ«rkombĂ«tar dhe do ta kthente ishullin nĂ« njĂ« terren konflikti shumĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r EuropĂ«n, ku pĂ«rballen Kina dhe Shtetet e Bashkuaraâ, shpjegon Angela Stefania Bergantino, profesoreshĂ« e EkonomisĂ« nĂ« Universitetin e Barit dhe eksperte e gjeopolitikĂ«s, veçanĂ«risht e rolit tĂ« GroenlandĂ«s.
âGroenlanda pĂ«rfaqĂ«son njĂ« pikĂ« strategjike ushtarake jashtĂ«zakonisht tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r SHBA-tĂ«, njĂ« element qĂ« nuk duhet nĂ«nvlerĂ«suar dhe qĂ« mund tĂ« ndikojĂ« ndjeshĂ«m nĂ« kontekstin gjeopolitik, edhe pĂ«r zhvillimet e viteve tĂ« ardhshmeâ, shton ajo.
Një nga bazat më të rëndësishme të NATO-s ndodhet në Groenlandë dhe menaxhohet drejtpërdrejt nga amerikanët.