Nga Gazeta Si- Rajonet e njohura si zona blu janë zona të vërteta ku njerëzit jetojnë më gjatë dhe kanë shumë më tepër gjasa të arrijnë moshën 100 vjeç, sipas një studimi të ri.
TĂ« ashtuquajturat âzona bluâ janĂ« rajone ku njerĂ«zit kanĂ« jetĂ«gjatĂ«si jashtĂ«zakonisht tĂ« gjatĂ« dhe ku ka njĂ« pĂ«rqendrim disproporcionalisht tĂ« lartĂ« tĂ« 90 dhe 100 vjeçarĂ«ve.
Termi u shpik pothuajse 20 vjet mĂ« parĂ«, por vitet e fundit vlefshmĂ«ria e kĂ«tyre pretendimeve Ă«shtĂ« sfiduar, me kritikĂ«t qĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dyshim se sa tĂ« sakta janĂ« nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« moshat e vetĂ«-raportuara. Moshat jashtĂ«zakonisht tĂ« vjetra tĂ« banorĂ«ve tĂ« âzonĂ«s bluâ, argumentojnĂ« ata, janĂ« rezultat i mbajtjes sĂ« dobĂ«t tĂ« tĂ« dhĂ«nave ose gabimeve administrative.
Tani, njĂ« hulumtim i ri ka rishqyrtuar tĂ« dhĂ«nat dhe ka konfirmuar se disa nga rajonet e njohura si âzona bluâ janĂ« tĂ« vĂ«rteta.
Studimi, i botuar nĂ« âThe Gerontologistâ, vuri nĂ« dukje se kĂ«to zona nuk karakterizoheshin vetĂ«m nga njĂ« numĂ«r jashtĂ«zakonisht i madh i tĂ« moshuarve, por edhe nga shĂ«ndeti dhe energjia e jashtĂ«zakonshme qĂ« shumĂ« prej tyre e ruajnĂ« nĂ« moshĂ« tĂ« shtyrĂ«.
âPretendimet e jashtĂ«zakonshme nĂ« lidhje me jetĂ«gjatĂ«sinĂ« kĂ«rkojnĂ« prova tĂ« besueshmeâ, tha Steven N. Austad, bashkautor i studimit dhe drejtor shkencor nĂ« FederatĂ«n Amerikane pĂ«r KĂ«rkime mbi Plakjen.
Sipas autorĂ«ve tĂ« studimit, pĂ«r tâu pĂ«rcaktuar si njĂ« zonĂ« blu, njĂ« vend duhet tĂ« jetĂ« i pĂ«rcaktuar gjeografikisht, me njĂ« pĂ«rqendrim tĂ« lartĂ« tĂ« njerĂ«zve qĂ« jetojnĂ« tĂ« paktĂ«n 90 vjeç gjatĂ« 150 viteve tĂ« fundit, dhe tĂ« dhĂ«na qĂ« mund tĂ« vĂ«rtetojnĂ« certifikatat e lindjes dhe tĂ« vdekjes.
Shëndeti i mirë i zgjatur është gjithashtu një vëzhgim i rëndësishëm, shtuan ata, veçanërisht në një kohë kur morbiditeti në jetën e mëvonshme duket se po zgjerohet në shumë pjesë të botës.
Ndërsa gjenetika mund të luajë një rol, hulumtimi gjithnjë e më shumë drejton stilin e jetës, dietën, aktivitetin fizik dhe lidhjen sociale si kontribues qendrorë në jetëgjatësinë me shkallë të ulët të sëmundjeve kronike.
âValidimi i zonave blu, ne besojmĂ«, Ă«shtĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m sepse ka mĂ«sime tĂ« vlefshme pĂ«r tâu mĂ«suar dhe frymĂ«zim pĂ«r tâu mbledhur nga stilet e jetesĂ«s qĂ« lehtĂ«sojnĂ« jetĂ« tĂ« gjata dhe tĂ« shĂ«ndetshmeâ, shkruan studiuesit.
âDokumentimi i zhdukjes sĂ« zonave blu mund tĂ« jetĂ« po aq informues nĂ« lidhje me faktorĂ«t e stilit tĂ« jetĂ«s qĂ« lidhen me shĂ«ndetin mĂ« tĂ« keq nĂ« jetĂ«n e mĂ«vonshme.â
Kjo analizë e re konfirmon dy zona gjeografike ku verifikimi i moshës mbështet emërtimin e tyre si zona blu. Ajo gjithashtu rishikon dy vende të tjera që dikur plotësonin kriteret, por nuk mund të klasifikohen më si të tilla.
Cilat âzona bluâ janĂ« konfirmuar nga shkenca?
Sardenja, Itali
Zona blu e Sardenjës ndodhet në gjashtë fshatra në pjesën qendrore-lindore të ishullit, një rajon i quajtur Ogliastra.
Këtu, përqindja e 100 vjeçarëve midis njerëzve të lindur midis viteve 1880 dhe 1900 ishte afërsisht pesë herë më e lartë se në pjesën tjetër të Europës dhe tre herë më e lartë se në Sardenjë në tërësi. Ky përqindje është rritur vetëm që nga analiza origjinale.
Ndërsa globalisht më shumë gra se burra arrijnë moshën 100 vjeçare, në këtë pjesë të ishullit, përqindja është afërsisht e barabartë.
Në zonën blu të ishullit, studiuesit vërtetuan moshën e cdo personi mbi 90 vjeç duke kontrolluar arkivat civile dhe kishtare, si dhe duke rindërtuar pemën familjare për të përjashtuar gabimet ose ndërrimet e identitetit.
Ikaria, Greqi
Ikaria është një ishull i vogël grek në detin Egje, me një popullsi prej rreth 8,000 banorësh.
Kur u identifikua për herë të parë si një zonë blu në vitin 2009, përqindja e banorëve të moshës 90 vjec e lart ishte rreth tre herë më e lartë se mesatarja kombëtare dhe anketat konfirmuan një numër të lartë 90-vjeçarësh dhe 100-vjeçarësh në ishull.
Zonat blu që nuk janë më të tilla
Okinawa, Japoni
Në vitin 1976, u raportua për herë të parë se ishulli japonez kishte një përqindje të 100-vjeçarëve shtatë herë më të lartë se pjesa tjetër e vendit.
Por popullsia e Okinaëa-s, e cila në vitin 1999 u konfirmua se përfshinte njerëzit me jetëgjatësinë më të madhe në botë, nuk i plotëson më kërkesat e zonës blu, zbuluan studiuesit.
Vetëm grupmoshat e lindura para vitit 1940 i plotësonin kriteret; deri në vitin 2006, shkalla e 100-vjeçarëve kishte rënë vetëm në rreth dyfishin e asaj të pjesës tjetër të Japonisë.
Që kur u caktua për herë të parë si një zonë blu, luftërat dhe rritja masive e lëvizjeve brenda vendit, pjesa më e madhe e të cilave lidhet me praninë e gjatë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në ishull, duket se kanë dëmtuar shëndetin e banorëve të ishullit, raportoi studimi.
Nicoya, Kosta Rika
Nicoya është një tjetër zonë blu që duket se po zvogëlohet. Ajo u përcaktua nga burra të lindur para vitit 1930, shumë prej të cilëve jetuan deri në moshën 100 vjeç. Por ata që lindin më pas kanë më pak gjasa të bëhen 100-vjeçarë, për arsye që janë ende të paqarta, sipas studimit.
Deri në vitin 2010, analizat e reja zbuluan se zona origjinale blu e Nicoya-s ishte zvogëluar në rreth një të katërtën e madhësisë së saj origjinale, ndërsa një zonë e re me jetëgjatësi të jashtëzakonshme ishte shfaqur në tre provinca në Kosta Rikën veriore, pranë kufirit nikaraguaian.
Karakteristikat e përbashkëta dhe zonat e reja blu
NjĂ« temĂ« e pĂ«rbashkĂ«t e katĂ«r zonave klasike blu Ă«shtĂ« izolimi, tregoi studimi. Sardenja, Ikaria dhe OkinaĂ«a zĂ«nĂ« ishuj tĂ« tĂ«rĂ«, ose pjesĂ« tĂ« mĂ«dha ishujsh, ndĂ«rsa Nicoya shtrihet nĂ« njĂ« gadishull qĂ« deri vonĂ« ishte i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu arritur.
Sipas studiuesve, ky izolim relativ ka lejuar në secilin rast që zona të zhvillojë gjuhën ose dialektin e vet, si dhe veçantinë e mundshme kulturore dhe gjenetike.
Studiuesit jo vetëm që zbuluan se si disa nga këto zona tkurren, por ata gjithashtu nxorën në pah zona të reja blu që po shfaqen.
Rajonet kandidate në Holandë, Kinë dhe ishullin e Karaibeve Martinikë aktualisht po kalojnë validimin përpara se të pranohen gjerësisht si zona të reja blu moderne.
The post Studimi i ri tregon âzonat bluâ, vendet ku njerĂ«zit jetojnĂ« mĂ« gjatĂ« appeared first on Gazeta Si.
Login
