Vajrat e farave si kanola dhe vaji i lulediellit kanë tërhequr pretendime të diskutueshme në lidhje me efektet e dëmshme kohët e fundit. A ka ndonjë të vërtetë në to?
Mund të keni një shishe vaj luledielli ose vaj kanola të fshehur diku në një dollap kuzhine. Pavarësisht nëse gatuani me to apo i spërkatni mbi sallata, vajrat e farave janë të njohura në të gjithë botën.
Por këto vajra të thjeshtë farash janë bërë qendra e një debati të nxehtë në internet.
NĂ« vitet e fundit, vajrat e farave janĂ« bĂ«rĂ« shĂ«njestra e postimeve tĂ« panumĂ«rta nĂ« mediat sociale, me njerĂ«z qĂ« pretendojnĂ« se janĂ« âtoksikeâ, âhelmueseâ dhe, nĂ« fund tĂ« fundit, po dĂ«mtojnĂ« shĂ«ndetin tonĂ«. KritikĂ«t i kanĂ« quajtur disa vajra farash âtetĂ« tĂ« urryeritâ, duke iu referuar tetĂ« vajrave tĂ« njohur tĂ« farave, kanola, misri, fara pambuku, fara rrushi, soje, krunde orizi, luledielli dhe shafrani dhe i fajĂ«sojnĂ« ato pĂ«r shkaktimin e sĂ«mundjeve tĂ« zemrĂ«s dhe diabetit tĂ« tipit 2.
Shumë nga kritikat e fundit ndaj vajrave të farërave përqendrohen në përmbajtjen e tyre të lartë të acideve yndyrore omega-6.
Acidet yndyrore Omega 6 janĂ« acide yndyrore esenciale, qĂ« do tĂ« thotĂ« se ne kemi nevojĂ« pĂ«r to, por nuk mund tâi prodhojmĂ« vetĂ«. NĂ« vitet e fundit, disa shkencĂ«tarĂ« kanĂ« argumentuar se omega 6 mund tĂ« shkaktojĂ« inflamacion kronik (i cili mund tĂ« rrisĂ« rrezikun e zhvillimit tĂ« sĂ«mundjeve, duke pĂ«rfshirĂ« sĂ«mundjet e zemrĂ«s dhe kancerin).
Por studimet e kontrolluara kanë zbuluar se acidet yndyrore omega-6 nuk e rrisin inflamacionin, thotë Dariush Mozaffarian, profesor dhe drejtor i Institutit të Mjekësisë Ushqimore në Universitetin Tufts në Massachusetts në SHBA.
âHulumtimet e reja tregojnĂ« se acidet yndyrore omega-6 krijojnĂ« molekula unike natyrore, si lipoksinat, qĂ« kanĂ« efekte tĂ« fuqishme anti-inflamatore nĂ« trupâ, thotĂ« Mozaffarian.
Hulumtimet e fundit kanë studiuar dietën dhe shëndetin e mbi 200,000 njerëzve në SHBA për rreth 30 vjet. Studiuesit zbuluan se njerëzit që konsumonin më shumë vajra bimorë (duke përfshirë vajrat e farërave) kishin më pak gjasa të vdisnin nga sëmundjet kardiovaskulare ose kanceri gjatë rrjedhës së studimit. Nga ana tjetër, ata që konsumonin më shumë gjalpë kishin më shumë gjasa të vdisnin gjatë së njëjtës periudhë.
EkzistojnĂ« studime tĂ« shumta vĂ«zhguese qĂ« shqyrtojnĂ« se si omega 6 ndikon nĂ« shĂ«ndetin e zemrĂ«s sonĂ« â ku shkencĂ«tarĂ«t shqyrtojnĂ« tĂ« dhĂ«nat mbi dietĂ«n dhe shĂ«ndetin dhe gjejnĂ« lidhje midis tyre.
Por disa studime vëzhguese mbështeten në rrëfimet e vetë njerëzve për atë që hanë, thotë Matti Marklund, profesor asistent i të ushqyerit në Shkollën e Shëndetit Publik Johns Hopkins Bloomberg në SHBA. Dhe kjo, shton ai, mund të jetë problematike.
Një mënyrë tjetër për të matur marrjen e omega 6 është matja e sasisë mesatare në përbërësit individualë në dietën e një personi. Megjithatë, shton Marklund, mund të jetë e vështirë të përkthehet ajo që njerëzit thonë se kanë ngrënë në sasi të caktuara.
Studime tĂ« shumta qĂ« hetojnĂ« efektet e omega 6 nĂ« shĂ«ndetin tonĂ« pĂ«rqendrohen nĂ« acidin linoleik, njĂ« acid yndyror omega 6 qĂ« gjendet nĂ« sasi tĂ« larta nĂ« vajin e farĂ«s, i cili Ă«shtĂ« gjetur se ul kolesterolin âe keqâ LDL nĂ« gjakun tonĂ«.
Në një studim të vitit 2019, Marklund u përqendrua në nivelet e acideve yndyrore në gjakun e pjesëmarrësve nga rreth 30 studime vëzhguese, disa prej të cilave i ndoqën njerëzit deri në 30 vjet dhe shqyrtoi se sa prej tyre zhvilluan sëmundje kardiovaskulare dhe vdiqën prej tyre. Ai zbuloi se ata me nivelet më të larta të acidit linoleik në gjak kishin rrezikun më të ulët për të zhvilluar sëmundje kardiovaskulare.
Ka njëfarë konfuzioni në lidhje me omega 6 dhe shëndetin e zemrës, thotë Christopher Gardner, drejtor i studimeve të të ushqyerit në Qendrën Kërkimore për Parandalimin e Stanfordit në SHBA.
Kjo rrjedh pjesërisht nga roli i omega 6 në procesin e mpiksjes së gjakut, të cilin Gardner thotë se njerëzit gabimisht e shoqërojnë vetëm me goditjet në tru dhe atakun në zemër. Omega 3, thotë ai, tenton të jetë më hollues i gjakut.
âNĂ«se do tĂ« kishe njĂ« plagĂ« nĂ« dorĂ«, do tĂ« doje qĂ« ajo tĂ« mpiksej,â thotĂ« ai. âKe nevojĂ« pĂ«r ekuilibĂ«r.â
Ndërkohë, shkencëtarët arritën në përfundimin në një analizë të vitit 2019 të 30 studimeve se njerëzit me sasi më të larta të acidit linoleik në gjakun e tyre kishin 7% më pak gjasa të zhvillonin sëmundje të zemrës.
Vajrat e farave dhe raporti 3:6
Një tjetër akuzë e zakonshme që i drejtohet vajrave të farave është se ngrënia e tepërt e omega 6 krahasuar me omega 3 është e dëmshme.
Në botën perëndimore, acidet yndyrore omega-6 përbëjnë rreth 15% të marrjes sonë totale të energjisë. Raporti mesatar i omega 3 me omega 6 për një person mund të jetë deri në 50:1. Megjithatë, duhet të jetë më shumë si 4:1 për të zvogëluar rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare, sipas një studimi.
Një rishikim dhe meta-analizë e Organizatës Botërore të Shëndetësisë në vitin 2022 raportoi se një raport më i lartë i omega 6:3 ishte i lidhur me një rrezik më të madh të rënies njohëse dhe kolitit ulceroz, një sëmundje kronike inflamatore të zorrëve.
Nga ana tjetĂ«r, njĂ« raport mĂ« i lartĂ« i omega 3:6 ishte i lidhur gjithashtu me njĂ« rrezik tĂ« reduktuar prej 26% tĂ« depresionit. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, shkencĂ«tarĂ«t e pĂ«rfshirĂ« nĂ« studimin e OBSH-sĂ« arritĂ«n nĂ« pĂ«rfundimin se njĂ« konsum i lartĂ« i acideve yndyrore omega 6 nga vajrat e farĂ«rave nuk ka gjasa tĂ« rrisĂ« rrezikun e vdekjes dhe sĂ«mundjeve â por thonĂ« se nevojiten mĂ« shumĂ« kĂ«rkime me cilĂ«si tĂ« lartĂ«.
Por ndërsa disa shkencëtarë argumentojnë se nuk duhet të keni shumë omega 6 krahasuar me omega 3, Marklund thotë se është më mirë të rrisni konsumin tuaj të omega 3 sesa të konsumoni më pak omega 6, pasi të dyja shoqërohen me përfitime shëndetësore.
Si përpunohen vajrat e farërave
Ndryshe nga vajrat e tjerë, vajrat e farërave nxirren nga farat e bimëve. Ka disa shqetësime se vajrat e farërave nxirren me hekzan, një kimikat i bërë nga nafta bruto, por deri më tani ka pak prova që sugjerojnë se ky proces mund të shkaktojë probleme.
Studiuesit kanë zbuluar së fundmi se omega 6 mund të nxisë rritjen e një lloji specifik të kancerit të gjirit.
Ndërsa disa prova sugjerojnë se heksani mund të lidhet me disa probleme shëndetësore, pasi nxirret, vaji deodorizohet dhe zbardhet për të hequr aditivët.
Vajrat e farave tĂ« shtypura nĂ« tĂ« ftohtĂ« e shmangin plotĂ«sisht kĂ«tĂ« proces, pasi pĂ«rfshin shtrydhjen e farave pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« vajin â por kjo rezulton nĂ« njĂ« produkt mĂ« tĂ« shtrenjtĂ«.
A mund të nxisin vajrat e farave rritjen e tumorit?
Pavarësisht një bollëku kërkimesh që tregojnë përfitimet e mundshme që omega 6 mund të ketë për shëndetin tonë, studiuesit kanë zbuluar së fundmi se ky acid yndyror mund të nxisë rritjen e një lloji specifik të kancerit të gjirit. Gjetjet mund të kenë implikime edhe për ndikimin e konsumit të omega 6 në sëmundje të tjera.
Qelizat kancerogjene pĂ«rdorin lĂ«ndĂ« ushqyese si karburant pĂ«r tâu rritur dhe shumĂ«zuar, por deri mĂ« tani, ka pasur kĂ«rkime tĂ« kufizuara qĂ« shqyrtojnĂ« rolin qĂ« luajnĂ« acidet yndyrore omega 6.
Por një studim i publikuar në mars të këtij viti zbuloi një mekanizëm me anë të të cilit acidi linoleik, një acid yndyror omega 6, ndihmon qelizat kancerogjene të rriten dhe të shumohen tek pacientët me kancer të gjirit trefish negativ (TNBC). Ky është nënlloji më agresiv i sëmundjes dhe një që nuk i përgjigjet mirë terapive të synuara.
Cili vaj farash?
Disa vajra farash â siç Ă«shtĂ« vaji i kanolĂ«s dhe vaji i sojĂ«s â janĂ« studiuar mĂ« shumĂ« se tĂ« tjerĂ«t, kĂ«shtu qĂ« kanĂ« njĂ« bazĂ« provash mĂ« rigoroze.
âSecili prej tyre ofron njĂ« kombinim tĂ« ekuilibruar tĂ« yndyrnave tĂ« shĂ«ndetshme, duke pĂ«rfshirĂ« yndyrnat mono tĂ« pangopura, yndyrnat poli tĂ« pangopura omega-6 dhe yndyrnat poli tĂ« pangopura omega-3â, thotĂ« Mozaffarian.
Vaji i kanolës, shton Mozaffarian, ka efekte të ngjashme anti-inflamatore dhe prodhon përmirësime më të mira në nivelet e kolesterolit në gjak sesa vaji i ullirit, i cili prej kohësh është cilësuar si më i shëndetshmi nga të gjithë vajrat.
âFarat janĂ« njĂ« nga dhuratat mĂ« ushqyese tĂ« natyrĂ«s; njĂ« paketĂ« yndyrnash tĂ« shĂ«ndetshme tĂ« dobishmeâ, thotĂ« Mozaffarian.
Se diçka kaq mirĂ« e studiuar brenda shkencĂ«s sĂ« tĂ« ushqyerit ka pasur njĂ« reagim kaq negativ ka qenĂ« njĂ« burim konfuzioni pĂ«r disa shkencĂ«tarĂ«. Por ky keqkuptim mund tĂ« vijĂ« nga njĂ« âkombinim i gabuar i tĂ« vĂ«rtetave tĂ« pjesshmeâ, thotĂ« Mozaffarian.
The post A janë vajrat e farave vërtet të dëmshëm? appeared first on Gazeta Si.
Login
