Edhe pse deri së fundmi ishte praktikë e rregullt, tani pushteti në Serbi i sheh zgjedhjet e parakohshme parlamentare si diçka që i përket së ardhmes.
Ndoshta në pranverë, ndoshta vetëm pas një viti.
Kështu u përgjigj presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nga Partia Përparimtare Serbe (SNS) në pushtet, ndaj kërkesës së studentëve protestues.
Politologu Dejan Bursaç thotĂ« pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« se ekziston njĂ« problem nĂ«se SNS-ja, tĂ« cilĂ«n ai e quan âmakineri zgjedhoreâ, nuk shkon nĂ« zgjedhje tĂ« parakohshme edhe pse mĂ« parĂ« e ka bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« vazhdimisht.
âKy problem quhet: nuk mund tâi fitojnĂ« zgjedhjetâ, vlerĂ«son Bursaç, bashkĂ«punĂ«tor i lartĂ« shkencor nĂ« Institutin pĂ«r Filozofi dhe Teori ShoqĂ«rore.
âPra, zgjedhjet pĂ«r ta janĂ« njĂ« vilajet i madh i errĂ«tâ, shtoi ai.
Studentët protestues njoftuan më 29 dhjetor se gati 400.000 qytetarë kanë mbështetur kërkesën e tyre për shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare në Serbi.
MegjithatĂ«, presidenti i SerbisĂ«, Aleksandar Vuçiq, shprehu dyshime pĂ«r kĂ«tĂ« shifĂ«r, duke vlerĂ«suar se ata nuk kanĂ« mbledhur âas shtatĂ« pĂ«r qindâ tĂ« saj.
ĂfarĂ« thanĂ« studentĂ«t?
TetĂ« muaj pas paraqitjes sĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r zgjedhje, studentĂ«t u bĂ«nĂ« thirrje qytetarĂ«ve qĂ« tâi mbĂ«shtesin me nĂ«nshkrimin e tyre nĂ« aksionin âShpall fitorenâ.
âKy aksion na ka dĂ«shmuar se edhe pas mĂ« shumĂ« se njĂ« viti lufte tĂ« pandĂ«rprerĂ«, vullneti dhe forca nuk po shuhenâ, deklaruan studentĂ«t nĂ« Instagram.
Aksioni u zhvillua më 28 dhjetor në mbarë Serbinë, në mbi 500 stenda.
NĂ«nshkrimet qĂ« ata kanĂ« mbledhur nuk do tâi dĂ«rgohen asnjĂ« institucioni si kĂ«rkesĂ« formale pĂ«r shpalljen e zgjedhjeve, as nuk janĂ« nĂ«nshkrime mbĂ«shtetĂ«se pĂ«r njĂ« listĂ« studentore.
âPor, Ă«shtĂ« njĂ« lloj presioni dhe do tĂ« ketĂ« rĂ«ndĂ«si nĂ« kuptimin qĂ« do tĂ« tregojĂ« se kjo nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m kĂ«rkesĂ« e studentĂ«ve, por kĂ«rkesĂ« e tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«veâ, tha pĂ«r REL-in gjatĂ« aksionit Nemanja, student i Fakultetit tĂ« MatematikĂ«s nĂ« Beograd.
Studentët thanë se në këtë mënyrë po krijojnë edhe lidhje me qytetarët.
Studentët nisën protesta masive në mbarë Serbinë pasi më 1 nëntor të vitit 2024, nga shembja e strehës së rindërtuar të Stacionit Hekurudhor në Novi Sad, humbën jetën 16 persona dhe një u plagos rëndë.
Ata këmbëngulin për përgjegjësi penale dhe politike për tragjedinë në Novi Sad.
ĂfarĂ« tha Vuçiq?
Presidenti i SerbisĂ«, Aleksandar Vuçiq, deklaroi se ndaj shifrĂ«s sĂ« publikuar nga studentĂ«t pĂ«r numrin e nĂ«nshkrimeve tĂ« mbledhura âvetĂ«m u buzĂ«qeshâ.
âAtĂ« numĂ«r askush kurrĂ« nuk do tĂ« mundĂ« dhe askush kurrĂ« nuk e ka mbledhurâ, vlerĂ«soi Vuçiq nĂ« konferencĂ«n vjetore mĂ« 30 dhjetor.
Duke iu pĂ«rgjigjur aksionit âShpall fitorenâ, ai tha se kĂ«rkesa e tyre kryesore ishte pranuar.
âDo tĂ« shkojmĂ« sĂ« shpejti, vitin e ardhshĂ«m, nĂ« zgjedhje. VetĂ«m se nuk do tĂ« jenĂ« aq tĂ« lumtur kur tâi numĂ«rojnĂ« votatâ, u tha ai mĂ« 28 dhjetor tĂ« mbledhurve para Kuvendit tĂ« SerbisĂ«.
Në ditën kur studentët organizuan aksionin e mbledhjes së nënshkrimeve, përpara parlamentit filloi largimi i çadrave në të cilat muajt e mëparshëm qëndronin mbështetësit e pushtetit.
Duke folur për afatet e mundshme të mbajtjes së zgjedhjeve të parakohshme, presidenti i Serbisë tha se ato mund të mbaheshin në maj ose dhjetor të vitit 2026.
âMĂ« realiste Ă«shtĂ« tĂ« pritet qĂ« kjo tĂ« ndodhĂ« nĂ« fund tĂ« vitit 2026â, tha ai mĂ« 4 dhjetor nĂ« TV Pink.
Ai gjithashtu nuk e përjashtoi mundësinë që në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të kandidojë për kryeministër.
âNĂ«se shohim se Ă«shtĂ« e mundur tĂ« mos kandidoj dhe tĂ« fitojmĂ«, sigurisht qĂ« nuk do tĂ« jem kandidat. NĂ«se shohim se ndryshe Ă«shtĂ« e pamundur, Ă«shtĂ« e mundur qĂ« tĂ« marr njĂ« vendim tjetĂ«râ, tha ai mĂ« 28 dhjetor nĂ« TV Pink.
Para se të zgjidhej president i Serbisë në vitin 2017, Vuçiq mbante postin e kryeministrit.
Ky është mandati i tij i dytë presidencial dhe sipas Kushtetutës ai nuk ka më të drejtë të kandidojë për president të Serbisë.
Pse zgjedhjet janë një e panjohur?
Fakti që Vuçiq ende nuk ka shpallur zgjedhjet, për politologun Dejan Bursaç tregon se zgjedhjet këtë herë janë një e panjohur për partinë që është në pushtet që nga viti 2012.
Përveç këtij fakti, Bursaç u referohet edhe hulumtimeve të pavarura.
âEdhe nĂ« kushte zgjedhore tĂ« pabarabarta, ata dukshĂ«m nuk mund tâi fitojnĂ« zgjedhjet parlamentareâ, shtoi ai.
Sipas një studimi të shtatorit nga organizata joqeveritare për monitorimin e zgjedhjeve, Crta, listën studentore e mbështesin 44 për qind e qytetarëve, ndërsa bllokun e udhëhequr nga Vuçiq e mbështesin 32 për qind.
Ky studim tregoi gjithashtu se dy të tretat e qytetarëve e shohin shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme si mënyrë për të dalë nga kriza.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, deklaroi në shtator se lista studentore do të kishte rreth 20 për qind mbështetje, por në dëm të partive opozitare.
MegjithatĂ«, nĂ« fund tĂ« tetorit, duke iu referuar njĂ« sondazhi tĂ« ri, ai tha pĂ«r Informer se lista studentore pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« Ă«shtĂ« nĂ« rĂ«nie dhe se âgjithçka Ă«shtĂ« pĂ«rmbysurâ.
Studentët njoftuan se nuk do të kandidojnë, por se do të vendosin se kush do të gjendet në listën që ata do ta mbështesin.
Kjo listĂ« nĂ« publik Ă«shtĂ« quajtur âstudentoreâ.
KĂ«rkesĂ«n pĂ«r zgjedhje e paraqitĂ«n nĂ« fillim tĂ« majit 2025, pesĂ« muaj pas fillimit tĂ« bllokadave tĂ« fakulteteve dhe protestave, duke thĂ«nĂ« se po hyjnĂ« nĂ« ânjĂ« fazĂ« tĂ« re tĂ« luftĂ«sâ, pasi pushteti nuk i ka pĂ«rmbushur kĂ«rkesat e tyre.
Zyrtarët e pushtetit i hedhin poshtë këto pretendime, duke thënë se kërkesat janë përmbushur, sidomos publikimi i dokumentacionit për shembjen e strehës dhe nisja e procesit juridik kundër të dyshuarve.
Pse pushteti nuk shkon në zgjedhje?
Partia PĂ«rparimtare Serbe gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« kaluar ka shkuar katĂ«r herĂ« nĂ« zgjedhje tĂ« parakohshme parlamentare â nĂ« vitet 2014, 2016, 2022 dhe 2023.
âEdhe pse nĂ« asnjĂ«rin nga kĂ«to katĂ«r raste nuk kishte arsye tĂ« vlefshme pĂ«r kĂ«tĂ«. Nuk kishte kriza koalicioni apo tĂ« ngjashme, por thjesht donin tâia zgjasnin vetes mandatin pĂ«r katĂ«r vjetâ, thotĂ« politologu Dejan Bursaç.
Vetëm në qershor të vitit 2020, në kohën e pandemisë së koronavirusit, u mbajtën zgjedhje të rregullta parlamentare.
Tani pushteti po i shmang zgjedhjet e parakohshme prej muajsh, ndërsa Bursaç arsyen e sheh te vlerësimi për listën studentore.
Përveç kësaj, kërkesa për zgjedhje të parakohshme vjen në një moment të pafavorshëm për pushtetin, që po përballet me disa sfida në politikë të jashtme.
Si pasojë e sanksioneve amerikane ndaj Industrisë së Naftës së Serbisë (NIS), të vendosura për shkak të pronësisë shumicë ruse dhe ndalimit të furnizimit me naftë të papërpunuar, është ndërprerë puna e Rafinerisë.
âĂshtĂ« e qartĂ« se asnjĂ« qeveri nuk shkon nĂ« zgjedhje nĂ« njĂ« situatĂ« kolapsi ekonomik qĂ« po vjen. Besoj se Vuçiq do tĂ« presĂ« ndonjĂ« rezultat lidhur me NIS-in, çfarĂ«do qoftĂ« aiâ, thotĂ« Bursaç.
Presidenca e Serbisë dhe Partia Përparimtare Serbe nuk iu përgjigjën pyetjes së REL-it se përse pushteti deri tani nuk e ka pranuar kërkesën për shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.
Disa muaj më parë, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i tha Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) se zgjedhjet do të mbahen kur të përfundojnë përgatitjet për EXPO-n.
I pyetur pse nuk shpall zgjedhje të parakohshme parlamentare kur protestuesit i kërkojnë ato, ndonëse këtë e ka bërë katër herë gjatë dekadës së kaluar, ai tha se më parë duhet të përfundojnë përgatitjet për Expo 2027 në Beograd dhe se zgjedhjet do të mbahen në vitin 2026.
Ekspozita e specializuar EXPO do të mbahet në Beograd nga maji deri në gusht të vitit 2027.
ĂfarĂ« ndodh me opozitĂ«n?
Politologu Dejan Bursaç thotë se e kupton zgjedhjen strategjike të studentëve për të mos bashkëpunuar me opozitën, shkruan REL.
âPor kjo nuk do tĂ« thotĂ« se opozita nuk duhet tĂ« dalĂ« nĂ« zgjedhjeâ, shton ai.
Ai mendon se duhet të ketë koordinim midis listës studentore dhe opozitës në kuptimin e kontrollit të zgjedhjeve, parandalimit të parregullsive dhe mos-sulmimit të ndërsjellë.
âPor po ashtu opozita duhet tĂ« dalĂ« nĂ« kĂ«to zgjedhje me njĂ« plan tĂ« qartĂ« dhe jo nĂ« gjashtĂ« apo shtatĂ« kolonaâ, theksoi ai.
Deri më tani, Partia Demokratike dhe lëvizja e djathtë Dveri kanë paralajmëruar mbështetje për listën studentore dhe vënien në dispozicion të burimeve të tyre.
LĂ«vizja FilloniâNdryshimin dhe Fronti i GjelbĂ«râi MajtĂ« (ZLF) kanĂ« shprehur gatishmĂ«ri pĂ«r bashkĂ«punim dhe mbĂ«shtetje nĂ« organizimin e njĂ« liste tĂ« pĂ«rbashkĂ«t.
Lëvizja e Qytetarëve të Lirë (PSG) konsideron se një listë e përbashkët opozitare do të ishte e dobishme për mbështetjen e studentëve.
Sinjali â aty ku e vĂ«rteta flet para lajmit!
/GazetaSinjali/
The post Pse Vuçiq nuk po i shpall zgjedhjet e parakohshme? appeared first on Sinjali.