Nga Carlo Bollino
Parlamenti ka miratuar ditĂ«t e fundit njĂ« ndryshim nĂ« Kodin Penal qĂ«, nĂ« pamje tĂ« parĂ«, i mbron gazetarĂ«t nga ndjekja penale pĂ«r shpifje. Shpifja, edhe nĂ« ShqipĂ«ri (ashtu si nĂ« shumĂ« vende tĂ« Bashkimit Evropian), Ă«shtĂ« krim i parashikuar si nĂ« Kodin Civil ashtu edhe nĂ« Kodin Penal. Kodi Penal nuk parashikon arrest pĂ«r shpifĂ«sit, por vetĂ«m gjobĂ«, e cila gjithsesi mund tĂ« arrijĂ« deri nĂ« 3 milionĂ« lekĂ« (tĂ« rinj). Kodi civil parashikon vetĂ«m njĂ« dĂ«mshpĂ«rblim. Me pĂ«rhapjen e rrjeteve sociale, shpifja Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« krim me rĂ«ndĂ«si tĂ« madhe, por nĂ« ShqipĂ«ri ajo Ă«shtĂ« edhe mĂ« e pĂ«rhapur, pasi pĂ«rveç ushtrisĂ« sĂ« âhejtersaveâ online (shpesh anonimĂ«), nĂ« shumĂ« raste i bashkohen edhe gazetarĂ« qĂ« shkruajnĂ« nĂ« mediat tradicionale. I nxitur nga Bashkimi Evropian, Parlamenti shqiptar ka vendosur ta depenalizoje kĂ«tĂ« vepĂ«r vetĂ«m pĂ«r gazetarĂ«t, njĂ« vendim delikat i marrĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« lirisĂ« sĂ« shtypit.
Ndryshimi i miratuar ngre disa çështje qĂ« dua tâi theksoj, pas mbi 40 vitesh pĂ«rvojĂ« nĂ« profesionin e gazetarit, tĂ« ushtruar nĂ« vende tĂ« ndryshme tĂ« botĂ«s, dhe sidomos si viktimĂ« tashmĂ« prej mĂ« shumĂ« se tridhjetĂ« vitesh e shpifjeve me origjinĂ« politike tĂ« pĂ«suara kĂ«tu nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r shkak tĂ« profesionit tim.
SĂ« pari, e kundĂ«rshtoj kategorikisht idenĂ« se shpifja dhe liria e informacionit janĂ« e njĂ«jta gjĂ«, apo se janĂ« nĂ« ndonjĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« lidhura me njĂ«ra-tjetrĂ«n. NĂ« fakt Ă«shtĂ« e kundĂ«rta: liria e informacionit Ă«shtĂ« viktima kryesore e shpifjes, sepse gazetari i vĂ«rtetĂ« kĂ«rkon tĂ« vĂ«rtetĂ«n, e cila shpesh Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu gjetur dhe edhe mĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu publikuar, ndĂ«rsa shpifja Ă«shtĂ« shpesh njĂ« gĂ«njeshtĂ«r e qĂ«llimshme, qĂ« qarkullon shumĂ« mĂ« lirshĂ«m. NĂ« media, pra, Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e lehtĂ« tĂ« publikohen shpifje sesa tĂ« vĂ«rteta.
ĂĂ«shtja e dytĂ« Ă«shtĂ« se ndryshimi i futur nĂ« Kodin Penal mbron vetĂ«m figurĂ«n e âgazetaritâ, e cila nĂ« ShqipĂ«ri nuk rregullohet nga asnjĂ« ligj dhe as nuk identifikohet nga ndonjĂ« regjistĂ«r apo urdhĂ«r profesional, siç ndodh pĂ«r profesione tĂ« tjera, pĂ«r shembull avokatĂ«t apo mjekĂ«t. KĂ«tu, nĂ« fakt, çdokush mund tĂ« fshihet pas etiketĂ«s âgazetarâ, edhe gjobaxhinj vulgarĂ« apo ish-funksionarĂ« partie, tĂ« cilĂ«t nĂ« njĂ« vend liberal nuk do tĂ« kishin asgjĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me profesionin e gazetarit. Pak ditĂ« mĂ« parĂ«, njĂ« fotoreporter i njohur italian (Fabrizio Corona) u dĂ«nua nĂ« Itali pĂ«r tĂ« hequr nga faqja e tij nĂ« YouTube disa video shpifĂ«se, pikĂ«risht me argumentin se, duke mos qenĂ« gazetar i regjistruar nĂ« njĂ« urdhĂ«r profesional, ai nuk po ushtronte asnjĂ« tĂ« drejtĂ« pĂ«r informim. Si do tĂ« munden gjyqtarĂ«t shqiptarĂ« tĂ« dallojnĂ« njĂ« gazetar tĂ« vĂ«rtetĂ« shqiptar nga njĂ« shpifĂ«s i maskuar si gazetar?
MegjithatĂ«, duhet thĂ«nĂ« se ndryshimi i futur nĂ« Kodin Penal nuk i shpĂ«ton tĂ« gjithĂ« shpifĂ«sit. PĂ«r tĂ« pĂ«rfituar nga ky âimunitetâ, gazetari duhet tĂ« provojĂ« dy gjĂ«ra qĂ« shpifĂ«sit profesionistĂ« (ndryshe nga gazetarĂ«t e vĂ«rtetĂ«) nuk i bĂ«jnĂ« kurrĂ«:
se ka bërë çdo përpjekje për të verifikuar bazueshmërinë e akuzës;
në prani të një përgënjeshtrimi nga ana e të akuzuarit, se e ka publikuar atë ose madje ka fshirë artikullin apo deklaratën shpifëse.
Shpifësit që e bëjnë këtë si profesion (dhe pak rëndësi ka nëse janë apo jo të maskuar si gazetarë), përkundrazi, sillen saktësisht në mënyrë të kundërt dhe, në përvojën time të gjatë si viktimë e shpifjeve në Shqipëri, i njoh shumë mirë.
Shpifësit profesionistë:
Nuk i verifikojnĂ« kurrĂ« akuzat e tyre; edhe kur kanĂ« dokumente nĂ« dorĂ«, i interpretojnĂ« sipas interesit tĂ« tyre; nuk dĂ«gjojnĂ« kurrĂ« versionin e viktimĂ«s dhe, nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ«, pĂ«rsĂ«risin mekanikisht akuzat e bĂ«ra nga lideri i tyre politik kundĂ«r âarmikutâ tĂ« radhĂ«s. Me Kodin e ri, kĂ«to sjellje nuk do tĂ« mjaftojnĂ« pĂ«r tâi shpĂ«tuar procesit penal.
Shpifësit profesionistë nuk publikojnë kurrë asnjë përgënjeshtrim, sepse përndryshe shpifja (apo gjoba) humbet efektivitetin ose sepse lideri politik nga i cili marrin urdhra ua ndalon këtë. Me Kodin e ri, mjafton të mos publikohet përgënjeshtrimi për të përfunduar nën ndjekje penale.
Ndryshe nga shpifĂ«sit profesionistĂ«, gazetarĂ«t e vĂ«rtetĂ«, pĂ«rpara se tĂ« publikojnĂ« njĂ« akuzĂ«, pĂ«rpiqen tĂ« verifikojnĂ« bazueshmĂ«rinĂ« e saj, tentojnĂ« tĂ« interpretojnĂ« saktĂ« dokumentet, kĂ«rkojnĂ« versionin e viktimĂ«s, distancohen nga deklaratat nĂ« dukje shpifĂ«se tĂ« politikanĂ«ve dhe, nĂ« prani tĂ« njĂ« pĂ«rgĂ«njeshtrimi, e marrin atĂ« nĂ« konsideratĂ« dhe e publikojnĂ«. Ndryshimi i ri i Kodit Penal, pra, mbron vetĂ«m gazetarĂ«t ânĂ« mirĂ«besimâ, tĂ« cilĂ«t, duke u sjellĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« korrekte, edhe nĂ«se gabojnĂ« duke publikuar lajme tĂ« pasakta, dĂ«shmojnĂ« se qĂ«llimi i tyre ishte vetĂ«m informimi, pa ndonjĂ« qĂ«llim tjetĂ«r.
PĂ«r fat tĂ« mirĂ«, fyerjet me tĂ« cilat zakonisht gazetarĂ«t e rremĂ« shoqĂ«rojnĂ« shpifjet e tyre nuk do tĂ« gĂ«zojnĂ« asnjĂ« imunitet: Kodi Penal (neni 119) nuk Ă«shtĂ« ndryshuar dhe fyerja vazhdon tĂ« mbetet vepĂ«r penale pĂ«r tĂ« gjithĂ«, me njĂ« dĂ«nim qĂ« mund tĂ« arrijĂ« deri nĂ« 3 milionĂ« lekĂ« (tĂ« rinj). PikĂ«risht sjellja kriminale (pra e dĂ«nueshme nga Kodi Penal) e profesionistĂ«ve tĂ« shpifjes e ka shtyrĂ« Sali BerishĂ«n dhe klanin e tij politik tâi mbrojnĂ« ata, duke tentuar nĂ« Parlament tĂ« depenalizoje jo vetĂ«m shpifjen, por edhe fyerjen pa vendosur asnjĂ« kusht, tĂ« dyja mjete qĂ« Berisha dhe partia e tij i pĂ«rdorin bashkĂ« me âgazetarĂ« tĂ« familjesâ prej dekadash si armĂ« tĂ« pĂ«rditshme politike.
SĂ« fundi, ka edhe njĂ« pikĂ« tjetĂ«r pĂ«r tâu sqaruar: a do tĂ« mjaftonte procesi civil pĂ«r tâu mbrojtur nga shpifja dhe fyerja? PĂ«rgjigjja Ă«shtĂ« JO. Dhe jo sepse Kodi Civil nuk i parashikon fyerjen dhe shpifjen si shkelje, por sepse drejtĂ«sia civile Ă«shtĂ« aq e ngadaltĂ« dhe e bllokuar nga mungesa kronike e gjyqtarĂ«ve, saqĂ« njĂ« proces zgjat zakonisht shumĂ« vite. Dhe nĂ« pritje tĂ« vendimit, shpifĂ«sit profesionistĂ«, sapo marrin vesh se janĂ« paditur, i pĂ«rdorin ato vite pritjeje pĂ«r tâu hakmarrĂ«, duke u hedhur nĂ« shpifje dhe fyerje tĂ« tjera, pa i lĂ«nĂ« viktimĂ«s asnjĂ« mbrojtje.
Ndryshimet nĂ« Kodin Penal pĂ«rbĂ«jnĂ« pra njĂ« hap pĂ«rpara tĂ« ShqipĂ«risĂ« drejt legjislacionit evropian, i cili ofron mbrojtje mĂ« tĂ« madhe pĂ«r gazetarĂ«t e vĂ«rtetĂ« dhe nuk u jep asnjĂ« avantazh shpifĂ«sve profesionistĂ«, pĂ«r tĂ« cilĂ«t, nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, do tĂ« nevojitej edhe dĂ«nimi me burg, dĂ«nim qĂ« jo rastĂ«sisht Sali Berisha arriti ta heqĂ« nga Kodi Penal 14 vite mĂ« parĂ«. NjĂ« lĂ«vizje qĂ« synonte tâu dhuronte njĂ« imunitet tĂ« fortĂ« pĂ«r tĂ« mbrojtur kriminelĂ«t e partisĂ« nga pĂ«rdorimi i shpifjes dhe fyerjes kundĂ«r qytetarĂ«ve dhe kundĂ«rshtarĂ«ve politikĂ«.