Negativiteti nuk është rastësi: ja pse kritika dhe mendimet e këqija peshojnë më shumë se dhjetë gjëra pozitive

Edhe pse shpesh na pëlqen të besojmë se jemi racionalë, objektivë dhe të ekuilibruar, mendja njerëzore ka një zakon të vjetër, të cilit i qëndron me kokëfortësi. Ne e vërejmë shumë më lehtë të keqen sesa të mirën. Një fjali e pakëndshme di të errësojë dhjetë komplimente. Një moment i shëmtuar mund ta ngjyrosë tërë ditën.

Në psikologji, ky model quhet paragjykim negativ.

Çfarë është paragjykimi negativ

Paragjykimi negativ është prirja e trurit tonë për të regjistruar më shpejt informacionet negative, për t’u dhënë atyre peshë më të madhe dhe për t’u ndalur më gjatë te to sesa te përvojat pozitive. Me fjalë të tjera, kritika na dhemb më fort sesa lavdërimi na gëzon.

Për këtë arsye:

• kujtimet e shëmtuara mbahen mend më qartë se ato të bukurat
• fyerjet qëndrojnë më gjatë se fjalët e mira
• ngjarjet e këqija ekzagjerohen, ndërsa të mirat shtypen
• komentet negative përjetohen si “e vërteta”, edhe kur janë të izoluara

Të gjithë e kemi përjetuar këtë. Kemi një ditë të mirë në punë, e pastaj dikush hedh një fjali të pamenduar. Dhe pikërisht ajo fjali na sillet nëpër mend për orë të tëra. Kur në shtëpi na pyesin si na shkoi dita, themi se ishte e keqe, edhe pse objektivisht nuk ishte, transmeton Telegrafi.

Pse na ndodh kjo

Arsyeja qëndron thellë në evolucionin tonë. Dikur, aftësia për ta dalluar shpejt rrezikun bënte dallimin mes jetës dhe vdekjes. Ata që ishin më të kujdesshëm, më dyshues dhe më të përqendruar te kërcënimet kishin më shumë gjasa të mbijetonin dhe t’i përcillnin gjenet e tyre.

Truri, thjesht, ka mësuar ta marrë “të keqen” më seriozisht se “të mirën”, sepse kjo e ka mbrojtur dikur. Edhe sot, megjithëse nuk jetojmë në rrezik të vazhdueshëm fizik, ky mekanizëm vazhdon të funksionojë me të njëjtën forcë.

Si shfaqet paragjykimi negativ në jetën e përditshme

Paragjykimi negativ ndikon në shumë fusha të jetës sonë.

Në punë
Mund të marrim një vlerësim shumë të mirë për punën, por të fokusohemi vetëm te një sugjerim për përmirësim. Në vend të kënaqësisë, mbetet hidhërimi.

Në marrëdhënie
Në marrëdhënie të afërta, i vërejmë më lehtë mangësitë sesa virtytet. Një gabim i partnerit ose i kolegut mund të zbehë në mendimet tona të gjitha anët e mira që ajo person ka.

Në kujtime
Situata të pakëndshme nga shumë vite më parë ende mund të na mbulojnë me ndjenjë turpi, edhe pse të tjerët i kanë harruar prej kohësh.

Në marrjen e vendimeve
Njerëzit kanë shumë më tepër frikë nga humbja sesa gëzohen nga fitimi. Humbja e 20 eurove dhemb psikologjikisht më shumë sesa fitimi i të njëjtës shumë sjell kënaqësi.

Pse njerëzit negativë duken “më realistë”

Është interesante se informacionet negative shpesh i përjetojmë si më reale dhe më të vërteta. Lajmet e këqija tërheqin më shumë vëmendje, prandaj na duken më serioze dhe më bindëse.

Për këtë arsye, personat që vazhdimisht theksojnë problemet, rreziqet dhe “çfarë mund të shkojë keq” shpesh lënë përshtypjen se janë racionalë, depërtues ose “të sinqertë”, edhe kur e teprojnë.

Si ndikon paragjykimi negativ në marrëdhëniet me të tjerët

Paragjykimi negativ mund t’i dëmtojë seriozisht marrëdhëniet. Kur presim më të keqen, në komunikim hyjmë me mure mbrojtëse të ngritura që më parë. Atëherë lindin lehtë konfliktet, keqkuptimet dhe distanca.

Është e rëndësishme të kemi parasysh se komentet negative mbajnë një peshë emocionale shumë më të madhe sesa ato pozitive. Prandaj, një fjali e keqe mund të lëndojë më shumë sesa dhjetë të mira mund të riparojnë.

A mund të ndryshojmë diçka

Lajmi i mirë është se vetëdija për këtë model është tashmë hapi i parë drejt ndryshimit.

1. T’i kushtojmë vëmendje dialogut të brendshëm
Mënyra se si flasim me veten i formëson emocionet tona. Kur vërejmë mendime si “kjo ishte tmerr” ose “gjithmonë gjithçka është keq”, ia vlen të ndalemi dhe të pyesim veten nëse pamja është vërtet e plotë.

2. Të mësojmë t’i riformulojmë situatat
Kjo nuk do të thotë t’i injorojmë problemet, por që krahas së keqes, me vetëdije të vërejmë edhe atë që ka qenë e mirë. Ekuilibër, jo syze rozë.

3. T’i mbajmë mend me vetëdije momentet e bukura
Përvojat pozitive kërkojnë më shumë vëmendje që të “gdhenden” në kujtesë. Kur ndodh diçka e bukur, ia vlen të ndalemi aty, t’i kthehemi me mendje atij momenti dhe t’i lejojmë vetes ta ndiejmë.

4. Ta ndërpresim përtypjen e vazhdueshme të mendimeve negative
Kur e kapim veten duke menduar vazhdimisht për një situatë të pakëndshme, ndihmon një ndryshim i qëllimshëm i fokusit. Një shëtitje, muzika, një libër ose një bisedë mund të jenë një dalje e thjeshtë, por efektive.

Është e rëndësishme të kuptojmë çfarë do të thotë paragjykimi negativ

Paragjykimi negativ nuk është një e metë karakteri, por pjesë e natyrës njerëzore. Por kur nuk e njohim, ai mund t’i formësojë marrëdhëniet tona, gjendjen shpirtërore dhe mënyrën se si i shohim njerëzit e tjerë.

Kuptimi i këtij mekanizmi na ndihmon të jemi më të drejtë, ndaj vetes dhe ndaj të tjerëve. Dhe të kuptojmë se “të shikuarit vazhdimisht nga e keqja” shpesh nuk është realizëm, por një zakon i mendjes që mund të ndryshohet. /Telegrafi/

Recetë e thjeshtë për një vakt perfekt shtëpie

Rizoto me pulë është një nga ato gatime që bashkon përbërës të thjeshtë me një shije të pasur dhe të plotë. Përgatitet ngadalë, duke u përzier vazhdimisht, gjë që i jep teksturën e veçantë kremoze dhe e kthen në një ushqim që sjell rehati të vërtetë.

Është zgjedhje ideale si për një drekë të shpejtë familjare, ashtu edhe për një darkë elegante, sepse me pak kujdes dhe teknikën e duhur gjithmonë lë përshtypjen e kuzhinës shtëpiake me një dozë sharmi italian, transmeton Telegrafi.

Informacione bazë

Lloji i gatimit: Pjatë kryesore / Drekë / Darkë
Koha e përgatitjes: 10–15 minuta
Koha e gatimit: 25–30 minuta
Vështirësia e përgatitjes: Mesatare – e lehtë

Përbërësit

• 200 g oriz
  
• 200 g mish pule (fileto), i prerë në kube
• 1 qepë e vogël, e grirë imët
• 1 gotë verë e bardhë
• 600–700 ml lëng pule i nxehtë (bujon)
• 1 lugë gjelle gjalpë
• 2 lugë gjelle vaj ulliri
• kripë dhe piper sipas shijes
• 40–50 g parmixhan i grirë
• majdanoz i freskët (opsional

Përgatitja

1. Përgatitja e lëngut të pulës
Në një tenxhere të veçantë ngrohni lëngun e pulës dhe mbajeni gjithmonë të nxehtë – ky është çelësi për një rizoto të mirë.

2. Kaurrdisja e qepës
Në një tenxhere të gjerë dhe të cekët ngrohni vajin e ullirit dhe gjysmën e gjalpit. Shtoni qepën dhe kaurrdiseni në zjarr mesatar derisa të bëhet transparente (nuk duhet të marrë ngjyrë).

3. Mishi i pulës
Shtoni mishin e pulës dhe kaurdiseni 5–7 minuta, derisa të marrë lehtë ngjyrë dhe të lëshojë lëngun. Kriposeni dhe piperoseni.

4. Orizi
Shtoni orizin (mos e lani!) dhe skuqeni lehtë 1–2 minuta duke e përzier vazhdimisht, që çdo kokërr të vishet me yndyrë.

5. Vera e bardhë
Hidhni verën dhe përzieni derisa alkooli të avullojë, duke lënë vetëm aromën e këndshme.

6. Shtimi gradual i bujonit
Shtoni një garuzhde me bujon të nxehtë dhe përzieni derisa orizi ta përthithë lëngun. Vazhdoni kështu, garuzhde pas garuzhde, duke përzier vazhdimisht.

7. Gatimi deri në perfeksion
Pas 18–22 minutash, orizi duhet të jetë kremoz, por në qendër pak i fortë.

8. Finalizimi
Hiqeni nga zjarri. Përzieni gjalpin e mbetur dhe parmixhanin. Provojeni dhe, nëse është e nevojshme, rregulloni shijen.

Sekrete të vogla për rizoton perfekte

• Mos e lani orizin – niseshteja i jep teksturën kremoze
• Përzieni shpesh, por me kujdes
• Rizoto duhet të jetë e lëngshme dhe kremoze, jo e thatë dhe jo si qull
• Shërbejeni menjëherë – rizoto nuk e duron pritjen

Ju bëftë mirë. /Telegrafi/

Kur mungon interesimi, ndershmëria dhe vizioni për të ardhmen, lidhja nuk ka shanse të zgjasë

Nëse në fillim të lidhjes e kapni veten duke arsyetuar vazhdimisht sjelljen e dikujt, në vend që të ndiheni të qetë dhe të sigurt, kjo zakonisht nuk është një fazë, por një sinjal. Një lidhje e shëndetshme nuk kërkon shpjegime, arsyetime dhe negociata të brendshme me vetveten. Pikërisht disa modele sjelljeje përsëriten shpesh te burrat që, në plan afatgjatë, kanë një jetë dashurie të keqe ose krejtësisht të munguar.

Në vijim janë shtatë zakone që përsëriten më shpesh te këta burra, sipas analizave popullore-psikologjike dhe teksteve të portalit YourTango, përcjell Telegrafi.

Nuk u intereson si ju ka shkuar dita
Nëse kurrë nuk ju pyesin si jeni, si ju ka shkuar puna apo çfarë ju shqetëson, por çdo bisedë e kthejnë tek vetja, kjo flet për mungesë serioze interesi. Studimet tregojnë se lidhjet mbijetojnë vetëm kur të dyja palët investojnë përafërsisht të njëjtin përpjekje. Kur ky ekuilibër prishet, marrëdhënia dobësohet ngadalë, por me siguri.

Gënjejnë shpesh, madje edhe për gjëra të vogla
Gënjeshtrat e vogla nuk janë të padëmshme. Këshilltari Alan Roger Currie shpjegon se burrat shpesh gënjejnë sepse besojnë se kështu mbrohen ose ruajnë një imazh të idealizuar për veten. Problemi është se gënjeshtra, me kalimin e kohës, e minon besimin dhe krijon një marrëdhënie ku e vërteta është gjithmonë në pikëpyetje.

Kurrë nuk shprehin ndjenjat
Mbyllja emocionale nuk do të thotë forcë. Kur një burrë nuk i ndan mendimet, ndjenjat apo frikërat e tij, mes partnerëve krijohet distancë. Afërsia pa komunikim të hapur thjesht nuk mund të ndërtohet, sado që pala tjetër të përpiqet ta “kuptojë”.

Nxjerrin më të keqen nga ju
Nëse pranë dikujt bëheni xhelozë, nervozë, të pasigurt ose vazhdimisht në prag konflikti, kjo nuk është rastësi. Sjellje të tilla shpesh fillojnë në mënyrë subtile, përmes komenteve dhe veprimeve të vogla, por me kohën grumbullohen dhe e dëmtojnë seriozisht marrëdhënien.

Gjithmonë kanë një arsyetim
Shtyrja e vazhdueshme e takimeve, planeve dhe marrëveshjeve me justifikime të pafundme zakonisht do të thotë një gjë: mungesë e përkushtimit të vërtetë. Një lidhje e shëndetshme kërkon kohë, prani dhe gatishmëri për të dalë nga zona e rehatisë. Pa këto, marrëdhënia mbetet në vendnumëro.

Sjellin më shumë ditë të këqija sesa të mira
Nëse lidhja prodhon më shumë stres sesa gëzim, ky është një alarm i qartë. Këshilltarja Janet Ong Zimmerman thekson se qëndrimi në një marrëdhënie të keqe nuk e bën ndarjen më të lehtë, por vetëm e thellon dëmin emocional. Injorimi i realitetit shpesh e zgjat vuajtjen.

Nuk planifikojnë një të ardhme të përbashkët
Mungesa e çdo vizioni për një të nesërme të përbashkët është një shenjë e fortë se marrëdhënia nuk ka themele. Investimi emocional në një lidhje pa perspektivë pothuajse gjithmonë çon në zhgënjim shtesë. Njohja e këtij momenti, sado e dhimbshme, shpesh sjell lehtësim afatgjatë.

Përfundimi është mjaft i qartë dhe aspak romantik. Burrat që i përsërisin këto modele sjelljeje zakonisht nuk mbeten vetëm sepse nuk kanë fat në dashuri, por sepse kurrë nuk e kanë ndryshuar mënyrën se si hyjnë në marrëdhënie. /Telegrafi/

Studimi nga Japonia zbulon se një bakter i zakonshëm në gojë lidhet me forma më të rënda të sklerozës multiple dhe me përkeqësim të ndjeshëm të gjendjes neurologjike

Shkencëtarët po zbulojnë gjithnjë e më shumë prova se sëmundjet e rënda të mishrave të dhëmbëve (parodontiti) nuk ndikojnë vetëm në gojë, por mund të kenë pasoja serioze edhe për sistemin nervor qendror, përmes inflamacionit kronik.

Tani, një studim i ri nga Universiteti i Hiroshimës në Japoni, i publikuar në revistën shkencore Scientific Reports, sugjeron se ekziston një lidhje e drejtpërdrejtë mes një bakteri oral dhe ashpërsisë së invaliditetit te pacientët me sklerozë multiple (MS).

Çfarë zbuluan studiuesit?

Ekipi japonez zbuloi se pacientët me sklerozë multiple që kishin sasi të lartë të bakterit Fusobacterium nucleatum në gojë, një bakter i zakonshëm te sëmundjet e mishrave të dhëmbëve, kishin shumë më shpesh invaliditet të moderuar deri të rëndë.

Ky invaliditet u mat me shkallën standarde EDSS (Expanded Disability Status Scale), e cila shkon nga 0 deri në 10. Pacientët me nivel të lartë të këtij bakteri:

kishin rreth 10 herë më shumë gjasa të kishin invaliditet të rëndë dhe 61.5% e tyre ishin në kategorinë e invaliditetit të moderuar ose të rëndë (EDSS ≥ 4), krahasuar me vetëm 18.6% te ata që kishin nivele të ulëta të këtij bakteri.

Pse është kjo e rëndësishme?

Skleroza multiple është një sëmundje kronike autoimune që dëmton mbështjellësin mbrojtës të nervave (mielinën) dhe çon në probleme serioze neurologjike, përfshirë:

• dobësi muskulore,
• probleme me ecjen,
• çrregullime të shikimit,
• lodhje të rëndë dhe invaliditet progresiv.

Shkaku i saktë i MS ende nuk dihet, por mendohet se luajnë rol infeksionet virale, duhanpirja, mungesa e vitaminës D dhe predispozita gjenetike.

Tani, infeksionet kronike në gojë po shfaqen si një faktor i ri i mundshëm për përkeqësimin e sëmundjes, transmeton Telegrafi.

Çfarë është parodontiti?

Parodontiti është një infeksion kronik bakterial që:

• shkakton inflamacion të vazhdueshëm në mishrat e dhëmbëve,
• shkatërron indin lidhës dhe kockën që mban dhëmbët,
• dhe shpesh përfundon me humbje të dhëmbëve.

Kjo sëmundje është shumë e përhapur në botë (prek rreth 40–60% të njerëzve) dhe tashmë dihet se rrit rrezikun për sëmundje të zemrës, diabet, artrit reumatoid.

“Boshti gojë-tru”: një lidhje e re e rrezikshme?

Profesor Masahiro Nakamori nga Spitali Universitar i Hiroshimës shpjegon: “Ndërsa mikrobiomi i zorrëve është studiuar gjerësisht te skleroza multiple, roli i mikrobiomës orale ka mbetur pothuajse i paeksploruar. Meqë goja është burim i rëndësishëm i inflamacionit kronik, kuptimi i kësaj lidhjeje mund të hapë rrugë të reja për parandalim dhe trajtim.”

Studiuesit zbuluan se kjo lidhje nuk u vu re te sëmundje të tjera të ngjashme neurologjike si: NMOSD (çrregullimi i spektrit të neuromielitit optik) dhe MOGAD, çka sugjeron se ky bosht 'gojë-truÇ mund të jetë specifik për sklerozën multiple.

“Bakteri-urë” që lidh gojën me trurin

Sipas profesor Hiroyuki Naito, Fusobacterium nucleatum mund të veprojë si një “bakter-urë”:

• lidh komunitetet bakteriale në biofilmin e dhëmbëve,
• ndërlidh inflamacionin oral me përkeqësimin neurologjik.

Edhe pasi studiuesit morën parasysh faktorë si mosha, kohëzgjatja e sëmundjes, numri i relapsave dhe tipi i sklerozës multiple, lidhja mbeti shumë e fortë.

Çfarë do të thotë kjo për pacientët?

Shkencëtarët theksojnë se kujdesi për shëndetin oral mund të mos jetë vetëm çështje dhëmbësh, por edhe çështje neurologjike.

Në të ardhmen do të studiohet nëse trajtimi i parodontitit dhe higjiena e rregullt orale, mund të ngadalësojnë përparimin e sklerozës multiple ose të lehtësojnë invaliditetin. /Telegrafi/

Grimi i vitit 2026 sjell nuanca më natyrale dhe elegante që theksojnë formën e buzëve pa qenë të tepruara – nga gështenja te kakaoja, terrakota dhe nude taupe

Viti i ri, si gjithmonë, sjell trende të reja në botën e bukurisë. Këtë herë, fokusi zhvendoset nga ngjyrat e forta dhe kontrastet e theksuara, drejt nuancave më të buta, më natyrale dhe më të rafinuara, të cilat e theksojnë bukurinë e buzëve pa i bërë ato të duken të tepruara.

Theksi vendoset te buzëkuqët që i afrohen ngjyrës natyrale të buzëve, që duken më bukur në lëkurë më të pjekur, japin një pamje më të njëtrajtshme dhe e theksojnë formën e buzëve në mënyrë elegante dhe të matur, transmeton Telegrafi.

Gështenja – ylli i vitit 2026

Nuanca e gështenjës është shumë më afër ngjyrës natyrale të buzëve sesa e kuqja klasike. Pikërisht për këtë arsye, ajo shkrihet më bukur me tonin e lëkurës, në vend që të krijojë kontrast të fortë. Rezultati është një pamje më harmonike, më e pjekur dhe më pak “e grimosur”.

Tonet kafe dhe gështenjë:

• qetësojnë skuqjen e fytyrës,
• e bëjnë lëkurën të duket më e njëtrajtshme,
• theksojnë formën e buzëve pa rënë në sy në mënyrë agresive.

Buzëkuqët në nuancë gështenjë duken veçanërisht bukur në lëkurë më të pjekur, sepse nuk krijojnë kontraste të forta, duken më të butë mbi linjat e holla dhe përshtaten shumë më lehtë me dritë të ndryshme dhe me stilin e ditës.

Rekomandimi ynë është një buzëkuq i lëngshëm në nuancë të ngrohtë gështenjë, me përfundim ultra-mat dhe qëndrueshmëri të gjatë.

Tonet e ngrohta janë çelësi i elegancës moderne

Ngjyrat e ngrohta në buzë japin një pamje të qetë, të sigurt në vete dhe jashtëzakonisht moderne. Prandaj nuk është çudi që, përveç gështenjës, këtë vit në trend hyjnë edhe disa nuanca të ngjashme. Ja katër favoritet kryesore:

Soft Cocoa – Nuancë kafe e çelët me nën-ton kremoz. Shumë moderne dhe e rafinuar, perfekte për pamje të pastër dhe natyrale.
Rosewood – Ngjyrë druri trëndafili me një prekje kafe. Më femërore se gështenja, por po aq elegante dhe e lehtë për t’u mbajtur çdo ditë.
Muted Terracotta – Një tullë e zbutur me bazë kafe. E ngrohtë, e pjekur dhe ideale për ato që e ndjejnë të kuqen klasike si shumë të fortë.
Taupe Nude – Një nuancë bezhë-kafe më e ftohtë. Shumë shik dhe me efekt pothuajse editorial, veçanërisht e bukur në stil minimalist. /Telegrafi/

Jetëgjatësia varet nga shumë faktorë: gjenetika, mënyra e jetesës, ushqimi, stresi, aktiviteti fizik… por gjithnjë e më shumë studime sugjerojnë se edhe grupi i gjakut mund të luajë një rol të rëndësishëm në sa gjatë dhe sa shëndetshëm jetojmë

Çdo grup gjaku ka veçoritë, përparësitë dhe dobësitë e veta, por sipas hulumtimeve shkencore, një grup gjaku duket se ka një avantazh të dukshëm kur bëhet fjalë për rezistencën ndaj sëmundjeve dhe jetëgjatësinë – grupi 0.

Studime të shumta kanë treguar se personat me grup gjaku 0 kanë rrezik më të ulët për sëmundje kardiovaskulare, përfshirë infarktin e zemrës dhe goditjen në tru. Po ashtu, tek ata vërehet rrezik më i vogël për disa lloje kanceri, veçanërisht për kancerin e stomakut dhe të pankreasit.

Një nga shpjegimet kryesore lidhet me faktin se gjaku i grupit 0 ka më pak faktorë që nxisin mpiksjen e gjakut. Meqenëse shumica e infarkteve dhe goditjeve në tru shkaktohen pikërisht nga mpiksjet e gjakut, kjo veçori u jep këtyre personave një avantazh biologjik shumë të rëndësishëm.

Rezistenca më e madhe ndaj sëmundjeve serioze, në mënyrë logjike, do të thotë edhe më shumë gjasa për një jetë më të gjatë, transmeton Telegrafi.

Një studim i rëndësishëm, i publikuar në revistën shkencore PLOS Genetics, i udhëhequr nga profesori Stuart Kim nga Universiteti Stanford, ka analizuar gjenet e mbi 800 personave mbi 100 vjeç dhe rreth 5.400 personave në të 90-at. Rezultatet treguan se personat që jetojnë shumë gjatë kanë më pak gjene që lidhen me sëmundje kronike, pra thjesht… sëmuren më rrallë.

Studiuesit identifikuan katër gjene kyçe që lidhen me shpejtësinë e plakjes, ndër to:

• një gjen që lidhet me ndarjen e qelizave,
• një gjen i lidhur drejtpërdrejt me grupin e gjakut,
• një gjen që ndikon në rrezikun për Alzheimer,
• dhe një gjen i lidhur me jetëgjatësinë.

Dhe pikërisht këtu del sërish në pah grupi i gjakut 0: ai rezultoi të ishte më i shpeshti tek personat që jetojnë mbi 100 vjet.

“Ne zbuluam se njerëzit jetojnë më gjatë, të paktën pjesërisht, sepse nuk sëmuren aq shpesh,” ka thënë profesori Kim. Ai shton se ka shumë gjasa që këta njerëz të kenë edhe mekanizma mbrojtës kundër plakjes, të cilët shkenca ende nuk i ka zbuluar plotësisht.

Natyrisht, ekspertët theksojnë se grupi i gjakut nuk është një garanci për jetë të gjatë. Ai është vetëm një nga shumë faktorët. Mënyra e jetesës, ushqimi i shëndetshëm, aktiviteti fizik, gjumi, menaxhimi i stresit dhe shmangia e zakoneve të dëmshme mbeten vendimtare.

Por një gjë është gjithnjë e më e qartë: nëse keni grup gjaku 0, biologjia juaj ju jep një avantazh të vogël – ndërsa pjesën tjetër duhet ta bëni vetë. /Telegrafi/

Në Jakutsk, ajri të djeg si akulli, vetura nuk guxon të fiket natën dhe toka nuk shkrin kurrë. Megjithatë, mbi 350 mijë njerëz jetojnë aty çdo ditë

Kur te ne temperaturat zbresin nën zero, shumëkush mezi del nga shtëpia. Por këto ditë duken pothuajse pranverore krahasuar me atë që përjetojnë banorët e Jakutskut, qytetit më të ftohtë në botë. Ky qytet rus, që ndodhet rreth 450 kilometra në jug të Rrethit Arktik, përjeton rregullisht temperatura prej -45°C, ndërsa mesatarja e janarit shkon rreth -50°C. Rekordi absolut i të ftohtit, -71°C, është matur në fshatin Ojmjakon, i cili konsiderohet vendi i banuar më i ftohtë në planet.

Në këtë klimë ekstreme, ajri është aq i ftohtë sa të mpin lëkurën brenda pak minutash. Frymëmarrja bëhet e dhimbshme, qerpikët ngrijnë, ndërsa metali të “djeg” po ta prekësh me dorë të zhveshur. Ngrirjet janë rrezik i përditshëm dhe njerëzit dalin nga shtëpia vetëm të mbështjellë me disa shtresa rrobash speciale. Edhe pështyma ngrin para se të prekë tokën.

Jakutsku është ndërtuar mbi permafrost, tokë që nuk shkrin kurrë, as në verë. Për këtë arsye, ndërtesat nuk ndërtohen drejtpërdrejt mbi tokë, por mbi shtylla, që nxehtësia e tyre të mos e shkrijë dhe destabilizojë bazamentin. Tubat e ujit dhe kanalizimit janë të izoluar në mënyrë ekstreme ose vendosen mbi tokë. Në disa zona, sidomos në fshatra si Ojmjakoni, nuk ka fare kanalizim, sepse tubat do të ngrinin, prandaj tualetet ndodhen jashtë shtëpisë edhe kur jashtë është -50°C.

Për të mos lejuar që ajri polar të hyjë drejtpërdrejt brenda, shumë shtëpi dhe ndërtesa kanë dy ose edhe tre dyer njëra pas tjetrës, si një zonë tampon që ruan nxehtësinë. Shkallët e jashtme shpesh mbulohen me goma ose tapete, sepse gjithçka është vazhdimisht e ngrirë dhe rrëshqitëse, transmeton Telegrafi.

Edhe makinat këtu 'jetojnë' ndryshe. Ata që nuk kanë garazhe të ngrohura, i lënë motorët ndezur gjithë natën, sepse në të kundërt, në mëngjes nuk do të mund t’i ndezin më. Nafta dhe vaji i motorit ngurtësohen nga të ftohtit. Edhe telefonat dhe kamerat ngrijnë dhe fiken pas pak minutash jashtë.

Në tregje, peshqit shiten të ngrirë, të drejtë si shkopinj druri. Prerja bëhet me sëpatë ose sharrë, jo me thikë. Ushqimi ruhet natyrshëm në të ftohtë, pa frigorifer. Paradoksi është se gjatë verës, kur temperaturat mund të ngjiten edhe mbi 30°C, qyteti përballet me shumë mushkonja, sepse ndodhet pranë lumit Lena ka shumë ujëra të ndenjura edhe pse toka poshtë mbetet gjithmonë e ngrirë.

Jakutsku ka rreth 355 mijë banorë, të cilët merren kryesisht me blegtori, peshkim dhe industri minerare. Në reportazhe, shumë prej tyre thonë se trupi dhe mendja thjesht mësohen me këtë klimë. “Për ne, kjo është normale”, thonë. Fëmijët zakonisht shkojnë në shkollë edhe në -40°C; mësimi anulohet vetëm kur temperatura bie nën -50°C.

Në këtë qytet, syzet mund të ngjiten në fytyrë po t’i prekësh me dorë të zhveshur, metali të djeg nga të ftohtit njësoj si zjarri, ndërsa në varreza hapja e një varri është pothuajse e pamundur, sepse toka është e fortë si betoni.

Jakutsku nuk është thjesht qyteti më i ftohtë në botë. Ai është dëshmi e jashtëzakonshme se deri ku mund të shkojë përshtatja e njeriut dhe se edhe në kushtet më ekstreme të planetit, jeta gjen mënyrën për të vazhduar. /Telegrafi/

A është kjo një dhunti apo një thirrje e brendshme për të mbijetuar përmes fjalës? Për shumë prej nesh, poezia nuk është as luks e as hobi, por mënyra më e heshtur për të marrë frymë emocionalisht

Shkruan: Antigona Gashi

Shumë gra dhe sidomos krijuese të reja ndiejnë një nevojë të brendshme për të shkruar. Jo sepse ëndërrojnë domosdoshmërisht botime apo famë, por sepse brenda tyre ka diçka që kërkon të dalë: një mendim që nuk di ku të shkojë, një ndjenjë që nuk di si të thuhet, një dhimbje që nuk gjen fjalë në bisedat e zakonshme.

Shumë poete thonë se nuk e kanë zgjedhur poezinë, ajo i ka zgjedhur ato. Sepse ka gjëra që nuk mund t’i thuash askujt. Ka histori që, nëse mbeten brenda, dhembin edhe më shumë. Maya Angelou e ka thënë bukur: “Nuk ka dhimbje më të madhe sesa të mbash brenda vetes një histori të patreguar.”

Shumë vajza fillojnë të shkruajnë fshehurazi, në një fletore që nuk ia tregojnë askujt. Shkruajnë kur janë të trishtura, kur janë të dashuruara, kur ndihen të vetmuara, kur nuk guxojnë t’ia thonë askujt çfarë ndiejnë. Poezia bëhet shoqja e tyre e parë e besueshme.

Disa gra fillojnë të shkruajnë pas një humbjeje: pas një ndarjeje, pas vdekjes së dikujt të dashur, pas një zhgënjimi të madh. Jo sepse duan të bëhen shkrimtare, por sepse dhimbja kërkon dalje. Fjala bëhet mënyra më e sigurt për të mos u mbytur brenda vetes.

Nga ana psikologjike, shkrimi i poezisë funksionon shpesh si një formë vetë-terapie. Kur i hedh ndjenjat në letër, fillon t’i kuptosh më mirë. Fillon ta emërtosh ankthin, frikën, trishtimin, zemërimin. Shumë psikologë e konsiderojnë shkrimin kreativ si mënyrë për të ulur tensionin emocional dhe për të përpunuar dhimbjen.

Sylvia Plath ka thënë: “Shkruaj sepse ka një zë brenda meje që nuk rri dot i heshtur.” Këtë zë e kanë shumë gra dhe vajza të reja. Shpesh u thuhet se janë “shumë të ndjeshme”, “shumë emocionale”, “i marrin gjërat shumë afër zemrës”. Poezia bëhet vendi ku kjo ndjeshmëri nuk është dobësi, por mënyrë për ta kuptuar botën dhe veten.

Ka gra që nuk kanë me kë të flasin. Nuk duan t’i ngarkojnë fëmijët, nuk ndihen të kuptuara nga familja, nuk kanë shoqe që t’i dëgjojnë vërtet. Atëherë shkruajnë. Letra bëhet vendi ku mund të jenë të sinqerta pa u frikësuar.

Shumë vajza shkruajnë për trupin e tyre, për pasiguritë, për frikën se nuk janë “mjaftueshëm të bukura”, “mjaftueshëm të zonjat”, “mjaftueshëm të mira”. Poezia bëhet vendi ku e pranojnë veten.

Disa shkruajnë për të ruajtur kujtime: për nënën, për fëmijërinë, për një dashuri të humbur, për një shtëpi që nuk ekziston më. Poezia bëhet mënyrë për ta ndalur pak kohën dhe për të mos i lënë gjërat e dashura të zhduken.

Shumë prej nesh ndihen të padëgjuara në familje, në punë, në shoqëri. Flasim, por askush nuk na dëgjon vërtet. Në poezi, zëri ynë më në fund ekziston.

Nga ana shpirtërore, poezia është si një bisedë e heshtur me veten. Ndonjëherë si lutje, ndonjëherë si rrëfim. Ajo ndihmon të kuptosh pse disa plagë nuk mbyllen shpejt, pse disa kujtime kthehen vazhdimisht, pse disa gjëra nuk largohen edhe kur do.

Në këtë kuptim, poezia ka edhe vlerë shëndetësore për shpirtin. Nuk i shëron të gjitha, por e bën barrën më të lehtë. Të ndihmon të marrësh frymë.

Shpesh, poezia nuk shkruhet për lexuesin. Shkruhet për vetë njeriun që po e shkruan. Që të mos shpërthejë nga brenda. Që të mos heshtë. Që të mos e humbasë veten.

Në heshtjen time…

Për mua, poezia është strehë. Është vendi ku mund të jem e lodhur, e pasigurt dhe e ndjeshme, pa pasur nevojë të shtirem e fortë. Është mënyra ime për t’i vënë fjalë asaj që ndiej dhe për t’i dhënë formë asaj që, përndryshe, do të mbetej e pashprehur.

Shkrimi më ndihmon të kuptoj veten dhe të mos i mbaj të gjitha brenda. Vargjet kanë një fuqi të çuditshme: nga një detaj i vogël krijojnë kuptim dhe nga një dhimbje e madhe bëjnë fjalë që mund të mbahen. Ato i japin peshë asaj që dhemb dhe dritë asaj që mezi shihet.

Poezia është kërkim i bukurisë dhe, si e tillë, kurrë nuk është e kotë. Por besoj edhe se ajo duhet të flasë për jetën ashtu siç është, pa zbukurime të rreme dhe pa frikë nga e vërteta.

Unë besoj se shkrimi i poezisë nuk mund të mësohet, sepse asnjë art i vërtetë nuk mund të mësohet. Pa talent të lindur nuk ka vepër artistike. Frymëzimi vjen në çast: është një shpërthim që të vërshon në sy, që të ngulitet në fyt, që papritur të përfshin të gjitha shqisat. Duhet ta presësh i përgatitur. Ai të përplas në një moment dhe, nëse nuk i përgjigjesh menjëherë, ai zhduket. Nuk merret me zemra mosmirënjohëse.

Shkrimi i poezisë për mua është një balsam i vërtetë për shpirtin.

Dhe ndonjëherë, unë nuk shkruaj për të qenë e fortë.
Shkruaj për të mbijetuar. /Telegrafi/

Fjalë që nuk të përkëdhelin, por të zgjojnë dhe të vënë përballë pyetjeve që shumica i shmang për veten dhe jetën e tyre

Sigmund Freud, themeluesi i psikoanalizës, shpesh perceptohet gabimisht si provokator ose pesimist. Megjithatë, pas mendimeve të tij fshihet një urtësi brutalisht e sinqertë për natyrën njerëzore, vetëbesimin dhe forcën e brendshme. Këshillat e tij nuk janë të zbukuruara, ato janë të destinuara për ata që janë gati ta shikojnë të vërtetën në sy.

Ja katër mendime të Frojdit që edhe sot mund t’i ndihmojnë gratë ta kuptojnë më mirë veten dhe jetën e tyre, transmeton Telegrafi.

1. Pse nuk kam “njeriun e duhur” pranë meje?

“Ne nuk e zgjedhim njëri-tjetrin rastësisht. Ne takojmë vetëm ata që tashmë ekzistojnë në nënvetëdijen tonë.”

Shumë gra besojnë se “u përsëritet gjithmonë i njëjti tip burri” thjesht nga fati i keq. Frojdi do të thoshte, kjo nuk është rastësi. Ne tërhiqemi nga modele që i mbajmë brenda vetes, shpesh pa e kuptuar.

Derisa të bëhemi të vetëdijshme për nevojat tona, frikërat dhe kufijtë tanë, do të zgjedhim partnerë që e konfirmojnë atë që tashmë mendojmë për veten. Dashuria nuk fillon me takimin me një person tjetër, por me takimin me vetveten.

2. Pse nuk kam sukses në jetë?

“Madhësia e personalitetit matet me madhësinë e problemit që mund ta shqetësojë.”

Suksesi nuk u përket më të zëshmëve, por më të qëndrueshmëve. Gruaja e fortë nuk është ajo që nuk bie kurrë, por ajo që nuk thyhet nga gjërat e vogla.

Qetësia, këmbëngulja dhe disiplina janë shpesh cilësi të padukshme, por pikërisht ato ndërtojnë rezultate. Forca nuk bërtet, ajo hesht dhe punon.

3. Pse kam vetëbesim të ulët?

“Para se t’i diagnostikoni vetes depresion ose vetëvlerësim të ulët, kontrolloni nëse jeni të rrethuar nga njerëzit e gabuar.”

Vetëbesimi nuk ndërtohet me afirmime para pasqyrës, por me vepra. Gruaja që ka arsye për t’u krenuar, për dijen, punën dhe rezultatet e saj, nuk varet nga mendimi i të tjerëve.

Nëse vazhdimisht kërkoni konfirmim nga jashtë, kjo nuk është shenjë modestie, por zbrazëtie. Fillimisht investoni në veten tuaj, vetëm atëherë do ta dini sa vleni.

4. A po rritem apo po stagnoj?

“E vetmja person me të cilin duhet të krahasoheni është ai që ishit dje.”

Rritja nuk është glamuroze. Ajo shihet në hapa të vegjël: në zgjedhje të ndryshme, në reagime më të pjekura, në një këndvështrim më të qetë ndaj jetës.

Pyeteni veten:

• A mendoj sot ndryshe nga para pesë vjetësh?
• A janë qëllimet e mia më të qarta?
• A jam më afër vetes apo më larg?

Stagnimi fillon në momentin kur dorëzohemi dhe fajin ia hedhim botës.

Zhvillimi fillon kur marrim përgjegjësi - qetë, pa justifikime.

Frojdi nuk na ngushëllon - ai na zgjon.

Mesazhi i tij është i qartë: ndryshimi nuk vjen nga jashtë. Ai fillon në momentin kur ndalojmë së mashtruari veten dhe vendosim të punojmë me veten. /Telegrafi/

Nëse nuk reagoni menjëherë, por vëzhgoni dhe dëgjoni, psikologët thonë se mendja juaj funksionon ndryshe nga e shumicës

Të gjithë kemi qenë të paktën një herë në situatë kur dikush na ka gënjyer. Disa njerëz menjëherë dyshojnë se diçka nuk shkon, të tjerë zemërohen, ndërsa një grup i tretë duket çuditërisht i qetë dhe i përmbajtur – thuajse sikur e dinin që në fillim se e vërteta nuk u tha.

Sipas ekspertëve, mënyra se si reagojmë ndaj gënjeshtrës mund të tregojë shumë për nivelin e inteligjencës sonë, por jo në kuptimin klasik të IQ-së, por në kuptimin e aftësisë për të kuptuar njerëzit, motivet e tyre dhe për të menaxhuar emocionet tona.

Inteligjenca nuk është vetëm logjikë

Kur flasim për mënyrën se si njerëzit reagojnë ndaj gënjeshtrës, është e rëndësishme të kuptojmë se inteligjenca e vërtetë nuk është vetëm aftësia për të zgjidhur probleme matematikore apo logjike. Psikologët theksojnë se njerëzit inteligjentë shpesh kanë të zhvilluar inteligjencën emocionale dhe sociale – pra, aftësinë për të dalluar emocionet e të tjerëve, por edhe për të kontrolluar reagimet e veta në marrëdhënie me njerëzit.

Kjo do të thotë se ata nuk reagojnë impulsivisht, as vetëm mbi bazën e instinktit, por analizojnë situatën përpara se të nxjerrin përfundime.

Nuk panikosen dhe nuk reagojnë menjëherë

Një nga shenjat më tipike të njerëzve inteligjentë kur përballen me një gënjeshtër është se nuk akuzojnë menjëherë dhe nuk e mbyllin bisedën pa prova. Përkundrazi, ata:

• ruajnë qetësinë dhe nuk e ndërpresin menjëherë personin,
• dëgjojnë me kujdes gjithçka që thuhet,
• i kushtojnë vëmendje kontekstit, jo vetëm miteve të zakonshme, si ideja se “njerëzit që shmangin kontaktin me sy gënjejnë”.

Ekspertët theksojnë se ky është një nga mitet më të përhapura në psikologji: njerëzit që shmangin kontaktin me sy nuk gënjejnë domosdoshmërisht, ata mund të jenë nervozë, të turpshëm ose nën stres.

Kjo qasje e qetë dhe e menduar tregon aftësinë për të ndarë emocionet nga faktet, transmeton Telegrafi.

Kërkojnë shenja të holla, jo reagime sipërfaqësore

Njerëzit me inteligjencë më të zhvilluar nuk mjaftohen vetëm me gjuhën e trupit apo me gjeste të ngadalta. Ata i kushtojnë vëmendje asaj çfarë thuhet dhe si ndërtohet rrëfimi.

Psikologët theksojnë se çelësi shpesh qëndron te dinamika e të folurit: duhet vëzhguar hezitimi, vonesa midis pyetjes dhe përgjigjes, si dhe mungesa e detajeve konkrete.

Me fjalë të tjera, një përgjigje e sinqertë zakonisht vjen shpejt dhe natyrshëm, ndërsa një gënjeshtër kërkon më shumë përpjekje mendore për të tingëlluar bindëse.

Inteligjentët i dallojnë motivet, jo vetëm fjalët

Sigurisht, aftësia për të zbuluar gënjeshtrën nuk është universale, madje as te njerëzit shumë të aftë në marrëdhënie shoqërore. Në disa raste, empatia e lartë mund ta vështirësojë zbulimin e gënjeshtrës, sepse njerëzit empatikë priren t’u besojnë të tjerëve.

Megjithatë, ajo që e dallon reagimin inteligjent është kombinimi i mendimit kritik dhe kontrollit emocional. Në vend që të gjykojnë menjëherë, këta njerëz bëjnë pyetje, vlerësojnë motivet dhe mbledhin informacion përpara se të nxjerrin përfundimin se janë mashtruar.

Ata nuk gjykojnë shpejt – por veprojnë me mend

Në praktikë, kjo do të thotë se kur një person inteligjent përballet me një gënjeshtër, ai nuk do:

• të kthehet menjëherë me akuza,
• të tërhiqet në mënyrë dramatike,
• ose të lejojë që zemërimi ta marrë situatën në dorë.

Përkundrazi, ai zakonisht do:

• të qëndrojë i qetë dhe të vëzhgojë sjelljen e personit që gënjen,
• të përpiqet të kuptojë pse është shfaqur gënjeshtra,
• ta orientojë bisedën drejt fakteve dhe logjikës dhe vetëm atëherë të formojë reagimin e tij.

Ky qëndrim i menduar jo vetëm që ndihmon në zbulimin më të saktë të gënjeshtrës sesa reagimet impulsive, por tregon edhe pjekuri emocionale dhe kuptim të thellë të njerëzve – dy nga shtyllat kryesore të inteligjencës së vërtetë. /Telegrafi/

Magjistre e stomatologjisë, modele dhe nënë e tre djemve, ajo është dashuria e parë e Lionel Messit dhe shtylla emocionale e familjes që qëndron pas një prej historive më të bukura të futbollit botëror

Antonela Roccuzzo, bashkëshortja e Lionel Messit, shpesh përshkruhet si një nga gratë më të arsimuara dhe më të bukura në botën e sportit. Ajo është rritur në Rosario, qytetin e tretë më të madh të Argjentinës, pikërisht në të njëjtën lagje ku Lionel Messi kaloi fëmijërinë e tij. Historia e tyre është shumë më tepër sesa një përrallë dashurie, është një tregim për miqësinë, dashurinë që zgjat me dekada dhe mbështetjen e ndërsjellë.

Antonela dhe Messi njihen që nga fëmijëria, ndërsa rrugët e tyre u kryqëzuan përmes mikut të Messit, Lucas Scaglia, i cili ishte edhe kushëriri i Antonelës dhe luante me Messin në ekipet e reja të Newell’s Old Boys. Thuhet se që në fillim ata ishin miq shumë të afërt, ndërsa dashuria u zhvillua natyrshëm, hap pas hapi, teksa rriteshin së bashku në qytetin e tyre të lindjes. Miqtë e familjes shpesh tregojnë se lidhja e tyre ka qenë gjithmonë e qetë, larg skandaleve dhe vëmendjes së panevojshme publike, transmeton Telegrafi.

Dashuri që zgjat me dekada

Çifti e bëri publike lidhjen e tyre për herë të parë në vitin 2009, pas ndeshjes Barcelona – Espanyol, kur u shfaqën së bashku në një festival në Sitges. Vite më vonë, në intervista të ndryshme, ata kanë treguar se ndjenjat e tyre u ndërtuan ngadalë, mbi themelet e miqësisë dhe respektit të ndërsjellë.

Në vitin 2017, Lionel Messi dhe Antonela Roccuzzo u martuan në një ceremoni madhështore në Rosario, e cila nga mediat u quajt “dasma argjentinase e shekullit”. Mes të ftuarve ishin shumë yje të njohur botërorë, përfshirë Shakirën dhe Gerard Piqué, ish-bashkëlojtarin e Messit. Sot, çifti ka tre djem: Thiago (lindur më 2012), Mateo (2015) dhe Ciro (2018). Të tre djemtë duket se e kanë trashëguar pasionin për futbollin nga i ati, ndërsa më i madhi, Thiago, tashmë stërvitet me ekipet e reja të Inter Miami. Ata që i njohin nga afër tregojnë se Thiago është më i qetë dhe i matur, Mateo më energjiku dhe shakaxhiu i familjes, ndërsa Ciro është “i vogli i përkëdhelur”, që sjell gjithmonë gjallëri në shtëpi.

gettyimages

Antonela është e njohur për përkushtimin e saj të jashtëzakonshëm ndaj rolit të nënës dhe shpesh ka theksuar se prioriteti i saj absolut janë fëmijët. Ajo dhe Messi përpiqen t’u ofrojnë atyre një fëmijëri sa më normale, larg presionit të famës dhe kamerave, duke ruajtur një stil jetese të thjeshtë dhe familjar, pavarësisht pasurisë dhe statusit që kanë.

Antonela Roccuzzo – e arsimuar, e suksesshme dhe e përkushtuar

Antonela nuk është vetëm partnerja e një legjende të futbollit, ajo është edhe një grua shumë e arsimuar. Pas përfundimit të studimeve bazë në fushën e shkencave humane dhe shoqërore, ajo vendosi të vazhdojë studimet pasuniversitare në stomatologji dhe u diplomua si magjistre e stomatologjisë.

Edhe pse në një moment vendosi t’i vërë ambiciet akademike në plan të dytë për të qenë pranë Messit, Antonela arriti të ndërthurë jetën profesionale me atë familjare. Ajo u shpërngul nga Argjentina në Barcelonë, ku ishte pranë Lionel Messit gjatë viteve të tij më të suksesshme, por njëkohësisht ndërtoi edhe profilin e saj profesional dhe publik. Për shumë vite ajo ka refuzuar ta përdorë famën e bashkëshortit për publicitet personal, duke pranuar vetëm më vonë bashkëpunime të zgjedhura me marka të mëdha ndërkombëtare.

Modele, influencuese dhe entuziaste e fitness-it

Antonela është gjithashtu një modele e njohur, që ka bashkëpunuar me shumë marka të mëdha ndërkombëtare. Në Instagram ajo numëron mbi 40 milionë ndjekës, ndërsa popullariteti i saj nuk lidhet vetëm me pamjen, por edhe me stilin e shëndetshëm të jetesës dhe përkushtimin ndaj aktivitetit fizik. Ajo shpesh publikon fotografi nga palestra, shumë herë edhe së bashku me Messin, duke promovuar disiplinën, këmbënguljen dhe kujdesin për trupin.

Miqtë e përshkruajnë si një person shumë të thjeshtë, jo snob, dhe si njeriun që arrin ta mbajë familjen të bashkuar dhe jetën e Messit të balancuar, larg kaosit të famës dhe presionit të vazhdueshëm mediatik.

Krenari dhe mbështetje në sukseset e Messit

Kur Lionel Messi e udhëhoqi Argjentinën drejt titullit të kampionit të botës në vitin 2022 në Katar, Antonela ishte pranë tij, duke e mbështetur nga tribunat. Pas finales dramatike kundër Francës, që përfundoi 3-3 dhe më pas me fitoren e Argjentinës 4-2 me penallti, Antonela i dërgoi një mesazh emocional bashkëshortit të saj, duke theksuar këmbënguljen, përpjekjen dhe luftën e tij frymëzuese deri në fund.

Për Antonelën, suksesi i Messit nuk është vetëm një fitore sportive, është dëshmi e mbështetjes së ndërsjellë, e dashurisë dhe e forcës për t’i kapërcyer së bashku të gjitha sfidat e jetës. Miqtë e çiftit shpesh thonë se Messi e konsideron Antonelën personin e vetëm që e qetëson vërtet para ndeshjeve të mëdha dhe vendimeve të rëndësishme.

Kombinimi perfekt i bukurisë, inteligjencës dhe dashurisë

Sot, Antonela është shumë më tepër sesa “gruaja e një legjende të futbollit”, ajo është simbol i gruas moderne që arrin të balancojë familjen, karrierën dhe jetën publike. Historia e saj tregon se është e mundur të bashkohen arsimi, disiplina personale, familja dhe dashuria, dhe se mbështetja e vërtetë mund t’i bëjë edhe ëndrrat më të mëdha të realizueshme. /Telegrafi/

Pse vitaminat B6, E dhe C nuk janë gjithmonë të padëmshme dhe kur doza e gabuar bëhet rrezik

Në vitet e fundit, suplementet ushqimore janë bërë pjesë e përditshme e shumë njerëzve. Vitamina B6, E dhe C merren shpesh “për nerva”, “për imunitet” ose “për zemrën”, pa u menduar shumë për dozën dhe kohëzgjatjen. Megjithatë, studimet shkencore dhe përvoja klinike tregojnë se vitaminat nuk janë gjithmonë të padëmshme, sidomos kur merren në doza të larta dhe për një kohë të gjatë.

Ekspertët e National Institutes of Health (NIH) dhe European Food Safety Authority (EFSA) theksojnë se, në megadoza, disa vitamina nuk sillen më si ushqyes, por si substanca me efekt farmakologjik, të afta të shkaktojnë pasoja të padëshiruara. Pikërisht vitaminat B6, E dhe C janë shembuj të mirë se pse parimi “më shumë është më mirë” nuk vlen gjithmonë.

Vitamina B6, e njohur si piridoksinë, është e nevojshme për funksionimin e nervave dhe metabolizmin, por vetëm në sasi shumë të vogla. Nevoja ditore për një të rritur është rreth 1.3 deri në 1.7 mg. Kur merret për muaj ose vite në doza të larta, sidomos mbi 25–50 mg në ditë, studimet e publikuara në revista neurologjike dhe të përmbledhura nga NIH kanë treguar rritje të rrezikut për dëmtime të nervave periferikë. Këto dëmtime shfaqen me mpirje, ndjesi shpimi gjilpërash, djegie në duar dhe këmbë, madje edhe vështirësi në ecje. Në disa raste, përmirësimi pas ndërprerjes së suplementit është i ngadalshëm dhe jo gjithmonë i plotë, transmeton Telegrafi.

Edhe vitamina E, e njohur si antioksidant i fuqishëm, nuk është pa rrezik kur merret pa kontroll. Doza ditore e rekomanduar është rreth 15 mg, ndërsa shumë suplemente përmbajnë qindra njësi ndërkombëtare (IU). Meta-analiza të publikuara në BMJ, Annals of Internal Medicine dhe rishikime të Cochrane Collaboration tregojnë se përdorimi i dozave të larta, veçanërisht mbi 200–400 IU në ditë, lidhet me rritje të rrezikut për gjakderdhje dhe goditje hemorragjike në tru. Ky rrezik është edhe më i madh te personat që përdorin aspirinë ose barna për hollimin e gjakut. Studimi i madh SELECT, i botuar në JAMA, nuk gjeti përfitime mbrojtëse nga vitamina E, por ngriti shqetësime për përdorimin e saj afatgjatë në doza të larta.

Vitamina C, ndoshta më e përdorura nga të gjitha, konsiderohet relativisht e sigurt, por edhe këtu doza bën diferencën. Nevoja ditore është rreth 75–90 mg, ndërsa shumë njerëz marrin 1 ose 2 gramë në ditë “për imunitet”. Sipas NEJM, BMJ dhe JAMA Internal Medicine, dozat e larta të vitaminës C mund të shkaktojnë shqetësime gastrointestinale dhe diarre, ndërsa te personat e predispozuar rrisin rrezikun për formimin e gurëve në veshka. Studimet tregojnë se përfitimi imunitar nuk rritet proporcionalisht me dozën, ndërsa rreziku po.

Mesazhi që del nga literatura shkencore është i qartë: suplementimi nuk duhet të bëhet sipas këshillave të internetit apo trendeve, por sipas nevojës reale të organizmit. Vitaminat duhen marrë në dozat e duhura, për kohën e duhur dhe me qëllim të qartë. Analizat laboratorike, gjendja shëndetësore dhe terapia që përdorni janë faktorë kyç që duhen marrë parasysh.

Në fund, ekspertët theksojnë një parim të thjeshtë, por shumë të rëndësishëm: suplementet nuk janë karamele dhe vitamina nuk është gjithmonë sinonim i sigurisë. Kur keni dilema, këshilla mjekësore është gjithmonë zgjidhja më e sigurt. /Telegrafi/

Krizantema indiane simbolizon forcën dhe qetësinë, ndërsa me paqen dhe bukurinë e saj krijon harmoni në jetën tuaj

Kur bëhet fjalë për lulet e dimrit, krizantema indiane zë një vend të veçantë, sepse është simbol i butësisë dhe qëndrueshmërisë, gjë që e bën zgjedhje perfekte për zbukurimin e shtëpisë dhe kopshtit.

Krizantema indiane, ndryshe nga llojet e tjera si krizantema koreane apo ajo e kopshtit, zakonisht ka lule më të vogla dhe më delikate dhe është e përshtatur për kultivim në klimë më të butë.

Krizantemat koreane, për shembull, njihen për lulet e tyre më të mëdha dhe ngjyrat e theksuara, nga e verdha dhe portokallia deri te e kuqja e thellë, ndërsa krizantema indiane është më shpesh në tone të buta, si e bardha dhe rozë.

Krizantema e kopshtit është më rezistente ndaj kushteve të ftohta dhe ka rritje më të dendur e më të pasur, ndaj përdoret shpesh për dekorimin e shtigjeve, ndërsa krizantema indiane, me pamjen e saj delikate, përshtatet më mirë si dekor i butë në vazo dhe kopshte më të vogla, transmeton Telegrafi.

Karakteristikat e krizantemës indiane

Pamja: Ka lule të pasura në nuanca të bardha, të verdha, rozë dhe vjollcë, shpesh me qendër të theksuar.
Madhësia: Lartësia e bimës mund të variojë nga 30 deri në 90 cm, në varësi të llojit dhe kushteve të rritjes.
Sezoni i lulëzimit: Lulëzon në fund të verës dhe gjatë vjeshtës, duke zbukuruar kopshtet në kohën kur shumica e luleve fillojnë të zbehen.
Rezistenca: E njohur për qëndrueshmërinë e saj, krizantema mund t’i përballojë temperaturat më të ulëta, gjë që e bën të përshtatshme për klima të buta dhe më të ftohta.

Kuptimi dhe simbolika e krizantemës

Në kulturën aziatike, krizantema përfaqëson gëzimin, jetëgjatësinë dhe paqen. Në feng shui rekomandohet si një lule që sjell harmoni dhe fat të mirë në shtëpi, prandaj është një zgjedhje e shpeshtë për dekorimin e hapësirave, veçanërisht në periudhën e vjeshtës.

Në shumë kultura, krizantema është simbol i bukurisë, ndërsa në Japoni lidhet me qetësinë dhe ekuilibrin shpirtëror.

Kultivimi dhe kujdesi për krizantemën indiane

Edhe pse duket delikate, krizantema është një bimë e qëndrueshme që kërkon kujdes të moderuar dhe është ideale si për adhuruesit e kopshtarisë, ashtu edhe për ata që sapo po zbulojnë botën e bimëve.

Këshilla për kultivim

Pozicioni: Rritet më së miri në vende me diell dhe dritë të mjaftueshme, por e toleron edhe hijen e lehtë.
Toka: Preferon tokë të drenazhuar mirë dhe pak acidike; mund të shtoni materie organike si komposti.
Ujitja: Ujiteni rregullisht, por shmangni mbingopjen e tokës, pasi lagështia e tepërt mund të shkaktojë kalbjen e rrënjëve.
Plehërimi: Gjatë sezonit të lulëzimit, shtoni herë pas here pleh të pasur me fosfor për lule më të shëndetshme dhe më të dendura.
Krasitja: Pas lulëzimit rekomandohet krasitja e pjesëve të thata dhe të dëmtuara, gjë që nxit rritjen e re në sezonin pasues.

Krizantema indiane nuk është vetëm një lule dekorative, ajo është një magjistare e vërtetë në kopsht dhe në shtëpi. Me petalet e saj të buta sjell elegancë, ndërsa njëkohësisht simbolizon forcën dhe qetësinë.

Shtojeni në këndin tuaj të natyrës dhe shijojeni teksa, me paqe dhe bukuri, krijon harmoni në jetën tuaj. /Telegrafi/

Kremrat kundër plakjes mund ta përmirësojnë pamjen e lëkurës, por efektiviteti i tyre varet nga përbërësit, përdorimi i saktë dhe nevojat e lëkurës suaj, ndaj premtimet nuk janë gjithmonë të njëjta me rezultatet

Ndër shenjat e para të plakjes së lëkurës janë vijat e holla, toni i zbehtë dhe humbja e elasticitetit, gjë që i shtyn shumë njerëz të përdorin kremra kundër plakjes. Në ditët e sotme, tregu i bukurisë është i mbushur me produkte që premtojnë lëkurë rinore, të ndritshme dhe pa rrudha. Por sa efektive janë realisht këto formula dhe a mund ta përmbysin vërtet procesin e plakjes?

Sipas ekspertëve, përfshirë Rashmi Sriram, dermatologe në Spitalin Fortis, Rajaji Nagar, Bengaluru, shkenca që qëndron pas këtyre kremrave dhe përbërësit e tyre janë thelbësorë dhe pikërisht këta faktorë përcaktojnë nëse një krem kundër plakjes është vërtet efektiv.

Çfarë mund të bëjnë kremrat kundër plakjes dhe çfarë jo

Kremrat kundër plakjes janë të dizajnuar për të përmirësuar pamjen e lëkurës që plaket, por efektiviteti i tyre varet nga formula, përqendrimi i përbërësve aktivë dhe përdorimi i rregullt. Sipas dr. Sriram, ato mund të përmirësojnë strukturën e lëkurës, të rrisin hidratimin dhe të zvogëlojnë praninë e vijave të holla, “por nuk mund t’i fshijnë përgjithmonë rrudhat apo të ndalojnë procesin natyror të plakjes.”

Plakja ndikohet nga një kombinim faktorësh si gjenetika, ekspozimi ndaj diellit, ndotja, zakonet e jetesës dhe rënia natyrore e kolagjenit dhe elastinës në trup me kalimin e kohës.
– Një krem i mirë kundër plakjes e mbështet strukturën dhe funksionin e lëkurës, por pritja e rezultateve dramatike brenda natës është joreale, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Përbërësit në kremrat kundër plakjes që funksionojnë realisht

Retinoidet (retinol, retinaldehid, tretinoin)
Retinoidet janë standardi i artë, thekson dr. Sriram. Ato stimulojnë prodhimin e kolagjenit, rrisin rinovimin qelizor dhe ndihmojnë në reduktimin e vijave të holla dhe pigmentimit. Në fillim mund të shkaktojnë irritim, prandaj fillestarët duhet të nisin me përqendrime më të ulëta.

Vitamina C
Vitamina C është një antioksidant i fuqishëm që lufton radikalet e lira dhe ndriçon tonin e lëkurës. Ajo gjithashtu mbështet sintezën e kolagjenit, duke e bërë lëkurën më të fortë dhe më të shndritshme me kalimin e kohës.

Acidi hialuronik
Acidi hialuronik ndihmon lëkurën të ruajë lagështinë dhe ta bëjë atë më të plotë.
– Ofron një efekt të menjëhershëm hidratimi, duke i bërë vijat e holla më pak të dukshme – shpjegon dr. Sriram.

Peptidet
Peptidet stimulojnë lëkurën të prodhojë më shumë kolagjen. Me kalimin e kohës, ato kontribuojnë në forcimin dhe lëmimin e lëkurës.

AHA dhe BHA acide
Acidet si ai glikolik dhe salicilik eksfoliojnë qelizat e vdekura të lëkurës, përmirësojnë strukturën dhe rrisin përthithjen e përbërësve të tjerë.

Sa kohë nevojitet që të japin efekt?

– Kremrat kundër plakjes kërkojnë durim. Shumicës së përbërësve u duhen të paktën tetë deri në dymbëdhjetë javë për të shfaqur ndryshime të dukshme, thotë dr. Sriram. Retinoideve ndonjëherë u duhen edhe deri në gjashtë muaj. Përdorimi i rregullt dhe i saktë është kyç, ndërsa përdorimi i tepruar mund ta irritojë lëkurën dhe të neutralizojë efektet.

Kush duhet të fillojë përdorimin e kremrave kundër plakjes?

Ekspertët këshillojnë parandalimin.
– Nuk keni pse të prisni shfaqjen e rrudhave. Përbërësit më të butë kundër plakjes mund të përdoren që në mesin e të njëzetave për të ngadalësuar shenjat e hershme të plakjes, thotë dr. Sriram. Formula më të forta, si retinoidet, duhet të futen me kujdes, sidomos nëse keni lëkurë të ndjeshme ose të prirur ndaj akneve.

Si të zgjidhni kremin e duhur kundër plakjes

Gjatë përzgjedhjes, kushtojini vëmendje këtyre pikave:

• përbërje të shkurtër dhe efektive
  
• studime klinike ose rekomandime nga dermatologë
• paketim stabil (i mbyllur hermetikisht, jo transparent)
• zgjedhje sipas tipit të lëkurës suaj
• shmangni kremrat që premtojnë mrekulli ose rezultate të menjëhershme

/Telegrafi/

Djersa nuk është provë suksesi. Ja pse dimri shpesh sjell humbje peshe më të qëndrueshme se vera

Dimrit shumë njerëz e humbin besimin te stërvitja vetëm sepse nuk djersiten si në verë. Ushtrojnë, lodhen, ndjekin programin, por peshqiri mbetet pothuajse i thatë. Dhe menjëherë lind dyshimi klasik: “S’po funksionon.” Në realitet, dimri është shpesh periudha kur ndodhin ndryshimet më të pastra dhe më reale në trup.

E dimë se djersa është vetëm reagim i trupit ndaj temperaturës. Kur ambienti është i ftohtë, trupi nuk ka nevojë të prodhojë shumë djersë për t’u ftohur. Por kjo nuk e ndalon aspak procesin e humbjes së yndyrës. Metabolizmi vazhdon të punojë, kaloritë shpenzohen dhe trupi përdor rezervat e energjisë njësoj si në çdo stinë tjetër.

Një shembull shumë konkret është rasti i një femre që ka nisur dimrin me rreth 80 kilogramë. Nuk ka bërë asgjë ekstreme. As dieta drastike, as stërvitje pa kontroll. Ka filluar me një rutinë të rregullt, stërvitje force tre deri katër herë në javë, pak kardio të kontrolluar dhe ushqim të thjeshtë, por të rregulluar. Nuk ka ndjekur ndonjë “plan magjik”. Vetëm disiplinë.

Në javët e para, pesha nuk ka rënë menjëherë. Madje ka pasur ditë kur mendonte se nuk po bënte mjaftueshëm, sepse nuk djersitej shumë dhe nuk ndiente atë lodhjen e verës. Por trupi po punonte. Pas rreth një muaji, pesha ka zbritur nga 80 në 77 kilogramë. Jo me shpejtësi, por në mënyrë të qëndrueshme.

Gjatë muajit të dytë, trupi ka filluar të ndryshojë më dukshëm. Rrobat kanë filluar t’i rrinë më lirë, beli është holluar dhe energjia gjatë ditës është rritur. Pesha ka zbritur në 74–75 kilogramë. Ende pa djersë të tepërt, ende pa ndonjë ndjesi “u shkriva”, por me progres real.

Deri në fund të dimrit, pesha ka arritur rreth 70 kilogramë. Dhjetë kilogramë më pak, jo të humbur përmes ujit apo lodhjes së rreme, por përmes deficitit kalorik, stërvitjes së rregullt dhe kohës. Trupi është shtrënguar, forma është përmirësuar dhe ajo që është më e rëndësishmja, rezultati ka qenë i qëndrueshëm.

Çfarë ka ndodhur realisht gjatë gjithë këtij procesi. Trupi ka qenë vazhdimisht në një deficit kalorik të moderuar. Stërvitja e forcës ka ruajtur masën muskulore dhe ka mbajtur metabolizmin aktiv. Ambienti i ftohtë thjesht ka ulur nevojën për djersitje, por jo për punë metabolike.

Nëse djersa do të ishte kriter për dobësim, sauna do të ishte zgjidhja ideale për humbje peshe. Por të gjithë e dimë se ajo peshë kthehet sapo trupi hidratohet. Humbja reale e yndyrës ndodh në heshtje, pa zhurmë dhe pa spektakël.

Dimri ka një avantazh që shpesh nuk vlerësohet. Stërvitjet janë më të qeta, më të fokusuara dhe më të kontrolluara. Nuk ka nxehtësi ekstreme, nuk ka lodhje të rreme. Ka vetëm rutinë, disiplinë dhe kohë. Pikërisht këto japin rezultat.

Disa këshilla praktike për dimër:

• Mos e mat progresin me djersë, por me javë dhe muaj.
• Mbaje ushqimin të rregulluar, jo ekstrem.
• Fokusohu te stërvitja e forcës, jo vetëm te kardio.
• Ji i durueshëm, sepse trupi ndryshon gradualisht.

Trupi nuk pyet sa je djersitur pas një stërvitjeje. Ai reagon ndaj asaj që bën çdo ditë. Dimri nuk djersit shumë, por dobëson më mirë se sa mendoni. /Telegrafi/

Midis informimit dhe vetëdiagnozës: si ta përdorim inteligjencën artificiale pa rrezikuar shëndetin

Gjithnjë e më shumë njerëz, para se të telefonojnë mjekun ose të caktojnë një kontroll, fillimisht “bëjnë” një bisedë me inteligjencën artificiale. ChatGPT është bërë për shumëkënd bashkëbiseduesi i parë kur shfaqet një simptomë, mbërrin një rezultat analizash ose lind një dilemë lidhur me shëndetin. Kjo në vetvete nuk duhet të jetë problem. Problemi lind kur harrojmë dallimin mes informimit dhe trajtimit.

Kompania OpenAI ka paralajmëruar ChatGPT Health, i cili pritet të jetë një hapësirë e veçantë ku përdoruesit do të mund të bisedojnë me chatbot-in ChatGPT për shëndetin e tyre.

Prandaj është e rëndësishme të dimë se ku ChatGPT mund të jetë një aleat i dobishëm dhe ku roli i tij duhet të përfundojë.

Çfarë është në të vërtetë ChatGPT Health

ChatGPT Health është një përvojë e krijuar posaçërisht brenda ChatGPT-së, e dedikuar për biseda rreth shëndetit. Ideja e tij nuk është të zëvendësojë mjekun, por t’i ndihmojë njerëzit të ndihen më të informuar, më të përgatitur dhe më të sigurt kur përpiqen të kuptojnë shëndetin e tyre.

Shëndeti tashmë është një nga arsyet më të shpeshta pse njerëzit përdorin ChatGPT. Qindra miliona njerëz çdo javë bëjnë pyetje për simptoma, analiza, ushqim dhe mirëqenie të përgjithshme. ChatGPT Health është zhvilluar pikërisht nga kjo nevojë, por me shtresa shtesë privatësie dhe mbrojtjeje të të dhënave, të përshtatura posaçërisht për informacionet e ndjeshme shëndetësore.

Brenda kësaj përvoje është e mundur lidhja e sigurt me kartelat mjekësore elektronike dhe aplikacionet për ndjekjen e shëndetit dhe zakoneve të jetesës, në mënyrë që përgjigjet të bazohen në kontekstin personal shëndetësor, e jo vetëm në informacione të përgjithshme. Bisedat mbeten private dhe të ndara, me kufij të qartë të përcaktuar.

Është e rëndësishme të theksohet se ChatGPT Health nuk është i destinuar për vendosjen e diagnozave apo përshkrimin e terapive. Roli i tij është të ndihmojë njerëzit të kuptojnë termat mjekësorë, rezultatet dhe rekomandimet, si dhe të përgatiten më mirë për bisedën me mjekun. Ai është zhvilluar në bashkëpunim me mjekë nga e gjithë bota dhe është menduar si mbështetje, e jo si zëvendësim i mjekut, transmeton Telegrafi.

Çfarë është në rregull të pyesësh ChatGPT-në kur bëhet fjalë për shëndetin

Inteligjenca artificiale mund të jetë një burim i dobishëm informacioni të përgjithshëm dhe edukativ, veçanërisht kur duam të kuptojmë atë që tashmë na është thënë ose shkruar.

Është në rregull të pyesësh:

• çfarë do të thotë një term i caktuar mjekësor
• si manifestohet zakonisht një sëmundje
• cilat janë simptomat më të shpeshta të një gjendjeje të caktuar
• çfarë tregojnë analizat laboratorike që kemi
• si duket procedura diagnostikuese
• cilat janë rekomandimet e përgjithshme për një stil jetese të shëndetshëm

Në këtë kuptim, ChatGPT mund të ndihmojë që të mos ndihemi “të humbur” përballë termave mjekësorë dhe të shkojmë te mjeku më të përgatitur, me pyetje më të qarta.

Çfarë është e rrezikshme të pyesësh, edhe pse shumëkush e bën

Problemi lind kur informacionin fillojmë ta përjetojmë si vlerësim personal.

Është e rrezikshme të pyesësh:

• nëse simptomat që kemi nënkuptojnë një diagnozë konkrete
• sa e rrezikshme është diçka pikërisht në rastin tonë
• nëse duhet të shqetësohemi apo mund të presim
• nëse na nevojitet terapi apo jo

ChatGPT nuk e sheh personin, nuk e njeh historinë e tij mjekësore, nuk e di çfarë barnash merr, çfarë sëmundjesh të tjera ka apo çfarë zakonesh jetese ndjek. Gjithçka që mjeku merr parasysh, inteligjenca artificiale nuk mund ta vlerësojë.

Prandaj përgjigjja mund të duket bindëse, por të jetë e gabuar ose e paplotë.

Pse terapitë, dozat dhe diagnozat nuk janë për inteligjencën artificiale

Hapi më i rrezikshëm është kërkimi i terapive konkrete, dozave apo këshillave për barna.

Terapia nuk është kurrë vetëm emri i një ilaçi. Ajo përfshin dozën e saktë, kohën e përdorimit, kombinimet me barna të tjera, kundërindikacionet dhe rreziqet individuale. Ajo që i ka ndihmuar dikujt, mund t’i shkaktojë dëm serioz dikujt tjetër.

E njëjta gjë vlen edhe për diagnozat. Diagnoza nuk është një listë simptomash, por një përfundim që nxirret mbi bazën e ekzaminimeve, analizave dhe përvojës klinike. Këtë nuk mund ta zëvendësojë asnjë algoritëm.

Pse njerëzit gjithsesi e pyesin AI-në për shëndetin

Arsyet janë të kuptueshme. Pritjet janë të gjata, frika është e pranishme dhe nevoja për përgjigje të shpejta është e madhe. Është më e lehtë të pyesësh sesa të presësh. Por përgjigjja e shpejtë nuk është e njëjtë me përgjigjen e saktë.

Si ta përdorim me mençuri ChatGPT-në kur bëhet fjalë për shëndetin

ChatGPT mund të jetë një aleat i mirë nëse e dimë vendin e tij. Si ndihmë për të kuptuar, e jo si verdikt. Si përgatitje për bisedën me mjekun, e jo si zëvendësim i kontrollit.

Nëse ajo që lexojmë na shqetëson ose na frikëson, kjo është shenjë se duhet t’i drejtohemi një profesionisti, e jo të vazhdojmë të kërkojmë përgjigje vetë.

Teknologjia mund të na ndihmojë të jemi më të informuar, por nuk mund të marrë përgjegjësinë për shëndetin tonë. ChatGPT di shumë, por nuk na njeh.

Shëndeti vazhdon të ruhet në bisedën me mjekun, në kontrollet mjekësore dhe në besimin që ndërtojmë me ata që na trajtojnë. /Telegrafi/

Kur kimia e rrushit, procesi i verarisë dhe biologjia njerëzore takohen në një gotë vere

Rexhep Kryeziu
Ekspert i vreshtarisë dhe verarisë, Zvicër

Polifenolet në verë janë komponime natyrale bimore (komponime dytësore bimore) që gjenden kryesisht në lëkurat, farat dhe kërcejtë e rrushit. Ato përcaktojnë ngjyrën, aromën, shijen (hidhësimin) dhe strukturën (taninat) e verës. Ato veprojnë si antioksidantë të fuqishëm, mbrojnë hardhinë dhe, gjithashtu ofrojnë përfitime shëndetësore, të tilla si mbështetja e sistemit kardiovaskular. Vera e kuqe përmban më shumë polifenole sesa vera e bardhë sepse lëkurat mbeten në kontakt me mushtin për një periudhë më të gjatë.

Polifenolet janë komponime aromatike që i përkasin grupit të metabolitëve sekondarë të bimëve. Termi rrjedh nga fjalët "poli" (shumë) dhe "fenole" (fenolet janë shembuj të taninave). Polifenolet janë substanca bioaktive që gjenden kryesisht në bimë. Këto substanca mbrojnë bimën nga armiqtë natyrorë dhe tërheqin insektet për pjalmim. Rrushi gjithashtu përmban polifenole natyrale - një formë aromatizuesi, pigmenti dhe tanine - të cilat ndikojnë në aromën e verës.

Përqindja e polifenoleve në lëkurat e rrushit ndryshon nga varieteti i rrushit në varietet, me rrushin e kuq që ka një përqindje më të lartë se rrushi i bardhë. Për më tepër, lëkurat ndahen nga lëngu më shpejt gjatë prodhimit të verës së bardhë sesa gjatë prodhimit të verës së kuqe, duke rezultuar në një përmbajtje edhe më të lartë të polifenoleve në verën e kuqe.

Polifenolet janë përgjegjëse për shijen e hidhur të verës. Këto substanca kanë një efekt antioksidues dhe, ndër të tjera, kanë një ndikim pozitiv në sistemin kardiovaskular, veshkat, sytë dhe lëkurën. Hulumtimet kanë treguar madje se polifenolet pengojnë rritjen e qelizave kancerogjene dhe zvogëlojnë formimin e pllakës, duke ndihmuar kështu edhe në parandalimin e prishjes së dhëmbëve. Megjithatë, efektet pozitive të këtyre përbërjeve bimore nuk janë të pranishme me konsum të tepërt.

Polifenolet – ato tingëllojnë artificiale, por nuk janë. Këto komponime kimike ndodhin natyrshëm në rrush dhe kanë një ndikim të rëndësishëm në ngjyrën dhe shijen e një vere. Por tani, një tjetër talent i polifenoleve po tërheq vëmendjen.

Pak kimi është e nevojshme kur merret në konsideratë bashkëveprimi i përbërësve natyrorë të verës. Kjo nuk fillon me tharmimin alkoolik dhe tharmimin malolaktik (MLF), të cilët thjesht shndërrojnë substancat ekzistuese si sheqeri ose acidi malik në të reja si alkooli dhe acidi laktik. Së pari, është thelbësore të kuptohet kokteji i vlefshëm kimik që ofron rrushi si përbërësi themelor i verës. Në fund të fundit, substanca të ndryshme janë përgjegjëse për ngjyrën specifike të një vere, aromat e dallueshme të një varieteti rrushi, ose ndjesinë e saj veçanërisht të butë ose të plotë në gojë.

Polifenolet janë fillimisht emri për një grup komponimesh kimike. Ky grup komponimesh mund të ndahet në flavonoide dhe substanca jo-flavonoide - sigurisht. Megjithatë, efektet e polifenoleve bëhen menjëherë të prekshme kur ndahen në terma më të njohur. Të gjithë në komunitetin e verës janë të njohur me termat pigmente, tanine dhe komponime aromatike. Aroma e frutave në verë, ngjyra e kuqe e shkëlqyer rubini në gotë ose një shtresë e ashpër në gjuhë - të gjitha këto do të ishin të pakonceptueshme pa kontributin e polifenoleve.

Polifenolet gjenden në shumë bimë, por ato vërtet shkëlqejnë në fruta dhe perime, dhe sigurisht në verë. Ata që e shijojnë terminologjinë kimike do t'i vlerësojnë detajet: antocianidinat dhe proantocianidinat janë polifenolet përgjegjëse për ngjyrën e errët të verës së kuqe. Resveratroli, i cili gjendet edhe në verën e kuqe, madje i atribuohet efekteve pozitive shëndetësore nga disa studime. Ky polifenol në fakt lidhet me ngjyrën e verës. Resveratroli është kryesisht një përbërës mbrojtës që rrushi prodhon kundër sëmundjeve kërpudhore si myku pluhuror dhe ai i vrugut, si dhe kundër rrezatimit të tepërt UV, dhe klasifikohet si një antioksidant. Antocianinat gjithashtu kontribuojnë në ngjyrën më të errët të verës së kuqe. Tirozoli dhe hidroksitirozoli, nga ana tjetër, janë polifenole që gjenden më shpesh në verën e bardhë dhe janë përgjegjëse për zhvillimin e aromave.

Polifenolet janë padyshim substanca natyrale, por teknikat e prodhuesit të verës ndikojnë gjithashtu në këta "vëllezëri kimikë" në verë dhe puna në grup e tyre. Për shembull, një periudhë e gjatë macerimi rrit përqindjen e substancave që japin ngjyrë, si dhe aromat e frymëzuara nga frutat. Në terma jo-kimikë: ngjyra, aroma dhe shija e bëjnë përmbajtjen e rritur të polifenoleve në verë të perceptueshme nga shqisat tona.

Bashkëpunimi midis njerëzve dhe polifenoleve ilustrohet edhe më qartë nga plakja në fuçi lisi. Gjatë këtij procesi, polifenolet që gjenden në dru ndikojnë më tej në shijen e verës. Rezultati i këtij bashkëveprimi shpesh përshkruhet në shënimet e degustacionit si ndikimi i drurit, ose si nota vaniljeje dhe karameli në verë dhe në taninet e lëmuara butësisht. Papritmas, polifenolet janë në veprim që nuk burojnë nga rrushi, por përkundrazi i detyrohen ndikimit të tyre vendimeve të marra në bodrum. Në nivelin e polifenoleve, ndikimi i çdo vendimi të vetëm, nga vjelja deri te mbushja në shishe, në shijen e verës bëhet i dukshëm. Polifenolet janë në fund të fundit edhe një mjet stilistik për prodhuesit e verës.

Polifenolet për shëndetin tuaj: vera dhe njerëzit

Është disi e pakëndshme të flasësh për efektet pozitive të polifenoleve në shëndetin e njeriut. Shumë e shohin këtë si një justifikim, dhe pretendimet e reklamave që madje aludojnë në një efekt promovues të shëndetit çojnë shpejt në probleme ligjore. Megjithatë, ekzistojnë disa studime shkencore që nxjerrin në pah efektet antibakteriale dhe antioksiduese të polifenoleve. Për më tepër, ekzistojnë edhe shtesa dietike që përdorin antocianinat nga rrushi. Këto substanca, të quajtura procianidina oligomerike (OPC), premtojnë të forcojnë sistemin imunitar dhe kardiovaskular, dhe të jenë të dobishme për veshkat, sytë dhe lëkurën - të gjitha pa alkool.

Hulumtimi mbi polifenolet filloi sepse shkencëtarët donin të shpjegonin të ashtuquajturin "Paradoks Francez". Kjo i referohet - thënë thjesht - kontradiktës së sëmundjeve kardiovaskulare dukshëm më të pakta në popullsinë franceze pavarësisht konsumit mbi mesataren e verës dhe vajit të ullirit. Si rezultat, resveratroli nga rrushi i errët dhe hidroksitirozoli, një polifenol që gjendet në ullinj, u bënë fokusi i hetimit shkencor. Duke lënë mënjanë përfitimet shëndetësore, duke lënë mënjanë logjikën e shëndoshë, të jetosh vetëm me verë të kuqe dhe vaj ulliri sigurisht që nuk është një ide e mirë. Edhe polifenolet kanë kufijtë e tyre. /Telegrafi/

Stil, sensualitet ekstrem dhe një kreacion Schiaparelli që la gjithçka në hije

Bella Hadid është rikthyer në tapetin e kuq më e bukur se kurrë - nëse kjo është fare e mundur kur bëhet fjalë për të…

Supermodelja dhe një nga gratë më të bukura në botë, Bella Hadid, u shfaq në premierën e serialit “The Beauty”, ku ajo ka edhe një rol, dhe edhe një herë la të gjithë pa fjalë me bukurinë e saj dhe me një fustan që dukej pothuajse joreal.

Qëndrimi dhe prezenca e Bella Hadid janë faktorë të padiskutueshëm në çdo paraqitje të saj, por kësaj radhe meritat shkojnë edhe për shtëpinë prestigjioze të modës Schiaparelli, krijimin e së cilës e kishte veshur modelja bukuroshe.

Fustani prej mëndafshi në ngjyrë të kuqe, nga koleksioni për vjeshtën 2025, dominoi tapetin e kuq në Nju Jork dhe u shndërrua menjëherë në temën kryesore të mbrëmjes, transmeton Telegrafi.

Ajo që e bënte këtë veshje veçanërisht të guximshme është fakti se fustani ishte pothuajse i tëri transparent, vetëm me disa palosje në formë diamanti ishin mbuluar gjoksi dhe beli. Do të thoshte kush se nën një fustan të tillë nuk ka vend për asgjë tjetër.

Pamjen e kompletoi me këpucë sateni me taka të larta në të njëjtën nuancë të kuqe dhe me vathë efektshëm, ndërsa flokët i kishte mbledhur në një topuz elegant, që i jepte gjithë paraqitjes një dozë sofistikimi klasik.

Shumëkush u pajtua se Bella Hadid është larg çdo konkurrence kur duket kaq perfekte. Nuk është aspak çudi që, sipas teorisë së raportit të artë, ajo është shpallur si gruaja më e bukur në botë.

Rikthimi i saj në tapetin e kuq konfirmoi edhe një herë pse Bella Hadid vazhdon të mbetet një nga ikonat më të fuqishme të modës dhe bukurisë në botë.

/Telegrafi/

Njerëzit e lindur në një shenjë të horoskopit do t’ju tërheqin shumë pranë vetes, ndërsa në të njëjtën kohë do të luteni për çlirim. A e dini se për kë bëhet fjalë dhe pse dashuria me këta njerëz është kaq “e rrezikshme”?

Shenja e horoskopit Dashi është nën sundimin e elementit të zjarrit dhe planetit Mars, dhe natyra e tij është pasionante, dominuese, e ndonjëherë edhe urdhëruese. Ata janë gjithmonë gati për betejë, qoftë për një garë miqësore sportive, për arritjen e një promovimi të dëshiruar apo për dëshirën e zemrës së tyre.

Ata nuk i shmangen sfidave. Përkundrazi, Dashi i dëshiron sfidat. Nëse diçka është e vështirë për t’u arritur, kjo vetëm sa ia shton interesin. Thuajini “jo” dhe është sikur t’i hidhni benzinë zjarrit; asgjë nuk do ta ndalë në synimin për t’ju fituar.

Problemi qëndron në faktin se ai dashurohet shpejt dhe po aq shpejt ftohet. Do t’ju ndjekë deri në fund të botës, por sapo të tregoni interes të barabartë, fillon të sillet si një fëmijë në dyqanin e ëmbëlsirave: i intereson gjithçka dhe thjesht nuk mund të vendosë për vetëm një.

Për Dashin, familjariteti mund të çojë në mungesë interesi. Shkëndija e dashurisë së re e verbon plotësisht dhe ai harron faktin se jo gjithçka që shkëlqen është ar.

Burrat dhe gratë e shenjës së Dashit ndonjëherë lëvizin aq shpejt, saqë as nuk arrijnë ta kuptojnë me kë kanë të bëjnë.

Më shumë se çdo shenjë tjetër, Dashi bie në dashuri me potencialin që sheh tek një person, e jo me personin real. Nëse ndodh që Dashi të dashurohet me ju dhe ju arrini t’ia mbani interesin, dashuria e tij është vërtet e pakrahasueshme dhe e shfrenuar. Nuk është e lehtë ta mbash pranë; është si të përpiqesh të gozhdosh një re.

Si vera e mirë, shumica e Dashëve kanë marrëdhënie më të mira në moshë më të pjekur. Kjo do të thotë se nga rinia shpesh mbajnë një histori të gjatë të dhënies dhe marrjes së zemrave të thyera.

Edhe pse shumëkush pëlqen të theksojë prirjet egoiste të Dashit, ata kanë edhe një ngrohtësi të madhe. Kanë një zemër jashtëzakonisht të ngrohtë dhe priren të shohin më të mirën tek të tjerët, edhe kur të gjitha provat tregojnë të kundërtën.

Kur dashurohen me dikë dhe partneri arrin t’i mbajë gjërat të freskëta dhe mjaftueshëm interesante, ata janë partnerë jashtëzakonisht besnikë, transmeton Telegrafi.

Ashtu si me shumicën e gjërave në jetë, edhe Dashi ka anën e tij të errët. Kjo është veçanërisht e vërtetë kur bëhet fjalë për sjelljen e tij në dashuri dhe marrëdhënie. Nëse ana e errët merr drejtimin, ekziston një potencial i madh për zemërim, madje edhe për abuzim. Ata do të dëshirojnë të dominojnë, sepse natyra e tyre e errët është gjithashtu shumë kontrolluese.

Mund të përpiqen të menaxhojnë çdo aspekt të jetës së personit të dashur dhe të shpërthejnë në zemërim kur ai nuk dëshiron të bashkëpunojë apo t’i përmbahet planit të tyre. Ata kanë shumë pak kontroll mbi emocionet dhe priren të lënë pas vetes zemra të thyera dhe shkatërrim të plotë.

Natyra e errët e Dashit mund ta kthejë besnikërinë në një përkufizim shumë të lëkundshëm. Ata mund të jenë të prirë ndaj tradhtisë, por për shkak të rikthimeve të shoqëruara me gjeste të bukura, sërish do të jenë në gjendje ta fitojnë partnerin.

Dashi dhe natyra trupore shkojnë krah për krah, qoftë nga ana e ndritshme apo ajo e errët.

Atij i nevojitet kontakti fizik, por nuk është i prirë për lojëra të ndrojtura. Duhet të jeni të guximshëm dhe të drejtpërdrejtë, nëse dëshironi t’ia zgjoni interesin.

Ai hidhet menjëherë në thelb të gjërave dhe dëshiron t’ju përthithë. Ai dëshiron të humbasë në ju dhe t’ju çojë deri aty sa edhe ju të humbisni në të. Pasioni i tij mund të jetë aq intensiv, saqë mund t’ju frikësojë.

Kur dominon ana e tij e errët, Dashi sillet si një fëmijë që qan në mes të natës për shishen dhe zgjon prindërit e tij shumë të lodhur. Kjo nuk është një plan i vetëdijshëm egoist, por një nevojë e brendshme që është prioritet absolut.

Ata duan atë që duan, kur e duan, dhe zakonisht nuk kanë shumë konsideratë për këdo që gjendet në rrugën drejt realizimit të asaj dëshire.

Partnerët e tij do të humbasin në pasionin e tyre, duke qenë dëshmitarë të nevojave instinktive të Dashit, të cilat vetëm partnerët e tij mund t’i përmbushin.

Energjia dinamike e Dashit kërkon vëmendje. Është e vështirë t’i rezistosh. Ai është tërheqës, argëtues dhe i pëlqen të kalojë mirë. Ai është sinqerisht i interesuar për ju dhe bën pyetje që askush tjetër nuk guxon t’i bëjë.

Ai është një nga shenjat e rralla që mund t’ju tërheqë shumë pranë vetes, ndërsa në të njëjtën kohë ju bën të luteni për çlirim. /Telegrafi/

Udhëzimet e reja ushqimore rikthejnë piramidën me theks te ushqimi i vërtetë, proteina në çdo vakt dhe kufizimi i sheqerit. Por a janë këto rekomandime vërtet të shëndetshme dhe çfarë thonë kritikët për yndyrnat, fibrat dhe mjedisin?

Piramida e re e ushqimit është një version i përditësuar i udhëzuesit vizual për një dietë të shëndetshme, i prezantuar së fundmi në kuadër të Dietary Guidelines for Americans 2025–2030, udhëzimet federale amerikane për ushqyerje, të publikuara në fillim të janarit 2026. Këto udhëzime publikohen çdo pesë vjet nga Departamenti i Bujqësisë (USDA) dhe Departamenti i Shëndetit dhe Shërbimeve Njerëzore (HHS) dhe përdoren si bazë për politikat e shëndetit publik, programet ushqimore dhe këshillat për publikun e gjerë, siç thekson edhe vetë USDA.

Modeli i ri rikthen konceptin e piramidës ushqimore, e cila më herët ishte zëvendësuar nga sistemi MyPlate, por tani paraqitet me një grafik të rifreskuar dhe mesazhe të reja ushqimore. Komunikimi zyrtar i udhëzimeve 2025–2030 e orienton publikun drejt qasjes së re dhe platformës RealFood.gov, transmeton Telegrafi.

Çfarë përmban piramida e re e ushqimit?

1. Fokus në ushqime të plota, jo të përpunuara

Modeli i ri thekson domosdoshmërinë e ngrënies së ushqimeve të plota dhe minimalisht të përpunuara, si baza e një diete të shëndetshme; HHS nënvizon se udhëzimet e reja kërkojnë reduktim të fortë të ushqimeve shumë të përpunuara dhe karbohidrateve të rafinuara. Kjo nënkupton fruta, perime, drithëra integrale, proteina cilësore dhe yndyra të shëndetshme si pjesë kryesore e ushqyerjes ditore, siç e përmbledh edhe RealFood.gov me mesazhin “hani ushqim të vërtetë”. Si informacion shtesë i rëndësishëm, dokumenti DGA përmend edhe mikrobiomën dhe shpjegon se perimet, frutat, ushqimet e fermentuara (p.sh. kefir) dhe ushqimet me fibra mund të mbështesin shëndetin e zorrëve.

2. Proteinë si shtyllë qendrore

Ndryshe nga piramida tradicionale ushqimore, ku baza e rekomandimeve përbëhej nga drithërat dhe karbohidratet, versioni i ri vendos proteina dhe yndyrna të shëndetshme në zonën më të gjerë të grafikut duke sugjeruar që ato duhet të jenë ushqimi kryesor në çdo vakt; dokumenti DGA e formulon drejtpërdrejt: “Jepni përparësi ushqimeve proteinike në çdo vakt”. Kjo përfshin:

• mish (p.sh., të kuq dhe pulë),
• peshk dhe shpendë,
• vezë,
• produkte të qumështit me yndyrë të plotë,
• arrorë dhe fara,
• burime bimore (fasule, bizele, thjerrëza, sojë).

Autoritetet gjithashtu rekomandojnë një nivel më të lartë të konsumit të proteinave (rreth 1.2 deri në 1.6 g për kilogram peshë trupore në ditë) për të siguruar mjaftueshmëri të aminoacideve, sidomos te fëmijët dhe të gjithë që kërkojnë forcë dhe rigjenerim muskulor; këtë objektiv e publikon si RealFood.gov, ashtu edhe dokumenti DGA.

3. Frutat dhe perimet

Në modelin e ri, frutat dhe perimet janë pjesë e rëndësishme e një diete të shëndetshme, por shpesh nuk janë në bazë të grafikut, si në modelet tradicionale; DGA thekson rëndësinë e shumëllojshmërisë dhe “ngjyrave” në pjatë.

Udhëzimet sugjerojnë të paktën 3 shërbime perime dhe 2 shërbime fruta në ditë (për modelin 2,000 kcal), siç shkruhet te objektivat orientuese.

4. Drithërat integrale në masë më të vogël

Drithërat integrale, si buka me grurë të plotë dhe orizi integral, janë ende të rekomanduar, por në një pozicion më të vogël në piramidë krahasuar me proteina dhe yndyrna të shëndetshme. Ky është një ndryshim i dukshëm nga versionet e mëparshme, ku drithërat ishin baza e rekomandimeve ditore; DGA kërkon me prioritet “drithëra integrale të pasura me fibra” dhe të ulen të rafinuarat.

Dokumenti zyrtar vendos edhe objektivin 2-4 shërbime drithëra të plota në ditë dhe jep shembuj të rafinuarash që duhen kufizuar.

5. Yndyrnat e shëndetshme

Piramida e re përfshin yndyrna të shëndetshme si element të rëndësishëm të dietës, përfshirë vaj ulliri, arrorë, avokado etj., duke theksuar se ato duhet të bëjnë pjesë në çdo vakt; DGA liston burime të tilla si ullinj, avokado, arra, fara dhe peshq të pasur me omega-3. Në të njëjtën kohë, DGA përmend edhe opsione si gjalpi ose dhjamë viçi për gatim, ndërsa mban kufirin që yndyrat e ngopura në përgjithësi të mos kalojnë 10% të kalorive ditore.

6. Kufizim i sheqerit të shtuar dhe ushqimeve ultra-të përpunuara

Udhëzimet e reja apelojnë që konsumatorët të:

• shmangin ushqimet shumë të përpunuara,
• reduktojnë sheqerin e shtuar në minimum (veçanërisht te fëmijët),
• shmangin pijet e gazuara me sheqer,

DGA shton edhe një sinjal të fortë: “asnjë sasi” e sheqerit të shtuar nuk rekomandohet si pjesë e një diete të shëndetshme dhe vendos prag praktik deri 10 g sheqer të shtuar për vakt.

Kjo lidhet me shqetësimet e rritjes së shkallës së sëmundjeve kronike që lidhen me konsum të tepërt të produkteve industriale ultra-të përpunuara, çka theksohet edhe në raportimet e medias për udhëzimet e reja.

Çfarë thonë mbështetësit e modelit të ri?

Mbështetja e ushqimeve të plota: Shumë ekspertë ushqyerjeje e përgëzojnë fokusin në ushqimet “e vërteta”, duke argumentuar se ngrënia e ushqimeve të papërpunuara rrit marrjen e lëndëve ushqyese dhe e bën më të lehtë kontrollin e kalorive “boshe”; kjo është edhe linja që promovon RealFood.gov dhe komunikimi i USDA/HHS.

Reduktimi i sheqerit dhe i produkteve të përpunuara: Kjo konsiderohet një nxitje e rëndësishme për shëndet publik, duke pasur parasysh lidhjen e diskutuar gjerësisht midis sheqerit të shtuar, obezitetit dhe rrezikut metabolik; vetë DGA e bën këtë të prekshme edhe me pragun 10 g sheqer të shtuar për vakt.

Përqendrim te proteina cilësore: Përkrahësit argumentojnë se shumë persona nën-vlerësojnë proteinat, veçanërisht gjatë rritjes, moshës së vjetër, ose aktivitetit fizik, dhe se ky model i rikthen fokusin e duhur te to; këtë e përmbledh edhe raportimi i AP për synimin e ri të proteinës, transmeton Telegrafi.

Kritikat dhe pikëpyetjet e ekspertëve

Ndryshimi i peshës së karbohidrateve dhe fibrave: Disa dietologë kanë shqetësime se piramida e re vendos më pak theks mbi drithërat integrale, bishtajoret dhe fibrat, gjë që mund të ulë marrjen e fibrave, një element kyç për shëndetin e zorrëve, kontrollin e kolesterolit dhe peshës trupore; EatingWell raporton se kjo është një nga pikat që ngre më shpesh debat në interpretimin publik të modelit të ri.

Qëndrueshmëria dhe mjedisi: Ekspertë të tjerë paralajmërojnë se rritja e konsumit të mishit mund të ketë pasoja mjedisore dhe etike, pasi prodhimi i mishit lidhet me emetime më të larta dhe përdorim më të madh të burimeve; IPCC thekson rolin e bujqësisë dhe përdorimit të tokës në emetimet globale, përfshirë metanin nga ruminantët.

Kontradiktat mes yndyrnave dhe kufizimit të tyre: Përqendrimi te yndyrnat e shëndetshme dhe qumështi i plotë ngre pikëpyetje në lidhje me kufizimet tradicionale të yndyrnave të ngopura, si dhe mënyrën se si këto rekomandime lidhen me mirëqenien kardiovaskulare; CSPI vë në pikëpyetje përfshirjen e gjalpit dhe dhjamit të viçit në grupin e “yndyrnave të shëndetshme”, duke theksuar përmbajtjen e lartë të yndyrave të ngopura, ndërsa WHO mban kufirin ≤10% të energjisë për yndyrat e ngopura.
Edhe American Heart Association thekson se dietat e dietë e shëndetshme për zemrën, kërkojnë kufizim të yndyrave të ngopura dhe të natriumit, duke paralajmëruar se interpretimet e gabuara mund të rrisin rrezikun kardiovaskular.

Interesi i industrisë ushqimore: Disa kritikë theksojnë se përfaqësues të industrisë së mishit dhe qumështit janë përfshirë në proceset e këshillimit ushqimor, gjë që mund të ndikojë në përmbajtje dhe drejtime të rekomandimeve; raportimet për udhëzimet e reja përmendin pikërisht këto dyshime si pjesë e reagimeve publike.

Çfarë na mëson kjo dietë

Piramida e re ushqimore përfaqëson një përpjekje për të ringjallur udhëzime të qarta dhe të orientuara nga realiteti i sotëm, duke theksuar ushqimet e plota, proteinat cilësore, yndyrnat e shëndetshme dhe reduktimin e sheqerit dhe produkteve të përpunuara, siç e përmbledhin edhe materialet zyrtare të USDA/HHS.

Megjithatë, ajo sjell ndryshime të mëdha krahasuar me modelet tradicionale dhe shpesh ngjall pikëpyetje në komunitetin profesional të ushqyerjes, sidomos rreth balancës së makronutrienteve, sasisë së drithërave dhe faktorit mjedisor, ndaj edhe sot mbetet një model që kërkon lexim të kujdesshëm dhe interpretim të matur. /Telegrafi/