Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump, ka shtuar dozat e kĂ«rcĂ«nimeve ndaj EuropĂ«s e cila po kundĂ«rshton çdo plan tĂ« tij pĂ«r GroenlandĂ«n. Ai ka njoftuar se nga 1 shkurti, Shtetet e Bashkuara do tĂ« vendosin tarifa shtesĂ« prej 10% ndaj DanimarkĂ«s, NorvegjisĂ«, SuedisĂ«, FrancĂ«s, GjermanisĂ«, MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar, HolandĂ«s dhe FinlandĂ«s. Sipas Trump, kĂ«to tarifa do tĂ« rriten me 25% nga 1 qershori dhe do tĂ« mbeten nĂ« fuqi deri nĂ« arritjen e njĂ« marrĂ«veshjeje pĂ«r âblerjen e plotĂ« dhe totaleâ tĂ« GroenlandĂ«s. Kjo masĂ« shkon pĂ«rtej njĂ« pĂ«rplasjeje tĂ« zakonshme tregtare dhe lidhet drejtpĂ«rdrejt me çështje territoriale dhe strategjike.
Pse këto tarifa rrezikojnë të jenë ekonomikisht tronditëse?
Sepse nuk do tĂ« niseshin nga zero. Tarifat e reja prej 10% dhe mĂ« pas 25% do tâu shtoheshin atyre qĂ« janĂ« tashmĂ« nĂ« fuqi. Aktualisht, tarifat pĂ«r DanimarkĂ«n, SuedinĂ«, FrancĂ«n, GjermaninĂ«, HolandĂ«n, FinlandĂ«n dhe NorvegjinĂ« janĂ« rreth 15%, ndĂ«rsa pĂ«r MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar rreth 10%.Me shtimin e masave tĂ« reja, barra reale doganore do tĂ« arrinte deri nĂ« 40% pĂ«r vendet e Bashkimit Europian dhe NorvegjinĂ« dhe deri nĂ« 35% pĂ«r LondrĂ«n. KĂ«to nivele janĂ« dukshĂ«m mĂ« tĂ« larta se marzhet mesatare tĂ« fitimit tĂ« industrisĂ« prodhuese, tĂ« cilat zakonisht variojnĂ« nga 5% nĂ« 12%. NĂ« shumĂ« raste, eksporti drejt Shteteve tĂ« Bashkuara do tĂ« bĂ«hej thjesht i paqĂ«ndrueshĂ«m nga pikĂ«pamja ekonomike.
Cilat vende dhe sektorë do të goditeshin më fort?
Ndikimi do të ishte i gjerë, por jo i njëjtë për të gjithë. Gjermania do të pësonte goditjen më të madhe në vlerë absolute, veçanërisht në sektorët e automobilëve dhe mekanikës së avancuar, të cilët vështirë se mund të përballojnë taksa në nivelin 40%. Në Francë, pasojat do të ndiheshin në industrinë aero-hapësinore, agro-ushqimore, të luksit dhe kimike, me rrezikun e humbjes së qëndrueshme të pjesëve të tregut.
Danimarka dhe Holanda do të ndikoheshin negativisht në farmaceutikë, kimi dhe agro-ushqim, ndërsa për Holandën do të penalizohej edhe roli i saj si qendër logjistike. Në Suedi dhe Finlandë, sektorët e makinerive, transportit, letrës dhe kimikateve do të kalonin shpejt pragun e qëndrueshmërisë ekonomike. Norvegjia do të goditej kryesisht në produktet e peshkimit, metalet dhe energjinë. Mbretëria e Bashkuar e cila është në një fazë ende të brishtë pas Brexit-it, ka një bazë tatimore më të ulë. Megjithatë me tarifat e reja, ajo do të rrinte në  35%, duke ndikuar veçanërisht në automobilistikë dhe farmaceutikë.
ĂfarĂ« efekti do tĂ« kishin tarifat nĂ« ekonominĂ« europiane dhe amerikane?
Efekti do tĂ« ishte progresiv, por jo linear. NjĂ« rritje fillestare e tarifave do tĂ« ulte shkĂ«mbimet tregtare me disa pikĂ« pĂ«rqindjeje, me kosto qĂ« fillimisht do tĂ« pĂ«rthitheshin nga marzhet e fitimit ose pĂ«rmes rinegociimeve kontraktuale. Kalimi nĂ« nivele 35â40% do ta ndryshonte rrĂ«njĂ«sisht natyrĂ«n dhe masĂ«n e shkĂ«mbimeve tregtare BEâSHBA qĂ« arrin mbi 800 miliardĂ« euro nĂ« vit. KĂ«sisoj, shumĂ« kompani europiane do tĂ« detyroheshin tĂ« reduktonin ndjeshĂ«m eksportet ose tĂ« largoheshin nga tregu amerikan. NĂ« Shtetet e Bashkuara, rritja e çmimeve finale pĂ«r konsumatorĂ«t mund tĂ« luhatej nga 8% deri nĂ« 20%, nĂ« varĂ«si tĂ« sektorĂ«ve.
Pse efekti nuk do të ishte i përkohshëm?
Sepse tarifa të kësaj madhësie i detyrojnë kompanitë të rishikojnë zinxhirët e furnizimit, jo thjesht të shtyjnë eksportet. Pasi prodhimi të zhvendoset ose flukset tregtare të riorganizohen, kthimi pas është i kushtueshëm dhe i ngadaltë, duke rrezikuar një humbje strukturore të ndërvarësisë ekonomike mes dy brigjeve të Atlantikut.
Si mund të reagojë Bashkimi Europian?
BE-ja ka nĂ« dispozicion instrumente reaguese tĂ« pĂ«rdorura edhe mĂ« parĂ«, me masa âhakmarrĂ«seâ qĂ« mund tĂ« arrijnĂ« nĂ« disa miliardĂ« euro. PĂ«rballĂ« tarfiave tĂ« kĂ«saj shkalle, njĂ« reagim europian do tĂ« ishte politikisht i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu shmangur, duke i hapur rrugĂ«n njĂ« pĂ«rshkallĂ«zimi tregtar.
A janë tarifat të qëndrueshme ligjërisht?
Formalisht, ato mund të justifikohen përmes përjashtimit të sigurisë kombëtare në marrëveshjet tregtare ndërkombëtare, por juridikisht mbeten të brishta. Kjo klauzolë është përdorur më pak se 20 herë në 70 vjet dhe rrallë në mënyrë kumulative. Përdorimi i saj për qëllime territoriale do të krijonte një precedent të jashtëzakonshëm.
ĂfarĂ« pasoje do tĂ« kishte kjo pĂ«r NATO-n?
Dazë të tilla mes aleatëve do të ushtronin presion serioz mbi NATO, e cila nuk parashikon sanksione ekonomike të brendshme dhe bazohet në besim dhe parashikueshmëri. Shndërrimi i një mosmarrëveshjeje strategjike në konflikt tregtar rrezikon të gërryejë kohezionin e aleancës.
Cili është skenari më realist?
Goditje të menjëhershme dhe të diferencuara për vendet e prekura, kundërmasa europiane në afatin e mesëm dhe një përkeqësim të qëndrueshëm të marrëdhënieve transatlantike në afatin e gjatë. Kostot ekonomike do të ishin të larta, kjo është pak por e sigurtë, ndërsa përfitimet politike, thellësisht të pasigurta.
Login
