Nga turizmi i pikut tek ai katërsezonal. A kemi sistem, standarde dhe siguri për dimrin?
Â
Gjergj Kota
Shqipëria me dy sezone: gushti që gumëzhin, janari që hesht
Në kulmin e gushtit, bregdeti shqiptar gumëzhin si një qytet i përkohshëm. Durrësi, Vlora, Saranda me rrugë të ngjeshura, parkime të improvizuara dhe plazhe që e humbin dallimin mes rërës dhe turmave.
Në ato ditë të nxehta, turizmi kthehet në stres-test. Një vend që e do vëmendjen, por që shpesh i mungon kapaciteti për ta menaxhuar pa humbur dinjitetin e vet. Dhe pastaj vjen janari.
Fshatra malorĂ« si Thethi apo Voskopoja mbulohen nga bora dhe qetĂ«sia, bujtinat hapin dyer kryesisht fundjavave, ndĂ«rsa pjesa tjetĂ«r e javĂ«s kalon me njĂ« lloj pritjeje tĂ« tipit âpo ra borĂ« mirĂ«, po sâra, prapĂ« mirĂ«â.
Kjo Ă«shtĂ« panorama jonĂ«: njĂ« verĂ« e stĂ«rmbushur dhe njĂ« dimĂ«r i qetĂ«, pothuaj i harruar. Statistikat e konfirmojnĂ« kontrastin. Rreth 60% e vizitorĂ«ve hyjnĂ« nĂ« vend gjatĂ« tre muajve tĂ« verĂ«s (qershorâgusht), ndĂ«rsa nĂ« dimĂ«r (dhjetorâshkurt) mbĂ«rrijnĂ« vetĂ«m 12%.
Me fjalĂ« tĂ« tjera, turizmi ynĂ« punon nĂ« âmodalitet pikuâ pĂ«r disa javĂ« dhe pastaj bie nĂ« heshtje pĂ«r muaj tĂ« tĂ«rĂ«. Dhe kjo heshtje pĂ«rkthehet nĂ« dyer tĂ« mbyllura, tĂ« rinj qĂ« largohen nga fshatrat, ekonomi qĂ« nuk gjen dot ritmin, dhe njĂ« ShqipĂ«ri malore qĂ« mbetet jashtĂ« kamerĂ«s pikĂ«risht kur do tĂ« kishte mĂ« shumĂ« çâtĂ« tregonte.
NĂ« njĂ« kohĂ« kur turizmi europian po kĂ«rkon gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« udhĂ«time âslowâ, pĂ«rvoja natyre, dimĂ«r tĂ« butĂ«, ecje, gastronomi lokale dhe aventura tĂ« vogla, edhe ShqipĂ«ria po shfaqet nĂ« radar si njĂ« âdestinacion i riâ jo vetĂ«m pĂ«r verĂ«, por edhe pĂ«r dimĂ«r.
Por këtu nis pyetja: a jemi gati ta mbajmë këtë pritshmëri? Në verë, e dimë mirë se çfarë ndodh kur kërkesa rritet më shpejt se kapacitetet: infrastruktura lodhet, shërbimet tensionohen dhe mjedisi paguan faturën.
Dimri, nga ana tjetĂ«r, pĂ«rtej njĂ« sezoni tĂ« dobĂ«t, do tĂ« ishte mundĂ«sia pĂ«r ta shpĂ«rndarĂ« ekonominĂ« turistike nĂ« kohĂ« dhe nĂ« territor dhe pĂ«r tâu dhĂ«nĂ« jetĂ« zonave malore kur ato zakonisht fiken, dhe pĂ«r tĂ« kaluar nga âturizmi i turmaveâ te âturizmi i pĂ«rvojĂ«sâ. Por dimri Ă«shtĂ« njĂ« sfidĂ« e madhe pĂ«r vendin tonĂ«.
KĂ«rkon organizim, siguri, standard dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« zhvillimi qĂ« nuk e gĂ«rryen natyrĂ«n, sidomos tani kur ndryshimet klimatike po e bĂ«jnĂ« âborĂ«n e sigurtâ njĂ« burim gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m.
Â
Pse turizmi shqiptar përqendrohet te vera?
ShqipĂ«ria e ka ndĂ«rtuar identitetin turistik historikisht mbi formulĂ«n âdet-diell-rĂ«rĂ«â. Investimet, marketingu dhe vetĂ« kultura e pushimeve janĂ« rreshtuar pĂ«r dekada rreth bregdetit.
ĂshtĂ« njĂ« logjikĂ« e kuptueshme. ShqipĂ«ria ka klimĂ« mesdhetare dhe njĂ« vijĂ« bregdetare tĂ« gjatĂ«, ndĂ«rsa tregu rajonal kĂ«rkon destinacione verore tĂ« afĂ«rta dhe me kosto tĂ« ulĂ«t.
NdĂ«rkohĂ« malet mbeten âsfondâ i bukur, por jo produkt turistik. Dhe kur njĂ« vend e ndĂ«rton ekonominĂ« turistike mbi njĂ« sezon tĂ« vetĂ«m, ai kthehet automatikisht nĂ« vend tĂ« pikut me âgjithçkaâ tĂ« pĂ«rqendruar nĂ« pak javĂ« dhe âboshllĂ«kâ pĂ«r pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« vitit.
PĂ«r vite me radhĂ«, promovimi kombĂ«tar e ka riprodhuar kĂ«tĂ« model bregdetar, ndĂ«rsa mali ka mbetur kryesisht âsfondâ. Loren Roço, themelues i âAdventure & Fun Albaniaâ njĂ« operator turistik hyrĂ«s i specializuar nĂ« turizmin e aventurĂ«s nĂ« tĂ« tĂ«ra sezonet, dhe qĂ« punon me udhĂ«tarĂ« tĂ« huaj, si dhe instruktor pĂ«r udhĂ«rrĂ«fyes turistik hiking/trekking, na tregon se ShqipĂ«ria mbetet ende njĂ« destinacion i âvirgjĂ«râ dhe i âegĂ«râ i turizmit dimĂ«ror, thuajse krejtĂ«sisht i pazbuluar nga udhĂ«tarĂ«t vendas e tĂ« huaj.
Imazhi i Shqipërisë në panaire, broshura dhe fushata ka qenë kryesisht bregdetar, urban dhe kulturor; rrallë malor dhe asnjëherë si destinacion i turizmit dimëror. Kur oferta dimërore është e pakët, bizneset nuk investojnë sepse nuk ka klientë dhe klientët nuk vijnë sepse nuk ka ofertë.
Dhe kĂ«shtu dimri mbetet âi bukur pĂ«r njĂ« fundjavĂ«â, por jo i strukturuar si produkt qĂ« prodhon ekonomi tĂ« qĂ«ndrueshme. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, problemi i dimrit nuk Ă«shtĂ« se ânuk kemi çfarĂ« tâu tregojmĂ« njerĂ«zveâ, por se nuk e kemi bĂ«rĂ« ende dimrin tĂ« funksionojĂ« si sistem.
Â
Â
ĂfarĂ« i mungon dimrit shqiptar?
Mungesa e parĂ« Ă«shtĂ« ajo qĂ« sâduket nĂ« rrjete sociale: aksesueshmĂ«ria. ShumĂ« zona malore me potencial dimĂ«ror mbeten tĂ« brishta kur bie dĂ«bora. Segmente qĂ« bllokohen, akull qĂ« e kthen udhĂ«timin nĂ« njĂ« rrezik tĂ« panevojshĂ«m, pastrim qĂ« vjen me vonesĂ«.
Dhe kur destinacioni Ă«shtĂ« i bukur, por i pasigurt pĂ«r tâu arritur, ai mbetet pĂ«r vizitorin njĂ« zgjedhje âme fatâ e minutĂ«s sĂ« fundit dhe jo njĂ« sezon i planifikueshĂ«m. PĂ«r vizitorin e huaj, sidomos ai qĂ« planifikon, rezervon dhe ka pritshmĂ«ri, mungesa e njĂ« aksesimi tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m Ă«shtĂ« stop i menjĂ«hershĂ«m.
Hallka e dytë është besueshmëria e shërbimeve bazë. Në dimër, ndërprerjet e energjisë, ngrohja e paqëndrueshme dhe infrastruktura e vjetruar dhe me kapacitete të kufizuara e ujit dhe kanalizimeve i kthejnë destinacionet në një provë për bujtinën dhe jo në përvojë për turistin. Bujtinat shqiptare kanë bërë mrekulli me pak mundësi që kanë.
Kjo Ă«shtĂ« pjesĂ« e meritĂ«s sĂ« turizmit malor, por nĂ« njĂ« treg mĂ« tĂ« gjerĂ«, âmrekulliaâ nuk mund tĂ« shitet si standarde. âTuristi, mĂ« shumĂ« se luks, kĂ«rkon siguri: tĂ« mbĂ«rrijĂ« pa stres nĂ« vendin e akomodimit, tĂ« ngrohet, tĂ« thajĂ« rrobat e kĂ«pucĂ«t, tĂ« lahet me ujĂ« tĂ« ngrohtĂ« dhe tĂ« flejĂ« mirĂ«. Pra, tĂ« ketĂ« njĂ« shĂ«rbim minimal tĂ« parashikueshĂ«mâ, thotĂ« Loreni.
Mungesa e tretë është ekosistemi i shërbimeve dimërore. Dimri kërkon produkte specifike si shtigje të përshtatura dhe të informuara për kushtet, pajisje me qira, guida të specializuara, pika informacioni dhe një kulturë të menaxhimit të rrezikut.
Sot, shumë nga këto hallka ekzistojnë si nisma të vogla: disa agjenci aventurash, disa guida të motivuara, disa komunitete që e kanë kuptuar se dimri duhet kurorëzuar me aktivitet. Por për ta kthyer në sektor, duhet një sistem me informacion të qartë, standarde dhe organizim.
Ka edhe njĂ« mungesĂ« tĂ« katĂ«rt, mĂ« pak teknike e mĂ« shumĂ« kulturore. Ne e kemi normalizuar idenĂ« qĂ« dimri nĂ« mal Ă«shtĂ« âbujtinĂ« + darkĂ« + fotoâ, dhe kaq. Kjo Ă«shtĂ« e vlefshme dhe e bukur sepse mikpritja dhe gatimet janĂ« pjesĂ« e identitetit tonĂ«, por nuk mjafton pĂ«r ta mbushur njĂ« sezon.
Dimri duhet tĂ« ketĂ« arsye pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar edhe kur bora sâĂ«shtĂ« e pĂ«rsosur, edhe kur dita Ă«shtĂ« e shkurtĂ«r, edhe kur turisti kĂ«rkon mĂ« shumĂ« se njĂ« tavolinĂ« tĂ« ngrohtĂ«.
Â
Verë vs. dimër: turistë të ndryshëm, ekonomi ndryshe
Turisti veror nĂ« ShqipĂ«ri vjen pĂ«r detin dhe ritmin e shpejtĂ«. KĂ«rkon lĂ«vizje tĂ« shpeshta, qĂ«ndrime tĂ« shkurtra, dhe njĂ« orientim qĂ« shpesh kĂ«rkon âmĂ« shumĂ« pĂ«r mĂ« pakâ.
Ky profil mbush volumet, por rrit presionin mbi hapësirën, ujin, energjinë dhe mbetjet, pikërisht në periudhën kur shërbimet publike punojnë në kufijtë e kapaciteteve.
Turisti dimëror, edhe kur është i pakët, zakonisht kërkon përvojë si p.sh. natyrë, qetësi, aktivitete, kulturë lokale dhe një shërbim që të jep siguri. Ai udhëton për një arsye (ose disa arsye) dhe paguan për to.
Këtu pabarazia duket qartë edhe në shifra: turizmi ynë është i përqendruar në pak javë vere, ndërsa dimri mbetet i hollë dhe i paqëndrueshëm.
Â
Â
Të dhënat e mësipërme sugjerojnë se Shqipëria ka një sezonalitet të theksuar veror, me peshë të ulët në dimër. Një prirje të ngjashme kanë Mali i Zi dhe sidomos Kroacia, ndërsa Serbia dhe Bullgaria kanë shpërndarje më të balancuar, sepse dimri kontribuon më shumë përmes produkteve dimërore të strukturuara.
Kjo e bĂ«n dimrin potencialisht mĂ« âcilĂ«sorâ nĂ« kuptimin ekonomik. Pra jo domosdoshmĂ«risht mĂ« shumĂ« njerĂ«z, por mĂ« shumĂ« vlerĂ« pĂ«r vizitĂ« dhe mĂ« pak stres mbi territorin.
Dhe pikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ«, dimri nuk e âzĂ«vendĂ«sonâ verĂ«n, por e bĂ«n turizmin mĂ« tĂ« shpĂ«rndarĂ«, mĂ« tĂ« menaxhueshĂ«m dhe mĂ« pak tĂ« varur nga piku.
Â
Dimri nuk është vetëm bujtinë
Bujtina dhe oxhaku janë zemra e dimrit shqiptar dhe duhet të mbeten. Por dimri mund të ketë edhe muskuj. Loreni na tregon që vitet e fundit, po shfaqet një rritje e interesit për ski touring dhe ecje dimërore, përfshirë snowshoeing (ecje me rrathë/raketa dëbore) në lugina e pyje ku peizazhi dimëror është spektakolar, përveçse për turizëm kulturor.
Kur kjo bĂ«het me guida, me pajisje dhe me ritĂ«m tĂ« pĂ«rshtatur, dimri nĂ« terrene malore nuk shihet si ârrezik i pakapĂ«rcyeshĂ«mâ, por si produkt.  Dhe produkti ka njĂ« avantazh tĂ« madh, nuk kĂ«rkon ndĂ«rtime masive; kĂ«rkon organizim, njohuri tĂ« specializuara dhe shĂ«rbim tĂ« pĂ«rkryer.
Për aventurierët më të përgatitur, Shqipëria ka një aset të rrallë në rajon: terrene të virgjëra për ski touring dhe freeride, aty ku bora është e mjaftueshme dhe topografia e lejon.
Kjo është një përvojë për një treg të specializuar, por me vlerë të lartë; grupe të vogla, shërbime profesionale, ndikim relativisht i ulët në mjedis krahasuar me infrastruktura masive.
âNĂ« njĂ« realitet klimatik ku bora nuk garantohet mĂ« nga vetĂ« dimri, produktet fleksibĂ«l dhe tĂ« diversifikuara bĂ«hen mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme.
KĂ«tu bĂ«n pjesĂ« edhe njĂ« dimension shpesh i nĂ«nvlerĂ«suar: âmirĂ«qeniaâ-i nĂ« natyrĂ«. Banjat termale, shĂ«titjet dimĂ«rore, gastronomia lokale, eventet e vogla komunitare, tĂ« gjitha kĂ«to i japin dimrit arsye pĂ«r tĂ« qenĂ« sezon, jo thjesht njĂ« âmuaj i ftohtĂ«â.
Edhe Europa e ka nxjerrë këtë mësim, shumë destinacione që kanë humbur borën e sigurt kanë mbijetuar duke u bërë 4-sezonalë dhe jo duke e ndjekur borën me çdo kusht.
Â
Infrastruktura dimërore: rrugë, shtigje, siguri
Zhvillimi i dimrit duhet tĂ« fillojĂ« me gjĂ«ra konkrete si pastrim rruge, kripĂ«, sinjalistikĂ«, energji qĂ« nuk bie sa herĂ« fryn era dhe njĂ« sistem i thjeshtĂ« informacioni qĂ« tâi thotĂ« vizitorit çfarĂ« Ă«shtĂ« e hapur dhe çfarĂ« jo.
NĂ« dimĂ«r, âtĂ« pyesĂ«sh nĂ« fshatâ Ă«shtĂ« shumĂ« normale nĂ« ShqipĂ«ri. Ky improvizim Ă«shtĂ« armiku i turizmit tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.
Siguria Ă«shtĂ« pjesa qĂ« nuk fal. NjĂ« shteg i mrekullueshĂ«m veror mund tĂ« jetĂ« i rrezikshĂ«m nĂ« dimĂ«r pĂ«r shkak tĂ« ortekĂ«ve, akullit, humbjes sĂ« orientimit apo hipotermisĂ«, si ai i mirĂ«njohuri ndĂ«rkombĂ«tarisht âValbonĂ«-Thethâ.
Për një dimër që duhet të rritet, duhet një minimum menaxhimi rreziku me paralajmërime të qarta, itinerare të rekomanduara, informim për kushtet, dhe protokolle emergjence.
Në një vend ku turizmi i aventurës po rritet, kërkim-shpëtimi malor është kusht i besueshmërisë. Shqipëria po fillon të ketë disa nisma pozitive në këtë fushë, por sfida e mëtejshme mbetet që këto kapacitete të forcohen e standardizohen me protokolle të unifikuara, të ketë një koordinim të qartë dhe informim publik të qëndrueshëm.
Ka edhe njĂ« dimension tjetĂ«r, po aq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: mjedisi dhe parqet. Dimri i malit Ă«shtĂ« stinĂ« e brishtĂ« pĂ«r habitatet, pĂ«r ekologjinĂ« dhe pĂ«r peizazhin. NĂ«se verĂ«s na del shpesh problem menaxhimi i mbetjeve dhe presioni mbi natyrĂ«n, dimri nuk duhet tĂ« jetĂ« âsezoni i dytĂ«â i tĂ« njĂ«jtave gabime.
Â
Â
Ku jemi në raport me fqinjët?
Në rajon, dimri është kthyer prej kohësh në produkt, diku me resorte të mëdha, diku me modele më të vogla, por pothuaj kudo me një element që ne e kemi ende të brishtë: sistemin.
Fqinjët kanë traditë, kanë standarde, kanë shkolla, kanë marketing dimëror. Bullgaria për shembull e ka ndërtuar dimrin mbi modelin e resorteve të konsoliduara.
ShqipĂ«ria ka natyrĂ«n dhe autenticitetin, por ende Ă«shtĂ« nĂ« fillesat e veta pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar âpaketĂ«nâ qĂ« e bĂ«n dimrin tĂ« besueshĂ«m pĂ«r tregun.
Kjo është arsyeja pse shumë njerëz që duan ski, instruktorë, pista dhe siguri e kërkojnë ende jashtë: jo sepse nuk kemi male, por sepse nuk kemi produkt të plotë.
Â
Â
Të dhënat e tabelës së mësipërme na tregojnë qartë se dimri bëhet sezon vetëm kur ka sistem. Në Bullgari (Bansko, Borovets) dimri funksionon si industri e konsoliduar, me operim të parashikueshëm dhe produkt të qartë.
Në Serbi, Kopaoniku tregon se një resort kombëtar mund të mbajë peshë në ekonominë sezonale kur ka menaxhim dhe standard shërbimi. Edhe Mali i Zi ka investuar për ta zgjatur sezonin me modele më të vogla, por të strukturuara.
Ndërsa raste si Popova Shapka tregojnë një rrugë tjetër: produkt i specializuar (freeride/off-piste) që tërheq audiencë specifike edhe pa mega-resorte, kur reputacioni dhe oferta janë të qarta.
Â
Profesionet e munguara: guidat dimërore dhe instruktorët
Nuk mjafton vetĂ«m infrastruktura e mirĂ« pĂ«r njĂ« dimĂ«r tĂ« organizuar, duhen edhe burime njerĂ«zore. Sot, âudhĂ«rrĂ«fyes turistik i specialitetit tĂ« veçantĂ« hiking/trekkingâ Ă«shtĂ« njĂ« kategori shumĂ« e gjerĂ«, dhe jo gjithmonĂ« mjaftueshĂ«m i specializuar pĂ«r tĂ« mbajtur pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e dimrit.
Loreni, i cili Ă«shtĂ« gjithashtu instruktor pĂ«r udhĂ«rrĂ«fyesit turistikĂ« tĂ« specialitetit tĂ« veçantĂ« hiking/trekking, (me programe tĂ« akredituara nga âMinistria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportitâ) na tregon se pse nuk mjafton njĂ« âguidĂ«â e pĂ«rgjithshme:
Dimri kërkon kompetenca specifike: orientim dhe navigim në kushte me fushëpamje shumë të kufizuar, menaxhim grupi në temperatura të ulëta e kushte të vështirësuara, njohje të shkëlqyer të kushteve të borës dhe rrezikut të ortekëve, si dhe aftësi reagimi në raste ortekësh apo emergjenca të tjera.
NĂ«se duam tâi shesim dimrin njĂ« turisti tĂ« huaj, nuk mjafton tĂ« themi âkemi guidaâ: duhet tĂ« dimĂ« çfarĂ« dinĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« kĂ«to guida dhe se çfarĂ« standardesh ndjekin, dhe duhet ngritur njĂ« kulturĂ« e fokusuar drejt sigurisĂ« dhe qĂ« vendos nĂ« vend tĂ« parĂ« jetĂ«n e individit.
NĂ« shumĂ« vende tĂ« BE-sĂ« dhe botĂ«s, kĂ«to role mbulohen nga profile tĂ« njohura ndĂ«rkombĂ«tarisht si âInternational Mountain Leaderâ (UdhĂ«rrĂ«fyes/UdhĂ«heqĂ«s Turistik Malor pĂ«r terrene jo-teknike), dhe âInternational Mountain Guideâ (GuidĂ« Alpine Turistike pĂ«r terrene teknike).
Jo domosdoshmërisht nevojitet një guidë alpine e një niveli shumë të lartë, por minimalisht duhet një standard i qartë dhe i harmonizuar me praktikat më të mira ndërkombëtare dhe të BE-së, që u lejon profesionistëve të udhëheqin të sigurt grupe në terrene dimëror.
Paralelisht, nëse do të zhvillohet edhe ski në pistë, instruktorët nuk mund të mbeten në zonën gri të autodidaktimit. Duhen skema trajnimi, licencim dhe kulturë kontrolli cilësie.
Â
Resort masiv apo model i butë?
ShqipĂ«ria nuk e ka pasur historikisht kulturĂ«n e resorteve dimĂ«rore tĂ« skive dhe, edhe sot, nuk ka njĂ« industri tĂ« mirĂ«filltĂ« âski-resortâ. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ«, kur dalim pĂ«rballĂ« dilemĂ«s sĂ« investimeve, âresort masivâ apo âmodel i butĂ«â, vendimi bĂ«het edhe mĂ« i ndjeshĂ«m.
NjĂ« resort âi rĂ«ndĂ«â me infrastrukturĂ« tĂ« kushtueshme dimri, mund tĂ« jetĂ« e rrezikshme financiarisht, sidomos nĂ« njĂ« realitet ku dimrat po shkurtohen dhe bora po bĂ«het mĂ« e paqĂ«ndrueshme.
Edhe nĂ« vende tĂ« zhvilluara, resorte tĂ« tĂ«ra po riprofilizohen drejt turizmit 4-sezonal pikĂ«risht sepse bora nuk Ă«shtĂ« mĂ« âgaranciâ.
Modeli i butĂ« me fshatra 4-sezonalĂ«, aktivitete natyrore, produkte tĂ« diversifikuara Ă«shtĂ« mĂ« elastik; me njĂ« kusht qĂ« sâe anashkalojmĂ« dot: ruajtjen e parqeve dhe tĂ« peizazhit.
Nëse dimri ndërtohet vetëm me beton, atëherë krijojmë një zgjidhje që e gërryen vetë burimin e saj. Në Shqipëri, ku parqet kombëtare dhe peizazhi janë kapital turistik i pazëvendësueshëm, zhvillimi duhet të jetë i matshëm: sa më pak ndërhyrje, sa më shumë organizim. Kjo është logjika e turizmit modern të aventurës, me vlerë të lartë e gjurmë të ulët.
Â
Â
Dimri, prova e pjekurisë turistike
Dimri jep një shans të rrallë që zhvillimi turistik të bëhet më me mend, me standarde më të larta dhe me më shumë respekt për natyrën. Turizmi dimëror kërkon një qasje tjetër ndaj produktit.
Ndryshe nga turizmi kulturor apo ai i plazhit, dimri duhet të jetë i orientuar drejt sigurisë dhe cilësisë së shërbimit, duke iu afruar standardeve më të mira ndërkombëtare në çdo hallkë; që nga informacioni dhe logjistika, e deri tek udhëheqja dhe menaxhimi i rrezikut.
Gabime që në verë kalojnë pa pasoja, në dimër mund të kthehen në incidente serioze, madje deri në tragjedi.
Prandaj një treg që funksionon me improvizim rrezikon të dëmtojë shpejt reputacionin e Shqipërisë si destinacion, një reputacion që është ndërtuar me shumë punë nga profesionistët e sektorit dhe që mbështet një pjesë të rëndësishme të ekonomisë.
Nëse dimri kthehet në produkt të qëndrueshëm, do të thotë se kemi kaluar nga turizmi i rastit te turizmi i menaxhuar.
Do të thotë se malet krahas kartolinave të bukura dimërore, janë edhe ekonomi lokale që jetojnë edhe kur temperatura shkon nën zero. Dhe do të thotë se kemi kuptuar një gjë të thjeshtë: nuk ka mot të keq dhe stinë të keqe për të bërë turizëm.
Â
The post Turizmi dimëror: Mes potencialit dhe sfidave appeared first on Revista Monitor.
Login
