Biblioteka personale e shkrimtarit dhe semiologut italian Umberto Eco nuk është thjesht një muze apo një arkiv, por një udhëtim në botën e kuriozitetit të një prej mendjeve më të ndritura të shekullit XX.

Që prej 1 korrikut, biblioteka e tij është vendosur në pjesën e shekullit XX të Palazzo Poggi, në fund të rrugës Zamboni në Bolonjë, duke i ofruar publikut mundësinë të njohë nga afër universin e tij intelektual.

Koleksioni përfshin rreth 32 mijë libra, të cilët, po të vendoseshin njëri mbi tjetrin, do të formonin një kullë rreth 900 metra të lartë, më të lartë se Burj Khalifa.

Megjithatë, vlera e bibliotekës nuk qëndron vetëm te numri i librave, por edhe te mënyra se si Eco i organizonte. Ai e përshkruante bibliotekën si “kujtesën tonë bimore”, një hapësirë ku zbulimet lindin nga rastësia dhe nga lidhjet e papritura mes librave.

I frymëzuar nga parimi i studiuesit Aby Warburg, Eco besonte te koncepti i “fqinjit të mirë”: shpesh libri më i rëndësishëm nuk është ai që kërkon, por ai që ndodhet pranë tij në raft.

Procesi i zhvendosjes dhe katalogimit të bibliotekës nga shtëpia e tij në Milano drejt Universitetit të Bolonjës zgjati disa muaj dhe u realizua duke ruajtur sa më besnikërisht renditjen origjinale të librave.

Vizitorët mund të gjejnë vepra që trajtojnë okultizmin, fetë, filozofinë, semiotikën, letërsinë botërore, historinë e artit, kinemanë, televizionin dhe komikët. Në koleksion përfshihen autorë si James Joyce, J. R. R. Tolkien, Franz Kafka, Italo Calvino, Jorge Luis Borges dhe Agatha Christie, si edhe mijëra revista dhe albume komikësh në gjuhë të ndryshme.

Një pjesë e veçantë i kushtohet librave të rrallë, mes tyre një botim pirat i romanit të njohur të Eco-s, Emri i Trëndafilit, i botuar në Bashkimin Sovjetik me një kopertinë që e paraqiste gabimisht si roman erotik.

Biblioteka ruan gjithashtu gjurmët personale të autorit: shënime në margjina, nënvizime, faqe të palosura, skica dhe shënime të shkruara me dorë, të cilat dëshmojnë mënyrën e tij të punës dhe marrëdhënien e veçantë me librat.

Deri më tani, rreth 150 persona e kanë vizituar këtë hapësirë, e cila mund të vizitohet vetëm me rezervim. Biblioteka do të qëndrojë e mbyllur gjatë muajit gusht dhe do të rihapet në shtator.

Biblioteka e Umberto Eco-s mbetet një dëshmi e trashëgimisë së tij intelektuale, një vend ku librat nuk ruhen vetëm si objekte, por si burime të vazhdueshme idesh, kujtimesh dhe imagjinate./KultPlus.com

Alok, DJ me famë botërore, do të performojë për herë të parë në Shqipëri, si pjesë e edicionit të dytë të Dansemusik Festival.

Përmes një postimi në rrjetet sociale, Kryeministri Edi Rama bëri të ditur se festivali do të zhvillohet më 16 gusht në shëtitoren Lungomare të Vlorës, ku DJ dhe producenti brazilian do të jetë i ftuari special i mbrëmjes.

Eventi pritet të sjellë një mbrëmje me muzikë elektronike dhe performanca live, ndërsa hyrja për publikun do të jetë falas.

Dansemusik Festival rikthehet këtë vit me edicionin e tij të dytë, duke e shndërruar Lungomaren e Vlorës në një skenë të madhe muzikore, si pjesë e aktiviteteve artistike dhe kulturore të sezonit turistik veror./atsh/KultPlus.com

Rregullat e Bashkimit Evropian që kërkojnë që kompanitë të identifikojnë materialet e gjeneruara dhe të manipuluara nga inteligjenca artificiale kanë hyrë në fuqi të dielën, si pjesë e Aktit gjithëpërfshirës të Inteligjencës Artificiale të bllokut.

Neni 50 i ligjit kërkon që ofruesit e chatbot-eve dhe sistemeve të tjera interaktive të inteligjencës artificiale t’u tregojnë përdoruesve kur ata po komunikojnë me një sistem të IA-së, përveç rasteve kur kjo është tashmë e qartë.

Sipas Komisionit Evropian, ofruesit e sistemeve të afta për të prodhuar tekst sintetik, imazhe, video ose audio duhet të përfshijnë gjithashtu shënjues të lexueshëm nga makinat, të cilët mundësojnë identifikimin e materialit si të gjeneruar ose të manipuluar nga inteligjenca artificiale.

Kompanitë dhe përdoruesit e tjerë profesionistë që përdorin sisteme të inteligjencës artificiale duhet të vendosin etiketa të qarta dhe lehtësisht të dallueshme kur publikojnë deepfakes ose tekst të gjeneruar nga IA mbi çështje me interes publik, në rastet kur përmbajtja nuk i është nënshtruar një shqyrtimi të rëndësishëm njerëzor ose kontrolli editorial.

Po ashtu, ata duhet të njoftojnë personat që i nënshtrohen sistemeve të njohjes së emocioneve ose sistemeve të kategorizimit biometrik të bazuara në inteligjencën artificiale.

Komisioni Evropian theksoi se këto kërkesa synojnë të zvogëlojnë mashtrimin, imitimin dhe dezinformimin, duke u mundësuar qytetarëve të kuptojnë nëse materiali që shohin, dëgjojnë ose lexojnë është autentik apo i krijuar me inteligjencë artificiale.

Më 3 gusht 1859, në Shkodër lindi Filip Shiroka, një nga poetët dhe publicistët më të shquar të Rilindjes Kombëtare.

Pjesëmarrja e tij në lëvizjen e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878–1881) e detyroi të mërgonte që në moshë të re, duke u vendosur fillimisht në Egjipt e më pas në Liban, ku punoi si inxhinier hekurudhash. Megjithëse jetoi larg vendlindjes, lidhja e tij me atdheun mbeti e pandërprerë.

Nën pseudonimin Gegë Postriba, ai botoi poezi dhe shkrime publicistike që dhanë një kontribut të rëndësishëm në letërsinë dhe kulturën shqiptare.

I frymëzuar nga idealet e Rilindjes Kombëtare dhe nga veprimtarë të shquar si Pashko Vasa, Luigj Gurakuqi dhe Çajupi, Shiroka e vuri krijimtarinë e tij në shërbim të çështjes kombëtare. Poezitë e tij, të dalluara për lirizmin e ndjerë dhe gjuhën e pasur shqipe, shprehin mallin për vendlindjen, dashurinë për atdheun dhe nevojën për bashkim kombëtar, duke zënë një vend të rëndësishëm në historinë e letërsisë shqiptare.

Filip Shiroka vdiq në Liban më 14 nëntor 1935./KultPlus.com

Shkencëtarët kanë zbuluar prova të reja, që sugjerojnë se një planet jashtë Sistemit Diellor mund të ketë ruajtur një atmosferë, një zbulim që mund të ndihmojë në kërkimin e botëve potencialisht të banueshme, sipas CNN.

Planeti “LHS 1140 b”, i vendosur rreth 49 vite dritë larg Tokës, është një nga kandidatët më interesantë për studimin e kushteve, që mund të lejojnë ekzistencën e ujit të lëngshëm.

Studimi u drejtua nga Collin Cherubim, shkencëtar planetar, në bashkëpunim me një ekip ndërkombëtar studiuesish nga institucione të ndryshme kërkimore, dhe rezultatet u publikuan në revistën shkencore “Science” më 16 korrik.

Planeti “Super-Tokë” në zonën e banueshme “LHS 1140 b” u zbulua në vitin 2017 dhe klasifikohet si një super-Tokë, pra një planet shkëmbor më i madh dhe më masiv se Toka.

Ai ka rreth 5,6 herë masën e Tokës dhe një rreze rreth 1,7 herë më të madhe se planeti ynë.

Për shkak të dendësisë së tij, studiuesit besojnë se bëhet fjalë kryesisht për një planet shkëmbor dhe jo për një planet gjigant gazor.

Planeti rrotullohet rreth një xhuxhi të kuq, një yll më i vogël dhe më i ftohtë se Dielli, dhe ndodhet në të ashtuquajturën “zonë të banueshme” – distanca nga ylli ku temperaturat mund të lejojnë praninë e ujit të lëngshëm në sipërfaqe, në kushte të përshtatshme atmosferike.

Si u zbulua atmosfera?

Studiuesit përdorën vëzhgime spektroskopike për të analizuar dritën e yllit, ndërsa planeti kalonte përpara tij.

Gjatë këtyre tranziteve, atmosfera e planetit mund të lërë gjurmë të vogla në dritën e yllit, duke zbuluar përbërjen e saj.

Ekipi identifikoi shenja të heliumit që po largohet nga atmosfera e planetit, një tregues se “LHS 1140 b” ka një shtresë atmosferike të ruajtur.

Heliumi është një gaz shumë i lehtë dhe largohet lehtësisht nga planetët, ndaj zbulimi i tij sugjeron se mund të ketë edhe shtresa më të thella atmosferike me gazra të tjerë.

A mund të ketë jetë në këtë planet?

Shkencëtarët theksojnë se zbulimi i një atmosfere nuk do të thotë se është zbuluar jetë jashtëtokësore.

Megjithatë, prania e një atmosfere është një nga kushtet kryesore për një planet që mund të mbajë ujë dhe të mbrojë sipërfaqen nga rrezatimi hapësinor.

Studimet e mëparshme kanë sugjeruar se “LHS 1140 b” mund të ketë sasi të konsiderueshme uji ose një atmosferë të dendur molekulare, por përbërja e saj ende nuk është përcaktuar plotësisht.

Vëzhgime të mëtejshme me teleskopë të fuqishëm, përfshirë “Teleskopin Hapësinor James Webb”, pritet të ndihmojnë në identifikimin e molekulave si avulli i ujit, dioksidi i karbonit ose gaze të tjera.

Pse është i rëndësishëm ky zbulim?

“LHS 1140 b” konsiderohet një objekt shumë i rëndësishëm për astronomët, sepse është një nga planetët shkëmborë më të afërt me Tokën që ndodhet në zonën e banueshme të një ylli tjetër.

Zbulimi i një atmosfere rreth një bote të tillë, përbën një hap të rëndësishëm në kërkimin shkencor, për të kuptuar nëse planetë të ngjashëm me Tokën mund të kenë kushte të përshtatshme për ujë dhe, në të ardhmen, për shenja biologjike.

“LHS 1140 b” është një nga kandidatët më premtues, për të studiuar se si planetët shkëmborë mund të ruajnë atmosfera dhe kushte potencialisht të favorshme për jetën./KultPlus.com

Poezi nga Çajupi

Digjem, përvëlohem
se të dua shumë,
ditën mendohem,
natën rri pa gjumë.

Lulet po ta dinin,
mike, sa të dua,
këtu do të vinin
të qajnë me mua.

Zogjtë të dëgjonin,
do t’më rrinin pranë
dhe do të këndonin,
të harroj sevdanë.

Asnjeri në jetë
plagën s’ma shëron,
përveç mikja vetom
që vjen e lëndon!/KultPlus.com

Ajo që nisi si një blerje e rastësishme në një panair antikesh në Boston u shndërrua në një pasion që zgjati më shumë se katër dekada. David dhe Nan Skier, një çift nga Alabama, kanë krijuar atë që konsiderohet koleksioni më i madh në botë i bizhuterive të rralla të njohura si “Lover’s Eyes” – miniatura me sy të pikturuar që simbolizonin dashurinë, besnikërinë dhe kujtimin.

Gjithçka filloi kur David, një okulist tashmë në pension, vuri re një unazë të veçantë me një sy të pikturuar, të rrethuar nga smalt blu, diamante dhe perla. Kurioziteti për historinë e saj i shtyu ata të mësonin më shumë për këto objekte të rralla dhe të nisnin koleksionimin e tyre.

Sot, koleksioni i tyre përfshin 158 objekte, mes tyre unaza, karfica, byzylykë, kuti, filxhanë çaji dhe aksesorë të tjerë, të cilët datojnë kryesisht nga fundi i shekullit XVIII dhe fillimi i shekullit XIX. Çifti beson se zotëron koleksionin më të madh të këtij lloji në botë. Ai është ekspozuar në muze dhe është dokumentuar edhe në një libër, ndërsa një botim i ri pritet të publikohet vitin e ardhshëm.

Bizhuteritë “Lover’s Eyes” u bënë të famshme në Anglinë gjeorgjiane, pasi Princi i Uellsit, George IV, i dërgoi të dashurës së tij sekrete, Maria Fitzherbert, një miniaturë me syrin e tij si shenjë dashurie. Ky gjest romantik u kthye shpejt në modë mes aristokracisë britanike, ku portretet e syve vendoseshin në bizhuteri të çmuara dhe shkëmbeheshin si dhurata intime.

Ajo që i bën këto objekte edhe më të veçanta është fakti se identiteti i personit të pikturuar mbetej anonim. Në shumicën e rasteve nuk dihet se kujt i përkiste syri, gjë që shton misterin që i rrethon.

Sipas ekspertëve të artit, këto miniatura janë jashtëzakonisht të rralla dhe shumë prej atyre që qarkullojnë sot në treg janë falsifikime ose riprodhime moderne. Për këtë arsye, David dhe Nan Skier arrijnë t’i shtojnë koleksionit vetëm një ose dy objekte autentike në vit.

Për çiftin amerikan, ky koleksion nuk është thjesht një hobi apo investim, por një mënyrë për të ruajtur një traditë artistike dhe historike që tregon se si shprehej dashuria më shumë se 200 vjet më parë.

“Çdo bizhuteri është një histori dashurie. Dikush e ka dashur aq shumë një person, sa ka zgjedhur të përjetësojë vetëm syrin e tij në një objekt të çmuar. Nuk e dimë kush ishin, por secila prej tyre ruan një histori që ende vazhdon të na magjepsë”, thotë Nan Skier.

Ja lajmi i pastruar nga reklamat, duke ruajtur përmbajtjen:

Koleksioni misterioz që nisi nga një sy i pikturuar

Ajo që nisi si një blerje e rastësishme në një panair antikesh në Boston u shndërrua në një pasion që zgjati më shumë se katër dekada. David dhe Nan Skier, një çift nga Alabama, kanë krijuar atë që konsiderohet koleksioni më i madh në botë i bizhuterive të rralla të njohura si “Lover’s Eyes” – miniatura me sy të pikturuar që simbolizonin dashurinë, besnikërinë dhe kujtimin.

Gjithçka filloi kur David, një okulist tashmë në pension, vuri re një unazë të veçantë me një sy të pikturuar, të rrethuar nga smalt blu, diamante dhe perla. Kurioziteti për historinë e saj i shtyu ata të mësonin më shumë për këto objekte të rralla dhe të nisnin koleksionimin e tyre.

Sot, koleksioni i tyre përfshin 158 objekte, mes tyre unaza, karfica, byzylykë, kuti, filxhanë çaji dhe aksesorë të tjerë, të cilët datojnë kryesisht nga fundi i shekullit XVIII dhe fillimi i shekullit XIX. Çifti beson se zotëron koleksionin më të madh të këtij lloji në botë. Ai është ekspozuar në muze dhe është dokumentuar edhe në një libër, ndërsa një botim i ri pritet të publikohet vitin e ardhshëm.

Bizhuteritë “Lover’s Eyes” u bënë të famshme në Anglinë gjeorgjiane, pasi Princi i Uellsit, George IV, i dërgoi të dashurës së tij sekrete, Maria Fitzherbert, një miniaturë me syrin e tij si shenjë dashurie. Ky gjest romantik u kthye shpejt në modë mes aristokracisë britanike, ku portretet e syve vendoseshin në bizhuteri të çmuara dhe shkëmbeheshin si dhurata intime.

Ajo që i bën këto objekte edhe më të veçanta është fakti se identiteti i personit të pikturuar mbetej anonim. Në shumicën e rasteve nuk dihet se kujt i përkiste syri, gjë që shton misterin që i rrethon.

Sipas ekspertëve të artit, këto miniatura janë jashtëzakonisht të rralla dhe shumë prej atyre që qarkullojnë sot në treg janë falsifikime ose riprodhime moderne. Për këtë arsye, David dhe Nan Skier arrijnë t’i shtojnë koleksionit vetëm një ose dy objekte autentike në vit.

Për çiftin amerikan, ky koleksion nuk është thjesht një hobi apo investim, por një mënyrë për të ruajtur një traditë artistike dhe historike që tregon se si shprehej dashuria më shumë se 200 vjet më parë.

“Çdo bizhuteri është një histori dashurie. Dikush e ka dashur aq shumë një person, sa ka zgjedhur të përjetësojë vetëm syrin e tij në një objekt të çmuar. Nuk e dimë kush ishin, por secila prej tyre ruan një histori që ende vazhdon të na magjepsë”, thotë Nan Skier./KultPlus.com

Legjenda e muzikës britanike, Phil Collins, ka bërë një nga rrëfimet më tronditëse të jetës së tij, duke zbuluar se ishte shumë pranë vdekjes pas një krize të rëndë shëndetësore të lidhur me varësinë nga alkooli.

Në një intervistë për “The Sunday Times”, 75-vjeçari tregoi se gjatë vitit 2024 u shtrua për shtatë muaj në një spital në Zvicër, pasi veshkat dhe organet e tjera nisën të mos funksiononin më.

“Veshkat e mia nuk po funksiononin më, ndërsa edhe organet e tjera po fillonin të dështonin. Njerëzit po vinin të më thoshin lamtumirë”, u shpreh Collins, duke shtuar se nuk mban mend asgjë nga ato momente, pasi ishte në gjendje kritike.

Sipas artistit, mjekët diskutuan edhe mundësinë e heqjes së aparaturave, që e mbanin në jetë, ndërsa menaxheri i tij kishte thirrur pesë fëmijët – Joely, Simon, Lily, Nicholas dhe Matthew – për t’i dhënë lamtumirën e fundit, nga frika se nuk do ta shihnin më gjallë.

Collins beson se konsumimi i tepërt i alkoolit, luajti një rol vendimtar në përkeqësimin e gjendjes së tij.

Ai pranoi se pinte gjatë ditës dhe se me kalimin e viteve kjo i shkaktoi dëmtime serioze në veshka.

Gjatë qëndrimit në spital ai u infektua edhe me COVID-19, gjë që e rëndoi më tej situatën.

Këngëtari dhe ish-lideri i grupit “Genesis” ka vuajtur prej vitesh edhe nga probleme të tjera shëndetësore, përfshirë dëmtime të shtyllës kurrizore, pesë ndërhyrje në gju dhe diabet të tipit 2, të cilat i kufizuan ndjeshëm lëvizjet dhe e detyruan t’i japë fund turneve muzikore.

Aktualisht, për të kujdeset një infermiere 24 orë në ditë.

Sot, Collins thotë se ndihet me fat që i mbijetoi kësaj sprove dhe se ka qëndruar larg alkoolit, që prej asaj krize shëndetësore.

Edhe pse gjendja fizike mbetet e brishtë, ai nuk e përjashton mundësinë që në të ardhmen t’i rikthehet studios, për të përfunduar projektet muzikore të lëna përgjysmë.

Nga “Genesis” te suksesi solo: Rrugëtimi i Phil Collins drejt famës globale

Phil Collins është një nga figurat më të njohura të muzikës britanike, me një karrierë që shtrihet mbi pesë dekada si këngëtar, baterist, kompozitor dhe producent.

Ai u bë i famshëm në vitet ’70 si baterist dhe më pas si këngëtari kryesor i grupit legjendar britanik “Genesis”, pas largimit të Peter Gabriel.

Me zërin karakteristik dhe stilin e tij të veçantë në bateri, Collins ndihmoi në transformimin e “Genesis” nga një grup progresiv “rock” në një nga grupet më të suksesshme të skenës botërore.

Në të njëjtën kohë, ai ndërtoi një karrierë jashtëzakonisht të suksesshme solo.

Albumi i tij i parë, “Face Value” (1981), solli hitin botëror “In the Air Tonight”, një nga këngët më të njohura të karrierës së tij.

Më pas ai publikoi albume të suksesshme si “No Jacket Required” (1985) dhe “…But Seriously” (1989), duke krijuar hite si “Another Day in Paradise”, “One More Night” dhe “Against All Odds”.

Gjatë viteve ’80 dhe ’90, Collins ishte një nga artistët më të dëgjuar në botë.

Ai ka shitur mbi 100 milionë disqe si artist solo dhe mbi 100 milionë të tjera me “Genesis”, duke u bërë një nga muzikantët më të suksesshëm të të gjitha kohërave.

Përveç muzikës “pop” dhe “rock”, ai ka kontribuar edhe në filma dhe projekte të tjera artistike.

Ai fitoi çmime të rëndësishme, përfshirë shtatë çmime “Grammy”, dhe është nderuar për ndikimin e tij në muzikën moderne.

Në vitet e fundit, karriera e tij u kufizua nga probleme serioze shëndetësore, përfshirë dëmtime të shtyllës kurrizore dhe vështirësi në lëvizje, që e detyruan të reduktojë performancat live.

Megjithatë, Phil Collins mbetet një nga artistët më me ndikim të brezit të tij, i njohur për baladat emocionale, tekstet personale dhe kontributin e madh në historinë e muzikës botërore./KultPlus.com

Nxënësit nga Kosova kanë arritur sukses të jashtëzakonshëm në Olimpiadën ndërkombëtare të shkencës dhe inovacionit, NEO Science Olympiad 2026, të mbajtur në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku morën pjesë nxënës nga shumë vende të botës, të cilët garuan në fusha të ndryshme, duke u vlerësuar me çmimet “Best of the Best” për rezultatet e tyre në nivel ndërkombëtar.

Këto vlerësime u ndahen garuesve që dallohen për performancë të jashtëzakonshme në disiplinat e olimpiadës, ndërsa këtë vit katër nxënës nga Kosova u renditën mes më të mirëve.

Me medaljen e artë “Best of the Best – Science” u vlerësuan Vesa Kiçmari, nxënëse e klasës së tetë nga Prishtina dhe Kaon Emerllahu, nxënës i klasës së tretë nga Fushë Kosova.

Ndërkaq, Dion Gashi, nxënës i klasës së shtatë nga Suhareka, fitoi medaljen e artë në kategorinë “Best of the Best – AI Prompt Challenge”, ndërsa Almir Kurtulaj, nxënës i klasës së nëntë nga Prishtina, u vlerësua me çmimin “Best of the Best – Do It Yourself Challenge”.

Suksesi i nxënësve kosovarë në këtë garë ndërkombëtare konsiderohet një dëshmi e potencialit dhe përgatitjes së tyre në fushën e shkencës dhe inovacionit, duke përfaqësuar denjësisht Kosovën në arenën botërore.

Dilara Sollova

Pas ditëve të mbushura me muzikë, zëra, ritme dhe mijëra njerëz që e kthyen hapësirën e festivalit në një qytet të vogël të muzikës, Sunny Hill Festival e përmbylli edicionin e sivjetmë me një natë të ndërtuar mbi energjinë e muzikës elektronike dhe atmosferën që tashmë është bërë pjesë e identitetit të festivalit. Nata e fundit solli në skenë një varg artistësh, duke e ngritur gradualisht ritmin deri te një prej momenteve më të pritura të gjithë festivalit, rikthimi i Martin Garrix në Prishtinë.

Para se Garrix të merrte kontrollin e skenës, nata nisi të marrë formë përmes performancave të Caboo, Anitë, Disco Magic Band, Nautica, Sancet, Us Two, The Milk Snatchers, Us Two B2B Nautica, Syte, Kim Turnbull, Bees & Honey, Roya dhe Tyson O’Brien. Secili prej tyre solli ritmin e vet në një natë që lëvizte nga një tingull te tjetri, duke e mbajtur publikun në lëvizje dhe duke krijuar atë pritjen që në një festival të tillë shpesh është po aq e rëndësishme sa vetë momenti i performancës kryesore.

Sepse sa më shumë afrohej momenti i Martin Garrix, aq më shumë ndryshonte edhe atmosfera përballë skenës. Publiku e dinte se po afrohej një emër që nuk ishte i panjohur për Sunny Hillin. Garrix kishte qenë pjesë e festivalit edhe në vitin 2018, në një kohë kur Sunny Hill po ndërtonte rrugën e tij drejt një audience gjithnjë e më ndërkombëtare. Rikthimi i tij në edicionin e sivjetmë, tash kur festivali është rritur ndjeshëm dhe është kthyer në një prej ngjarjeve më të mëdha muzikore në Kosovë, krijoi një lidhje të veçantë mes së kaluarës dhe së tashmes së Sunny Hillit.

Kur Martin Garrix doli në skenë, ai nuk e la gjatë publikun të priste për një reagim. Me energjinë karakteristike të një artisti që është mësuar të performojë para turmave të mëdha, ai iu drejtua publikut të Sunny Hillit me fjalët: “Sunny Hill, më ka marrë malli për ju. Faleminderit që jeni këtu sonte!” Ishte një rikthim i drejtpërdrejtë dhe i ngrohtë, por edhe një dëshmi se për Garrixin kjo nuk ishte thjesht një tjetër ndalesë në kalendarin e një turneu.

Më pas, gjithçka iu dorëzua muzikës. Seti i Garrixit u ndërtua si një udhëtim elektronik ku ritmet dhe meloditë ndryshonin vazhdimisht, ndërsa publiku reagonte ndaj secilit shpërthim të skenës. Performanca u shoqërua gjatë gjithë kohës nga një spektakël i fuqishëm vizual, me drita që shpërthenin mbi turmë, fishekzjarre që ndriçonin qiellin dhe ngjyra që ndryshonin vazhdimisht në të gjithë skenën, duke e kthyer setin e Garrixit në një përvojë që nuk dëgjohej vetëm, por edhe shihej e përjetohej në çdo moment. Në këtë atmosferë u dëgjuan ndër të tjera “Animals”, “Summer Days”, “Tsunami” dhe “Virtus”, ndërsa performanca përfshiu edhe disa prej materialeve të tjera që Garrix i ndërthuri gjatë setit. Një tjetër moment i njohur erdhi përmes bashkëpunimit të tij me Bebe Rexha, duke sjellë në skenën e Sunny Hillit atë përzierje mes muzikës elektronike dhe pop-it që prej vitesh e ka bërë Garrixin një prej emrave më të dëgjuar të skenës globale. 

Por ajo që e karakterizon një performancë të Martin Garrix nuk është thjesht një listë këngësh. Është mënyra se si ato ndërtohen brenda një seti. Një këngë mund të shërbejë si hyrje për një tjetër, një melodi e njohur mund të shfaqet për pak çaste para se ritmi të shpërthejë sërish, ndërsa publiku përfshihet në këtë lojë të vazhdueshme mes pritjes dhe kulmit. Pikërisht kjo dinamikë e bëri performancën e tij të funksionojë si një tërësi, ku publiku nuk po dëgjonte thjesht këngë të njohura, por po ndiqte një performancë të ndërtuar posaçërisht për energjinë e një festivali.

Dhe kur u afrua momenti i “Animals”, një prej këngëve që e ka përcaktuar më shumë emrin e Garrixit në muzikën elektronike, turma reagoi menjëherë. Është një këngë që tashmë është pjesë e historisë së EDM-së dhe që vazhdon të ketë fuqinë e saj edhe vite pas publikimit. Për një artist që e nisi karrierën ndërkombëtare shumë i ri dhe që u bë një prej figurave më të rëndësishme të gjeneratës së tij, “Animals” mbetet një prej atyre momenteve që e lidhin të kaluarën e tij me versionin e sotëm të artistit.

Në Sunny Hill, megjithatë, “Animals” nuk funksionoi vetëm si rikthim te një hit i vjetër. Ishte pjesë e një nate ku Garrix dëshmoi edhe një herë se si një këngë e njohur mund të marrë një jetë tjetër kur vendoset përballë një turme të madhe festivali. Dritat, ritmi, duart e ngritura dhe reagimi i mijëra njerëzve krijuan një prej atyre momenteve që nuk përjetohen njësoj jashtë një skene festivali.

Kjo e bëri rikthimin e Garrixit edhe më domethënës për Sunny Hill. Në 2018, ai ishte pjesë e një festivali që ende po kërkonte vendin e tij në hartën ndërkombëtare të muzikës. Në 2026, ai u rikthye në një Sunny Hill shumë më të madh, në një natë që tashmë kishte marrë formën e një prej ngjarjeve kryesore muzikore të verës në Kosovë. Ndërmjet këtyre dy paraqitjeve nuk ishte vetëm një distancë prej vitesh, por edhe historia e rritjes së vetë festivalit.

Pas performancës së Garrixit, nata vazhdoi me Carlita, ndërsa më pas skena kaloi te Adam Port & Rampa, duke e mbajtur gjallë energjinë e natës përmbyllëse edhe pasi një prej momenteve kryesore kishte kaluar. Kështu, Sunny Hill nuk e ndërpreu ritmin me përfundimin e setit të Garrixit, por vazhdoi ta shtyjë natën përpara, deri në orët e vona.

Në fund, ajo që mbeti nga nata përmbyllëse ishte pikërisht thelbi i Sunny Hillit: një festival që ndërton atmosferën përmes një vargu artistësh dhe që e ruan kulmin për momentet kur skena takohet me emrat më të mëdhenj të muzikës ndërkombëtare. Martin Garrix ishte një prej këtyre momenteve, një rikthim te festivali ku kishte performuar dikur, por tash para një audience dhe një Sunny Hilli që kanë ndryshuar bashkë.

Dhe ndërsa nata po shkonte drejt fundit, ritmet vazhdonin të mbushnin hapësirën e festivalit, duke e mbajtur publikun në lëvizje deri në orët e fundit. Pas disa ditësh të mbushura me muzikë, artistë ndërkombëtarë, zëra të rinj dhe momente që e kthyen Prishtinën në një pikëtakim të muzikës globale, Sunny Hill Festival e mbylli edhe një tjetër edicion me të njëjtën energji me të cilën kishte nisur. Nga skena te publiku, nga ritmet elektronike te performancat e ndryshme që u ndërthurën gjatë këtyre ditëve, festivali edhe një herë dëshmoi se tashmë është bërë një prej ngjarjeve më të rëndësishme muzikore të verës në Kosovë. Dhe teksa dritat e fundit u shuan mbi skenë, ajo që mbeti ishte jehona e një festivali që për disa ditë e bëri Prishtinën të këndojë, kërcejë dhe të jetojë në ritmin e Sunny Hillit./Kultplus.com

Mbi 123 mijë prindër dhe kujdestarë ligjorë kanë aplikuar për subvencionimin e teksteve dhe materialeve shkollore për nxënësit e arsimit fillor dhe të mesëm të ulët. Kështu, kanë bërë të ditur nga Ministria e Arsimit. Sipas tyre, gjatë procesit të aplikimit nuk është shfaqur ndonjë problem në sistem dhe tani janë në fazën e analizës për ndarjen e shumës së mjeteve për nxënësit. Aplikimi do të jetë i hapur deri më 9 gusht 2026.

Ministria e Arsimit ka përsëritur thirrjen drejtuar prindërve dhe kujdestarëve ligjorë, të aplikojnë sa me shpejt për subvencionimin e teksteve dhe materialeve shkollore. Deri sot, kanë aplikuar mbi 123 mijë prindër dhe kujdestarë ligjorë për nxënësit e arsimit fillor dhe të mesëm të ulët. Drejtoresha e Departamentit për Arsim Parauniversitar në Ministrinë e Arsimit, Anita Kadriu, i tha Radio Kosovës së procesi i aplikimit është duke funksionuar si duhet dhe deri me tani nuk është shfaqur ndonjë problem.

“Deri sot, e hënë datë 3 gusht, kanë aplikuar 123 mije e 829 prindër dhe kujdestarë ligjorë. Ne si ministri u kemi bërë thirrje të gjithë prindërve që ende nuk kanë aplikuar, ta bëjnë këtë sa më parë, në mënyrë që mjetet financiare të transferohen me kohë në xhirollogaritë e tyre. Deri më tani nuk ka pasur vështirësi apo ndonjë problem gjatë aplikimit për sa i përket sistemit”, tha Kadriu.

Tutje, Kadriu foli edhe buxhetin që pritet të ndahet për nxënësit për këtë vit shkollor, për çka tha se ende nuk është caktuar shuma, pasi janë në fazën e analizimit të teksteve që nxënësit duhet të blejnë.

“Po shumën, sa do të subvencionohen prindërit, Ministria e Arsimit është duke bërë një kalkulim. Konsiderojmë që edhe shuma që do të ndahet, duhet të jetë e përshtatshme me numrin e teksteve që do të ketë secili nxënës , pra që mos të ketë më pak mjete se sa që ka tekste mësimore. Kështu që, deri sa të aplikojnë të gjithë prindërit, do ta dimë edhe numrin e saktë të nxënëseve, pastaj ministria do dalë edhe me shumën që do të subvencionojë”, shtoi ajo

Tutje, ajo bëri të ditur se për herë të parë këtë vit të drejtë aplikimi për subvencionimin e teksteve shkollore do të kenë edhe shtetasit e huaj me leje qëndrimi të përkohshëm ose të përhershëm në Republikën e Kosovës, fëmijët e të cilëve vijojnë mësimin në institucionet arsimore të vendit.

Ministria e Arsimit në këtë moment është në fazën e grumbullimit të emrave të koordinatorëve në të gjitha shkollat, ka theksuar Kadriu duke shtuar se të gjitha aplikimet do të verifikohen, ashtu si vitin e kaluar, përmes shkollave dhe përmes koordinatorëve të autorizuar në shkolla.

Që nga e diela, kompanitë që krijojnë ose përdorin përmbajtje të gjeneruar nga Al duhet ta etiketojnë qartë atë, në përputhje me udhëzimet e reja të Bashkimit Evropian për transparencë.

Qëllimi i këtyre rregullave është që qytetarët evropianë të mund të dallojnë menjëherë nëse përmbajtja që shohin në internet është autentike apo e krijuar nga Al.

Ligji gjithëpërfshirës i BE-së për Al po hyn në fuqi në faza. Nga kjo e dielë, kompanitë duhet të sigurojnë që:

Sistemet e AI-së, si chatbot-ët, t’u bëjnë të ditur përdoruesve se po ndërveprojnë me Al;

Imazhet, tekstet ose materialet e tjera të krijuara nga AI të mbajnë një etiketë që tregon qartë origjinën e tyre.

Kjo mund të realizohet përmes watermark-eve (shenjave digjitale) ose mekanizmave të tjerë që lehtësojnë identifikimin e përmbajtjes së gjeneruar nga AI. Kompanitë që nuk respektojnë këto detyrime mund të përballen me gjoba të larta.

Sipas një zyrtari të BE-së, Al gjenerative po mundëson krijimin e dezinformatave në një shkallë të paprecedentë, duke i përshtatur ato për audienca të ndryshme dhe duke i shpërndarë me shpejtësi të madhe.

Meqenëse AI po e bën gjithnjë e më të vështirë dallimin mes përmbajtjes reale dhe asaj sintetike, rregullat e reja synojnë të ruajnë besimin e qytetarëve në atë që shohin, dëgjojnë dhe lexojnë.

Kush preket nga rregullat?

Rregullat zbatohen për përmbajtjen e krijuar për qëllime profesionale. Personat që përdorin AI vetëm për qëllime personale nuk preken nga këto detyrime.

Gjithashtu, tekstet që synojnë të informojnë publikun për çështje me interes të përgjithshëm duhet të etiketohen nëse janë krijuar nga AI pa kontroll ose redaktim njerëzor.

Sistemet ekzistuese të AI-së kanë afat deri më 2 dhjetor 2026 për t’u përshtatur me kërkesat e reja. Ndërkohë, përjashtohen nga këto rregulla veprat me karakter artistik, krijues, satirik ose fiktiv.

Ndërkohë, gjigantët e teknologjisë kanë nisur tashmë të vendosin etiketa për përmbajtjen e krijuar me AI:

TikTok kërkon prej vitesh që krijuesit të etiketojnë imazhet, audiot dhe videot e gjeneruara nga AI dhe njofton se mbi 3 miliardë përmbajtje janë etiketuar;

Meta përdor etiketën “AI Info” në Facebook dhe Instagram për postimet e krijuara me Al;

Google ka nënshkruar Kodin e Sjelljes së BE-së për transparencën e AI-së dhe po bashkëpunon me kompani si Nvidia, OpenAI dhe Apple për zhvillimin e teknologjive të etiketimit digjital./ Telegrafi/ KultPlus.com

Në rrethin Salihli të Manisës në Turqi, shkëmbinjtë vullkanikë brenda kufijve të Gjeoparkut Global të UNESCO-s përpunohen sipas traditës së poçarisë, e cila është përcjellë brez pas brezi, duke u shndërruar në enë balte dhe tava rezistente për gatim. Shkëmbinjtë vullkanikë të nxjerrë nga zona e gjeoparkut transportohen nga burrat e lagjes në shtëpi, ku grimcohen në makineri bluarëse derisa kthehen në pluhur. Ky pluhur përzihet me argjilën e nxjerrë nga shtretërit e lumenjve për të përgatitur baltën.

Gratë, në tezgat e vendosura në oborret e shtëpive të tyre, i japin formë baltës dhe prodhojnë enët e gatimit dhe poçet, ndërsa burrat merren me pjekjen dhe tregtimin e tyre.

Falë qëndrueshmërisë dhe shkëlqimit natyror që siguron struktura vullkanike, produktet nuk kanë nevojë për proces shtesë të glazurimit. Në lagjen me 1.830 banorë, poçaria përbën burimin kryesor të të ardhurave për 25 familje. Produktet, përmes tregtarëve, dërgohen në qytete të ndryshme të Turqisë, por edhe jashtë vendit. Kërkesa për to rritet veçanërisht në prag të Festës së Kurban Bajramit. Mjeshtrja e poçarisë, Emine Tanguç, e cila prej rreth 30 vitesh vazhdon zanatin e mësuar në shtëpinë e prindërve, tha se, pavarësisht procesit të vështirë të prodhimit, e ushtrojnë punën me dashuri. Emineja theksoi se poçaria është një trashëgimi shekullore që në lagje është mbajtur gjallë nga gratë, duke shtuar se në çdo enë që formësojnë me duart e tyre fshihen shumë mund dhe durim.

Ajo tha se punën e nisin herët në mëngjes dhe se, pavarësisht vështirësive, vazhdojnë të punojnë me të gjitha forcat për t’ua përcjellë këtë zanat të trashëguar brezave të ardhshëm. Duke theksuar se jetesën e sigurojnë nga ky zanat, Tanguç tha: “Falë Zotit, nxjerrim bukën e gojës dhe jetojmë me këtë punë. Është një zanat i mundimshëm, por jemi të kënaqur me gjendjen tonë. Shitjet në përgjithësi janë të qëndrueshme, por gjatë periudhës së Kurban Bajramit kërkesa rritet edhe më shumë”./ KultPlus.com

Reperi britanik, Russ Millions, po vjen në Kosovë. Ai do të performojë “live” në Prishtinë, më 5 dhe 6 gusht dhe eventi do të mbahet në “Prishtina Mall”.

Ky organizim nis nga ora 18:00 dhe të interesuarit biletat mund t’i gjejnë në: www.aria-tickets.com./ KultPlus.com

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI), përmes Agjencisë për Investime dhe Përkrahjen e Ndërmarrjeve në Kosovë (KIESA), ka hapur Panairin “Gratë në Biznes”, një ngjarje që synon promovimin e produkteve të grave ndërmarrëse dhe fuqizimin e rolit të tyre në zhvillimin ekonomik të vendit.

Me këtë rast, ministrja në detyrë e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit, Mimoza Kusari, ftoi qytetarët që gjatë tri ditëve të panairit ta vizitojnë atë dhe të mbështesin prodhueset vendore përmes blerjes së produkteve të tyre.

Ajo tha se Qeveria e Kosovës ka punuar intensivisht në fuqizimin ekonomik të grave, duke përmendur rritjen e numrit të të punësuarve nga 303 mijë në vitin 2019 në 410 mijë aktualisht. Sipas saj, mbi 53 mijë gra dhe vajza të reja janë përfshirë në tregun e punës gjatë kësaj periudhe.

Megjithatë, Kusari vlerësoi se pjesëmarrja e grave në tregun e punës mbetet ende sfidë, pasi vetëm rreth 30 për qind e grave aktive kërkojnë ose aplikojnë për punë. Ajo theksoi se synim institucional mbetet rritja e këtij niveli deri në arritjen e barazisë së plotë në tregun e punës.

Sipas ministres, iniciativa si Panairi “Gratë në Biznes”, grantet dhe mbështetja e drejtpërdrejtë për bizneset e drejtuara nga gratë, si dhe promovimi i produkteve vendore, janë pjesë e politikave për fuqizimin e ekonomisë dhe rritjen e prodhimit vendor.

Ajo shtoi se MINTI do të vazhdojë të krijojë mundësi të reja për gratë ndërmarrëse, përmes platformave online, hapësirave të dedikuara për shitjen e produkteve në të gjithë vendin, si dhe promovimit të tyre në tregjet ndërkombëtare përmes pjesëmarrjes në panaire.

Kusari u uroi suksese pjesëmarrëseve në panair dhe shprehu besimin se gjatë tri ditëve të aktivitetit ato do të kenë vizitorë të shumtë, përfshirë qytetarë dhe pjesëtarë të diasporës, duke garantuar se mbështetja institucionale për gratë në biznes do të vazhdojë./ KultPlus.com

Një instalacion i flamingos në edicionin e sivjetmë të Sunny Hill Festival ka ngritë debat në medie e në rrjete sociale, që kjo prurje mund të jetë edhe një reagim për mbrojtjen e flamingove në Shqipëri, për të cilat, protestat po mbahen tash e mbi një muaj. 

Se mbështetë flamingot, Dua Lipa është shprehë edhe një një podcast me shkrimtaren Lea Ypi, dhe vendosja e këtij instalacioni prodhoi më pas edhe këtë debat. 

Mirëpo, pas përfundimit të festivalit, organizatorët kanë dalë me një sqarim, që sipas tyre, flamingo është vepër arti që e ka shoqëruar Dua Lipën prtej vitit 2018. 

“Lindur në vitin 2018 në skenën e Billboard Music Aëards, mbërriti në Sunny Hill në vitin 2022, pësoi një ndryshim shkëlqyes (gloë-up) dhe zbriti në parkun e festivalit Sunny Hill në vitin 2024. Disa gjëra janë thjesht kujtime të bukura, vepra të mëdha arti, ikona dizajni dhe asgjë më shumë”, thuhet në përshkrimin e festivalit”, thuhet në reagimin e Sunny Hill Festival.

Flamingo ishte pjesë e prurjes artistike të Dua Lipës me këngën New Rules./ KultPlus.com 

Shkrimtarja e njohur shqiptare Lea Ypi do të jetë folëse në edicionin e 44-të të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare që këtë vit do të mbahet prej 17 deri më 28 gusht, shkruan KultPlus. 

Lea Ypi është e njohur për dy romanet e saj “Të lirë” dhe “Të poshtëruar”, letërsi që është vlerësuar në shumë gjuhë të botës. 

Pas Ismail Kadaresë, Lea Ypi është shkrimtarja e dytë shqiptare librat e së cilës janë përkthyer në disa gjuhë të botës, dhe audienca e Prishtinës do të ketë rastin ta dëgjojë edhe në këtë prezantim. 

Për paraqitjen e saj kanë njoftuar organizatorët e këtij Seimanri./ KultPlus.com 

Italia po merr masa të ashpra ndaj klubeve private të plazhit që bllokojnë qasjen e lirë në det. Në Ostia, plazhin e qytetit të Romës, disa objekte komerciale për larje janë mbyllur. Dy objekte po shemben në mes të sezonit të pikut.

Një plazh publik, i qasshëm lirisht për të gjithë, është planifikuar për vendin e tyre. Përpjekje të ngjashme po zhvillohen në Liguria dhe Puglia.

Mosmarrëveshja prek të gjithë vijën bregdetare të Italisë. Edhe pse vija bregdetare i përket shtetit dhe duhet të jetë e qasshme lirisht, më shumë se gjysma e plazheve janë me qira private.

Koncesionet do të dalin përsëri në tender duke filluar nga viti 2027.

Ushtruesja e Detyrës së Presidentes së Republikës së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka thënë se Dua Lipa e ka bërë Kosovën pjesë të rrëfimit të saj publik kudo ku ka qenë e pranishme.

Sipas saj, Sunny Hill lindi nga kjo lidhje dhe nga dëshira e saj për të sjellë në Prishtinë artistë me të cilët ndan skenat më të mëdha të botës.

“Për artistët e rinj shqiptarë, festivali është një nga rastet e rralla për të dalë para një publiku kaq të madh dhe të larmishëm. Ndërkohë, mijëra njerëz nga vende të ndryshme udhëtojnë drejt Prishtinës pikërisht për Sunny Hill-in. Për shumë prej tyre, festivali është edhe takimi i parë i drejtpërdrejtë me Kosovën, me qytetin dhe me njerëzit e saj. Pak ngjarje kulturore i kanë dhënë Kosovës kaq shumë jehonë jashtë vendit dhe e kanë afruar me një publik të gjerë ndërkombëtar”, ka thënë U.D. Presidentja Haxhiu.

Ushtruesja e Detyrës së Presidentes së Republikës së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka uruar Dua Lipën dhe gjithë ekipin e Sunny Hill-it për këtë edicion si dhe ka falënderuar artistët, publikun dhe secilin që punoi në skenë e prapa saj për t’i bërë të mundura këto tri net në Prishtinë./ KultPlus.com

Poezi nga Filip Shiroka

Mirë se vjen, me krahë te letë,
Dallndryshë, tui fluturue!
Mirë se vjen! M’ket ânë te xetë
T’dheut t’Misirit me dimnue:
Eja, prá, ktu fluturim,
M’gzò me at zâ gjith âmbëlcim! 

Kur jé nisë t’kam porositun
Atje larg t’shkojsh kah Shqypnija;
M’difto pra, kur ké shetitun
A t’kan ra n’mend fjalt e mija,
Me m’shkue n’Shkoder fluturim,
Me m’j’u falë gjytetit t’im?! 

Atje malet n’i paç pá,
Jânë prej boret nalt zbardhue:
N’ato fushat ne paç rá,
Janë me lule lulëzue
Atje n’paç vojtë fluturim
Aty âsht gjyteti i im! 

Barit t’njomë gjith atje veshen
Çuka e kodra, e atje ndinë
Tue këndue blegtoreshe
Qi kullotë rreth bagtinë;
Atje n’paç vojt fluturim,
Aty âsht gjyteti i im! 

N’Shkodren t’ime të Shqypnisë
Burrat lejnë qi s’dijnë ç’âsht friga,
Çupat e bukra t’urtisë
Atje lejnë qi s’dinë ç’âsht flliga;
Atje n’pàç vojt fluturim
Aty âsht gjyteti i im! 

Dishroj shum, por…nuk po dij
A kam pràp fàt t’mirë me shkue
Nji herë tjetër ne Shqypni,
N’Shkodren t’ime me kalue…
Atje dù t’shkoj fluturim,
T’vdes aty n’gjytetin t’im! 

T’kam pas thânë… se n’Fushë t’Rmajit
Kam dy vorre t’dashtunisë,
Nânë e babë kàm n’at vênd vajit,
Qi m’kanë lânun t’vorfenisë;
Me zânë t’ând t’përmâllshëm shqim,
A m’ke bâ mbi’ tà vajtim?! 

A u kè thânë se un t’kam çue
Prindët e dashtun me m’i qà?!
A u kè thânë sà kam lotue
Kur t’kam nisë vorrin m’e pâ?!
A e kè thânë,t’përmallshme shqim,
Kângen t’ânde gjithë vajtim?! 

A u kè thânë se zêmra e ime
N’ dhenë t’hueja keq u shkri,
Se s’ka gzim, as s’ka ngushllime
Se po digjet për Shqypni?!
Me zânë t’ând t’përvajshëm shqim,
A e kè qamun fatin t’im?! 

Prà dallndryshë, kah kè shetitun
Gjytetin t’im a e kè pà?!
N’ato vênde kû kè rritun,
N’mênd për mue a te kà rà,
Me m’shkue n’Shkodër fluturim,
Me m’j’u falë gjytetit t’im?!/ KultPlus.com