Gazeta Si – Në Shtetet e Bashkuara, një bujë e madhe u shkaktua korrikun e kaluar kur presidenti Donald Trump ndërroi avionin fshehurazi – pa njoftuar gazetarët që ishin planifikuar të udhëtonin me të – për shkak të kërcënimit të një sulmi iranian.

Ka vende ku manovra të tilla janë të zakonshme; Rusia, për shembull, është një vend ku presidenti Vladimir Putin prej kohësh ka ndërmarrë masa të gjera për të garantuar sigurinë e tij dhe për të çorientuar armiqtë e mundshëm.

Në këtë kontekst, ndërrimi i avionit do të konsiderohej “lojë fëmijësh”, tha për “New York Times” gazetari rus investigativ, Mikhail Rubin (i cili jeton dhe punon në Karolinën e Veriut).

Vitet e fundit – dhe veçanërisht pas pandemisë COVID-19 dhe pushtimit rus të Ukrainës në shkallë të plotë që pasoi – Putini është bërë gjithnjë e më paranojak lidhur me atentatet e mundshme ndaj tij apo përpjekjet për të rrëzuar qeverinë e tij.

Që nga viti 2022, ai ka forcuar sigurinë e tij personale, është izoluar gradualisht dhe konsultohet vetëm me një rreth të ngushtë bashkëpunëtorësh të besuar, të përbërë kryesisht nga ish-zyrtarë të ushtrisë dhe të shërbimeve të sigurisë.

Media të ndryshme të pavarura kanë zbuluar se Putini ka ndërtuar tri kopje thuajse identike të zyrës së tij, në mënyrë që të mund të zhvillojë intervista dhe të japë deklarata pa zbuluar vendndodhjen e tij reale: ajo kryesore ndodhet në Novo-Ogaryovo, pranë Moskës; një tjetër në Soçi, në Detin e Zi; dhe e treta në Valdai, midis Moskës dhe Shën Pjetërburgut.

Gazetarët e Radios Evropa e Lirë (një transmetues publik amerikan) analizuan qindra video intervistash ose fjalimesh të Putinit, të cilat ishin paraqitur sikur ishin filmuar në Moskë; megjithatë, ata zbuluan dallime të vogla që tregonin se pamjet ishin filmuar në fakt në vende të ndryshme – siç ishin ndryshimet në pozicionin e dorezave të dyerve apo në vijëzimin e linjave në mure. Sipas hetimit, qeveria ruse kishte gënjyer kështu “qindra herë” lidhur me vendndodhjen e presidentit.

Mediat shtetërore gjithashtu gënjejnë për datat kur janë regjistruar paraqitjet e Putinit, duke i paraqitur ngjarjet dhe bisedat që kanë ndodhur në një ditë të caktuar sikur të kenë ndodhur në një ditë tjetër.

Sipas Radios Evropa e Lirë, për shembull, të paktën pesë takime, për të cilat pretendohet se janë zhvilluar midis prillit dhe majit të vitit 2025, në fakt ishin filmuar muaj më parë.

Në Rusi, ato i quajnë “konservy” – pamje “të konservuara” – të përgatitura dhe gati për t’u përdorur kur të jetë e nevojshme.

Për ta zbuluar këtë, gazetarët këtu analizuan ndryshimet në detaje të caktuara të zyrës së Putinit, siç janë gjendja gjendja e bimëve dhe renditja e librave në sfond.

Lëvizjet e Putinit janë të mbështjella me fshehtësi dhe shoqërohen nga taktika shpërqendruese e informacione kolportuese.

Për shembull, gazetarja ruse, Farida Rustamova ka raportuar zëra në Moskë se autokolonat që supozohet se transportojnë Putinin nëpër qytet, ndonjëherë shërbejnë thjesht si mjete mashtruese; në fakt, presidenti nuk ndodhet brenda tyre.

Putini udhëton shpesh me tren për të shmangur zbulimin nga sistemet e radarëve ajrorë. Që nga viti 2014, ai ka vënë në përdorim një tren të blinduar – të përbërë nga rreth njëzet vagona – i cili, siç është e natyrshme, nuk figuron në oraret publike të lëvizjes.

Nga jashtë, ai ngjan me një tren të zakonshëm pasagjerësh, por brendësia është e pajisur me lehtësira të shumta, duke përfshirë salla takimesh, palestër, dhomë masazhi dhe saunë, sipas një hetimi të kryer nga “Dossier Center”, një organizatë investigative me bazë në Londër.

Të paktën që nga viti 2015, ai ka urdhëruar gjithashtu ndërtimin e linjave hekurudhore dhe stacioneve private e të ruajtura rreptësisht, që u shërbejnë rezidencave të tij; një vend i tillë, pranë Valdait, përfshin madje edhe një pistë për helikopterë.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Nëse nuk dihet ku ndodhet Trumpi, imagjinoni se ku është Putini! appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Vitet e fundit, macja Larry është shndërruar në një simbol të Downing Street, rezidencës londineze të kryeministrit britanik.

Në fakt, ai është banori me qëndrimin më të gjatë aty; jeton në këtë adresë që nga viti 2011 dhe ka qenë dëshmitar i mandateve të shtatë kryeministrave të ndryshëm – po aq sa kanë shërbyer gjatë dyzet viteve të mëparshme.

Popullariteti i Larry-t e kalon kufirin e qarqeve politike. Ai është një figurë e njohur për publikun britanik – dhe së fundmi, edhe për audiencën ndërkombëtare – falë shpeshtësisë me të cilën fotot dhe videot e tij bëhen virale në internet (një mjedis që ka një dobësi të veçantë për macet). Titulli i tij zyrtar është “Krye-gjuetari i minjve në Zyrën e Kabinetit”.

Nuk mungojnë materialet me Larry-n, pjesërisht, sepse gazetarët dhe fotografët qëndrojnë vazhdimisht jashtë Downing Street, shpesh duke pritur me orë të tëra për mbërritjen e ndonjë lideri të huaj, për një fjalim apo për një deklaratë qeveritare.

Fotografimi i Larry-t është një mënyrë për të kaluar kohën dhe për të gjeneruar shumë shikime. Një javë më parë, ndërsa prisnin fjalimin e parë të kryeministrit të ri, Andy Burnham, CNN intervistoi – nëse mund të thuhet kështu – Larry-n, pasi e “shënjestroi” atë me një ushqim të shijshëm për ta afruar te mikrofoni.

Ndryshimi i qeverisë ngjalli shqetësim për të ardhmen e Larry-t, për shkak të ardhjes së mundshme të qenit të Burnham-it – një kryqëzim mes racave Pudel dhe Bishon.

Larry është 19 vjeç – një moshë mjaft e thyer – dhe prej ditësh, veterinerë e faqe të specializuara interneti jepnin këshilla se si të menaxhohej bashkëjetesa e dy kafshëve, duke filluar që nga takimi i tyre i parë. Të dielën e kaluar, Burnham i dha fund kësaj çështjeje duke deklaruar për BBC-në se qeni do të qëndronte në shtëpinë e tij në Mançester, pasi ka një temperament të vështirë dhe ai druhet se nuk do të shkonte mirë me Larry-n.

Në fakt, kjo nuk do të ishte hera e parë që Larry “bashkëjeton” me mace të tjera – apo edhe me ndonjë qen.

Në fund të fundit, kryeministrat lejohen t’i marrin kafshët e tyre shtëpiake në Downing Street. Familja e Keir Starmer – paraardhësit të Burnham-it, i cili shërbeu nga viti 2024 deri një javë më parë – kishte dy mace.

Megjithatë, Starmer tha se i mbante ato të ndara nga Larry. Ndërkohë, qentë ishin pjesë e familjeve të kryeministrave konservatorë Boris Johnson (2019–2022) dhe Rishi Sunak (2022–2024) – përkatësisht një Jack Russell dhe një Labrador Retriever – dhe të dy raportuan përplasje me Larry-n.

Johnson e përshkroi atë si një “huligan”, duke pretenduar se qeni i tij ishte tmerruar pasi Larry e kishte sulmuar sepse qeni kishte tentuar t’i hante ushqimin.

Me stilin e tij karakteristik të ekzagjerimit, Johnson tregoi se Larry ka “trupin e një mundësi sumo dhe kthetrat e një velociraptori” dhe se qeni i shmangte zonat e rezidencës “ku mund të ndeshej me Catzilla-n”.

Johnson madje e përmendi macen dhe qenin në fjalimin e tij të fundit si kryeministër, duke i bërë thirrje partisë së tij të merrte shembull nga marrëdhënia e tyre se si i kishin kapërcyer “mosmarrëveshjet e herëpashershme”.

Nuk ishte as hera e parë dhe as e fundit që Larry e gjeti veten në qendër të debatit politik gjatë momenteve të tilla të rëndësishme.

Në vitin 2016, madje edhe konservatori David Cameron – në ditën e tij të fundit si Kryeministër – u gjend duke folur për Larry-n, në përpjekje për t’u mbrojtur nga akuzat e shtypit se ai nuk e kishte dashur kurrë macen.

“Cili njeri ndërron shtëpi dhe e lë macen pas?” – pyeste gazeta “The Telegraph” (e cila zakonisht mbështet të djathtën).

Qeveria u përgjigj se Larry ishte nëpunës civil dhe, rrjedhimisht, do të qëndronte në Downing Street për t’i shërbyer kryeministrit të ri.

Ishte vetë Cameron ai që e kishte sjellë Larry-n në Downing Street, pasi e kishte marrë nga një strehë për kafshët.

Kritikët pretendonin se kjo ishte një lëvizje politike për marrëdhëniet me publikun, e krijuar për të zbutur imazhin e tij ndërsa zbatonte një program shkurtimesh drastike të shpenzimeve publike, dhe se në të vërtetë ai preferonte qentë.

Cameron e përfundoi mandatin e tij si kryeministër duke postuar në rrjetet sociale një foto të tij me Larry-n, me qëllim që të tregonte se ata shkonin mirë me njëri-tjetrin.

Sido që të jetë, gazeta “The Guardian” e goditi në shenjë kur shkroi se Larry ishte një nga emërimet më të rëndësishme të qeverisë së Cameron-it.

Zyrtarisht, ai u soll në Downing Street pasi një mi u pikas gjatë një interviste televizive, duke rikthyer në vëmendje çështjen e përhershme të pranisë së brejtësve.

Në këtë rol – pavarësisht titullit zyrtar – Larry pasoi mace të tjera që, të paktën që nga viti 1924, kanë jetuar në ndërtesat qeveritare me qëllimin e qartë për të kapur minj.

Si Winston Churchill, ashtu edhe Margaret Thatcher, kanë pasur të tilla; nëse jeni kuriozë, ja një listë e maceve të kryeministrave.

Larry nuk ka shkëlqyer pikërisht në detyrat e tij zyrtare – aq sa kapja e një miu konsiderohet si lajm. Megjithatë, është macja e parë e Downing Street në epokën e rrjeteve sociale, gjë që e bën atë më të famshmin.

Herë pas here, Larry ua ka rrëmbter vëmendjen kryeministrave duke iu shmangur përpjekjeve të tyre për ta përkëdhelur, duke zënë në pritë ndonjë pëllumb apo duke u përleshur me mace të tjera në kompleksin qeveritar – përleshje që dikur, në vitin 2012, kërkuan ndërhyrjen e policisë për t’u ndarë.

Është bërë rutinë që dera e zezë të hapet për ta lënë të hyjë e të dalë, siç shihet në videon e mëposhtme, ku dëgjohet një gazetar teksa flet për vështirësitë me të cilat përballej qeveria e Theresa May-t në vitin 2018.

Një profil jozyrtar në X me mbi 900,000 ndjekës – i shkruar nga këndvështrimi i tij – ka kontribuar në famën e Larry-t.

Krahas fotove dhe videove të vetë maces, një element kryesor i llogarisë janë komentet ironike mbi rrëmujën që shkaktojnë njerëzit me të cilët ai jeton: kryeministrat.

Ndër vite, profili ka komentuar ngjarjet aktuale, duke kritikuar shpesh presidentin amerikan Donald Trump dhe të djathtën britanike.

Rotacioni i shpeshtë i kryeministrave – shtatë që nga viti 2016 – e ka shndërruar Larry-n në një lloj “meme-je”, duke u përmendur shpesh për të theksuar faktin se macja u ka mbijetuar në detyrë të gjithë krerëve të qeverisë.

Në një postim thuhet: “Mesazhi im për popullin e Mbretërisë së Bashkuar është se unë do ta trajnoj kryeministrin e ri [p.sh. Burnham-in], por herët a vonë duhet të mësoni të mbani njërin prej tyre”.

Në njëfarë kuptimi – sado paradoksale apo gazmore që mund të duket – Larry ka shërbyer si një figurë pothuajse institucionale gjatë një periudhe paqëndrueshmërie politike të paprecedentë në Mbretërinë e Bashkuar.

“Larry i ofron publikut një ndjesi thelbësore dhe asnjanëse vazhdimësie”, tha për “The Guardian”, Philip Howell, profesor në Universitetin e Kembrixhit.

Rëndësia e Larry-t është e tillë saqë qeveria britanike ka një plan për njoftimin e ngordhjes së tij, me fotografi të përgatitura tashmë për atë rast.

Sipas “The Times”, plani mban emrin “Larry Bridges” – një lojë fjalësh me “London Bridge”, emri i koduar për vdekjen e Mbretëreshës Elizabeth II.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Shtatë jetët e Larry-t, maces së Downing Street-it appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Kur Donald Trump flet, e gjithë bota dëgjon. Megjithatë, janë profesionistët e financës ata që tregojnë një vëmendje të veçantë.

Kjo nuk ndodh sepse ata kanë më shumë gjasa se të tjerët të bëjnë pjesë në bazën elektorale të Trumpit; përkundrazi, arsyeja është thjesht se çdo fjalë që thotë presidenti ndikon te tregjet dhe te njerëzit që punojnë çdo ditë brenda atij ekosistemi.

Presidenti është plotësisht i vetëdijshëm për peshën që kanë deklaratat e tij dhe, në stilin e tij karakteristik, ka vendosur t’i shfrytëzojë ato për të nisur një sipërmarrje të re biznesi.

Bëhet fjalë për “Truth API”, një shërbim i lançuar në fillim të këtij muaji, i cili u jep tregtuesve të Wall Street-it mundësinë të shohin paraprakisht postimet nga llogaritë më me ndikim në rrjetin social me të njëjtin emër.

Kjo është një platformë e krijuar nga Donald Trump – dhe ku ai është zëri kryesor – gjë që, në mënyrë krejt të natyrshme, e bën atë një nga përdoruesit më të rëndësishëm në Truth.

Një e vërtetë e kushtueshme – E vërteta e hidhur për këdo që dëshiron të abonohet në këtë shërbim është se ai përfshin një tarifë mujore që varion nga 60,000 deri në 100,000 dollarë.

Kjo u konfirmua zyrtarisht nga drejtuesi i përkohshëm ekzekutiv, Kevin McGurn, gjatë një konference telefonike lidhur me rezultatet financiare të “Trump Media & Technology Group” (TMTG).

Sigurisht, bëhet fjalë për një çmim të lartë që në mënyrë të pashmangshme përjashton individët privatë, duke tërhequr interes kryesisht nga firmat e tregtimit me frekuencë të lartë.

Këto firma pritet të jenë klientët e parë të shërbimit, ndërsa raportohet se të paktën dhjetë kompani të mëdha janë regjistruar tashmë.

Në fakt, vetë TMTG i konsideron këto kompani si ato që aktualisht “preken më së shumti nga kostoja e vonesave në marrjen e informacionit”.

Problemi etik – Joe Saluzzi, bashkëthemelues i “Themis Trading”, vë në dukje se ofrues të tjerë të të dhënave, media dhe bursa kanë ofruar prej kohësh shërbime të ngjashme me ato të “Truth API”, duke sugjeruar se kjo mund të krijojë një “precedent” për TMTG.

Megjithatë, shumë vëzhguesve nuk do t’u shpëtojë fakti se një sistem i bazuar në një koncept të tillë krijon një rrezik të prekshëm për konflikt interesi.

Në fakt, vetë Saluzzi pranoi për BBC-në se një shërbim i tillë ngre çështje nga një këndvështrim rreptësisht etik.

Rreziku i tregtimit me informacione të privilegjuara – Është e vështirë të mos e shohësh me dyshim shitjen e këtyre informacioneve, duke e konsideruar atë si një rast të mundshëm të tregtimit me informacione të privilegjuara.

Në thelb, Donald Trump thjesht po u shet palëve të treta informacione kyçe që u mundësojnë atyre të parashikojnë paraprakisht prirjet e tregut.

Në thelb, kjo mund të çojë në tregtimin e informacioneve konfidenciale të qeverisë amerikane, duke shkaktuar potencialisht atë që ligjet amerikane për tregtimin me informacione të privilegjuara e përcaktojnë si “përgjegjësi e marrësit të informacionit” (tippee liability).

“Thënë thjesht, nëse unë i jap dikujt tjetër – i cili më paguan për to – informacione që i përkasin qeverisë amerikane (dhe që nuk më lejohet t’i përdor për tregtim), atëherë edhe unë jam fajtor për tregtim me informacione të privilegjuara. Dhe personi që e blen atë informacion është po aq fajtor sa unë”, – shpjegoi me qartësi dhe koncizitet të madh Richard Painter – ish-avokati kryesor për çështjet e etikës i Presidentit George W. Bush dhe, duke pasur parasysh prejardhjen e tij, sigurisht jo një demokrat.

Rikrijimi i një ideje – Drejtuesi i Shtëpisë së Bardhë – i cili zotëron rreth 41% të “Trump Media” përmes një fondi besimi të menaxhuar nga fëmijët e tij – pritet të përfitojë nga ky shërbim pavarësisht rrethanave.

TMTG duket se ka nevojë urgjente për të ardhura të tilla, duke pasur parasysh se kompania regjistroi një humbje prej 238 milionë dollarësh vetëm në periudhën prill-qershor.

Prandaj, orientimi i biznesit drejt rrjeteve sociale mund të jetë vendimtar për një kompani që nuk ka regjistruar ende asnjë fitim të prekshëm që nga themelimi i saj.

Pasqyrat financiare tregojnë të ardhura prej 1,7 milionë dollarësh – një rritje prej 89% krahasuar me vitin e kaluar – por edhe një humbje të përgjithshme të konsiderueshme, të shkaktuar nga rënia në tregjet e kriptomonedhave.

Në fund të fundit, kriptomonedha ka qenë në fakt biznesi i fshehur pas TMTG-së gjatë gjithë kohës. Markus Thielen, një analist në “10x Research”, ka shkuar deri aty sa ta përshkruajë “Trump Media” si një kompani mbajtëse (holding) kriptomonedhash të “mbështjellë” rreth një biznesi mediatik.

Nuk është rastësi që një funksion i ri për parashikimin e tregut, i zhvilluar në partneritet me “Crypto.com”, ishte njoftuar më parë për platformën “Truth”; projekti u pezullua vetëm pasi valuta virtuale u përball me pengesa serioze.

Në këtë fazë, kishte kuptim të braktisej koncepti fillestar dhe të rimendohej shërbimi, duke e shndërruar atë në një mjet të krijuar posaçërisht për elitën financiare të Wall Street-it.

Disa palë duket se kanë shfaqur tashmë interes, megjithëse edhe mediat e mëdha nuk kanë arritur ende të identifikojnë dhjetë kompanitë që investuan kapital për të fituar qasje të hershme në përditësimet më të fundit të presidentit.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Qasja prioritare për informacion e kompanive të mëdha në platformat e Trumpit appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Vitet e fundit, është bërë e zakonshme të dëgjosh njerëz që flasin për udhëtimet e tyre të ardhshme në Gjeorgji, ose të shohësh foto në Instagram me ndërtesa të vjetra të epokës sovjetike dhe rrugët gjarpëruese e të pabarabarta të Tbilisit.

Ata që e kanë vizituar shpesh thonë se është një vend me kosto të përballueshme, vera është e shkëlqyer, Deti i Zi dhe malet spektakolare ndodhen vetëm pak orë larg, ndërsa jeta e natës në kryeqytet është çuditërisht e gjallë.

Megjithatë, deri para një dekade, Gjeorgjia ishte një vend i shpërfillur kryesisht nga turistët evropianë. “Udhëtoja me avion nga Milano dhe isha e vetmja italiane në bord; pasagjerët e tjerë ishin kryesisht gra të moshës së mesme që punonin si kujdestare në Itali”, tregon autorja Eleonora Sacco, e cila tani drejton një kompani të vogël udhëtimesh të specializuar për rajonin e Kaukazit.

Nëse situata ka ndryshuar, kjo i dedikohet kryesisht një përpjekjeje afatgjatë për ta bërë Gjeorgjinë një destinacion turistik për një lloj të ri vizitorësh – kryesisht nga Perëndimi.

Duke filluar nga viti 2003, qeveria nisi të investonte në infrastrukturë dhe në politika publike të hartuara për të nxitur turizmin dhe për të modernizuar vendin.

Në vitin 2005, ajo lançoi një fushatë që ofronte incentiva për investitorët e huaj në sektorin e mikpritjes. Më pas, miratoi politikën e “qiellit të hapur”, duke u lejuar kompanive ajrore të huaja – përfshirë ato me kosto të ulët – të krijonin linja fluturimi drejt Gjeorgjisë, si dhe reformoi rrënjësisht regjimin e vizave, duke u mundësuar shtetasve nga pothuajse njëqind vende (përfshirë Italinë) të hynin dhe të qëndronin në vend deri në një vit pa vizë.

Njëkohësisht, qeveria inkurajoi kalimin nga rusishtja në anglisht si gjuhë e dytë për qytetarët. Fillimisht, ajo largoi nga puna një numër të madh oficerësh policie, duke i zëvendësuar ata me rekrutë të rinj që flisnin anglisht dhe më pas solli rreth 1,500 mësues që e kishin anglishten gjuhë amtare; këta mësues strehoheshin falas nga familje gjeorgjiane dhe paguheshin me një rrogë modeste për t’ua mësuar gjuhën edhe të rriturve.

Sot, në destinacionet kryesore turistike, nuk është aspak e nevojshme të dish gjeorgjisht për të lëvizur apo për t’u orientuar.

Edhe vetë destinacionet pësuan ndryshime. Batumi, në bregdetin e Detit të Zi, u rikonceptua si një zonë turistike me hotele dhe kazino me pesë yje.

Në Mestia, që ndodhet në rajonin malor të Svanetit, u ndërtuan një aeroport dhe ambiente për ski, me synimin për ta shndërruar qytezën në “Zvicrën e Kaukazit”.

Qyteti i Vjetër i Tbilisit iu nënshtrua rinovimit. Shumë prej këtyre projekteve u financuan nga burime të jashtme; që nga fillimi i viteve 1990, Banka Botërore ka ofruar mbi 2,4 miliardë dollarë për të mbështetur rritjen e Gjeorgjisë, ku një pjesë e këtyre fondeve u dedikua për itineraret turistike, zonat e mbrojtura dhe restaurimin e qendrave historike.

Së fundmi, qeveria investoi në fushata reklamuese të drejtuara te publiku perëndimor, duke bashkëpunuar me agjenci të njohura private krijuese.

Për shembull, agjencia “Windfor’s” krijoi një fushatë tejet të suksesshme që kishte në qendër mbërritjen e turistit të 6 miliontë të vendit.

Ai u prit në aeroport – falë ndihmës së një miku gjeorgjian – dhe iu shtrua një darkë me një menu të zgjedhur përmes votimit online nga qytetarët gjeorgjianë; vetë kryeministri mori rolin e mikpritësit.

Historia tërhoqi vëmendjen e mediave ndërkombëtare, numri i turistëve u rrit me 25 për qind krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, dhe turisti në fjalë përfundimisht u shpërngul në Gjeorgji.

Sot, “Windfor’s” nuk bashkëpunon më me qeverinë – ndryshe nga shumë agjenci të tjera private – pas kthesës autoritare të ndërmarrë nga partia në pushtet “Ëndrra Gjeorgjiane” (Georgian Dream) duke filluar nga viti 2024 dhe pas ndalimit të procesit të anëtarësimit të vendit në BE.

“Edhe kur realizonim fushata për vendin, e kishim të vështirë të binim dakord me qeverinë se cili duhet të ishte mesazhi kryesor”, thotë Beqa Meparishvili, drejtor kreativ në “Windfor’s”.

“Tetë mijë vite traditë në prodhimin e verës janë një aset i shkëlqyer promovues për vendin, ashtu siç janë edhe gjeografia, çmimet dhe mikpritja. Ke detin, malet dhe ushqimin e mrekullueshëm. Por, të thuash në një reklamë tërheqëse se ky është një vend i mrekullueshëm është një gjë; ndërsa t’i sjellësh njerëzit këtu dhe t’u tregosh se kush jeni vërtet, është krejt tjetër gjë”.

Megjithatë, rezultatet e gjithë kësaj pune mbeten të dukshme: në vitin 2025, Gjeorgjia priti një shifër rekord prej 5.5 milionë vizitorësh ndërkombëtarë, një rritje e ndjeshme krahasuar me 526.000 vizitorë në vitin 2005 dhe më pak se 100.000 në vit në fillim të viteve 2000.

Më shumë se një e katërta e tyre mbërritën përmes Aeroportit të Kutaisit, që shërben si baza gjeorgjiane e kompanisë “Wizz Air”. Italia ishte ndër tregjet me rritjen më të shpejtë, krahas Spanjës dhe Mbretërisë së Bashkuar.

Megjithatë, edhe sot e kësaj dite, shumica e vizitorëve të vendit nuk janë as evropianë dhe as perëndimorë.

Përveç rusëve – të cilët vitet e fundit kanë rifilluar të vizitojnë Gjeorgjinë në numër të madh – shumë vizitorë vijnë nga Lindja e Mesme.

“Nëse shkoni në Borjomi, shihni makina golfi me targa të personalizuara që transportojnë turistë sauditë”. thotë Sacco.

“Dhe nëse drejtoheni nga Kazbegi, shihni tabela përgjatë rrugës që reklamojnë ‘rafting hallall’: hipni në një gomone në lumë dhe, në fund, një kasap mysliman ther një dele për ju në një ishull, për të përgatitur një skarë hallall”.

Kjo nuk e mohon faktin se pjesë të ndryshme të vendit – dhe kryeqyteti në veçanti – kanë ndryshuar për t’iu përshtatur një estetike të caktuar perëndimore.

Në Tbilisi, ky ndryshim lidhet me një emër të vetëm: atë të sipërmarrësit Temur Ugulava, i cili, gjatë viteve 2010, vendosi të riinvestonte kapitalin e fituar nga kazinotë në blerjen dhe rinovimin e ndërtesave të vjetra sovjetike në qendër të qytetit.

Në Tbilisi, kompania e tij – Adjara Group – e nisi veprimtarinë në vitin 2014 duke rizhvilluar një shtypshkronjë ku dikur shtypeshin gazetat e Partisë Komuniste Gjeorgjiane.

Njëri krah i ndërtesës u shndërrua në “Rooms Hotel”, hoteli i parë i qytetit me fokus të veçantë te dizajni; struktura origjinale industriale u la e ekspozuar dhe, në oborrin e brendshëm – ku gjatë verës mblidhen vendasit më trendy për të pirë diçka – bimë uisterie ngjiten përgjatë boshtit të një ashensori të vjetër. Në vitin 2018, në krahun tjetër u hap “Stamba”; një tjetër hotel me një atmosferë tipike “hipster” – dhe padyshim tepër i shtrenjtë për gjeorgjianin mesatar – ku makineritë që dikur transportonin gazetat përgjatë linjës së shtypit janë lënë të varura nga tavani.

Në vitin 2016, “Adjara Group” hapi gjithashtu “Fabrika”-n – hostelin më të popullarizuar të qytetit mes evropianëve – në një ish-fabrikë tekstili.

Sot, oborri i tij është i mbushur me hapësira pune të përbashkëta (coworking), dyqane për skateboard dhe veshje “vintage”, kafene e restorante; ai të kujton shumë projektet e rizhvillimit që u realizuan në të njëjtën periudhë në Berlin dhe në qytete të tjera të Evropës Lindore, ku arkitektura industriale dhe ajo sovjetike po rimendohen nga një publik i ri në kërkim të “autenticitetit”.

Shumë italianë filluan të shfaqnin interes për Gjeorgjinë pikërisht në atë periudhë, kur Lonely Planet e renditi vendin si një nga destinacionet në zhvillim të vitit.

“Tbilisi promovohej si ‘Berlini i ri’ në ngritje – një vend ku daljet për të kërcyer kushtonin pothuajse asgjë dhe ku kishte plot klube të jashtëzakonshme”. thotë Sacco.

Ai gjithashtu ia atribuon këtë imazh faktit që publikime si “Calvert Journal” filluan ta risillnin në vëmendje arkitekturën sovjetike: “Ishte interesante të shkoje e të shihje ato ndërtesa në gjendje degradimi – simbole të lavdisë së dikurshme”.

Bassiani, klubi më i famshëm i muzikës techno në Tbilisi, ndihmoi në konsolidimin e reputacionit të qytetit si “Berlini i ri”, duke u shndërruar në një magnet për entuziastë nga e gjithë Evropa – shumë prej të cilëve udhëtojnë posaçërisht për fundjavë, duke përfituar nga fluturimet me kosto të ulët.

Ani Gvatua, Drejtoresha Komerciale e “Adjara Group”, e njeh ndikimin që grupi ka pasur ndër vite. “Njerëzit shpesh thonë se ne ndihmuam që Gjeorgjia të vihej në hartë dhe mendoj se ka të vërtetë në këtë”, thotë ajo.

Megjithatë, sipas saj, ata nuk e kishin parashikuar shkallën në të cilën këto vende do të formësonin imazhin estetik të Gjeorgjisë në mendjet e shumë perëndimorëve.

“Do të thoja se ishte njëkohësisht e qëllimshme dhe një efekt anësor, – vijon ajo. – Kishte gjithmonë një ambicie për të krijuar destinacione që mund të konkurronin me markat e mëdha të mikpritjes kudo në botë. Por shkalla në të cilën këto vende do të ndikonin në mënyrën se si një brez i tërë vizitorësh e perceptonte Gjeorgjinë, u bë e qartë vetëm me kalimin e kohës”.

Megjithatë, sipas Saccos, pasojë e kësaj është se lagje të ndryshme në Tbilisi tani janë “tejet të gentrifikuara”.

Chugureti, lagjja ku ndodhet “Fabrika”, dikur ishte një zonë banimi për klasën punëtore: “Tani, nëse shkon atje, sheh vetëm kafene të mbushura me nomadë digjitalë që punojnë, ose bare të krijuara brenda ndërtesave të rrënuara. Nuk ka mbetur asnjë furrë buke”.

Qyteti i Vjetër është rindërtuar kryesisht me beton dhe është shndërruar në apartamente Airbnb e hotele, ashtu siç po ndodh në shumë qytete evropiane të artit.

Shumë gjeorgjianë – të cilët historikisht krenohen me mikpritjen e tyre të jashtëzakonshme – janë lodhur nga kjo situatë: “Si popull, ata janë shumë të vetëdijshëm për vlerën e historisë, kulturës dhe kuzhinës së tyre, – shton Sacco. – Dhe ndihen të fyer nga kjo formë turizmi, shpeshherë tejet vulgare”.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Si u bë Gjeorgjia një destinacion turistik? appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Është data 9 nëntor 1979. Jimmy Carter ndodhet në Shtëpinë e Bardhë dhe Leonid Brezhnjevi drejton një Bashkim Sovjetik që ka hyrë në fazën e të ashtuquajturës “gerontokraci”, ndërsa në Itali, Francesco Cossiga kryeson qeverinë në mes të “Viteve të Plumbit”.

Në zemër të Komandës së Mbrojtjes Hapësinore të Amerikës së Veriut (NORAD) – salla gjigante e kontrollit e gdhendur brenda Malit Cheyenne në Kolorado – sistemet fillojnë papritur të sinjalizojnë lëshimin e qindra raketave balistike sovjetike që drejtohen nga Shtetet e Bashkuara.

Sot është e vështirë të kuptosh plotësisht ndjesinë e rrezikut të vazhdueshëm që ekzistonte atëherë, sepse – na pëlqen apo jo – ne jemi të gjithë pjesë e një brezi të mpirë nga një mbidozë videosh dhe imazhesh.

Ne jetojmë sikur në një video-lojë, ku ngjarjet ndodhin vetëm për t’u zëvendësuar menjëherë nga ato pasuese.

Megjithatë, më 9 nëntor, ekuipazhet e bombarduesve strategjikë morën urdhër të përgatiteshin për ngritje, qendrat e komandës kaluan në gjendje gatishmërie maksimale dhe zinxhiri i komandës u shtri deri te nivelet më të larta të udhëheqjes politike dhe ushtarake.

Protokollet u aktivizuan, me vetëdijen e zymtë se, nëse kërcënimi do të kishte qenë real, gjithçka do të kishte ndodhur brenda pak minutash.

Për fat të mirë, procedura kërkonte verifikim të dyfishtë dhe as satelitët e paralajmërimit të hershëm, as radarët tokësorë nuk konfirmuan ndonjë lëshim.

Nuk pati asnjë sulm. Një shirit magnetik i destinuar për simulime trajnimi ishte futur gabimisht në kompjuterin e NORAD-it.

Një luftë imagjinare kishte depërtuar në sistemin operativ të botës reale. Nëse kjo ju sjell ndërmend imazhe nga filmi “WarGames” – ku një Inteligjencë Artificiale bindet se duhet të shkaktojë një luftë globale termonukleare, pasi një adoleshent haker depërton në sistemin e saj dhe e sfidon në një lojë – tani e dini se ai film i vitit 1983 (me protagonist një Matthew Broderick shumë të ri) bazohej në një ngjarje reale. Për më tepër, ngjarjet e filmit zhvilloheshin pikërisht në NORAD.

Ky incident i vetëm do të mjaftonte për të vënë në dyshim mitin e pagabueshmërisë teknologjike: duke qenë se nuk zotëron vetëdije, një makinë nuk mund të bëjë dallimin mes një loje të zhvilluar në realitet dhe një tjetre të luajtur në mënyrë virtuale.

Kjo është arsyeja pse, nëse gjërat shkojnë keq, një chatbot mund ta shtyjë dikë drejt vetëvrasjes – siç ka ndodhur tashmë, në mënyrë tragjike. Për një makinë, këto janë thjesht sekuenca statistikore fjalësh – ndonëse tejet efikase.

Disa muaj më vonë, më 3 qershor 1980, ndodhi diçka edhe më shqetësuese. Jimmy Carter ishte ende President i Shteteve të Bashkuara, Brezhnjevi ende në krye të BRSS-së, ndërsa në Itali, Cossiga po përgatitej t’ia dorëzonte qeverinë Arnaldo Forlanit.

Edhe një herë, NORAD-i raportoi një sulm masiv bërthamor sovjetik. Por këtë herë, shifrat ndryshonin vazhdimisht: dy raketa, pastaj dyqind, pastaj asnjë, e më pas sërish qindra.

Ishte një sekuencë e pakuptueshme që linte të kuptohej se bëhej fjalë për një keqfunksionim elektronik dhe jo për një strategji ushtarake.

Një hetim zbuloi shkaktarin: një qark i integruar me defekt, që kushtonte vetëm dyzet e gjashtë cent. Një çip defektiv po gjeneronte sinjale të rastësishme, të cilat softueri i interpretonte si të dhëna autentike.

Edhe këtë herë, procedurat e vendosura shmangën katastrofën, pasi burimet e ndryshme të zbulimit nuk e konfirmonin njëri-tjetrin.

Megjithatë, stabiliteti gjeopolitik i planetit ishte vënë në rrezik nga një komponent që kushtonte më pak se një filxhan kafeje.

Edhe këtu, disa anekdota mund të duken të ekzagjeruara. Në realitet, sistemi i kontrollit funksionoi. Megjithatë, askush nuk mund ta dijë se sa pranë gabimeve të pakthyeshme kemi qenë – momente kur një çip me defekt dhe pak minuta pavendosmëri mund të kishin përcaktuar ndryshimin midis gjithçkaje dhe asgjëje.

Sot nuk jetojmë më nën tmerrin e një lufte bërthamore, por në vitin 1983, një film televiziv – The Day After – u ndoq nga 100 milionë amerikanë në një mbrëmje të vetme (përfshirë Ronald Reagan-in, i cili e shënoi këtë në ditarin e tij personal), duke u bërë filmi më i ndjekur në historinë amerikane. Ai u transmetua më 20 nëntor.

Në atë kohë, askush nuk e dinte se vetëm dy muaj më parë kishte ndodhur një krizë reale. Natën e 26 shtatorit 1983, nënkoloneli sovjetik Stanislav Petrov ishte në shërbim në qendrën e mbikëqyrjes satelitore Serpukhov-15, në periferi të Moskës.

Yuri Andropov kishte marrë drejtimin e Bashkimit Sovjetik nga Brezhnkevi më pak se një vit më parë. Në Shtetet e Bashkuara, Ronald Reagan – një figurë kyçe në fazën më armiqësore të përballjes me Bllokun Lindor – ishte në pushtet, ndërsa në Itali, Bettino Craxi shërbente si lryeministër, socialisti i parë që drejtonte një qeveri të qëndrueshme të Republikës.

Tensionet ishin jashtëzakonisht të larta: më herët atë shtator, një avion luftarak rus MiG kishte rrëzuar një avion pasagjerësh korean “Boeing” plot me familje, duke e ngatërruar trajektoren e tij të fluturimit me një inkursion agresiv në hapësirën ajrore kundërshtare sovjetike.

Atë ditë, më 26 shtator, sistemi “Oko” sinjalizoi lëshimin e një rakete bërthamore amerikane. Pak çaste më vonë, numri u rrit në dy raketa, pastaj në tri, e më pas në pesë.

Të gjitha shenjat tregonin se Shtetet e Bashkuara kishin nisur një sulm. Protokolli kërkonte që Petrovi të njoftonte menjëherë eprorët e tij, në mënyrë që të mund të përgatitej një kundërsulm bërthamor.

Megjithatë, Petrovi hezitoi. Nuk ishte sepse ai kishte informacion më të mirë se kompjuteri. Përkundrazi. Ai thjesht e gjeti të pamundur që Uashingtoni të vendoste të fillonte një luftë bërthamore vetëm me pesë raketa.

Ishte një vlerësim strategjik, jo teknik – një linjë arsyetimi njerëzor e ndërtuar mbi përvojën, njohurinë e kundërshtarit dhe madje edhe intuitën.

Prandaj, ai vendosi ta klasifikonte alarmin si një alarm të rremë. Ai kishte të drejtë. Satelitët e kishin ngatërruar reflektimin e dritës së diellit nga retë e lartësisë së madhe me shkëlqimin e motorëve të raketave.

Sikur Petrov ta kishte ndjekur verbërisht sistemin, historia e shekullit të njëzetë mund të kishte marrë një fund të papritur atë natë.

Këto tre episode shpesh mbahen mend si incidente të Luftës së Ftohtë. Do të ishte më e saktë t’i shihnim ato si incidente të automatizimit.

Ato tregojnë një histori jo vetëm të papërsosmërisë së makinës, por edhe të diçkaje më të thellë: vështirësinë e përkthimit të kompleksitetit të botës në një sekuencë të dhënash.

Çdo sistem teknologjik është ndërtuar mbi një përfaqësim të realitetit. Megjithatë, ky përfaqësim nuk përputhet kurrë në mënyrë të përsosur me vetë realitetin.

Gjithmonë ka një boshllëk, një zhurmë, një ngjarje të papritur. Është brenda kësaj hapësire që lind gabimi – qoftë një halucinacion në përgjigje të një nxitjeje apo diçka shumë më të rëndësishme.

Iluzioni modern është se duke rritur vëllimin e të dhënave, shpejtësinë e përpunimit dhe fuqinë algoritmike, kjo diferencë gabimi mund të eliminohet gradualisht.

Është i njëjti premtim që shoqëron Inteligjencën Artificiale sot: ideja e delegimit të vendimeve gjithnjë e më të sofistikuara te makinat sepse ato konsiderohen më objektive sesa ato njerëzore.

E megjithatë, mësimi i parandalimit bërthamor sugjeron pikërisht të kundërtën. Petrov – i cili pagoi çmimin për veprimet e tij duke u lënë mënjanë nga Partia Komuniste Sovjetike – tha: “Isha njeriu i duhur në vendin e duhur në kohën e duhur”. Çfarë mund të ndodhte nëse do të kishim makinën e duhur në vendin e duhur në kohën e duhur?

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Tri rastet kur bota iu afrua luftës bërthamore për një çip të dëmtuar dhe dyshimet e AI appeared first on Gazeta Si.