Rezultatet e anketës që “Monitor” ka organizuar për lexuesit e saj lidhur me argumentet pse prej javësh qytetarët po protestojnë. Nga kapja e shtetit te korrupsioni, janë të shumta arsyet që çojnë në një mbështetje masive prej 90% të protestave. Pritshmëritë e të anketuarve shkojnë deri te ndryshimi i Kodit Zgjedhor, shfuqizimi i ligjit për zonat e mbrojtura dhe krijimi i një force të re politike që mund të lindë nga vetë protesta. Edhe pse anketa nuk është në asnjë rast përfaqësuese për të gjithë popullsinë, ajo përcjell një zë të një audience të arsimuar, profesionale dhe të angazhuar me zhvillimet e vendit.

 

Ornela Liperi

Tirana nuk ka qenë e qetë që nga 1 qershori. Një incident në Zvërnec, ku po planifikohet të ndërtohet një resort i madh, ku është i përfshirë dhe dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, nxiti një protestë, që për herë të parë pas shumë kohësh, tërhoqi sidomos të rinjtë e më pas gjeti mbështetje masive.

Koha do të tregonte se incidenti ishte vetëm shkëndija që ndezi fitilin e zemërimit, që duket se po akumulohej prej kohësh për mënyrën se si po qeveriset vendi.

Për të kuptuar arsyet që shtynë shumëkënd për të protestuar, “Monitor” organizoi një anketim në faqen e saj, përmes platformës ERC (“Engaged Citizens Reporting – Raportimi nga qytetarët e angazhuar” është një platformë digjitale e sigurt, e zhvilluar për të ngushtuar hendekun mes medias dhe publikut).

Anketa qëndroi e hapur për 5 ditë dhe u plotësua nga 1114 qytetarë, duke arritur nivelin më të lartë të angazhimit në këtë platformë, që kur “Monitor” filloi ta përdorë. Më herët, anketa me më shumë interes kishte qenë ajo për emigracionin me 1044 plotësime, duke treguar që tema të tilla janë të ndjeshme për audiencën e “Monitor”.

Theksojmë se ky nuk është një kampion përfaqësues i popullsisë shqiptare. Pjesëmarrësit nuk janë përzgjedhur në mënyrë rastësore dhe përgjigjet janë dhënë vullnetarisht, çka do të thotë se në anketë kanë më shumë gjasa të marrin pjesë personat që kanë interes ose qëndrim më të fortë ndaj temës. Për më tepër, audienca e “Monitor” përbëhet kryesisht nga ekonomistë, profesionistë të lirë, sipërmarrës, punonjës të sektorit bankar, teknologjisë së informacionit dhe profile të tjera urbane e të arsimuara, ndaj rezultatet nuk mund të përgjithësohen për të gjithë popullsinë.

Megjithatë, anketa ka vlerë si një matje e perceptimeve të një segmenti aktiv dhe të angazhuar të publikut, ku dominojnë ata me arsim universitar dhe pasuniversitar “që kërkon të jetë i përfaqësuar”.

Ajo ndihmon për të identifikuar arsyet që motivojnë mbështetjen ose kundërshtimin ndaj protestave, shqetësimet që përsëriten më shpesh dhe intensitetin me të cilin këto çështje përjetohen nga audienca e “Monitor”.

Rezultatet nuk duhen lexuar si një projeksion elektoral, apo si pasqyrë statistikore e së gjithë shoqërisë, por si një sinjal i qartë i klimës së opinionit brenda një grupi me interes të lartë për zhvillimet ekonomike, sociale dhe politike.

 

Metodologjia

Theksojmë se ky nuk është një kampion përfaqësues i popullsisë shqiptare. Pjesëmarrësit nuk janë përzgjedhur në mënyrë rastësore dhe përgjigjet janë dhënë vullnetarisht, çka do të thotë se në anketë kanë më shumë gjasa të marrin pjesë personat që kanë interes ose qëndrim më të fortë ndaj temës. Për më tepër, audienca e “Monitor” përbëhet kryesisht nga ekonomistë, profesionistë të lirë, sipërmarrës, punonjës të sektorit bankar, teknologjisë së informacionit dhe profile të tjera urbane e të arsimuara, ndaj rezultatet nuk mund të përgjithësohen për të gjithë popullsinë.

 

Audienca

Anketa u plotësua nga 1114 persona. Dominojnë në përgjigje meshkujt, me 63.5% të totalit. 70% e të anketuarve ishin në Tiranë dhe 6.3% e përgjigjeve erdhën nga diaspora, duke treguar dhe për interesin e audiencës jashtë Shqipërisë.

Pjesa më e madhe e të anketuarve ishin të grupmoshës 30-39 vjeç, me 34% të totalit, të ndjekur nga grupmosha 40-49 vjeç, me 32.5%. Më pas renditen të rinjtë, 20-29 vjeç, me 15%. Grupmosha 50-59 vjeç realizoi 12.3% të plotësimeve. Të rinjtë, deri në 20 vjeç, përbënin vetëm 1.3% të plotësimeve.

 

 

Në nivelin arsimor dominojnë të anketuarit me arsim universitar dhe pasuniversitar, me përkatësisht 44.3% dhe 46.9% të totalit.

85% ishin të punësuar apo me aktivitet privat, 11.5% nuk ishin në marrëdhënie pune dhe 3.5% ishin studentë.

Sipas aktivitetit ekonomik, dominuan përgjigjet e atyre që janë profesionistë të lirë (25% të totalit) dhe në aktivitetet financiare bankare e të sigurimeve (16%), të ndjekur nga informacioni dhe komunikacioni (11.4%). 10% e të anketuarve thanë se kanë biznesin e tyre privat. 5.5% e atyre që u përgjigjën ishin të angazhuar në sektorin e arsimit, 4.9% në administratën publike.

 

 

91% e të anketuarve i mbështesin protestat, argumenti kryesor është korrupsioni

Në protestë gjen thuajse çdo profil të shoqërisë: të rinj që dalin për herë të parë në shesh, familje me fëmijë të vegjël, të moshuar, profesionistë, qytetarë të zakonshëm dhe madje edhe pjesëtarë të diasporës që kanë ardhur enkas në Tiranë për t’iu bashkuar tubimeve.

Kjo larmi pjesëmarrjeje pasqyrohet edhe në rezultatet e sondazhit të “Monitor”, i cili evidentoi një mbështetje masive për protestat.

Rreth 90.7% e të anketuarve deklaruan se i mbështesin protestat, 6.1% thanë se i mbështesin pjesërisht, ndërsa vetëm 2.8% u shprehën kundër tyre.

Rezultati tregon se, të paktën brenda audiencës së anketuar, protestat kanë arritur të bashkojnë shtresa dhe grupmosha të ndryshme rreth një pakënaqësie të përbashkët.

Mbështetja e larë që i jep protestës shtresë me arsim universitar dhe pas universitar dhe grupmosha 30-59 vjeç, tregon që i pakënaqur është pikërisht grupi i popullsisë në moshe pune dhe që kontribuon në financat e shtetit.

 

Perceptimi i shtresës së mesme

Anketa ka vlerë si një matje e perceptimeve të një segmenti aktiv dhe të angazhuar të publikut, ku dominojnë ata me arsim universitar dhe pasuniversitar. Ajo ndihmon për të identifikuar arsyet që motivojnë mbështetjen ose kundërshtimin ndaj protestave, shqetësimet që përsëriten më shpesh dhe intensitetin me të cilin këto çështje përjetohen nga audienca e “Monitor”. Mbështetja e larë që i jep protestës kjo shtresë dhe grupmosha 30-59 vjeç, tregon që i pakënaqur është pikërisht grupi i popullsisë në moshe pune dhe që kontribuon në financat e shtetit.

 

 

Nga të dhënat e anketimit rezulton se arsyet e mbështetjes së protestës shkojnë përtej atyre ekonomike dhe lidhen me shqetësimin për mënyrën se si po qeveriset vendi.

Korrupsioni është zgjedhur nga të anketuarit si arsyeja kryesore që ka bërë që të anketuarit të votojnë “Po”, në mbështetje të protestave, i zgjedhur nga 722 persona (të anketuarit mund të zgjidhnin deri në 3 alternativa). Arsyeja e dytë lidhet me keqqeverisjen dhe mungesën e llogaridhënies, me 530 përgjigje, e ndjekur nga mungesa e drejtësisë dhe mosndëshkimi i abuzuesve, me 342 përgjigje.

Arsyeja e katërt më e zgjedhur është mbrojtja e interesit publik (arsimi, shëndetësia, mjedisi, hapësirat publike). Mungesa e perspektivës për të ardhmen është argumenti i pestë. Varfëria dhe rritja e çmimeve janë argumenti i gjashtë, që i shtyn të anketuarit të mbështesin protestat.

“Protestojmë për mijëra halle që ka ky vend. Për varfërinë që është ulur këmbëkryq. Për spitalet që nuk kanë shërbim. Për mungesë drejtësie. Për shkatërrimin e arsimit.

Për pasuritë natyrore që po shkatërrohen. Për lumenjtë që thahen. Për punë në administratë që duhet vetëm të paguash edhe nëse je i aftë, përndryshe s’të llogarit askush.”, thotë A.A, komentuese.

“Nuk ka meritokraci. Nuk ka kontroll mbi përdorimin e fondeve. Nuk ka një pyetësor mbi shërbimet, qeveria nuk merr parasysh mendimin e njerëzve”, thotë E.T.

 

 

79.2% e të anketuarve thanë se kanë marrë pjesë të paktën një ditë në protestë. 11.1% thanë se megjithëse nuk kanë marrë pjesë, sërish ata i mbështesnin ato. 3.1% deklaruan se mendonin të merrnin pjesë dhe 6.9% u përgjigjën “Jo”.

 

 

Edhe ata që u përgjigjën se nuk i mbështesin protestat (gati 3% e të anketuarve) nuk rezultojnë të jenë kundër tyre, më shumë sesa nuk e shohin këtë rrugë si zgjidhje. Si argument kryesor ata japin mungesën e besimit tek organizatorët e tyre.

Një tjetër element që i bën ata mosbesues lidhet me faktin që protestat shpesh politizohen dhe përdoren për interesa partiake. Argumenti i tretë që ata japin është se problemet duhen zgjidhur përmes institucioneve dhe zgjedhjeve.

 

 

Revolta ndaj kapjes së shtetit, arsyeja kryesore pse protestohet

“Monitor” i kufizoi deri në 3 alternativa zgjedhjen e të anketuarve për arsyet pse protestohet. Kishte nga ata lexues që na shkruan se pse u kishim lënë kaq pak alternativa, sepse ata donin t’i zgjidhnin të gjitha!

“Revolta ndaj kapjes së shtetit dhe mosfunksionimit të një shteti demokratik” është argumenti më i zgjedhur nga të anketuarit (me 606 vota) që i shtyn ata të protestojnë.

Argumenti i dytë është “Protestë kundër korrupsionit galopant që evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK” (568 përgjigje), i ndjekur nga “Protestë kundër shkatërrimit të ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit të bregut të detit” (374).

“Arsyet pse protestojmë lidhen me arrogancën e kësaj qeverie, emigrimin e të rinjve, mungesën e besimit në institucione, mungesën e drejtësisë, paga të ulëta dhe kosto të lartë jetese”, thotë një i anketuar nga Tirana, 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar, i angazhuar në aktivitetet e informacionit dhe komunikacionit.

“Protestojmë kundër cilësisë së ulët në shëndetësi, arsim, infrastrukturë, arrogancës dhe paaftësisë së deputetëve dhe çdo drejtuesi në institucione”, thotë një e anketuar 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, e cila menaxhon biznesin e saj privat.

“Protestoj kundër lejimit të ndërtimit në zonat e mbrojtura, zhbërjes së ligjit 21/2024, paketës së maleve, investitorëve strategjikë etj., si ligje në dëm të Kombit, qeverisje në interes vetëm të një grushti njerëzish dhe Jo për qytetarët!”, komenton një i anketuar nga Fieri, 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, i cili është i punësuar në aktivitetin e industrisë nxjerrëse dhe përpunuese.

Protesta filloi nga mënyra se si u menaxhua situata në projektin e parashikuar në Zvërnec, por pyetjet e lidhura me këtë çështje janë renditur ndër të fundit në listën e argumenteve, me “Protestë ndaj arrogancës që Qeveria tregon në rastin e Zvërnecit”, që mori 230 përgjigje dhe “Protestë kundër faktit që Qeveria u bë bashkëdhunuese e qytetarit në Zvërnec duke u bërë palë me privatin që ka uzurpuar bregun e detit”, me 184 përgjigje.

Ndonëse mediat e huaja i trajtuan protestat që po zhvilloheshin në Shqipëri si një revoltë kundër përfshirjes së Kushner/Trump në projektin e Zvërnecit, të anketuarit nuk mendojnë kështu. Alternativa “Protestë kundër përfshirjes së Kushner/Trump në projektin e Zvërnecit?” mori 37 përgjigje, më pak nga të gjitha.

Vetëm 18 të anketuar janë shprehur se protestat u duken të paarsyeshme, alternativa më pak e zgjedhur.

 

 

 

Arsyet kryesore pse protestohet

“Revolta ndaj kapjes së shtetit dhe mosfunksionimit të një shteti demokratik ” është argumenti më i zgjedhur nga të anketuarit (me 606 vota) që i shtyn ata të protestojnë.

Argumenti i dytë është “Protestë kundër korrupsionit galopant që evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK” (568 përgjigje), i ndjekur nga “Protestë kundër shkatërrimit të ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit të bregut të detit” (374).

 

 Skepticizëm për rezultatin e protestave

Është hera e parë në Shqipëri, që protesta të tilla, me një përfaqësim relativisht të madh dhe pa një përkatësi të qartë politike janë kaq këmbëngulëse dhe kanë zgjatur për të paktën 5 javë. Por, publiku sërish është skeptik për rezultatin e tyre.

Në krahasim me mbështetjen prej mbi 90% ndaj protestës, vetëm 58.8% e të anketuarve mendojnë që ajo ka dhënë rezultat. 18.7% mendojnë se është ende herët. 16% thonë që protesta ka dhënë shumë pak rezultat dhe 6.6% përgjigjen se nuk ka dhënë asnjë rezultat.

 

 

16.9% e të anketuarve pohojnë se protestat duhet të vazhdojnë, por me kërkesa të qarta dhe 79% u përgjigjën që protestat duhet të vazhdojnë. Duke i mbledhur këto dy kategori, shumica dërrmuese e të anketuarve janë të bindur se protestat duhet të vijojnë, me 95.9% të tyre, që shprehen pro.

Vetëm 3.7% thonë se protestat nuk duhet të vazhdojnë.

 

 

Çfarë duhet të kërkojnë protestuesit, anulim i ligjit për zonat e mbrojtura, ndryshim të Kodit Zgjedhor

Dorëheqja politike është kërkesa kryesore e të anketuarve, e ndjekur nga hetimet për korrupsion. Kërkesa e tretë më e shpeshtë është ajo për zgjedhje të parakohshme dhe reformë në drejtësi.

Krahas alternativave me zgjedhje, të anketuarit kishin dhe mundësinë që të shtonin propozimet e tyre në një pyetje të hapur.

Një argument i shtuar nga të anketuarit se çfarë duhet të kërkojnë protestuesit lidhet me Ligjin nr. 21/2024, “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 81/2017 ‘Për zonat e mbrojtura’”. Ai u miratua në vitin 2024 dhe ndryshoi rregullat për mënyrën se si mund të menaxhohen dhe zhvillohen zonat e mbrojtura në Shqipëri.

Ndryshimet hapën mundësi më të gjera për zhvillime turistike dhe infrastrukturore brenda ose pranë zonave të mbrojtura, përfshirë struktura akomoduese të kategorive të larta, agroturizëm dhe infrastrukturë mbështetëse.

Pikërisht kjo është arsyeja pse ligji është kundërshtuar nga organizatat mjedisore dhe protestuesit, të cilët kërkojnë shfuqizimin e tij dhe rikthimin e kufizimeve më të forta të ligjit të mëparshëm.

Një tjetër kërkesë e shtuar nga të anketuarit lidhet me Kodin e ri Zgjedhor, që të garantojë që çdo votë të jetë e barabartë. Ata kërkojnë ndryshimin e Kodit Zgjedhor, me synim hapjen reale të listave të kandidatëve, dobësimin e kontrollit të kryetarëve të partive mbi përzgjedhjen e deputetëve dhe forcimin e përfaqësimit të drejtpërdrejtë të qytetarëve në Parlament.

Në korrik 2024, Partia Socialiste dhe Partia Demokratike miratuan ndryshimet në Kodin Zgjedhor, duke vendosur një sistem të kombinuar për listat e kandidatëve: rreth një e treta e tyre renditen në një listë të mbyllur, të përcaktuar nga drejtuesit e partive, ndërsa pjesa tjetër garon në listë të hapur me votë.

Ndryshimet mundësuan gjithashtu votimin me postë të emigrantëve, por ruajtja e listës së mbyllur u kritikua sepse garanton zgjedhjen e një pjese të deputetëve sipas renditjes së vendosur nga partitë dhe kufizon ndikimin e drejtpërdrejtë të votuesve mbi kandidatët. Pikërisht për këtë arsye, protestuesit kërkojnë rishikimin e Kodit dhe hapjen reale të listave.

 

 

Të anketuarit janë optimistë se protestat mund të sjellin ndryshim, me 68.1% të tyre që janë përgjigjur “shumë” dhe 22.2% që kanë zgjedhur alternativën “disi”.

Të anketuar pesimistë, janë në pakicë, me vetëm 2.9% që thonë aspak dhe 6.8% që thonë disi.

 

 

LEXONI EDHE:

Pse protestojnë bankierët

Shpresa te një parti e re

Zhvillimi nuk është vetëm pagë, por dhe përmirësim i cilësisë së jetës së përditshme

The post Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet appeared first on Revista Monitor.

Protesta nuk është vetëm për arsye ekonomike. Pas më shumë se 30 vitesh tranzicion është krijuar një shtresë e arsimuar, profesionale dhe ekonomikisht aktive, që nuk kërkon vetëm paga më të larta, por cilësi jetese, institucione funksionale, drejtësi, konkurrencë dhe respekt për interesin publik.

Bankierët që u përgjigjën në anketimin e realizuar nga “Monitor” janë absolutisht pro protestës. Nga 150 të anketuar, 88.7% ishin pro protestës, 9.3% e mbështesnin atë pjesërisht dhe vetëm 2% ishin kundër.

Mbi 90% pohojnë se protestat duhet të vazhdojnë.

 

 

Në linjë me përgjigjen e të gjithë anketuesve, korrupsioni është arsyeja kryesore që i bën ata të mbështesin protestën, i ndjekur nga keqqeverisja dhe mungesa e llogaridhënies; Mungesa e drejtësisë / mosndëshkimi i abuzimeve; Mungesa e perspektivës për të ardhmen.

 

 

74% e të anketuarve, të punësuar në aktivitetet bankare dhe të sigurimit, pohuan se kanë dalë të paktën një ditë në protestë. 13.3% thanë se nuk kanë qenë në protestë por e mbështesin atë. 6% thanë se mendojnë të marrin pjesë. Vetëm 6.7% u përgjigjën se nuk i mbështesin protestat.

 

 

Një bankier rekomandon që të kufizohet mandati i zgjedhjes së kryeministrit në dy. “Është e qartë në këto 36 vite tranzicion, se secila qeveri e ka trajtuar vendin si pronë private gjatë mandatit të dytë!

Mendo se çfarë po ndodh në një mandat të tretë. Kufizimi i zgjedhjes së një qeverie apo KM deri në maksimumi dy legjislatura”, thotë një komentuese 50-59 vjeç, nga Tirana, i punësuar në “Aktivitetet financiare (banka) dhe të sigurimit”.

Bankierët shohin alternativë dhe përfshirjen në qeverisje të individëve që vijnë nga diaspora. “Duhet një qeveri teknike e përbërë nga teknicienë të zotë, nga vendi dhe diaspora me një proces të qartë llogaridhënie për zhvillimin e vendit”, propozon një L.S nga Tirana, i grupmoshës 50-59 vjeç.

“Protestuesit duhet të kërkojnë anulim të ligjit për zonat e mbrojtura, për investimet strategjike dhe paketën e maleve. Duhet ndryshim i Kodit Zgjedhor dhe zgjedhje të parakohshme”, komenton një bankier 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar.

Arsyeja kryesore se pse protestojnë të punësuarit të aktivitetin “Aktivitetet financiare (banka) dhe të sigurimit” është e njëjtë me atë të të gjithë të anketuarve: “Revoltë ndaj kapjes së shtetit dhe mosfunksionimit të një shteti demokratik”.

Arsyeja e dytë lidhet me korrupsionin “Protestë kundër korrupsionit galopant që evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK”, e ndjekur nga “Protestë kundër shkatërrimit të ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit të bregut të detit”.

 

 

Ka dhe nga ata që janë skeptikë. “Nuk besoj se protestat sjellin ndryshim. Protestat shpesh politizohen dhe përdoren për interesa partiake. Problemet duhen zgjidhur përmes institucioneve dhe zgjedhjeve”, thotë një bankiere, mbi 60 vjeçe, me arsim pas universitar.

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

The post Pse protestojnë bankierët appeared first on Revista Monitor.

Të lodhur nga dominimi i dy partive gjatë periudhës së gjatë të tranzicionit, ku secila e ka treguar veten, që e mira e kombit dhe qytetarëve të vendit nuk ka qenë përparësia tyre gjatë qeverisjes, dhe mungesa e besimit për partitë e vogla ekzistuese, shpresa duket se është te një parti e re.

“Monitor” organizoi një anketim në faqen e saj, përmes platformës ERC (“Engaged Citizens Reporting – Raportimi nga qytetarët e angazhuar” është një platformë digjitale e sigurt, e zhvilluar për të ngushtuar hendekun mes medias dhe publikut).

Anketa qëndroi e hapur për 5 ditë dhe u plotësua nga 1114 qytetarë.

(Theksojmë se ky nuk është një kampion përfaqësues i popullsisë shqiptare. Pjesëmarrësit nuk janë përzgjedhur në mënyrë rastësore dhe përgjigjet janë dhënë vullnetarisht, çka do të thotë se në anketë kanë më shumë gjasa të marrin pjesë personat që kanë interes ose qëndrim më të fortë ndaj temës).

Një nga pyetjet ishte: “Nëse vendi shkon në zgjedhje, për kë do të votonit”, 39.7% e të anketuarve i janë përgjigjur me “Parti e re, që mund të dalë nga protesta”.

“Ndihem e papërfaqësuar, duhet një lëvizje e re, që të sjellë frymë të re për vendin”, thotë një komentuese e grupmoshës 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar, e punësuar në aktivitetin e “Informacioni dhe komunikacioni”.

Ajo i ka mbështetur protestat për shkak të mungesës së perspektivës për të ardhmen, keqqeverisjes dhe mungesës së llogaridhënie, si dhe emigrimit të të rinjve dhe shpopullimit. Edhe një komentues po i së njëjtës grupmoshë thotë se partitë ekzistuese “nuk janë alternativa pasi janë pjesë e së njëjtës çorbë 35-vjeçare”.

“Duhet një parti e re politike, e ngritur mbi vlerat e shoqërisë shqiptare”, thotë një i ri që punon në aktivitete dhe shërbime mbështetëse. Një profesionist i lirë sugjeron që “një parti e re duhet të dalë si rezultat i protestës, e themeluar nga profesionistët dhe akademikët brenda vendit dhe diaspora”.

“Ka ardhur koha për një ndryshim të vërtetë. Duhet t’u hapet rruga të rinjve, ideve të reja dhe njerëzve me integritet, të cilët mund t’i shërbejnë vendit me përgjegjësi dhe vizion. Shpresa për një Shqipëri më të drejtë, më të zhvilluar dhe me më shumë mundësi për qytetaret e saj fillon kur ata kërkojnë llogari dhe zgjedhin ndryshe”, thotë Y.M.

Ka dhe nga ata që janë skeptikë. “Nëse nuk ka ndryshim strukturor, ndryshimi partiak është i limituar”, thotë një profesionist i lirë, i grupmoshës 30-39 vjeç. Një tjetër profesionist i lirë, i grupmoshës 40-49 vjeç, thotë se ai do të votojë “po të ndryshohet Kodi Zgjedhor”.

“Për partitë e vjetra nuk do të votoj, pasi ato janë arsyeja pse jemi sot në këtë gjendje, të shohim si do konkludojë protesta”, thotë një sipërmarrëse vlonjate, me doktoraturë, e grupmoshës 40-49 vjeç.

Një pjesë e të anketuarve pohojnë se do ta zgjedhin partinë në bazë të programeve që do të kenë.

“Do të votoj për subjektin politik që paraqet ofertë politike në përputhje me kërkesat e qytetarëve dhe dëshmon kapacitete intelektuale dhe burime njerëzore të besueshme se mund t’i realizojë”, thotë një arsimtare nga Tirana e grupmoshës 40-49 vjeç.

“Përfaqësimi (kandidatët) dhe programi janë dy nga pikat që do të përcaktojnë përzgjedhjen e partisë”, thotë një e anketuar që punon në media.

Dy partitë tradicionale, Partia Socialiste dhe ajo Demokratike kanë marrë shumë pak vota, por natyrisht ky nuk është një tregues i preferencës reale të popullsisë, e cila ka një demografi tjetër që përfshin që nga votues pensionistë, punonjës të thjeshtë apo në bujqësi, administratë publike, apo shtresa të tjera krejt të ndryshme nga audienca që ka zgjedhur të shprehet në këtë sondazh.

 

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

The post Shpresa te një parti e re appeared first on Revista Monitor.

Shqipërisë i duhen paga më të larta, por edhe më shumë se kaq. I duhet një model zhvillimi ku përmirësimi i të ardhurave shoqërohet me përmirësimin e jetës së përditshme. Nëse qytetarët me arsim universitar e pasuniversitar, të ardhura të mira dhe perspektivë profesionale ndihen njësoj të pakënaqur sa ata me të ardhura të ulëta, problemi nuk është më vetëm ekonomik, por institucional. Pikërisht aty matet cilësia reale e zhvillimit të një vendi.

 

EDITORIAL / Shqipëria vijon të ketë ndër pagat më të ulëta në rajon. Në vitin 2025, paga mesatare mujore bruto arriti në rreth 860 euro, ndërsa në Serbi, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Maqedoninë e Veriut ishte 30-50% më e lartë.

Vetëm ky hendek do të ishte një arsye e mjaftueshme për pakënaqësi dhe protestë, sidomos në një vend ku çmimet janë afruar me nivelet europiane, ndërsa fuqia blerëse mbetet dukshëm më e dobët.

Por protesta që po zhvillohet prej javësh në Tiranë po tregon se, pas më shumë se 30 vitesh tranzicion, paga nuk është më argumenti i vetëm, madje për shumë nuk është as arsyeja kryesore.

Në shesh nuk janë vetëm qytetarët me të ardhura të ulëta apo familjet që përballen me vështirësi ekonomike.

Protestën po e mbështet dukshëm edhe një shtresë e mesme urbane, e arsimuar dhe profesionalisht aktive, e cila mund të ketë paga mbi mesataren, madje ndjeshëm më të larta.

Një anketë e “Monitor”, e plotësuar nga 1,114 qytetarë, – që duhet theksuar nuk është përfaqësuese për të gjithë popullsinë, pasi pjesëmarrësit nuk janë përzgjedhur në mënyrë rastësore dhe përgjigjet janë dhënë vullnetarisht, – gjeti se 90% e tyre e mbështesin protestën. Arsyet kryesore lidhen me faktorë si korrupsioni, kapja e shtetit, mungesa e perspektivës për të ardhmen, keqqeverisja, mungesa e llogaridhënies, mungesa e drejtësisë e mosndëshkimi i abuzimeve.

Mbrojtja e interesit publik, e mjedisit, arsimit, shëndetësisë dhe hapësirave publike u rendit gjithashtu ndër shqetësimet kryesore. Varfëria dhe rritja e çmimeve ishin të rëndësishme, por jo arsyeja dominuese.

Audienca përbëhet kryesisht nga ekonomistë, profesionistë të lirë, sipërmarrës, punonjës të sektorit bankar, teknologjisë së informacionit dhe profile të tjera urbane e të arsimuara dhe për të cilat ka treg pune relativisht dinamik.

Pikërisht kjo strukturë anketuesish dhe përgjigjesh, që sigurisht nuk mund të përgjithësohen me shkallë të lartë saktësie, ka vendosur të shprehet në favor të zërit të protestës.

Kjo do të thotë që reagimi qytetar në vend po merr tipare të reja dhe po sjell zërin e një shtrese që duhet dëgjuar, sepse është aktive në ekonomi, paguan taksa, krijon vende pune dhe, në shumë raste, ka zgjedhur ende të ndërtojë jetën në Shqipëri.

Rezultatet sugjerojnë se, të paktën për segmentin urban dhe profesional që ndjek “Monitor”, shoqëria shqiptare ka hyrë në një fazë të re. Pas tri dekadash, një pjesë e qytetarëve nuk e mat më zhvillimin vetëm me shumën që merr në fund të muajit.

Paga mbetet thelbësore, por krahas saj kërkohet një shtet që funksionon, drejtësi që vepron njësoj për të gjithë, administratë që shpërblen meritën dhe vendimmarrje që nuk zhvillohet larg interesit publik.

Pikërisht kjo shpjegon praninë e bankierëve, profesionistëve të lirë, sipërmarrësve dhe punonjësve të teknologjisë në protestë. Shumë prej tyre kanë të ardhura të qëndrueshme, por përballen çdo ditë me pasigurinë institucionale, mungesën e meritokracisë, korrupsionin, degradimin e mjedisit dhe ndjesinë se zhvillimi i vendit nuk po përkthehet në një standard më të mirë jetese.

Edhe përgjigjet e punonjësve të sektorit bankar janë domethënëse. Nga 150 të anketuar në aktivitetet financiare dhe të sigurimeve, 89% janë shprehur pro protestës. Për këtë grup, pakënaqësia nuk lidhet vetëm me portofolin.

Ajo lidhet me cilësinë e shtetit, me mënyrën se si merren vendimet dhe me frikën se, pavarësisht suksesit personal, vendi po humbet mundësinë për t’u bërë më i drejtë, më i jetueshëm dhe më konkurrues.

Një profesionist mund të ketë një pagë të mirë, por kjo nuk e mbron nga ajri i ndotur, trafiku, betonizimi, shërbimi i dobët shëndetësor, arsimi që nuk prodhon aftësitë e nevojshme apo një administratë që funksionon sipas lidhjeve dhe jo rregullave. Mund të ketë një apartament, por jo një qytet të jetueshëm.

Mund të ketë një punë të mirë, por jo sigurinë se fëmijët e tij do ta shohin të ardhmen këtu.

Për këtë arsye, rritja ekonomike nuk matet vetëm me Prodhimin e Brendshëm Bruto, numrin e turistëve, lejet e ndërtimit apo pagën mesatare. Jo më kot ka një mori statistikash dhe indeksesh të tjera të shpikura nga statisticienët dhe të matura nga institutet statistikore që përpiqen të përafrohen në realitetin e zhvillimit të një vendi.

Në indeksin e lumturisë së OKB-së, Shqipëria historikisht është renditur e fundit apo e parafundit në Europë, duke lënë pas vetëm Turqinë dhe shumë më poshtë se Kosova, që ka të ardhura për frymë e paga më të ulëta sesa ne.

Zhvillimi është edhe cilësi institucionesh, konkurrencë e ndershme, mjedis i mbrojtur, hapësira publike, drejtësi, siguri dhe besim se rregullat vlejnë njësoj për të gjithë.

Në fakt, këto elemente nuk janë në kundërshtim me rritjen e pagave. Përkundrazi, ulja e korrupsionit dhe forcimi i shtetit ligjor do ta bënin vendin më tërheqës për investime cilësore dhe afatgjata.

Një ekonomi më konkurruese, më produktive dhe më pak e varur nga ndërtimi e konsumi do të krijonte vende pune më të mira dhe paga më të larta. Një zhvillim i qëndrueshëm i territorit dhe mjedisit do të rriste vlerën reale të jetesës dhe jo vetëm çmimin e pronës.

Shqipërisë i duhen paga më të larta, por edhe më shumë se kaq. I duhet një model zhvillimi ku përmirësimi i të ardhurave shoqërohet me përmirësimin e jetës së përditshme.

Nëse qytetarët me arsim universitar e pasuniversitar, të ardhura të mira dhe perspektivë profesionale ndihen njësoj të pakënaqur sa ata me të ardhura të ulëta, problemi nuk është më vetëm ekonomik, por institucional. Pikërisht aty matet cilësia reale e zhvillimit të një vendi.

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

 

The post Zhvillimi nuk është vetëm pagë, por dhe përmirësim i cilësisë së jetës së përditshme appeared first on Revista Monitor.

Në mënyrë sistematike në 15 vitet e fundit, çrregullimet e aparatit të qarkullimit të gjakut janë përgjegjëse për më shumë se 53% të vdekjeve në vend, një shifër kjo gati 76% më e lartë se mesatarja europiane. Infarktet, ishemitë po zbresin gjithnjë e më shumë te moshat e reja. Mjekët dhe ekspertët e shëndetësisë thonë se sëmundjet e qarkullimit të gjakut po kthehen në epidemi të heshtur. Ata rendisin si përgjegjës stilin e jetesës pa aktivitet fizik dhe dietën e pasur me kripë dhe yndyra, si dhe mungesën e një kulture parandalimi. Mungesa e infrastrukturës me mjekë dhe pajisje ka rritur gjithashtu mortalitetin në bashkitë e vogla, sidomos në Veri. Si e uli Europa vdekshmërinë nga zemra dhe çfarë duhet të bëjë Shqipëria.

 

Blerina Hoxha

Problemet me zemrën janë shndërruar në një pengesë më e madhe për shëndetin në Shqipëri, por edhe një kosto gjithnjë e në rritje për shoqërinë dhe ekonominë. Mbi gjysma e vdekjeve në vendin tonë vijnë nga sëmundjet kardiovaskulare.

Në vitin 2024, nga 21,102 vdekje që u regjistruan gjithsej, 11,694 ishin për shkak të sistemit të qarkullimit të gjakut, duke përbërë 53% të vdekjeve totale.

Krahasuar me Europën, diferenca është e lartë, pasi grupi i sëmundjeve që lidhet me zemrën dhe qarkullimin e gjakut shkakton rreth 30% të vdekjeve.

Teksa vendet e zhvilluara të Perëndimit, si Franca apo Danimarka, kanë arritur ta ulin këtë raport në rreth 21% përmes politikave rigoroze parandaluese, Shqipëria vazhdon të regjistrojë rritje në këtë fenomen, ku një në dy persona ndërron jetë nga një patologji kardiake dhe goditjet në tru. Hendeku i madh prej gati 20 pikësh përqindjeje me mesataren europiane tregon se vendi ynë ndodhet ende në një tranzicion të thellë shëndetësor, ku sëmundjet kronike jongjitëse po fitojnë terren me ritme të larta.

Shkaku kryesor i dominimit të vdekjeve kardiake lidhet drejtpërdrejt me stilin e jetesës dhe mungesën e një kulture të qëndrueshme parandalimi, ku kontrollet periodike mjekësore ende nuk konsiderohen si domosdoshmëri rutinë për qytetarin e thjeshtë, thotë kardiologia Erviola Lleshi.

Studimet e fundit të ekspertëve të Shëndetit Publik (Amarilda Hysenshahaj, Bajram Dedja, Alban Ylli, Alba Merdani, Dorina Toçi) tregojnë se vdekjet e larta nga problemet kardiovaskulare ndodhin nga mosmarrja në kohë e diagnozës.

Problemet e zemrës zbulohen në faza shumë të avancuara ose vetëm kur pacienti pëson një goditje akute, duke e bërë trajtimin më të vështirë dhe shpeshherë të pamundur.

Ekspertët Hysenshahaj, Dedja, Ylli, Merdani dhe Toçi vërejnë se, përveç mungesës së check-up-eve sistematike, faktorët e rrezikut si duhanpirja masive, nivelet e larta të stresit socio-ekonomik dhe një dietë tradicionale që anon drejt yndyrave dhe kripës së tepërt, po shkatërrojnë gradualisht shëndetin vaskular të popullatës.

Ata evidentuan se situata rëndohet edhe më shumë nga plakja e popullsisë, e cila natyrshëm rrit numrin e personave të rrezikuar nga komplikacionet kardiake, por ajo që mbetet shqetësuese është ulja e moshës mesatare të personave që pësojnë infarkte.

Nga pikëpamja ekonomike, raporti i lartë i vdekshmërisë ka kosto shumë të mëdha, pasi godet shpesh grupmoshat që janë ende në kulmin e produktivitetit, duke krijuar një barrë të rëndë për familjet dhe skemat e sigurimeve shoqërore. Në vitin 2024, Fondi i Sigurimeve Shëndetësore çoi rreth 4,5 miliardë lekë (rreth 47 milionë euro) për rimbursimin e medikamenteve që trajtojnë sëmundjet e qarkullimit të gjakut dhe financimin e paketave të ndërhyrjeve kirurgjikale.

 

 

Veriu më i prekur

Edhe brenda Shqipërisë ka diferenca të mëdha në përhapjen e sëmundjeve cerebrovaskulare. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, qarqet e Veriut rezultojnë më të prekura.

Nga 12 qarqet e vendit kryeson Kukësi, ku 62.48% e vdekjeve totale në vitin 2024 ishin nga aparati i qarkullimit të gjakut, e ndjekur nga Shkodra me 60.73%, Lezha 58.2%, Dibra me 58%, të cilat kanë nivele shumë më të larta të vdekshmërisë cerebrovaskulare krahasuar me Jugun, veçanërisht Gjirokastrën (31.34%).

Qarku i Beratit dhe i Tiranës ka vdekshmëri më të lartë se mesatarja kombëtare me 57.6% secili. Edhe Qarku i Fierit mbetet mbi mesataren, duke regjistruar një normë prej 55.35% të vdekjeve cerebrovaskulare në raportin me totalin e vdekjeve.

Në anën tjetër, qarqet që paraqesin një situatë më të moderuar fillojnë me Vlorën, e cila zbret në 49%. Kjo tendencë rënëse vazhdon me Korçën në 46.4%, Elbasanin në 46.1% dhe me Durrësin në 44.70%. Diferencën më të madhe e bën Qarku i Gjirokastrës, i cili rezulton me vdekshmërinë më të ulët cerebrovaskulare në vend, me vetëm 31.3%, shifër kjo pothuajse sa gjysma e normës që vërehet në Kukës apo Shkodër.

Të dhënat tregojnë se teksa Tirana ka volumin më të madh të rasteve për shkak të popullsisë, pesha specifike e këtyre sëmundjeve është dukshëm më alarmante në qarqet e Veriut të vendit.

Dr. Erviola Lleshi, kardiologë në shërbimin parësor Tiranë, beson se një nga elementet kryesore mbetet tradita ushqimore. Rajonet e Veriut priren drejt një regjimi ushqimor me bazë më të lartë proteinash shtazore, yndyrave të ngopura dhe kripës, të cilat janë faktorë rreziku të drejtpërdrejtë për hipertensionin dhe goditjet në tru. Në kontrast, Jugu i Shqipërisë, i ndikuar nga klima mesdhetare, ka një qasje më të madhe ndaj vajit të ullirit, agrumeve dhe perimeve, që njihen si mbrojtës të sistemit kardiovaskular.

Zonat e thella të Veriut përballen edhe me vështirësi në qasjen e shpejtë në qendrat e specializuara të traumës apo njësitë e goditjeve në tru. Për sëmundjet cerebrovaskulare, koha është faktor kryesor për të shpëtuar jetën.

Gjithashtu, kultura e kontrolleve periodike tenton të jetë më e ulët në zonat me vështirësi ekonomike, duke bërë që tensioni i lartë apo problemet e tjera të diagnostikohen vetëm kur është tepër vonë, thotë znj. Llleshi.

 

 

Fatalitetet nga zemra dhe truri, gjysma në moshën mbi 80 vjeç

Të dhënat mbi vdekshmërinë nga sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut kanë ardhur në rritje nga 10,984 në vitin 2014 në 11,694 raste në vitin 2024. Ekspertët e Institutit të Shëndetit Publik, që grumbullon të dhëna për shëndetin, kanë gjetur një trend rritës në skajet e piramidës moshore, ku peshën kryesore të mortalitetit e mban popullsia mbi 80 vjeç.

Kjo kategori ka pësuar rritjen më të madhe ndërmjet viteve 2014 dhe 2024, duke u zgjeruar me mbi 600 raste ose 13.2% dhe duke u konfirmuar si grupi më i rrezikuar, i cili përbën pothuajse gjysmën e totalit të vdekjeve të regjistruara si cerebrovaskulare.

Grupmosha nën 19 vjeç ka shënuar rënie pozitive të vdekshmërisë, duke u reduktuar nga 90 në vitin 2014 në 56 raste në 2024, kryesisht nga sukseset e ndërhyrjeve në zemër në moshat fëminore. Ndërkohë, te moshat e mesme dhe ato aktive, tendenca mbetet në rritje.

Konkretisht, grupmosha 20-44 kishte 194 fatalitete në vitin 2024 nga 187 në vitin 2014. Teksa edhe grupmosha 45-64 vjeç ka shënuar rritje të vdekshmërisë me 5.8% ndërmjet viteve 2014 dhe 2024.

Kategoria 65-79 vjeç është e vetmja që ka treguar  qëndrueshmëri gati të plotë, me ulje të papërfillshme prej vetëm 12 rastesh. Të dhënat sugjerojnë se sfidat kryesore të shëndetit publik mbeten të lidhura ngushtë me moshimin e popullsisë dhe trajtimin e patologjive te moshat e thyera.

Përqendrimi i lartë i vdekjeve nga sëmundjet cerebrovaskulare në moshat mbi 80 vjeç tregon gjithashtu  rritje të jetëgjatësisë krahasuar me dekadat e kaluara, duke e zhvendosur barrën kryesore të sistemit shëndetësor drejt kujdesit paliativ dhe gjeriatrik.

 

 

Sëmundja zbret në moshat e reja

Sëmundjet cerebrovaskulare po shfaqen gjithnjë e më herët, fakt që vërtetohet se vdekjet në grupmoshën 45-64 vjeç janë rritur me 5.8% ndërmjet viteve 2014 dhe 2024. Kardiologia Llleshi pohoi se tensioni i lartë i gjakut i patrajtuar, duhanpirja dhe stresi kronik janë faktorë që shkaktojnë dëmtime të enëve të gjakut.

Te kjo grupmoshë, një goditje në tru ka pasoja fatale më të larta nëse kombinohet me mungesën e ekzaminimeve parandaluese, tha ajo.

Mjekët shpjegojnë se sëmundjet cerebrovaskulare rrallë vijnë të izoluara. Rritja e rasteve te moshat 20-64 vjeç është si pasojë e prevalencës më të lartë të faktorëve të rrezikut si hipertensioni arterial, diabeti dhe obeziteti, të cilat shpesh mbeten të padiagnostikuara ose të patrajtuara siç duhet te personat nën 65 vjeç.

Te moshat e mesme (45-64 vjeç), stili i jetesës luan rol përcaktues. Dieta e pasur me kripë dhe yndyra të procesuara, mungesa e aktivitetit fizik dhe konsumi i lartë i duhanit e alkoolit po dëmtojnë shëndetin vaskular në mënyrë të parakohshme, tha zonja Llleshi.

Një faktor tjetër kritik është stresi kronik, veçanërisht ai i lidhur me punën dhe pasigurinë ekonomike, i cili ndikon drejtpërdrejt në rritjen e presionit të gjakut dhe rrezikun për hemorragji cerebrale apo ishemi. Po ashtu, ndryshimet mjedisore, si ndotja e lartë e ajrit në zonat urbane, janë identifikuar vitet e fundit si shkaktarë të rëndësishëm të inflamacioneve që dëmtojnë enët e gjakut, tha mjekja.

Shumë individë të moshave 20-44 vjeç priren t’i shpërfillin shenjat e para, duke menduar se janë shumë të rinj për t’u prekur nga goditjet në tru, çka çon në humbjen e asaj që mjekësia e quan momenti i artë për ndërhyrje shpëtuese.

Ekspertët këshillojnë që kjo rritje e vdekshmërisë reflekton gjithashtu nevojën për një sistem parësor më të fortë, i cili duhet të fokusohet te parandalimi dhe depistimi i hershëm përpara se sëmundja të arrijë në fazë kritike.

 

 

Mësimet që vijnë nga Europa

Vendet e zhvilluara të Europës kanë arritur të ulin ndjeshëm shkallën e vdekshmërisë nga sëmundjet e qarkullimit të gjakut përmes politikave të shëndetit publik, avancimeve teknologjike dhe ndryshimeve rrënjësore në stilin e jetesës së popullatës.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, një ndër shtyllat kryesore ka qenë kontrolli i faktorëve të rrezikut, ku legjislacioni i rreptë kundër duhanpirjes në ambiente publike dhe rritja e taksave mbi produktet e duhanit kanë dhënë rezultate të menjëhershme në uljen e rasteve të infarkteve akute.

Shtetet e BE-së kanë zbatuar programe kombëtare për monitorimin e tensionit arterial dhe kolesterolit, duke e zhvendosur fokusin nga trajtimi i krizave te parandalimi i hershëm përmes mjekësisë familjare dhe përdorimit të gjerë të statinave dhe medikamenteve për tensionin e lartë.

Një nga shembujt më të mirë të transformimit shëndetësor në Bashkimin Europian është Finlanda, e cila shërben si model se si politikat shtetërore mund të ndryshojnë fatin e një popullsie. Në vitet ’70, Finlanda kishte shkallën më të lartë të vdekshmërisë nga aksidentet cerebrovaskulare në botë, por përmes një nisme të njohur si “Projekti i Karelias Veriore”, ata arritën ta ulin këtë shifër me mbi 80%.

Ky sukses u bazua në zbatimin e disa masave, që nisën përmes ndërhyrjeve në industrinë ushqimore. Shteti finlandez zëvendësoi subvencionet për gjalpin dhe qumështin me yndyrë të lartë me subvencione për vajin e rrepës dhe frutat e pyllit, duke detyruar pothuajse çdo prodhues buke dhe mishi të ulte nivelin e kripës në produktet e tyre.

Përveç shembullit finlandez, Bashkimi Europian si tërësi ka zbatuar masa strukturore që lidhen me momentet kritike të trajtimit të goditjeve në tru. Një nga masat më konkrete është standardizimi i Njësive të Specializuara të Goditjeve.

Në vende si Gjermania dhe Austria, është bërë e detyrueshme që pacienti të mos dërgohet në një reanimacion të përgjithshëm, por në një repart ku mjekët dhe infermierët janë të trajnuar vetëm për ishemitë cerebrale.

Këto njësi përdorin teknologjinë e tele-mjekësisë (Telestroke), ku përmes videove “live”, neurologët më të mirë udhëzojnë mjekët në spitale të vogla rajonale për të kryer trombolizën me medikamente brenda kohës së “artë” prej 4.5 orësh.

Së fundmi, vende si Franca dhe Belgjika kanë implementuar sisteme vizuale si Nutri-Score, i cili i klasifikon ushqimet me ngjyra nga e gjelbra tek e kuqja drejtpërdrejt në paketim. Kjo masë ka pasur një efekt të jashtëzakonshëm në ndërgjegjësimin e konsumatorëve për yndyrat dhe kripën e fLlleshir, të cilat janë shkaktarët kryesorë të hipertensionit.

Po ashtu, BE-ja po financon programe masive për zëvendësimin e duhanit përmes aplikacioneve falas të stërvitjes dhe mbulimit total të kostove për produktet zëvendësuese të nikotinës, duke e trajtuar duhanpirjen si një sëmundje që kërkon ndihmë financiare dhe jo thjesht si një ves vullnetar.

 

Çfarë i mungon Shqipërisë

Ndonëse ka pasur përmirësime në infrastrukturën spitalore, vendi ende vuan nga mungesa e një rrjeti të gjerë të kardiologjisë invazive që mbulon në mënyrë të barabartë të gjithë territorin, duke bërë që koha e artë prej 4.5 orësh për trajtimin e infarkteve të humbet shpesh për shkak të distancave dhe logjistikës së transportit urgjent, pohojnë ekspertët e shëndetësisë.

Kjo shoqërohet edhe me një fragmentim të mjekësisë familjare, ku check-up-et dhe monitorimi i vazhdueshëm i tensionit apo kolesterolit nuk arrijnë ende të jenë në masën që do të frenonin rastet fatale përpara se ato të bëhen urgjenca.

Megjithëse ligjet ekzistojnë, kontrolli mbi cilësinë e ushqimeve të përpunuara, kripën dhe yndyrat dhe zbatimi i ligjit kundër duhanpirjes në ambiente të mbyllura mbeten sfiduese në krahasim me vendet e BE-së, pohoi zonja Llleshi.

Gjithashtu, Shqipëria ka nevojë për regjistra kombëtarë të të dhënave shëndetësore më të sofistikuar dhe të digjitalizuar, të cilët do të lejonin një analizë të saktë të incidencës sipas grupmoshave dhe rajoneve, duke bërë që burimet financiare të shpërndahen aty ku nevoja është më urgjente dhe ku ndikimi në uljen e vdekshmërisë do të ishte më i lartë.

Mungesa e personelit mjekësor të specializuar është një nga pikat më kritike që pengon arritjen e standardeve europiane në trajtimin e këtyre sëmundjeve në Shqipëri. Shpërndarja e tyre është jashtëzakonisht e pabarabartë, me një përqendrim të lartë në Tiranë dhe mungesë të theksuar në rrethe.

Kjo krijon një situatë ku shumë pacientë në zonat rurale apo qytetet e vogla nuk kanë akses të menjëhershëm te kardiologu, duke rritur rrezikun që simptomat fillestare të neglizhohen ose të trajtohen me vonesë.

Përveç shpërndarjes gjeografike, sistemi përballet me rrjedhjen e trurit, ku mjekë të kualifikuar dhe infermierë të specializuar emigrojnë drejt vendeve të zhvilluara, si Gjermania apo Italia. Kjo mungesë nuk ndihet vetëm te numri i kardiologëve, por edhe te personeli mbështetës që duhet të menaxhojë teknologjinë e lartë dhe kujdesin post-operator.

Pa një numër të mjaftueshëm specialistësh, që mund të operojnë në rrjetin e kardiologjisë invazive 24 orë në 7 ditë, në të gjithë vendin, investimet në aparatura mbeten pjesërisht të pashfrytëzuara, duke e lënë peshën e përballjes me sëmundjet e qarkullimit të gjakut kryesisht mbi mjekësinë terciare në kryeqytet.

 

 

Çfarë duhet të ndryshojë

Për të ndryshuar trendin në rritje të sëmundjeve të qarkullimit të gjakut, nuk mjafton vetëm përmirësimi i pajisjeve spitalore apo numri i operacioneve kirurgjikale, por nevojitet riorientimi rrënjësor i strategjive shtetërore drejt edukimit shëndetësor.

Është e domosdoshme që të nxitet ndërgjegjësimi masiv mbi rëndësinë e aktivitetit fizik dhe menaxhimin e hipertensionit, i cili shpesh quhet vrasësi i heshtur në Shqipëri për shkak se mbetet i patrajtuar për vite me radhë, thotë studimi i ekspertëve të Institutit të Shëndetit Publik (Hysenshahaj, Dedja, Ylli, Merdani dhe Toçi).

Sipas tyre, edukimi duhet nisur që nga bankat e shkollës e deri te politikat e rrepta të sigurisë ushqimore. Vetëm duke ndërtuar një sistem ku parandalimi vjen përpara kurimit, Shqipëria do të mund të nisë procesin e gjatë dhe të vështirë të uljes së këtij raporti vdekshmërie, tha kardiologia Llleshi.

Zakonisht në Shqipëri, problemet me zemrën zbulohen vetëm kur gjendja bëhet shumë e rëndë ose pas një krize të papritur; kjo i vështirëson shumë mundësinë për t’u shëruar, tha doktoresha.

Sipas të dhënave nga Urdhri i Mjekut, në Shqipëri ka gjithsej 267 mjekë kardiologë. Përveçse ata janë të pakët në raport me nevojat, janë të përqendruar në Tiranë dhe në qendrën e vendit, teksa bashki të vogla si Tropoja dhe të tjera nuk kanë mjekë të tillë. Në bashki me terrene të thyera ku mungon mjeku kardiolog, mundësia për të përballuar urgjencat është e pamundur.

Nëse marrim shifrën prej 267 kardiologësh për rreth 2.4 milionë banorë, Shqipëria llogarit afërsisht 111 kardiologë për 1 milion banorë. Kjo shifër e rendit Shqipërinë në një nivel të ngjashëm me mesataren e vendeve me të ardhura të mesme, e cila sipas Atlasit të Shoqatës Europiane të Kardiologjisë (ESC) për vitin 2024-2025 është rreth 93.4 kardiologë për 1 milion banorë, por e lë shumë pas vendeve me të ardhura të larta.

Greqia mban rekordin europian me rreth 316 kardiologë për 1 milion banorë, e ndjekur nga Italia me 266 dhe Bullgaria, me rreth 215.

Madje edhe vende si Hungaria, me 138 kardiologë për 1 milion banorë, qëndrojnë dukshëm më lart se Shqipëria. Në rajon, Serbia llogarit rreth 98 kardiologë, ndërsa Mali i Zi rreth 84, çka tregon se Shqipëria, ndonëse ka një numër total që mund të duket i krahasueshëm me disa vende, përballet me një sfidë shumë më të madhe për shkak të shkallës së lartë të vdekshmërisë nga sëmundjet e zemrës, që është ndër më të lartat në Evropë.

Por gjithsesi, mjekët thonë se ndërgjegjësimi i popullatës për ndryshimin e stilit të jetës dhe moskonsumimit të kripës është një mjet shumë i fuqishëm për të parandaluar.

 

The post Epidemia e heshtur: Një në dy shqiptarë ndërron jetë nga zemra. appeared first on Revista Monitor.

(Imazh i gjeneruar me Inteligjencë Artificiale për qëllime ilustruese).

 

Në zemër të Detit të Veriut, rreth 80 kilometra larg brigjeve të Gadishullit Jutland në Danimarkë, po merr jetë një nga projektet infrastrukturore më ambicioze të Europës. Bëhet fjalë për North Sea Energy Island, një ishull artificial i teknologjisë së lartë që synon të shndërrohet në qendrën më të madhe europiane për prodhimin dhe shpërndarjen e energjisë së pastër.

 

MSc Roland Tashi, ekspert i çështjeve të sigurisë

Një ishull artificial në mes të Detit të Veriut pritet të ndryshojë mënyrën se si Europa prodhon dhe shpërndan energjinë e pastër.

Me një investim rreth 30 miliardë euro, ishulli do të jetë funksional brenda vitit 2036 dhe deri në vitin 2040 pritet të arrijë kapacitetin prodhues prej 10 gigavatësh (GW), i mjaftueshëm për të furnizuar me energji elektrike mbi 10 milionë familje europiane.

 

Një “qendër energjetike” në mes të detit

Projekti parashikon ndërtimin e një ishulli artificial me sipërfaqe minimale prej 120 mijë metra katrorë, afërsisht sa 18 fusha futbolli, i cili do të rrethohet nga qindra turbina me erë të vendosura në det të hapur dhe do të shërbejë për mbledhjen, përpunimin dhe shpërndarjen e energjisë së prodhuar.

Energjia do të transmetohet përmes kabllove nënujore të tensionit të lartë drejt konsumatorëve në Danimarkë, Gjermani, Holandë, Norvegji, Belgjikë dhe Mbretërinë e Bashkuar, duke forcuar ndërlidhjen energjetike mes vendeve europiane.

Faza e parë e projektit synonte përfundimin në vitin 2033 me kapacitet prej 3 GW, por afatet janë shtyrë të paktën deri në vitin 2036 për shkak të sfidave teknike dhe rritjes së kostove.

Përveç prodhimit të energjisë elektrike, ishulli do të shërbejë edhe për prodhimin e hidrogjenit të gjelbër përmes “Power-to-X”, një teknologji komplekse që transformon energjinë elektrike nga burime të rinovueshme si era dhe dielli, në forma të tjera energjie ose produkte kimike.

Hapi bazë është përdorimi i energjisë elektrike për të kryer elektrolizën e ujit, duke prodhuar oksigjen dhe hidrogjen, i cili mund të përdoret drejtpërdrejt si karburant për transportin detar dhe sektorin e aviacionit ose të kombinohet me dioksid karboni ose azot për të krijuar produkte të tjera.

 

Investimi më i madh në historinë e Danimarkës

Kostoja totale e projektit vlerësohet në mbi 210 miliardë korona daneze, ose rreth 28–30 miliardë euro, duke e bërë atë investimin më të madh ndërtimor në historinë e Danimarkës.

Rreth 10 miliardë euro do të shpenzohen vetëm për ndërtimin e ishullit dhe infrastrukturës së tij portuale, ndërsa pjesa tjetër do të mbulojë ndërtimin e parqeve me erë dhe rrjetit të interkoneksioneve energjetike.

Megjithatë, projekti është përballur me pengesa të shumta, kostot janë rritur me rreth 50 miliardë korona daneze, ndërsa bashkëpunimi me Belgjikën duket se është pezulluar për shkak të vonesave dhe ndryshimeve në planifikim.

 

Mijëra vende pune dhe më shumë pavarësi energjetike

Ndërtimi i ishullit pritet të krijojë mijëra vende pune gjatë fazës së realizimit dhe qindra vende pune të specializuara për mirëmbajtjen dhe funksionimin afatgjatë të infrastrukturës.

Ekspertët e konsiderojnë projektin një shtyllë të rëndësishme të strategjisë së Europës për pavarësi energjetike, pasi ai do të ndihmojë në uljen e varësisë nga importet e karburanteve fosile dhe në rritjen e prodhimit të energjisë së rinovueshme.

 

 

20 milionë tonë CO₂ më pak në atmosferë

Objektivi kryesor i projektit është reduktimi i emetimeve të gazeve serrë. Sipas vlerësimeve, çdo 1 GW energji eolike mund të shmangë emetimin e rreth 1,9 milionë tonëve dioksid karboni në vit.

Nëse ishulli arrin kapacitetin e planifikuar prej 10 GW, ai mund të reduktojë emetimet me afro 20 milionë tonë CO₂ çdo vit, duke kontribuar ndjeshëm në objektivin e Bashkimit Europian për arritjen e neutralitetit klimatik deri në vitin 2050.

Megjithatë duhet kuptuar se ndërtimi i një infrastrukture kaq të madhe nuk është pa pasoja mjedisore, punimet dhe vendosja e kabllove nënujore do të ndikojnë në shtratin e detit dhe ekosistemet detare.

Për të kufizuar këto efekte, projekti parashikon monitorim të vazhdueshëm mjedisor nënujor dhe studime për shndërrimin e barrierave mbrojtëse të ishullit në struktura që mund të funksionojnë si shkëmbinj koralorë artificialë, duke nxitur biodiversitetin lokal.

Gjithashtu, prodhimi i hidrogjenit të gjelbër direkt në det pritet të reduktojë nevojën për infrastruktura komplekse në tokë, duke mbrojtur më tej zonat bregdetare dhe habitatet natyrore.

 

Përfundime

• North Sea Energy Islandmbetet një nga projektet më ambicioze të tranzicionit energjetik në Europë, pavarësisht se ai përballet me sfida të mëdha teknike, financiare dhe mjedisore.
• Ishulli, nëse realizohet sipas planit, do të rrisë ndjeshëm jo vetëm prodhimin e energjisë së rinovueshme por do të forcojë edhe sigurinë energjetike të kontinentit, duke ulur varësinë nga lëndët djegëse fosile.
• Suksesi i këtij projekti mund të shërbejë si model për investime të ngjashme në të ardhmen, duke dëshmuar se infrastruktura inovative mund të luajë rol kyç në përballimin e sfidave të ndryshimeve klimatike dhe në ndërtimin e një sistemi energjetik më të qëndrueshëm.

 

The post Ishulli i parë artificial në Detin e Veriut appeared first on Revista Monitor.

Kompania me kulturë pothuajse misionare po përplaset me qeverinë për kontrollin e Inteligjencës Artificiale super të avancuar, shkruan The Economist.

 

Paradoksi i autoritetit fetar është se, për besimtarët, nuk ka asgjë më të rëndësishme, por udhëheqësit shpirtërorë zakonisht kanë pak pushtet praktik.

Në fakt, shpesh është refuzimi i tyre për t’u përfshirë në dilemat dhe kompromiset e jetës së përditshme që u jep autoritet moral figurave fetare.

Kjo, nga ana tjetër, ua bën të lehtë udhëheqësve politikë t’i nënshtrojnë në afat të shkurtër (sepse nuk kanë armë), por të vështirë në afat të gjatë (sepse përndjekja vetëm sa ua rrit autoritetin moral).

Kjo dinamikë, e njohur për prelatët (klerikë të rangut të lartë në Kishën Katolike) dhe princat e Mesjetës, mund të mos jetë aq e kuptueshme për Dario Amodei, drejtuesin e Anthropic, një prej kompanive kryesore amerikane të Inteligjencës Artificiale, dhe për Donald Trump, presidentin autoritar të Shteteve të Bashkuara.

Së fundmi, për herë të dytë brenda katër muajsh, zyrtarë të administratës Trump ndërhynë drejtpërdrejt në mënyrën se si operon Anthropic. Ata urdhëruan kompaninë të kufizojë çdo person joamerikan, përfshirë edhe punonjës të vetë kompanisë, të ketë akses në modelet e saj më të fundit, Fable 5 dhe Mythos 5, me argumentin e sigurisë kombëtare.

Ndërsa administrata Trump e sheh Inteligjencën Artificiale si një mjet të fuqishëm për të forcuar pozitat e Amerikës në botë, Anthropic e konsideron atë një forcë tepër të fuqishme për t’iu besuar pa kufizime edhe masa mbrojtëse publikut të gjerë apo vendimmarrësve impulsivë.

Rezultati është një përplasje titanike mes “kishës” dhe shtetit, e cila jo vetëm rrezikon të ndikojë në ofertën publike fillestare (IPO) shumë të pritur të Anthropic, por mund të përcaktojë edhe se kush do të ketë kontrollin përfundimtar mbi teknologjinë më të fuqishme në botë.

Selia e Anthropic në San Francisko ka një atmosferë pothuajse manastiri. Punonjësit e saj e shohin veten si pjesë të një misioni për të krijuar Inteligjencë Artificiale aq të avancuar, sa që disa brenda kompanisë e krahasojnë këtë përpjekje me misterin e vetë krijimit. Diskutimet e tyre përqendrohen shpesh tek etika dhe vlerat.

Kur Papa Leo XIV publikoi muajin e kaluar enciklikën e tij mbi Inteligjencën Artificiale (“Magnifica Humanitas”), një nga bashkëthemeluesit e Anthropic ishte pranë tij. Ndërkohë, edhe Dario Amodei publikon rregullisht “enciklikat” e veta mbi mënyrën se si duhet ndërtuar Inteligjenca Artificiale në mënyrë të sigurt dhe të përgjegjshme.

Ashtu si dokumentet papnore, edhe shkrimet e tij ndalen te rreziqet, por trajtojnë gjithashtu përfitimet e mundshme. Dokumenti i tij më i fundit, “Policy on the AI Exponential”, i publikuar më 10 qershor, i bëri thirrje qeverisë amerikane të veprojë shpejt për të vendosur “rregullim serioz dhe detyrues” të Inteligjencës Artificiale.

 

Predikime për sigurinë, fitime të larta

Ky përkushtim ndaj sigurisë nuk e ka penguar suksesin e biznesit të Anthropic. Përkundrazi.

Kompania u themelua vetëm në vitin 2021, pak pasi Dario Amodei, motra e tij Daniela dhe gjashtë kolegë të tjerë u larguan nga OpenAI, laboratori kryesor i Inteligjencës Artificiale në atë kohë, sepse besonin se ai nuk po i kushtonte rëndësinë e duhur sigurisë.

Për më shumë se dy vjet, Anthropic mbeti në hijen e OpenAI. Edhe pse lançoi chatbot-in e vet, Claude, pak kohë pas debutimit të ChatGPT, ishte produkti i OpenAI ai që tërhoqi pjesën më të madhe të vëmendjes.

Megjithatë, ky fillim më i ngadaltë e detyroi Anthropic të fokusohej. Në vend që të investonte më tej te chatbot-et për publikun e gjerë, të cilët kanë shumë përdorues që nuk paguajnë dhe kërkojnë abonime ose reklama për të gjeneruar fitime, kompania zgjodhi të përqendrohej te klientët korporativë.

Ndërsa OpenAI eksperimentonte me një gamë të gjerë produktesh për konsumatorët, Anthropic u fokusua në zhvillimin e mjeteve për bizneset, si asistentët për programim, të cilët gjenerojnë të ardhura më të qëndrueshme.

Këto mjete janë bërë tashmë aq të avancuara, sa mund të kryejnë një pjesë të konsiderueshme të punës për përmirësimin e vetvetes.

Strategjia rezultoi e suksesshme. Zhvilluesit e programeve janë orientuar masivisht drejt Claude Code, agjentit të programimit të Anthropic i lançuar një vit më parë, sepse ai është në gjendje të kryejë detyra që programuesve njerëzorë do t’u merrnin orë, madje edhe ditë të tëra, ndërsa rezultatet e tij mund të verifikohen lehtësisht.

Klientët e biznesit e vlerësojnë gjithashtu theksin që Anthropic vendos te mekanizmat e sigurisë, gjë që përputhet me shqetësimet e tyre për rreziqet që mund të sjellë një Inteligjencë Artificiale jashtë kontrollit.

Përqendrimi te programimi i dha kompanisë avantazh të hershëm ndaj konkurrentëve si OpenAI dhe Google në testet që matin aftësitë e inxhinierisë së softuerit. Aftësia e modeleve të saj për të arsyetuar hap pas hapi dhe për të përdorur mjete të ndryshme u jep atyre gjithashtu përparësi në zhvillimin e agjentëve të Inteligjencës Artificiale që punojnë përkrah njerëzve.

OpenAI është orientuar më fort drejt programimit gjatë këtij viti dhe modelet e saj më të fundit konsiderohen po aq të afta sa ato të Anthropic në disa detyra. Edhe ajo pritet të përfitojë nga rritja e kërkesës për agjentë Inteligjentë.

Megjithatë, rreth 80% e të ardhurave të Anthropic vijnë nga klientët e biznesit, ndërsa tek OpenAI, klientët korporativë gjenerojnë vetëm rreth 40% të të ardhurave. Kjo diferencë i jep Anthropic aftësi më të madhe për të gjeneruar fitime.

Këtë muaj, si Anthropic ashtu edhe OpenAI paraqitën dokumentet për ofertat e tyre publike fillestare (IPO). Secila prej tyre pritet të vlerësohet në rreth 1 trilion dollarë.

Në mënyrë të pashmangshme, performanca e tyre po krahasohet me vëmendje të madhe. Asnjëra kompani nuk i ka bërë ende publike dokumentet e plota të listimit në bursë, ndaj të dhënat financiare mbeten të kufizuara. Megjithatë, në shumicën e krahasimeve të deritanishme, Anthropic duket se ka epërsinë.

Meqenëse të dyja kompanitë janë të reja dhe po rriten me shpejtësi, ato e matin xhiron e tyre vjetore të supozuar duke shumëzuar me 12 të ardhurat e muajit më të fundit, një tregues i njohur si të ardhura të përsëritura vjetore (ARR).

Futurum, një kompani kërkimore në teknologji, vëren se Anthropic i llogarit ndryshe shitjet përmes partnerëve të shërbimeve cloud, gjë që mund t’i fryjë shifrat e saj. Megjithatë, prirja është e qartë. ARR-ja e Anthropic ka kaluar me shpejtësi atë të OpenAI (shih grafikun).

Edhe vlerësimi i Anthropic ka tejkaluar atë të OpenAI, duke arritur në 965 miliardë dollarë në maj, krahasuar me 852 miliardë dollarë për OpenAI në mars. Anthropic u ka thënë investitorëve se do të gjenerojë fitim operativ në tremujorin e dytë, çka sipas Futurum do ta bënte laboratorin e parë të Inteligjencës Artificiale që e arrin këtë.

 

 

Ka edhe shenja të tjera force. Pavarësisht debatit për një flluskë të Inteligjencës Artificiale, vlerësimi më i fundit i Anthropic, pak mbi 20 herë ARR-në, duhet parë në kontekstin e të ardhurave të përsëritura që janë pesëfishuar në pesë muajt e fundit.

“Nuk është domosdoshmërisht i lirë, por me këto ritme rritjeje nuk është i çmendur”, thotë Harrison Rolfes nga PitchBook, kompani që mbledh të dhëna. OpenAI vlerësohet më shtrenjtë. IPO-ja e fundit e SpaceX e vlerësoi kompaninë me më shumë se 90 herë të ardhurat.

Por epërsia e Anthropic nuk është e pakapërcyeshme. OpenAI thuhet se po shqyrton nisjen e një lufte çmimesh, duke ulur ndjeshëm tarifën që aplikon për token (njësitë e të dhënave që përpunon Inteligjenca Artificiale), si përgjigje ndaj shqetësimeve të bizneseve se po shpenzojnë shumë për Inteligjencën Artificiale.

Megjithëse çmimi i token-ëve tashmë është në rënie, modelet më të fundit të Anthropic përdorin më shumë token për çdo kërkesë.

Fuqia e Anthropic për të vendosur çmime do të thotë se kompania nuk kishte nevojë të ofronte një ulje të ngjashme, duke rritur çmimin për çdo kërkesë. Kjo mund të ketë ndihmuar në nxitjen e rritjes së të ardhurave të saj.

Në përgjithësi, modelet e Inteligjencës Artificiale përballen me rrezikun e kthimit në një mall të zakonshëm, sepse kompanitë rivale priren të arrijnë njëra-tjetrën shumë shpejt. Kjo i detyron krijuesit e modeleve të zgjerohen në fusha të tjera, veçanërisht përmes zhvillimit të agjentëve të Inteligjencës Artificiale.

Anthropic është bërë burimi kryesor i shqetësimeve në industrinë e softuerëve si shërbim (SaaS), për shkak të frikës se laboratorët e Inteligjencës Artificiale mund të zëvendësojnë kompanitë që ofrojnë programe për funksione si prokurimet, menaxhimi i personelit dhe administrimi i proceseve të biznesit.

Nëse kjo ndodh, Anthropic jo vetëm që do të forconte ndjeshëm marrëdhëniet me klientët e saj, por do të fitonte edhe akses në sasi më të mëdha të dhënash, të cilat mund të përdoren për të përmirësuar performancën e modeleve të saj.

OpenAI synon të njëjtin objektiv, ashtu si edhe Google, produktet e softuerit të së cilës janë tashmë të integruara thellësisht në shumë kompani. Por për momentin, fokusi i Anthropic te klientët e biznesit i jep asaj avantazh.

Dario Amodei vazhdon të predikojë për rreziqet e Inteligjencës Artificiale, në kuptimin e mirëfilltë të fjalës. Çdo dy javë ai mban ligjërata rreth njëorëshe për 3,000 punonjësit e Anthropic. Operacionet e përditshme të kompanisë drejtohen nga Daniela Amodei, e cila ndan të njëjtat bindje me të vëllanë për rëndësinë e sigurisë së Inteligjencës Artificiale.

Më poshtë në hierarki, dëshira për t’u bërë kompania e parë që krijon Inteligjencën Artificiale të përgjithshme (AGI), ose një Inteligjencë mbinjerëzore, është e rrënjosur thellë.

Studiuesit e Inteligjencës Artificiale në kompani të tjera shpesh vënë në dukje se punonjësit e Anthropic janë jashtëzakonisht të bindur për ardhjen e AGI-së, edhe pse shumë prej tyre besojnë se një teknologji e tillë mund t’i bëjë të panevojshëm në vendet e tyre të punës.

Duket se pikërisht paralajmërimet e vazhdueshme të Anthropic për rreziqet e Inteligjencës Artificiale zemëruan fillimisht administratën Trump. Zyrtarët kanë fajësuar atë që e quajnë “kompleksi industrial i pesimizmit” në Anthropic për rregullimin e tepruar të teknologjisë gjatë administratës së Joe Biden-it, disa anëtarë të së cilës iu bashkuan më vonë kompanisë.

Gjatë pjesës më të madhe të mandatit të Trump, qeveria amerikane ka kundërshtuar përpjekjet për të ngadalësuar zhvillimin e Inteligjencës Artificiale, duke u fokusuar kryesisht te ruajtja e avantazhit ndaj Kinës.

Ndërsa disa rivalë të Anthropic, si OpenAI, e përqafuan hapur qasjen përshpejtuese të Trump ndaj teknologjisë, Amodei ishte ndër zërat më të fortë që kërkonte më shumë rregullim në nivel shtetëror dhe federal.

Kjo nuk u prit mirë. David Sacks, këshilltar i qeverisë për Inteligjencën Artificiale, akuzoi Anthropic se po zbatonte një “strategji të sofistikuar për kapjen e rregullatorëve përmes nxitjes së frikës”.

Zyrtarë të tjerë vunë në dukje ironinë e faktit që kompania paralajmëron për rreziqet e Inteligjencës Artificiale, ndërkohë që ndërton modele gjithnjë e më të fuqishme.

 

 

Prifti rebel

Sidoqoftë, duket se pikërisht prirja e Anthropic për të theksuar rreziqet e Inteligjencës Artificiale çoi në përplasjen e parë publike me administratën Trump, në fund të shkurtit.

Kompania dhe Departamenti i Mbrojtjes u përfshinë në një debat publik për përdorimin e Claude për mbikëqyrje masive brenda vendit ose për armë autonome. Anthropic argumentoi se ligjet ekzistuese nuk janë të mjaftueshme për të rregulluar përdorimin e Inteligjencës Artificiale në mbikëqyrjen masive dhe se teknologjia nuk është ende mjaftueshëm e besueshme për t’u përdorur në armë plotësisht autonome vrasëse.

Pentagoni la të kuptohej se Amodei po përpiqej të merrte kontroll mbi çështje që i përkasin sigurisë kombëtare. Në fund, Trump kërkoi që agjencitë federale të ndërprisnin lidhjet me Anthropic, ndërsa drejtuesit e kompanisë i quajti “të çmendur të majtë”.

Ngjarja duket se ka ushqyer frikën brenda administratës se Anthropic po bëhet aq e suksesshme, sa mund të përbëjë vetë një kërcënim. Kohët e fundit, David Sacks paralajmëroi se nëse rritja “eksponenciale” e Anthropic vazhdon, kompania mund të fitojë “kontroll të paprecedentë mbi teknologjinë më të rëndësishme të kohës sonë”.

Ai e krahasoi situatën me dominimin që John D. Rockefeller kishte mbi industrinë e naftës në shekullin XIX.

Veçanërisht, administrata ka filluar të kuptojë rreziqet që Inteligjenca Artificiale shumë e avancuar mund të paraqesë për sigurinë kombëtare. Kjo duket se ishte edhe origjina e konfliktit më të fundit mes Anthropic dhe autoriteteve.

Kompania kishte bashkëpunuar me qeverinë për publikimin e modelit të saj të parë Mythos, i cili, mes aftësive të tjera shqetësuese, rezulton jashtëzakonisht i aftë në sulmet kibernetike dhe kishte identifikuar dobësi të mundshme në shumë sisteme qeveritare.

Anthropic lejoi një numër të kufizuar klientësh, të miratuar nga qeveria, ta përdornin modelin. Më vonë krijoi një version të quajtur Fable, me kufizime shtesë për të parandaluar abuzimet, dhe e shpërndau më gjerësisht.

Disa raportime sugjerojnë se Anthropic nuk e njoftoi menjëherë qeverinë kur u dha klientëve të rinj akses në Mythos. Një burim pranë kompanisë e kundërshton këtë pretendim, duke thënë se ajo bashkëpunoi ngushtë me administratën dhe madje ndërpreu menjëherë marrëdhëniet me një kompani globale telekomunikacioni kur qeveria e kërkoi këtë.

Përplasja arriti kulmin pasi Amazon, investitor i madh në Anthropic, informoi autoritetet se kishte zbuluar dobësi sigurie në Fable, të cilat lejonin anashkalimin e kufizimeve të modelit. Në rrjetin X, David Sacks akuzoi Amodei se refuzonte të “rregullonte dobësinë e sigurisë”.

 

Konfuzion në Canossa

Një burim pranë Anthropic thotë se nuk ka pasur asnjë refuzim. Kompania këmbëngul se ua kishte dhënë modelet autoriteteve për testim javë të tëra përpara publikimit të Fable. Ajo gjithashtu kundërshton vlerësimet për seriozitetin e problemit, duke argumentuar se nuk ekziston një sistem sigurie plotësisht i paprekshëm për një model të Inteligjencës Artificiale.

Shumë vëzhgues besojnë se Anthropic u ndëshkua kryesisht për arsye personale dhe politike. Në fund të fundit, në shkurt administrata e akuzoi Amodei se kishte një “kompleks Zoti”, ndërsa vetë ai tha se kompania po përndiqej sepse nuk i ofronte Trump-it “lavdërime në stil diktatorial”.

Megjithatë, pas këtyre përplasjeve fshihet një dilemë reale rregullatore. Duke ndjekur një qasje relativisht liberale ndaj Inteligjencës Artificiale, administrata Trump nuk ka shumë mekanizma të drejtpërdrejtë dhe të balancuar për të imponuar vullnetin e saj mbi laboratorët e AI-së.

Adam Thierer nga Instituti kërkimor R Street thotë se modeli Mythos ndezi një debat brenda qeverisë për faktin nëse modelet e reja të Inteligjencës Artificiale janë bërë tashmë një kërcënim i mjaftueshëm për sigurinë kombëtare sa të kërkojnë miratim paraprak përpara publikimit.

Zyrtarët më të ashpër kërkuan që qeveria të ketë fjalën e fundit për publikimin e modeleve të reja. Disa madje propozuan krijimin e një agjencie të posaçme rregullatore.

Në vend të kësaj, më herët gjatë këtij muaji, Trump nënshkroi një urdhër ekzekutiv që krijon një kuadër vullnetar bashkëpunimi mes laboratorëve të Inteligjencës Artificiale dhe qeverisë përpara publikimit të modeleve të reja. Megjithatë, ky mekanizëm ende nuk ka hyrë në funksion.

Pa rregulla të qarta në fuqi, administratës i mbeten vetëm mjete të ashpra dhe të paprecizuara. Gjatë përplasjes së Anthropic me Pentagonin, zyrtarët përfunduan duke e shpallur kompaninë një “rrezik për zinxhirin e furnizimit”, duke penguar kështu agjencitë qeveritare të bënin biznes me të, një qëndrim që mund të rezultojë vetëshkatërrues ndaj një prej laboratorëve kryesorë amerikanë të Inteligjencës Artificiale.

Në përplasjen aktuale për modelet Mythos dhe Fable, administrata thuhet se i ka kërkuar Anthropic të marrë një licencë të posaçme eksporti për çdo shitje ndaj një subjekti të huaj.

Meqenëse Anthropic nuk mund të jetë e sigurt nëse, për shembull, të huajt që punojnë në kompani amerikane mund t’i përdorin këto modele, kompania përfundoi duke i bllokuar plotësisht ato, sërish një rezultat që ka gjasa t’i bëjë më shumë dëm sesa dobi Amerikës.

Pa rregulla të qarta, thotë Dean Ball, ish-zyrtar i administratës Trump në Foundation for American Innovation, rreziku është që Amerika të përfundojë me “dominim të qeverisë mbi Inteligjencën Artificiale”, në vend të “dominimit amerikan në Inteligjencën Artificiale”.

Tensionet janë të natyrshme. Është e kuptueshme që një kompani si Anthropic të dëshirojë ta shpërndajë sa më gjerë një model të fuqishëm. Kjo është e mirë për biznesin, sepse i përgjigjet një nevoje urgjente, në një kohë kur kriminelët po përdorin tashmë Inteligjencën Artificiale për t’i bërë sulmet kibernetike më efektive.

Po aq e kuptueshme është edhe dëshira e aparatit të sigurisë kombëtare për të marrë kontrollin mbi një teknologji kaq të fuqishme, si për qëllime mbrojtëse, ashtu edhe sulmuese. “Aparati i sigurisë kombëtare është në modalitet kontrolli”, thotë Ball.

Pyetja është se si do të ushtrohet ky kontroll mbi teknologjinë. Edhe pse Amodei ndonjëherë flet me tone alarmuese për rreziqet e Inteligjencës Artificiale, qasja që ai parapëlqen është një formë e ngushtë, teknokratike rregullimi.

Ai kërkon rregulla të modeluara sipas agjencive rregullatore si Administrata Federale e Aviacionit, ku modelet më të avancuara të AI-së do t’u nënshtroheshin testeve teknike të standardizuara dhe auditimeve.

Megjithatë, edhe vetë Amodei e pranon se, ndërsa modelet bëhen gjithnjë e më të afta, Inteligjenca Artificiale do të kthehet në “burimin dominues të fuqisë ushtarake dhe ekonomike”.

Kjo i jep administratës Trump dhe çdo administrate pas saj një interes të qartë dhe të fortë për të pasur mekanizmat e veta të kontrollit, përfshirë edhe ndaj Anthropic. Siç shprehet Ball, “asnjë kompani nuk mund të tronditë themelet e sovranitetit shtetëror duke qëndruar e shkëputur nga realiteti i ashpër i politikës”.

Të dyja palët shpresojnë që përplasja të kalojë. Ajo nuk i ka sjellë përfitim asnjërës. Në një përpjekje kapriçioze për të imponuar autoritetin e saj, qeveria ka zemëruar përdorues në mbarë botën të modeleve të Anthropic dhe ka treguar sa dritëshkurtër ishte refuzimi fillestar për të pranuar nevojën për rregulla dhe rregullim të Inteligjencës Artificiale.

Nga ana e saj, Anthropic, duke vepruar sikur e di më mirë se kushdo tjetër, në vend që të bënte çdo përpjekje për t’u përshtatur me një qeveri armiqësore, ka përfunduar e kufizuar, në dëm të klientëve të saj.

Pasojat do të rëndojnë mbi IPO-n e Anthropic. Pezullimi i një modeli komercial të përdorur nga qindra miliona njerëz pritet të ndikojë në rezultatet financiare të kompanisë. Për më tepër, si investitorët, ashtu edhe klientët, do të shqetësohen për rrezikun e ndërprerjeve të tjera të ngjashme, për shkak të marrëdhënies së tensionuar të Anthropic me autoritetet.

Në fund, kompanitë e Inteligjencës Artificiale, pavarësisht të mirave që mund të sjellin, po zhvillojnë aftësi të rrezikshme në një kohë kur ligjet për t’i qeverisur ato janë të pamjaftueshme. Amodei e di se rregullat evoluojnë shumë më ngadalë se modelet, ndaj e gjen veten në rolin e një arbitri të pazgjedhur të sigurisë.

Qeveria e zgjedhur e sheh Inteligjencën Artificiale si një teknologji tepër të fuqishme për t’u lënë jashtë kontrollit. Përplasja do të vazhdojë derisa Kongresi të miratojë rregulla të reja.

The post Suksesi i jashtëzakonshëm tregtar i Anthropic e ka kthyer atë në shënjestër appeared first on Revista Monitor.

Ekonomia shqiptare vijoi të zgjerohej në fillim të vitit 2026, por ritmi i rritjes u ngadalësua dhe disa nga sektorët kryesorë prodhues mbetën në vështirësi.

Sipas raportit tremujor të Komisionit Europian për vendet kandidate dhe potencialisht kandidate, Prodhimi i Brendshëm Bruto i Shqipërisë u rrit me 3.7% në tremujorin e parë të vitit 2026, nga 4% në tremujorin paraardhës.

Rritja u mbështet kryesisht nga konsumi privat, administrata publike, arsimi, shëndetësia, pasuritë e paluajtshme dhe ndërtimi. Në të kundërt, industria dhe bujqësia vijuan të japin kontribut negativ në ekonomi.

Konsumi privat u rrit me 3.9%, por investimet u ngadalësuan ndjeshëm, në 3.9% nga 10% në fund të vitit të kaluar.

Eksportet e mallrave u rikuperuan me 28% në terma realë, të ndihmuara edhe nga një bazë e ulët krahasimi, ndërsa eksportet e shërbimeve u rritën me 5%. Megjithatë, rritja e importeve e zbehu efektin pozitiv dhe kontributi i eksporteve neto në ekonomi mbeti pothuajse neutral. Raporti evidenton sinjale të përziera edhe nga tregu i punës. Papunësia u rrit lehtë në 9.4%, ndërsa papunësia e të rinjve arriti në 16.9%.

Emigracioni neto prej afro 28,500 personash në vitin 2025 vijoi të ngushtojë ofertën e punës. Nga ana tjetër, paga mesatare bruto u rrit me 9.6%, në 90,119 lekë, dukshëm më shpejt se inflacioni. Inflacioni u përshpejtua në 3.2% në qershor, duke kaluar objektivin prej 3% të Bankës së Shqipërisë. Çmimet u ndikuan kryesisht nga ushqimet, strehimi, energjia dhe transporti.

Në të njëjtën kohë, leku vijoi të forcohej ndaj euros, duke arritur një mesatare prej 95.3 lekësh për euro në tremujorin e dytë. Financat publike paraqitën një ecuri më të mirë. Në pesë muajt e parë të vitit, të ardhurat buxhetore u rritën me 11.2%, ndërsa shpenzimet me 7.4%. Buxheti regjistroi suficit prej 1.9% të PBB-së së pritshme vjetore dhe borxhi publik zbriti në 48.8% të PBB-së.

Ballkani Perëndimor përshpejton rritjen, por mbetet i varur nga konsumi

Në tërësi, ekonomia e Ballkanit Perëndimor u përmirësua në tremujorin e parë. Rritja mesatare e ponderuar e rajonit u përshpejtua në 3.2%, nga 2.7% në fund të vitit 2025, duke shënuar ritmin më të lartë që prej tremujorit të katërt të vitit 2024.

Kosova regjistroi rritjen më të lartë, me 5.4%, e ndjekur nga Shqipëria me 3.7%, Serbia me 3.2%, Maqedonia e Veriut me 3.1%, Mali i Zi me 2.6% dhe Bosnjë-Hercegovina me 2.2%.

Megjithatë, rritja në pjesën më të madhe të rajonit u mbështet kryesisht nga konsumi i familjeve, i nxitur nga rritja e pagave. Investimet humbën ritëm pothuajse kudo, me përjashtim të Malit të Zi. Edhe tregtia e jashtme dha një tablo të përzier, ndërsa kontribut pozitiv të eksporteve neto në rritje patën vetëm Serbia dhe Kosova.

Një nga problematikat kryesore që evidenton raporti është ndalimi i përmirësimit në tregun e punës. Normat e papunësisë u stabilizuan në tremujorin e parë, pasi kishin arritur nivelet më të ulëta në vitin 2025, por punësimi me bazë vjetore ishte në rënie në shumicën e vendeve.

Papunësia varionte nga 8.9% në Serbi në 11.5% në Maqedoninë e Veriut dhe mbetej mbi mesataren e Bashkimit Europian.

Tkurrja e fuqisë punëtore, emigracioni dhe mungesa e punonjësve po shndërrohen gradualisht në kufizime strukturore për ekonomitë e rajonit. Rritja e shpejtë e pagave mbështet konsumin, por mund të shtojë kostot për bizneset, veçanërisht kur nuk shoqërohet me të njëjtin ritëm të rritjes së produktivitetit.

Presionet inflacioniste u shtuan gjatë tremujorit të dytë. Inflacioni ishte relativisht i ulët në fillim të vitit, por u përshpejtua në prill dhe maj, veçanërisht në Maqedoninë e Veriut, Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë, ku kaloi mesatarisht nivelin 5%.

Rritja e çmimeve u nxit kryesisht nga ushqimet dhe energjia, duke treguar se situata globale vijon të transmetohet në ekonomitë e Ballkanit Perëndimor përmes kostove të importit.

Kjo prirje mund të dobësojë fuqinë blerëse të familjeve dhe të kufizojë konsumin, që aktualisht përbën motorin kryesor të rritjes në rajon. Presionet nga energjia dhe ushqimet rrisin gjithashtu kostot e prodhimit dhe transportit për bizneset.

Raporti evidenton edhe përkeqësim të pozicioneve buxhetore në shumicën e ekonomive. Të ardhurat u rritën me ritme të forta, por shpenzimet u zgjeruan edhe më shpejt, kryesisht për transferta sociale, subvencione dhe, në disa vende, investime kapitale.

Shqipëria ishte përjashtimi, duke regjistruar suficit buxhetor në pesë muajt e parë të vitit. Në vendet e tjera, bilancet buxhetore u përkeqësuan krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

The post Raporti i KE, Shqipëria ngadalëson rritjen, industria dhe bujqësia japin sinjale dobësie appeared first on Revista Monitor.

Spanja dhe Argjentina do të përballen në finalen e Kupës së Botës FIFA 2026 më 19 korrik.

Spanja, Kampione Europe, synon të fitojë titullin botëror për të dytën herë, ndërsa Argjentina do të përpiqet të arrijë fitoren e katërt dhe të mbrojtë titullin e fituar në Katar, katër vite më parë.

Kjo analizë krahason dy ekipet finaliste në një sërë treguesish, nga vlera e skuadrës dhe vlerësimet e lojtarëve te rritja në rrjetet sociale dhe ngarkesa e punës gjatë turneut.

Të dy finalistet arrijnë në finale pa pësuar humbje, në kontrast me herën e fundit kur secila prej tyre ngriti trofeun: Spanja humbi ndeshjen e saj të parë kundër Zvicrës në vitin 2010, ndërsa Argjentina e nisi turneun në 2022 me një humbje ndaj Arabisë Saudite.

 

 

Krahasimi i finalistëve

Spanja dhe Argjentina mbërritën në Amerikën e Veriut, përkatësisht në vendin e dytë dhe të parë në renditjen zyrtare botërore të FIFA, (FIFA World Ranking), në një finale në lartësinë e pritshmërive.

Sipas platformës së vlerësimit të lojtarëve të Football Benchmark, para turneut, ekipi i Spanjës vlente 1.47 miliardë euro, thuajse 80% më shumë se ekipi i Argjentinës – 818 milionë euro.

Skuadra europiane udhëhiqet nga Lamine Yamal, futbollisti më i çmuar në futbollin botëror, me vlerë 292,2 milionë euro. Mosha e lojtarëve të Spanjës është ndjeshëm më e re, me moshë mesatare 26.7 vjeç krahasuar me 29.1 vjeç të Argjentinës, futbollistës e së cilës janë ndër më të moshuarit në turne.

Në fushë, Argjentina ka qenë ekipi më produktiv në sulm, duke shënuar 19 gola në shtatë ndeshje (më shumë se çdo ekip tjetër në turne). Lionel Messi ka qenë protagonisti i kësaj paraqitjeje pozitive, me tetë gola dhe katër asiste. Tetë golat e tij e vendosin atë në barazim me Kylian Mbappé si golashënuesin më të mirë të turneut.

Rrugëtimi i Spanjës drejt finales mbështetet te zotërimi i topit dhe kontrolli e mbrojtjes, duke pësuar vetëm një gol (më pak se të gjithë në turne). Mikel Oyarzabal është golashënuesi i ekipit, me pesë gola, ndërsa Marc Cucurella dhe Dani Olmo ndajnë vendin e parë me nga dy asiste secili.

Ekipet finaliste dallojnë ndjeshëm edhe në rrjetet sociale. Lojtarët e ekipit të Argjentinës kanë në total 667 milionë ndjekës në Instagram, krahasuar me 140 milionë për Spanjën.

Ky ndryshim i madh vjen vetëm nga Messi, i cili numëron më shumë se 512 milionë ndjekës në Instagram.

 

 

Shtatë lojtarë spanjollë përbëjnë formacionin ideal me vlerë totale 1 miliard euro

Shtatë nga njëmbëdhjetë vendet në formacionin ideal më të çmuar janë të zëna nga lojtarë spanjollë – dëshmi e hendekut të ndjeshëm të vlerës mes dy skuadrave. Lamine Yamal është futbollisti me vlerën më të lartë në finale.

Pranë Yamal janë bashkëkombësit e tij Pedri (139 milionë euro) dhe Pau Cubarsí (110 milionë euro). Tek ekipi i Argjentinës, lojtarët me vlerën më të lartë janë Enzo Fernández (104 milionë euro) dhe Julián Álvarez (88 milionë euro).

Vlera e kombinuar e njëmbëdhjetëshes është mbi 1 miliard euro.

 

 

Argjentina regjistron rritjen më të madhe në mediat sociale

Kupa e Botës ka sjellë një rritje dukshëm më të madhe në Instagram për Argjentinën sesa për Spanjën, si në nivel skuadre, ashtu edhe në nivel lojtarësh.

 

 

Numri i ndjekësve në llogarinë (account) zyrtare të kombëtares së Argjentinës u rrit me 2.4 milionë midis 11 qershorit dhe 14 korrikut, duke regjistruar një rritje prej 16.2%, në 17.2 milionë. Spanja shtoi 500,000 ndjekës gjatë së njëjtës periudhë, duke shënuar rritje prej 6.7% në 8 milionë.

 

 

E njëjta tendencë vërehet edhe mes lojtarëve kryesorë. Pesë lojtarët argjentinas me rritjen më të madhe të follower shtuan së bashku 11.8 milionë ndjekës, më shumë se dyfishi krahasuar me 5.6 milionë ndjekës që fituan pesë lojtarët kryesorë të Spanjës.

Pjesa më e madhe e kësaj diference vjen nga Lionel Messi, i cili vetëm ai fitoi 6 milionë ndjekës, ndërsa Julián Álvarez, Emiliano Martínez, Leandro Paredes dhe Lisandro Martínez fituan secili më shumë se një milion ndjekës.

 

Lojtarët me ngarkesën më të madhe të punës deri në final

Nuk është surprizë që një portier udhëheq klasifikimin e minutave të luajtura në mesin e gjithë finalistëve. Emiliano Martínez ka qenë në fushë për të gjitha 795 minutat e rrugëtimit të skuadrës së tij drejt finales. Shoku i skuadrës, Alexis Mac Allister, renditet i dyti me 730 minuta.

Të dhënat nxjerrin në pah edhe stabilitetin e formacionit titullar të Spanjës. Pesë lojtarë spanjollë figurojnë ndër tetë lojtarët më të përdorur, – Marc Cucurella, Unai Simón dhe Pau Cubarsí të cilët regjistrojnë nga 717 minuta secili, ndërsa Aymeric Laporte dhe Rodri e kanë kaluar pragun e 700 minutave.

Spanja dhe Argjentina shkojnë në finale me profile shumë të ndryshme.

Më 19 korrik, megjithatë, të gjitha këto dallime do t’ia lënë vendin një objektivi të vetëm: të bëhen Kampionë Bote!

 

 

/ Football Benchmark

 

 

 

The post Spanjë – Argjentinë, shifrat pas finales së Botërorit FIFA 2026 appeared first on Revista Monitor.

Për tri ditë festival, deri në 120 euro vetëm për parking

 

Parkingu i rregullt kushton 60 euro për tri ditët e festivalit, ndërsa VIP Parking kushton 120 euro për tri ditë. Edhe biletat e festivalit shiten vetëm si paketa treditore. Aktualisht, bileta e rregullt kushton 195 euro, ndërsa ekzistojnë edhe kategori VIP që arrijnë deri në 800 euro.

 

 Festivali Sunny Hill ka publikuar detajet për edicionin e sivjetmë, i cili do të mbahet më 31 korrik, 1 dhe 2 gusht në Sunny Hill Festival Park në Bërnicë të Poshtme të Prishtinës.

Organizatorët presin dhjetëra mijëra vizitorë, ndërsa në skenë do të performojnë emra të njohur ndërkombëtarë si Katy Perry, Lewis Capaldi, Martin Garrix, Adam Port & Rampa (Keinemusik), PAWSA dhe Seth Troxler, krahas artistëve të tjerë vendorë dhe të huaj.

Për dallim nga vitet e kaluara, vëmendje të madhe kanë tërhequr edhe çmimet për parkimin e automjeteve.

Sipas informacioneve të publikuara në faqen zyrtare të festivalit, vizitorët që dëshirojnë të shkojnë me veturë duhet të blejnë paraprakisht biletë për parking.

Parkingu i rregullt kushton 60 euro për tri ditët e festivalit, ndërsa VIP Parking kushton 120 euro për tri ditë dhe përfshin hyrje të veçantë pranë zonës së festivalit.

Vetë organizatorët rekomandojnë që vizitorët të përdorin autobusët e organizuar, duke paralajmëruar se numri i vendeve të parkimit është i kufizuar.

Edhe biletat e festivalit shiten vetëm si paketa treditore. Aktualisht, bileta e rregullt kushton 195 euro, ndërsa ekzistojnë edhe kategori VIP që arrijnë deri në 800 euro.

Nuk dihet ende sa është numri i biletave të shitura, pasi as organizatorët dhe askush nuk ka dhënë detaje. Në faqen zyrtare thuhet se paketa e rregullt, që kushton 195 euro për tre ditë po shitet me shpejtëse, ndërsa për të tjerat ka vende të lira.

Sunny Hill Festival edhe këtë vit do t’i kushtojë një vëmendje të veçantë skenës shqiptare, duke sjellë një listë të pasur me artistë të njohur dhe emra të rinj që do të performojnë para publikut në Prishtinë.

Në mesin e artistëve shqiptarë që do të ngjiten në skenë janë disa nga emrat më të mëdhenj të muzikës vendore përfshirë: Dhurata Dora, Ledri Vula, Lumi B, Lyrical Son, MC Kresha dhe Buta.

Pjesë e festivalit do të jenë edhe artistë të tjerë si Eko, Sahati dhe grupi legjendar “Asgjë Sikur Dielli”, të cilët përfaqësojnë stile të ndryshme muzikore dhe sjellin një tjetër dimension në programin e festivalit.

Sunny Hill do të jetë gjithashtu një mundësi për publikun që të zbulojë dhe të mbështesë emra të rinj të skenës shqiptare.

Në skenë do të performojnë Bana Zahiti, Erëza Çerkini, La Fazani, Rreze, Sytë, Anitë, Art Haliti, Jolle, Ilo, Caboo dhe Uran B, artistë që po sjellin energji të re në muzikën moderne shqiptare.

Një nga emrat që ka tërhequr vëmendje është edhe Gjin Lipa, vëllai i superyllit ndërkombëtar Dua Lipa, i cili do të jetë pjesë e ‘C4 Stage’.

Prania e tij në festival shton edhe më shumë interesin për skenën e artistëve dhe krijuesve të rinj shqiptarë.

Me këtë përzgjedhje artistësh, Sunny Hill Festival synon të pasqyrojë larminë e muzikës shqiptare, duke bashkuar emra të afirmuar me talente të reja.

Sunny Hill është një nga festivalet më të mëdha ndërkombëtare të muzikës në Evropën Juglindore, që organizohet çdo verë në Prishtinë dhe sjell emra të njohur të skenës botërore.

Edicioni i sivjetmë premton një program të pasur me emra të njohur të skenës botërore. Në natën e parë, skenën kryesore do ta udhëheqë superylli i muzikës pop Katy Perry, ndërsa në natën e dytë do të performojë kantautori skocez Lewis Capaldi.

Kulmi i festivalit do të jetë nata e tretë, kur publiku do të ketë mundësinë të shijojë performancën e DJ-it dhe producentit me famë botërore Martin Garrix, i cili rikthehet në Prishtinë si një nga emrat më të mëdhenj të muzikës elektronike.

Me kombinimin e artistëve ndërkombëtarë dhe emrave më të suksesshëm të skenës shqiptare, Sunny Hill Festival 2026 pritet të jetë një prej ngjarjeve më të rëndësishme muzikore të verës në Kosovë dhe rajon.

Festivali u tentua të behet edhe në Shqipëri dhe u organizua vetëm një vit, në gusht 2022, për shkak të një problemi me fushën në Kosovë, por nuk pati interesin e pritur edhe për shkak të mungesës së performancës nga artisja me famë globale, Dua Lipa. Pas këtij viti, ai vijoi të organizohej në Kosovë, ku ka rezultuar më i suksesshëm.

The post Sunny Hill publikon çmimet: Biletat treditore nga 195-800 euro appeared first on Revista Monitor.

Është prezantuar sot nisja e programit “Dyfisho Sipërmarrjen Tënde”, një skemë financimi që synon të mbështesë ndërmarrjet e vogla dhe të mesme për zgjerimin e aktivitetit, rritjen e investimeve dhe forcimin e konkurrueshmërisë së tyre në tregjet evropiane.

Programi do të ketë në dispozicion një fond prej 250 milionë eurosh, me mundësi rritjeje në varësi të kërkesës nga bizneset. Financimi do të ofrohet me norma interesi nga 2% deri në 3%, ndërsa qeveria do të mbulojë deri në 70% të kolateralit për bizneset që plotësojnë kriteret.

Kredia do të ketë një afat maturimi deri në 10 vite, ndërsa vlera maksimale e financimit për një biznes do të arrijë deri në 2 milionë euro.

Kryeministri Edi Rama tha se programi synon t’u japë më shumë mundësi ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme për t’u zgjeruar dhe për të rritur kapacitetet e tyre.

Sipas tij, në këtë proces është angazhuar edhe UNDP, përmes së cilës do të ofrohet asistencë nga ekspertë ndërkombëtarë për bizneset që kanë ide dhe plane të besueshme, por që nuk kanë kapacitetin për t’i kthyer ato në projekte bindëse për bankat.

“Me këtë program synojmë t’u japim krah ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme që të dyfishohen.

Në këtë proces kemi angazhuar edhe UNDP-në, Zyrën e Kombeve të Bashkuara në Tiranë, përmes së cilës do të angazhojmë ekspertë ndërkombëtarë për të asistuar bizneset që kanë ide interesante dhe plane të besueshme, por nuk kanë kapacitetin për t’i kthyer ato në projekte bindëse për bankat. Koordinimi mes ekspertëve dhe bizneseve do të realizohet nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit. Gjithashtu, në dispozicion për elementët e programit është vënë edhe një faqe online nga ministria.

Është planifikuar gjithashtu një cikël takimesh me bizneset për t’i nxitur ato të përfshihen në këtë program. Në tërësi, është një skuadër që ka objektiva të përbashkëta. Për këtë arsye, rol kyç kanë edhe Ministria e Financave dhe Ministria e Bujqësisë.

Prioritet i qeverisë është nxitja e agro-përpunimit, pasi ky sektor ka shumë potencial dhe hapësira të pashfrytëzuara. Një element i ri i programit është edhe mbështetja e shoqërive të përbashkëta mes fermerëve dhe ndërmarrjeve të vogla e të mesme.

Në këtë program nuk do të kenë mundësi të aplikojnë ndërmarrjet e mëdha. Ai është konceptuar vetëm për financimin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme.

Një tjetër linjë financimi është industria përpunuese në tërësi, transporti, logjistika dhe ekonomia dixhitale.

Në jug të vendit, një emigrant i kthyer nga jashtë ka krijuar një shoqëri të çobanëve të rinj, në një zanat shumë të kërkuar në blegtori, një sektor që konsiderohet me risk. Ai ka krijuar një kompani me të rinj nën moshën 30 vjeç, të cilët punojnë si çobanë. Ata vijnë nga realitete të ndryshme, por kanë gjetur mundësinë për t’u punësuar dhe zhvilluar në këtë profesion. Objektivi i tij është ta çojë numrin e krerëve të bagëtive deri në 100 mijë. Ky është një shembull që tregon se nuk mungojnë idetë dhe vullneti për të ecur përpara.

Po ashtu, në Lushnjë vepron një ndërmarrje e vogël që prodhon produkte kozmetike të certifikuara. Këto janë shembuj të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme që kanë hyrë në treg, por kanë nevojë për financim për të zgjeruar aktivitetin e tyre.

Programi parashikon financim deri në 2 milionë euro. Ne do t’i kushtojmë vëmendje të veçantë monitorimit të tij dhe do të ngremë një task-forcë për të analizuar periodikisht rezultatet dhe për të identifikuar fushat ku programi ka nevojë për ndërhyrje apo përmirësim.”

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, tha se programi është ndërtuar mbi bazën e nevojave të biznesit dhe se konsultimet me sipërmarrësit kanë evidentuar si problematika kryesore normat e larta të interesit, kërkesat për kolateral dhe madhësinë e biznesit.

“Sot lançojmë programin “Dyfisho Sipërmarrjen Tënde”, me qëllim rritjen e investimeve për zgjerimin e bizneseve në tregjet evropiane.

Programi është ndërtuar bazuar në nevojat e biznesit. Nga viti në vit, ekonomia është rritur mesatarisht me 4%. Në gjashtëmujorin e parë kemi 12 mijë sipërmarrje të reja. Këto shifra tregojnë se ekonomia ka potencial për zgjerim dhe për krijimin e vendeve të reja të punës.

Vizioni ynë për mbështetjen e sipërmarrjes është afatgjatë. Ne kërkojmë të jemi partnerë të biznesit.

E nisëm duke pyetur sipërmarrësit se cilat ishin problematikat e financimit. Sipas tyre, pengesat kryesore ishin normat e larta të interesit, kolaterali dhe madhësia e biznesit. Me këtë program i japim mundësi çdo biznesi të rrisë aktivitetin e tij, të fuqizojë kapacitetet dhe të sigurojë një rritje të qëndrueshme ekonomike.

Ky nuk është instrumenti i vetëm për të mbështetur biznesin në rrugën drejt Bashkimit Evropian. Ai synon veçanërisht ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, të cilat përbëjnë 97% të totalit të ndërmarrjeve aktive dhe sigurojnë rreth 80% të punësimit.

Nga sot të gjitha bizneset, që kanë pasur interesim të lartë për këtë produkt, të interesohen pranë sporteleve të bankave dhe të pyesin për programin “Dyfisho Sipërmarrjen”. Bizneset mund të interesohen pranë sporteleve të bankave për kushtet dhe afatet e aplikimit. Norma e interesit varion nga 2% deri në 3%, ndërsa deri në 70% të kolateralit mbulohet nga qeveria. Vlera e financimit është deri në 2 mln euro dhe afati i maturimit është deri në 10 vite”.

Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Gent Sejko, bëri të ditur se fondi prej 250 milionë eurosh është vënë në dispozicion dhe mund të zgjerohet nëse do të ketë kërkesë më të lartë nga bizneset. Sipas tij, sistemi bankar ka likuiditet të mjaftueshëm për rritjen e kreditimit, ndërsa kushtet e programit janë përmirësuar duke zgjatur afatin maksimal të financimit deri në 10 vite dhe duke rritur kufirin e kredisë deri në 2 milionë euro.

“Vlera totale e programit është 250 mln euro e vënë në dispozicion dhe, nëse do të jetë e nevojshme, mund ta rrisim edhe më tej fondin e financimit.

Në fokus është mbështetja e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme. Kemi likuiditet të bollshëm në sistemin bankar. Raporti i kredisë ndaj depozitave është rreth 50%, çka tregon se ka potencial për rritjen e kreditimit të biznesit të vogël dhe të mesëm.

Këtë vit kemi rishikuar kushtet e zbatimit të programit, duke e zgjatur afatin maksimal të financimit deri në 10 vjet dhe duke rritur kufirin e kreditimit deri në 2 milion euro për bizneset që plotësojnë kriteret”, u shpreh Guvernatori Sejko.

Edhe Shoqata Shqiptare e Bankave e ka vlerësuar programin si një produkt të favorshëm financimi. Kryetari i saj, Bledar Shella, tha se bankat kanë nisur përgatitjet për trajtimin e aplikimeve dhe se sistemi bankar ka kapacitetet e nevojshme për të mbështetur bizneset shqiptare.

“Ky është produkti më i favorshëm i financimit në këto terma dhe kushte.

Portofoli i kredisë ka arritur në 10 miliardë euro, me një rritje prej 15%. Ne kemi përfituar nga rritja e ekonomisë, e cila është shoqëruar me një zhvillim të shëndetshëm financiar prej rreth 4%, ndërsa niveli i kredive me probleme ka zbritur në një nga nivelet më të ulëta.

Siç e përmendi edhe guvernatori, sistemi bankar ka likuiditetin e nevojshëm për të rritur kreditimin. Ne synojmë të kontribuojmë në zhvillimin e ekonomisë, modernizimin dhe rritjen e biznesit shqiptar.

Produkti është mjaft i favorshëm. Të gjitha bankat kanë nisur përgatitjet për trajtimin e aplikimeve për kredi në kuadër të këtij programi”, pohoi ai.

 

The post “Dyfisho Sipërmarrjen”: 250 mln euro kredi për bizneset me interes 2-3% dhe afat deri 10 vite appeared first on Revista Monitor.

Gratë përbëjnë shumicën e gjyqtarëve profesionistë në Shqipëri, por pesha e tyre është ndër më të ulëtat në Europë dhe më e ulëta në Ballkanin Perëndimor.

Në vitin 2024, gratë përbënin 55% të gjyqtarëve profesionistë në Shqipëri, ndërsa burrat 45%, sipas të dhënave të Eurostat. Me këtë nivel, Shqipëria renditet pranë fundit të klasifikimit europian, duke lënë pas vetëm disa vende si Polonia, Gjermania, Turqia, Lihtenshtajni, Irlanda dhe Islanda.

Në Ballkanin Perëndimor, Shqipëria kishte përqindjen më të ulët të grave gjyqtare. Në Serbi, gratë përbënin 73% të gjyqtarëve profesionistë, në Bosnjë dhe Hercegovinë 64.8%, në Malin e Zi 63.8%, ndërsa në Maqedoninë e Veriut 61.4%.

Diferenca me Serbinë, që kryeson rajonin, arrin në 18 pikë përqindje. Shqipëria mbetet gjithashtu pas vendeve fqinje të Bashkimit Europian, si Greqia, ku gratë përbënin 75.5% të gjyqtarëve, dhe Kroacia, me 72.3%.

Të dhënat tregojnë se, ndonëse gratë janë shumicë në gjyqësorin shqiptar, ndarja mes gjinive është më e balancuar sesa në shumicën e vendeve të rajonit dhe të Europës, ku profesioni i gjyqtarit dominohet më dukshëm nga gratë.

 

Gratë shumicë në pothuajse të gjithë Europën

Sipas Eurostat, përqindja më e lartë e grave gjyqtare u regjistrua në Slloveni, ku ato përbënin 81.4% të totalit. Pas saj renditeshin Letonia me 79.7%, Greqia me 75.5%, Luksemburgu me 73.6%, Serbia me 73% dhe Kroacia me 72.3%.

Në Francë, gratë përbënin 70% të gjyqtarëve, ndërsa në Estoni dhe Hungari pesha ishte përkatësisht 68.7% dhe 68.6%. Nivele mbi 65% u regjistruan edhe në Lituani, Portugali, Finlandë dhe Rumani.

Në skajin tjetër të renditjes, gratë ishin pakicë në Islandë, me 43.1%, në Irlandë me 43.6%, në Lihtenshtajn me 45% dhe në Turqi me 49.6%. Gjermania kishte një ndarje pothuajse të barabartë, me gratë që përbënin 50.7% të gjyqtarëve profesionistë.

Eurostat thekson se Irlanda ishte i vetmi vend i Bashkimit Europian ku burrat përbënin shumicën e gjyqtarëve. Në Slloveni, Letoni dhe Greqi, përkundrazi, gratë përbënin mbi tre të katërtat ose afër këtij niveli të totalit.

 

BE-ja kishte më pak gjyqtarë se një dekadë më parë

Në vitin 2024, Bashkimi Europian kishte mesatarisht 15.7 gjyqtarë profesionistë për çdo 100 mijë banorë, nga 17.7 në vitin 2014.

Raporti më i lartë u regjistrua në Kroaci, me 43.3 gjyqtarë për 100 mijë banorë, e ndjekur nga Sllovenia me 40.2, Luksemburgu me 36, Bullgaria me 35.4 dhe Rumania me 35.3.

Në anën tjetër, Irlanda kishte vetëm 3.6 gjyqtarë për 100 mijë banorë, Austria 4.3, Spanja 6.2, Çekia 6.7 dhe Italia 7.9.

Në përkufizimin e Eurostat përfshihen gjyqtarët profesionistë me kohë të plotë dhe të pjesshme, të autorizuar për të shqyrtuar çështje civile, penale dhe çështje të tjera, përfshirë edhe gjykatat e apelit. Nuk përfshihen gjyqtarët joprofesionistë dhe anëtarët laikë të trupave gjyqësore.

 

The post Shqipëria, ndër vendet me më pak gra gjyqtare në Europë appeared first on Revista Monitor.

Inflacioni i matur me Indeksin e Harmonizuar të Çmimeve të Konsumit (IHÇK) në muajin Qershor 2026 është 3,2 %, sipas publikimit të fundit të INSTAT.

Edhe sipas publikimit më të hershëm të INSTAT, çmimet u rritën me 3.2%.

Në ndryshim nga INSTAT, sipas indeksit të harmonizuar, ndikimin më të madh në rritje e çmimeve e kanë dhënë ushqimet deh elementi i dytë është argëtimi. Ndërsa sipas INSTAT, faktori i dytë me ndikimin më të madh ishin qiratë, ujë, energji.

Sipas publikimit të fundit, Kontributin kryesor në rritjen vjetore të çmimeve në muajin Qershor e dha grupi “Ushqime dhe pije joalkoolike” me +1,02 pikë përqindje, me një rritje vjetore me 2,9 %, pasuar nga grupi “Argëtim, sport dhe kulturë”, me një kontribut prej +0,65 pikë përqindje dhe rritje vjetore prej 10,2 %.

“Restorante dhe shërbime akomodimi” me një kontribut prej +0,56 pikë përqindje dhe një rritje vjetore 3,9 %, “Pije alkoolike dhe duhan” me një kontribut prej +0,25 pikë përqindje dhe një rritje vjetore me 4,9 %, “Transporti” me një kontribut prej +0,16 pikë përqindje dhe një rritje vjetore 1,9 %, “Shërbimi arsimor” me një kontribut prej +0,15 pikë përqindje dhe një rritje vjetore 3,3 %, “Kujdesi personal, mbrojtja sociale dhe mallra e shërbime të ndryshme” me një kontribut prej +0,12 pikë përqindje dhe një rritje vjetore 3,8 %, “Shëndeti” me një kontribut prej +0,10 pikë përqindje dhe një rritje vjetore 1,9 %, etj.

Në Qershor 2026, çmimet e konsumit u ulën me 0,1 %, krahasuar me muajin e mëparshëm. Ulja mujore u ndikua kryesisht nga ulja e çmimeve të grupit “Transporti” me 2,1 %, pasuar nga grupet “Qira, ujë, energji elektrike, gaz dhe karburante të tjera” me 0,8 %, “Mobilje, pajisje shtëpie dhe mirëmbajtje e shtëpisë” me 0,6 %, “Ushqime dhe pije joalkoolike” dhe “Veshje dhe këpucë” me 0,5 % secili. Nga ana tjetër, çmimet e grupit “Argëtim, sport dhe kulturë” shënuan një rritje me 3,2 %, pasuar nga grupet “Shërbimi arsimor” me 0,7 %, “Shëndeti” dhe “Restorante dhe shërbime akomodimi” me 0,5 % secili, etj.

Sipas Eurostat, Indeksi i Harmonizuar i Çmimeve të Konsumit (IHÇK) mat ndryshimin e nivelit të çmimeve me pakicë të mallrave dhe shërbimeve nga pikëpamja e strukturës së shpenzimeve të cilat konsumatori (vendas dhe i huaj) synojnë për konsumin final në territorin e Shqipërisë.

IHÇK përdoret për monitorimin e lëvizjes së çmimeve me pakicë në vendet Evropiane, duke krahasuar përqindjen e inflacionit ndërmjet vendeve të Evropës dhe si inflacion zyrtar i Bankës Qendrore Evropiane duke siguruar stabilitetin e çmimeve në Bashkimin Ekonomik dhe Monetar.

The post Çmimet janë rritur me 3.2% edhe sipas metodës së Eurostat, efekti kryesor nga ushqimet dhe argëtimi appeared first on Revista Monitor.

Pas një ngadalësimi në maj, ku u rritën me vetëm 2.8%, eksportet kanë përshpejtuar sërish ritmet në qershor, duke u zgjeruar me 13.6% në maj, sipas të dhënave të INSTAT.

Gjithsesi, grupi më i madh në vend, që zë 26.3% të totalit të shitjeve jashtë vendit, dhe një nga punëdhënësit kryesore të industrisë, ai i tekstile e këpucë ka vijuar me tendencën tkurrëse. Ndërkohë grupet e tjera kryesore si materialet e ndërtimit, makineritë e pajisjet, minerale djegëse e energji elektrike shënuan rritje dyshifrore. Me zgjerim pozitiv ishin dhe produktet ushqimore.

Në Qershor 2026 eksportet e mallrave arritën vlerën 35,4 mld lekë, duke u rritur me 13,6%, në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë dhe me 8,3%, në krahasim me Maj 2026, raportoi INSTAT.

Gjatë muajit Qershor 2026, në rritjen e eksporteve prej 13,6%, pozitivisht kanë ndikuar grupet: “Minerale, lëndë djegëse, energji elektrike” me +5,7 pikë përqindje, “Materiale ndërtimi dhe metale” me +3,6 pikë përqindje, “Makineri, pajisje dhe pjesë këmbimi” me +3,3 pikë përqindje, ndërsa negativisht kanë ndikuar grupet: “Tekstile dhe këpucë” me -1,1 pikë përqindje, “Prodhime druri dhe letre” dhe “Lëkurë dhe artikujt prej tyre” me -0,2 pikë përqindje, etj.

Për gjashtë mujorin, tendenca vijoi të ishte pozitive. Sipas INSTAT, për periudhën janar-qershor 2026, eksportet ishin 193 miliardë lekë, me rritje 6.1% me bazë vjetore (nga 4.5% që ishte zgjerimi për 5 mujorin). Edhe për gjashtë mujorin, ndikimin kryesor pozitiv e dhanë mineralet lëndë djegëse e energji, materiale ndërtimi dhe makineri e pjesë këmbimi, ndërsa efekti më negativ ishte nga tekstile e këpucë.

Fasoni, i vetmi me rënie të fortë

Eksportet nga industria e veshjeve dhe këpucëve kanë shënuar muaj radhazi me rënie. Në qershor, rënia ishte 3.8%, gjithsesi e ngadalësuar në raport me majin, kur eksportet e tekstile e këpucë u tkurrën me 14.2%. Për gjithë 6 mujorin eksportet ishin 51 miliardë lekë, me tkurrje është 6.7% (-3.7 miliardë lekë), duke qenë i vetmi grup i madh me tendencë negative.

Sipas eksportuesve, arsyeja kryesore lidhet me rënien e euros. Monedha e përbashkët zbriti në nivelin më të ulët historik sërish në qershor, duke iu afruar 94 lekëve.

Sipas eksportuese edhe arsye të tjera lidhen me faktin që lufta ka vështirësuar importimin e lëndëve të para dhe kostot. Edhe kërkesa nga Europa është me rënie. Situata po detyron shumë kompani që të mbyllen dhe shumë marka, si Cotonella, COFRA, po largohen në vende me kushte ekonomike më favorizuese, si Tunizia, Maroku, Uzbekistani, Egjipti etj.

Rritet energjia e lëndët djegëse

Ndërsa fasoni është ndikuar negativisht nga lufta, e kundërta ka ndodhur me eksportet e lëndëve djegëse.

Grupi “Minerale. Lëndë djegëse, energji” ka eksportuar 7.5 miliardë lekë në qershor 2026, me një rritje të fortë prej 31% me bazë vjetore, i ndikuar nga çmimet e favorshme në bursa.

Për 6 mujorin, ky grup ka eksportuar 42.6 miliardë lekë, me zgjerim vjetor prej 22%. Ky është grupi i dytë më i madh në vend, me 22% të totalit.

Ushqime pije e duhan me rritje

“Ushqime pije e duhan”, një nga grupet me ecurinë më të mirë vitet e fundit dhe një nga dy sektorët që ka shënuar rritje në 2025-n, është përmirësuar në qershor, duke rritur eksportet me 8.5%. Për gjashtë mujorin, grupi është zgjeruar me 3.3%. Ky grup ka kaluar në të tretin më të madh në vend, me 16% të totalit.

Materiale ndërtimi e metale me rritje

“Materialet e ndërtimit dhe metalet” e mbyllën vitin 2025  me një rënie prej 25.4%, më e thella nga të gjitha grup-mallrat. Megjithatë, në mars-qershor, grupi iu kthye rritjes, duke u zgjeruar me 29% në qershor. Për gjashtë mujorin, eksportet u rritën 15%.

Industria mbështetëse automotive, me ecurinë më pozitive këtë vit

“Makineri, pajisje, pjesë këmbimi” është grupi me ecurinë më pozitive në gjashtë muajt e parë të vitit. Për periudhën janar-qershor shitjet e tij arritën në 22.8 miliardë lekë, me një rritje prej gati 15%. Vetëm në qershor, shitjet e këtij sektori jashtë vendit u rritën me 30.1%.

Ky grup, ku peshën kryesore e mban industria automotive është rimëkëmbur që në fund të vitit të kaluar kur kompanitë raportuan se porositë erdhën në rritje. Një pjesë  e kompanive prodhojnë pjesë të thjeshta për makineri pune dhe mjete të mëdha transporti një segment që ka qenë në ecuri të qëndrueshme.

Ndërkohë vendimi i KE për të lënë  mjetet me djegie të brendshme përtej 2035 ne formë hibride, ndryshoi panoramën edhe për këtë vit ku porositë pritet të jenë në rritje. Presionet kryesore që kjo industri e vendosur në vendin tonë po kalon lidhen me fuqinë punëtore, zhvlerësimin e vazhdueshëm të euros pasi kontratat e tyre janë fikse disavjeçare dhe së treti rritja e beftë e pagës minimale në 50 mijë lekë.

Ecuria e tregtisë së mallrave sipas vendeve partnere

Në muajin Qershor 2026, vendet me të cilat Shqipëria ka pasur rritjen më të madhe të eksporteve, në krahasim me Qershor 2025 janë: Italia (7,6%), Kosova (38,5%), etj. Ndërsa vendet me të cilat eksportet kanë pasur rënien më të madhe, janë: Gjermania (12,8%), Maqedonia e Veriut (13,0%), etj.

Në muajin Qershor 2026, vendet me të cilat Shqipëria ka pasur rritjen më të madhe të importeve, në krahasim me Qershor 2025 janë: Italia (24,9%), Kina (11,5%), etj. Ndërsa vendet me të cilat importet kanë pasur rënien më të madhe, janë: Turqia (6,7%), Spanja (19,7%), etj. Shkëmbimet tregtare me vendet e BE-së zënë 58,4%, të gjithë tregtisë. Në Qershor 2026, eksportet drejt vendeve të BE-së zënë 69,9% të eksporteve gjithsej dhe importet nga vendet e BE-së zënë 53,6% të importeve gjithsej.

Rritet deficiti tregtar
Në Qershor 2026 eksportet e mallrave arritën vlerën 35,4 mld lekë, duke u rritur me 13,6%, në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë dhe me 8,3%, në krahasim me Maj 2026. Importet e mallrave arritën vlerën 83,5 mld lekë, duke u rritur me 9,1%, në krahasim me një vit më parë dhe me 3,2%, në krahasim me Maj 2026. Defiçiti tregtar i këtij muaji është 48,0 mld lekë, duke u rritur me 6,1%, krahasuar me një vit më parë dhe duke u ulur me 0,4%, në krahasim me Maj 2026.

The post Eksportet në rritje në qershor, por grupi më i madh, tekstile e këpucë, nuk e ndal rënien appeared first on Revista Monitor.

Numri i vizitorëve të akomoduar në strukturat turistike në Shqipëri u rrit me 12,4% në maj 2026, krahasuar me të njëjtin muaj të një viti më pare. Të dhënat e publikuara nga Instituti i Statistikave (INSTAT) mbi strukturat akomoduese konfirmojnë ecurinë pozitive të sektorit të paktën deri në muajin e 5-të të vitit.

Vizitorët rezidentë u rritën me 11,4% në terma vjetorë, ndërsa numri i vizitorëve jo-rezidentë u rrit me 12,7%. Net-qëndrimet gjithsej në strukturat akomoduese shënuan një rritje prej 8% krahasuar me majin 2025.

Sipas INSTAT net-qëndrimet e vizitorëve rezidentë u rritën me 6%, ndërsa ato të vizitorëve jo-rezidentë u shtuan me 8,6%. Të dhënat përfshijnë aktivitetin e hoteleve dhe strukturave të tjera akomoduese turistike në vend.

Referuar shifrave Italia mbeti vendi kryesor i origjinës së vizitorëve të huaj të akomoduar në Shqipëri, me 19% të totalit. Kosova përbënte 11% të vizitorëve jo-rezidentë, e ndjekur nga Gjermania me 10%, Franca me 9% dhe Polonia me 6%.

Vizitorët nga vendet e tjera përbënin 45% të totalit të vizitorëve të huaj. Norma e shfrytëzimit të dhomave në hotele arriti në 29,8% në maj 2026, nga 28,7% në të njëjtin muaj të vitit të kaluar.

Rritja e normës së shfrytëzimit të dhomave ishte 1,1 pikë përqindjeje në krahasim me majin 2025.

Turizmi i minutës së fundit po shfaq dobësi

Ecuria e turizmit këtë vit sidomos në këtë sezon veror po vihet në pikëpyetje për shkak të tendencave jo të njëtrajtshme që po shfaqen në segmente të ndryshëm. Kështu në zonën e Durrësit dhe Golemit operatorët hotelierë konfirmojnë se ka një ecuri të mirë të kontratave të garancisë që janë turistët që vijnë të organizuar por ata që rezervojnë në moment të fundit kanë ardhur në rënie.

Strukturat sipas politikave që aplikojnë llogarisin që 80 për qind të kapaciteteve ti japin me kontrata garancie kurse 20 për qind llogariten për rezervimet individuale që bëhen gjatë sezonit. Luhatje kanë treguar edhe rajone të ndryshme në vend kryesisht në Jug por vetëm fundi i verës do të japë një panoramë të qartë mbi bilancin.

 

The post Hotelet pritën 12,7% më shumë të huaj në maj, kryesojnë italianët, pas tyre Kosova appeared first on Revista Monitor.

Shoqëria Rajonale Ujësjellës Kanalizime Vlorë ka shpallur Institutin Dekliada–Alb fitues të tenderit për studimin dhe projektimin e sistemit të mbledhjes së ujërave të ndotura dhe impiantit të trajtimit në zonën e Drimadhes.

Kompania ka paraqitur një ofertë prej 17.4 milionë lekësh për kontratën, e cila do të përcaktojë zgjidhjen teknike të kanalizimeve në një prej zonave me përqendrimin më të lartë të zhvillimeve kryesisht rezidenciale dhe të mbuluar me “petkun” e turistikëve dhe që kanë statusin e investimeve strategjike të dhënë po nga qeveria.

Detyra e projektimit përfshin Drimadhesin, pjesërisht Palasën dhe zonat veriore ku po zhvillohen struktura të reja. Dokumenti e përshkruan zonën si një hapësirë ku, gjatë dekadës së fundit, janë shtuar ndërtimet rezidenciale, hotelet, resortet dhe strukturat e shërbimit.  Sipas dokumentit, zhvillimet janë shoqëruar nga mungesa e një infrastrukture të unifikuar për mbledhjen dhe trajtimin e ujërave të ndotura përpara shkarkimit të tyre në mjedis.

Rrjetet ekzistuese janë të pjesshme dhe shpesh u shërbejnë vetëm zonave të kufizuara, pa u lidhur me një sistem të përbashkët transferimi dhe trajtimi. Kapacitetet e kolektorëve dhe stacioneve të pompimit vlerësohen si të pamjaftueshme për prurjet e një sistemi të centralizuar.

Kompania fituese do të hartojë konceptin për bashkimin e rrjeteve ekzistuese dhe atyre në zhvillim në një skemë të vetme kanalizimesh për Palasën dhe Drimadhesin.  Pjesë e kontratës është projektimi i kolektorëve kryesorë, degëve dytësore, stacioneve të pompimit dhe linjave të presionit, duke marrë në konsideratë prurjet aktuale dhe zhvillimin e zonës deri në vitin 2050.

Projekti parashikon gjithashtu një impiant të ri për trajtimin e ujërave të ndotura pranë përroit të Drimadhes, në afërsi të impiantit ekzistues. Ai do të projektohet në dy faza: fillimisht për nevojat aktuale dhe më pas për zgjerimin afatgjatë të zhvillimeve turistike.

Zona e fazës së parë ndahet në tri nënbasene. Më i madhi mbulon rreth 145 hektarë në pjesën perëndimore të Drimadhes dhe përmban një dendësi të lartë ndërtesash rezidenciale dhe strukturash hotelerie në zhvillim.  Dokumenti kërkon që projekti të përcaktojë edhe mënyrën e shkarkimit të ujërave të trajtuara në detin Jon ose në përroin e Drimadhes, duke përfshirë analizën e përhapjes dhe hollimit të tyre në mjedis.

Konsulenti duhet të përgatisë projektin paraprak, projektin e zbatimit, preventivin, analizën kosto–përfitim dhe dokumentacionin mjedisor e teknik të nevojshëm për tenderimin e punimeve. Afati i parashikuar për realizimin e shërbimit është tetë muaj, i ndarë ndërmjet projektidesë paraprake, projektidesë përfundimtare, projektit të zbatimit dhe preventivit final./ N.Maho

 

 

The post Investime për “strategjikët”, shpallet fituesi që do të hartojë projektet e kanalizimeve e impiantit appeared first on Revista Monitor.

Ligji i ri “Për Bankën e Shqipërisë” pritet t’i japë Guvernatorit dhe Zëvendësguvernatorëve të Bankës së Shqipërisë imunitet nga arrestimi.

Sipas nenit 72 të projektligjit të hartuar nga Banka e Shqipërisë dhe të hedhur zyrtarisht për konsultim nga Ministria e Financave, Guvernatori dhe Zëvendësguvernatorët nuk mund të arrestohen ose të privohen nga liria në ndonjë formë, as t’i nënshtrohen kontrollit personal apo të banesës, pa autorizimin e Gjykatës Kushtetuese. Përjashtim bëjnë vetëm rastet kur ata kapen në flagrancë ose ndërsa janë në ndjekje menjëherë pas kryerjes së një krimi.

Për të mund të arrestuar apo për të kontrolluar banesën e zyrtarëve të mësipërm, prokurori i çështjes duhet të kërkojë menjëherë autorizimin e Gjykatës Kushtetuese.

Projektligji parashikon se Gjykata Kushtetuese duhet të marrë vendim për autorizimin brenda dy javëve nga data kur i paraqitet çështja. Në rast se Gjykata Kushtetuese nuk vendos brenda këtij afati kohor, kërkesa për autorizim do të konsiderohet e refuzuar.

Shqipëria ka një precedent me arrestimin e Guvernatorit në detyrë.

Në shtator 2014, Guvernatori, Ardian Fullani u arrestua me akuzën e shpërdorimit të detyrës, pas skandalit të përvetësimit të 713 milionë lekëve në Departamentin e Emisionit të Monedhës, në Bankën e Shqipërisë. Megjithatë, në përfundim të procesit gjyqësor ai u shpall i pafajshëm për akuzat e ngritura nga Prokuroria. Pas shpalljes së pafajësisë, Fullani fitoi në gjyq edhe dëmshpërblim financiar për shkarkimin e tij nga detyra.

Ndërkohë, në vitin 1993, një tjetër Guvernator i Bankës së Shqipërisë, Ilir Hoti, u arrestua me akuzën e shpërdorimit të detyrës, por arrestimi u bë pak muaj pas largimit nga posti.

Aktualisht, legjislacioni shqiptar njeh imunitet për Presidentin e Republikës, Kryeministrin, ministrat, deputetët dhe gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese.

Për shumicën e këtyre funksionarëve, autorizimi për heqjen e imunitetit jepet nga Kuvendi. Përjashtim bën Presidenti, për të cilin vendimi i Parlamentit duhet të konfirmohet nga Gjykata Kushtetuese dhe gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese, për të cilin autorizimi duhet të jepet po nga ky institucion.

Projektligji i propozuar “Për Bankën e Shqipërisë” ia jep të drejtën për të autorizuar arrestimin e Guvernatorit Gjykatës Kushtetuese, duke e shmangur Kuvendin nga ky proces. / E.Shehu

 

The post Banka e Shqipërisë propozon që Guvernatori të ketë imunitet nga arrestimi appeared first on Revista Monitor.

Çmimet e naftës janë rritur sërish ditët e fundit në bursat ndërkombëtare, të nxitura nga përshkallëzimi i tensioneve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit dhe frika për ndërprerje të furnizimeve përmes Ngushticës së Hormuzit, sipas Reuters.

Treguesi referencë Brent u ngjit pranë 85 dollarëve për fuçi, ndërsa nafta amerikane WTI rreth 80 dollarëve, nivelet më të larta në afro një muaj. Tregjet reaguan pas rikthimit të bllokadës amerikane ndaj anijeve iraniane dhe sulmeve të reja në rajon.

Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga pikat më të rëndësishme të transportit botëror të energjisë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e flukseve globale të naftës.

Çdo pengesë në këtë korridor mund të kufizojë ofertën dhe të rrisë kostot e transportit dhe të sigurimit. Presione shtesë kanë ardhur edhe nga sulmet ukrainase ndaj rafinerive dhe mjeteve të transportit rus, të cilat kanë kufizuar eksportet e karburanteve.

Çmimet ndërkombëtare të naftës së përpunuar, veçanërisht të dieselit, janë rritur më fort se ato të naftës bruto, duke u reflektuar më shpejt në çmimet me shumicë dhe më pas në pikat e shitjes me pakicë.

 

Shtrenjtimi i naftës në bursa është reflektuar dhe në vendet e rajonit

Në Shqipëri, nafta u rrit në 196-198 lekë për litër, duke e kaluar lehtë kufirin e 2 eurove. Operatorët pohuan se kjo lëvizje lidhet me shtrenjtimin e treguesit Platts, që ka arritur në 1203 dollarë për ton, ditën e djeshme, (treguesi CIF, përfshirë sigurimin e transportin), sipas të dhënave nga Doganat,  nga 952 euro, që ishte në 30 qershor.

Kësaj kosto i shtohet dhe një premio prej 30 dollarësh. Niveli më i lartë i treguesit Platts, që nga fillimi i i luftës u arrit në prill, në 1600 dollarë.

Shqipëria vijon të ketë çmimin e naftës më të lartin në rajon, që sipas operatorëve lidhet me ngarkesën e lartë fiskale, ku gjysma e çmimi është taksa.  Në Shqipëri, elementi që shton më shumë barrën fiskale është taksa e qarkullimit prej 27 lekë për litër.

Akciza është fikse, 39.4 lekë për litër dhe 3 lekë është taksa e karbonit. Mbi këto llogaritet TVSH-ja, që është 20% mbi çmimin final (përfshirë taksat e tjera), ndryshe nga rajoni që TVSH nuk e ngarkon mbi taksat e tjera. Në vendet e tjera të rajonit, taksat përbëjnë rreth një të tretën e çmimit.

Çmimet e larta të naftës, shqiptarët paguajnë taksa për një litër dyfishin e rajonit, por ata i ulin

 

Çmimi më i ulët në vend i pas nivelit të luftës ishte 176 lekë, nga data 17 qershor, (vendimi i fundit i Bordit të Transparencës) deri në fillim të korrikut, për tu rritur më pas disa herë, deri sa u afrua sërish kufirit të 200 lekëve, niveli më i lartë nga 20 maji.

Sipas formulës së Bordit të Transparencës, që u mbyll në 19 qershor, nëse llogaritet çmimi i naftës me pakicë, me treguesit CIF të ditës së djeshme, ai rezulton në 198 lekë/litër (shiko tabelën), ndërsa me FOB (free on board) duhet të ishte 5 lekë më lirë.

Në Serbi, çmimi i naftës është rreth 1.82-1.87 euro për litër dhe i benzinës 1.66 euro për litër. Sipas korrespondentes së Monitor, qeveria ka rikthyer masat mbështetëse, pas shtrenjtimit të karburantit në bura.

“Masat parashikojnë që çmimi i një litri eurodiesel të mos kalojë tavanin prej 220 dinarësh, ose rreth 1.87 euro për litër, deri të premten, më 17 korrik. Ndërkohë, çmimi i benzinës Europremium BMB do të jetë 196 dinarë, ose rreth 1.67 euro për litër.

Qeveria e Serbisë ndryshoi së fundmi vendimin për ndalimin e përkohshëm të eksportit të naftës dhe nënprodukteve të saj, duke e zgjatur këtë masë deri më 31 korrik. Për shkak të rritjes së re të çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare, Ministria e Financave njoftoi se do të ulë më tej akcizat mbi karburantet.

Ministria bëri të ditur se, krahas uljes ekzistuese prej 5%, nga 13 korriku po zbatohet edhe një reduktim shtesë, duke e çuar uljen totale të akcizës në 10%”. Kjo masë ka bërë që çmimet e karburanteve në Serbi të mos shënojnë rritje gjatë valës së fundit të shtrenjtimit.

Në Maqedoninë e Veriut, nafta kushton 1.42 euro për litër, ndërsa benzina tregtohet nga 1.41 deri në 1.44 euro për litër. Sipas korrespondentes së Monitor, këtë javë, çmimi i naftës u rrit me 0.10 euro për litër. Maqedonia e Veriut nuk ka më përjashtime nga TVSH-ja apo ulje të akcizës.

Në Mal të ZI, çmimi i naftës arriti në 1.58 euro për litër deri në 1.68 euro për litër gjatë ditës së djeshme, me naftën referencë, “Eurosuper” që tregtohej me 1.64 euro për litër. Çmimet janë rritur me 0.02-0.09 euro për litër.

Nga 3 qershori, qeveria riktheu masën e plotë të akcizës prej 44 centësh për eurodieselin, ndërsa për dy llojet e benzinës e rriti akcizën në 95% të nivelit të plotë, ose në 52.15 cent për litër, nga 54.9 cent për litër që është niveli i plotë. Çmimet llogariten çdo javë nga Ministria përkatëse.

Në Bosnjë Hercegovinë, çmimi i naftës ditën e djeshme ishte 2.74 marka ose 1.4 euro. Qeveria e Bosnjës nuk i ka miratuar akoma masat për të ulur taksat e karburantit.

Në Kosovë, Ministria e Industrisë publikon përditë çmimet maksimale të lejuara për derivatet e naftës. sipas vendimit të djeshëm, për naftën, niveli është 1.56 euro/litër dhe për benzinën 1.4 euro për litër. Çmimet e naftës janë rritur ditët e fundit me 12 cent, teksa në 9 korrik ishte 1.44 euro.

 

Shqipëria zbatoi më pak masa mbështetëse në rajon

Qeveria shqiptare riaktivizoi Bordin e Transparencës në 26 mars, për ta mbyllur më pas në 19 qershor. Ndërsa u justifikua se misioni i saj kishte përfunduar pas uljes së çmimeve në bursa, një arsye më e fortë lidhej me një shkresën drejtuar Ministrisë së Ekonomisë, Ministrisë të Financave dhe kryeministrit Edi Rama, ku kompanitë më të mëdha importuese thonë se pasi kërkesat për rishikimin e metodologjisë së çmimit dhe marzheve bruto nuk janë marrë parasysh, ata kanë parashtruar qëndrimin e tyre, duke marrë në konsideratë deri dërgimin e çështjes në Gjykatë.

Kompanitë e naftës do të hedhin në gjyq qeverinë, duan kompensim për llogaritje të gabuar të çmimit

Ankesa kryesore lidhej me metodologjinë, ku qeveria merrte për bazë çmimin e blerjes së naftës “Platts FOB”, (Free on Board, që nuk merr në konsideratë transportin dhe sigurimin) e miratuar në vitin 2022, dhe nuk reflektonte faktin që nga që nga viti 2024, kompanitë e tregtimit ndërkombëtar nuk operojnë më mbi bazën e kontratave FOB, por mbi bazën e kontratave CIF, që përfshin transport e sigurim dhe që e rrisin edhe me 45-50 dollarë për ton çmimin e blerjes.

Në mars, kur çmimet në bursa u rritën ndjeshëm, qeveria shqiptare ishte ndër vendet e rajonit që zbatoi më pak masa për të amortizuar shtrenjtimin e karburanteve. Kriza e importuar nga Lindja e Mesme i detyroi qeveritë e Ballkanit Perëndimor të veprojnë shpejt me ulje taksash, reduktim akcizash dhe kufizim marzhesh për të frenuar valën e re të shtrenjtimit.

Shqipëria mbeti sërish përjashtimi, me reagim të vonuar dhe me një masë fiskale të kufizuar, dhe pa ndikim real te çmimet. Ndërkohë, vende si Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia arritën ta mbajnë naftën deri në 40 lekë për litër më lirë se Shqipëria, duke tërhequr edhe furnizimin nga përtej kufirit.

Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi nisën zbatimin për uljen e TVSH dhe akcizës rreth 22 ditë pas nisjes së luftës, mbajtën për tregun e pakicës çmime nafte deri 40 eurocent apo rreth 40 lekë më lirë, sesa Shqipëria, duke nxitur edhe një herë valën “e emigrimit” të furnizimit të naftës.

Në raport me këto shtete Shqipëria mori vetëm një masë fiskale të kufizuar, siç ishte ulja e akcizës te karburantet me 20% nëse çmimi i naftës kalonte vlerën e 220 lekëve për litër me pakicë dhe për benzinën masa zbatohet nëse çmimi kalon 200 lekë për litër.

Ballkani përballë krizës, rajoni na e kalon me ulje taksash, Shqipëria vetëm 5 ditë masa!

Çmimet në Mal të Zi, nga dita e djeshme

EUROSUPER 98 1,68 eur   +0,02

EUROSUPER 95 1,64 eur +0,02

EURODIZEL 1,67 eur    +0,09

LOŽ ULJE 1,58 eur    +0,07

Çmimet në Bosnjë Hercegovinë

Çmimet e naftës në Kosovë

The post Çmimi i naftës në Shqipëri kalon 2 euro, më i shtrenjti në rajon, Serbia rikthen masat mbështetëse appeared first on Revista Monitor.

Ashtu siç paralajmëruan rreth dy muaj më parë, kompanitë e naftës kanë paditur në Gjykatën Administrative qeverinë, pasi kërkesa e tyre për rishikimin e metodologjisë së llogaritjes së çmimit të naftës gjatë periudhës së funksionimit të Bordit të Transparencës nuk u mor parasysh.

Kompanitë e naftës do të hedhin në gjyq qeverinë, duan kompensim për llogaritje të gabuar të çmimit

Burimi nga tregu i hidrokarbureve konfirmuan për Monitor se paditë pranë Gjykatës Administrative janë paraqitur veçmas nga 8 operatorë dhe lidhen me humbjet që, sipas tyre janë shkaktuar nga mënyra e llogaritjes së çmimit të naftës nga Bordi i Transparencës.

Në total, operatorët kërkojnë rreth 11,8 mln euro dëmshpërblim për dëmet që pretendojnë se u janë shkaktuar nga llogaritja e çmimeve nën kosto nga Bordi i Transparencës.

Rreth 1 muaj pas nisjes së luftës në Lindjen e Mesme, që solli rritje të çmimit të karburanteve në bursat e huaja, prej 26 Marsit deri më 17 Qershor 2026, qeveria riaktivizoi Bordin e Transparencës për Hidrokarburet, i cili përcakton çmimet sipas formulës së miratuar gjatë krizës së vitit 2022, kur çmimet e naftës u rritën pas nisjes së luftës në Ukrainë.

Që në fillim, operatorët kundërshtuan metodologjinë e përdorur, duke argumentuar se çmimi është llogaritur mbi bazën e treguesit FOB (Free on Board), i cili nuk përfshin kostot e transportit dhe sigurimit. Sipas tyre, tregu ndërkombëtar funksionon tashmë mbi kontrata CIF (Cost, Insurance and Freight), që përfshijnë këto kosto dhe e rrisin çmimin e blerjes me rreth 45-50 USD për ton.

Një tjetër kundërshtim lidhet me faktin se, ndërsa Bordi ka përdorur çmimin FOB për të përcaktuar çmimin maksimal të shitjes, administrata doganore ka llogaritur TVSH-në mbi bazën e çmimit CIF. Sipas operatorëve, kjo ka krijuar një kosto shtesë prej rreth 4.7 lekësh për litër, duke gjeneruar humbje të konsiderueshme.

Në shkresën drejtuar më herët Ministrisë së Ekonomisë, Ministrisë së Financave dhe Kryeministrit Edi Rama, të siguruar nga Monitor, kompanitë më të mëdha importuese argumentonin se kërkesat e tyre për rishikimin e metodologjisë së llogaritjes së çmimeve dhe marzheve të fitimit nuk janë marrë në konsideratë.

Importuesit pretendojnë se metodologjia e miratuar në vitin 2022 nuk pasqyron më kostot reale të operimit, pasi nuk merr parasysh inflacionin, rritjen e pagave, sigurimeve shoqërore, qirave dhe shpenzimeve të tjera operative gjatë periudhës 2022–2026.

Sipas tyre, formula e Bordit nënvlerëson edhe marzhet e operimit. Ndërsa Bordi llogarit një marzh prej 3 lekësh për litër për importuesit dhe 12 lekësh për litër për tregtimin me pakicë, operatorët pohojnë se kostot reale janë përkatësisht rreth 4 dhe 15 lekë për litër.

Në total, kompanitë vlerësojnë se metodologjia aktuale nuk reflekton rreth 8.7 lekë për litër në çmimin final të karburantit, përfshirë diferencën nga marzhi dhe mënyrën e llogaritjes së TVSH-së. Sipas tyre, kjo ka shkaktuar humbje të mëdha financiare dhe ka vënë në vështirësi sidomos operatorët më të vegjël./ D.Azo

 

The post Kompanitë e naftës kërkojnë 12 mln euro dëmshpërblim nga qeveria për llogaritje të gabuar të çmimit appeared first on Revista Monitor.

Nga mjekët, farmacistët dhe arkitektët, deri tek audituesit, ekspertët kontabël, agjentët doganorë dhe profesionistët e sektorëve të tjerë, qeveria ka identifikuar 337 profesione të rregulluara që do t’i nënshtrohen një procesi rishikimi në kuadër të përafrimit të legjislacionit shqiptar me atë të Bashkimit Europian.

Plani Kombëtar, i miratuar në kuadër të këtij procesi, përfshin 337 profesione të mbikëqyrura nga 33 institucione, mes tyre ministri, urdhra profesionalë, dhoma profesionale dhe autoritete rregullatore.

Monitor publikon listën e plotë të 337 profesioneve të përfshira në Planin Kombëtar.

Për secilin autoritet përgjegjës, dokumenti evidenton profesionet e konfirmuara si të rregulluara, profesionet që kërkojnë verifikim të mëtejshëm, si dhe kriteret për hyrjen dhe ushtrimin e profesionit. Kjo ndarje do të shërbejë si bazë për zbatimin e masave të parashikuara në Planin Kombëtar, me synimin për të rritur transparencën dhe për të vlerësuar nëse kërkesat për ushtrimin e profesioneve janë të nevojshme dhe proporcionale.

Dokumenti synon përafrimin e legjislacionit shqiptar me standardet e Bashkimit Evropian, duke propozuar thjeshtimin e procedurave të licencimit dhe uljen e barrierave që kufizojnë hyrjen në profesion.

Sipas analizës së dokumentit, procedurat e gjata të licencimit, kërkesat ligjore dhe kufizimet administrative kanë ndikuar në mungesën e profesionistëve në sektorë strategjikë, kanë vonuar hyrjen e të rinjve në tregun e punës dhe kanë kufizuar konkurrencën. Reforma synon ta bëjë sistemin më transparent, më efikas dhe më të harmonizuar me tregun evropian të punës.

97 mijë të punësuar në profesionet e rregulluara, mjekët dhe stomatologët më të paguarit

The post Publikohet lista e plotë me 337 profesionet e rregulluara që do të rishikohen appeared first on Revista Monitor.