Nga Gazeta ‘Si’- Ka qenë prej kohësh një strategji e Kremlinit të krijojë një çarje të përhershme mes Shteteve të Bashkuara dhe Europës, duke i ndarë dhe dobësuar kundërshtarët e tij tradicionalë në Perëndim.

Prej vitesh, Rusia ka promovuar sabotazh dhe dezinformim për të minuar institucionet perëndimore, të cilat i sheh si pengesa kokëforta ndaj ambicieve territoriale të Moskës dhe ëndrrës për rikthimin e statusit dhe fuqisë së epokës sovjetike.

Shpërbërja e NATO-s, aleancës së fuqishme ushtarake perëndimore, ka qenë një fantazi veçanërisht e fortë, sidomos pas luftës në Ukrainë. Shqetësimet për zgjerimin e mundshëm të NATO-s u përdorën nga Kremlini për të justifikuar pushtimin brutal dhe në shkallë të plotë, të nisur gati katër vjet më parë.

Imagjinoni, pra, gëzimin në korridoret e pushtetit të Kremlinit përballë perspektivës që uniteti perëndimor të copëtohet dhe që NATO, për 80 vite një barrierë kundër kërcënimeve ruse, të fillojë më në fund të shpërbëhet për një çështje kaq të pamundur si Groenlanda dhe afrimet e padëshiruara ndaj territorit danez nga presidenti amerikan Donald Trump.

Rusia vështron e mahnitur nga anash, ndërsa armiqtë e saj të vjetër po vetëkonsumohen.

“Kina dhe Rusia duhet të jenë duke bërë qejf të madh,” vuri në dukje në X shefja e diplomacisë së Bashkimit Europian, Kaja Kallas, pasi Trump kërcënoi me tarifa të jashtëzakonshme aleatët europianë që kundërshtojnë marrjen nën kontroll të Groenlandës nga SHBA.

Si Kina, ashtu edhe Rusia i hedhin poshtë me vendosmëri akuzat se kanë pretendime territoriale mbi Groenlandën — madje edhe ushtria daneze thotë se nuk ka kërcënim real pushtimi nga lindja.

Por, në fakt, në televizionin shtetëror rus, komentatorët pro-Kremlin u gëzuan për lëvizjet e Trumpit lidhur me Groenlandën, të cilat i vlerësuan si “një goditje katastrofike për NATO-n” dhe si diçka “vërtet madhështore për Rusinë”.

Në mënyrë të kuptueshme, pikëpamja mbizotëruese është se, me aleancën e NATO-s përballë krizës më të madhe në dekada dhe me unitetin transatlantik në rrezik fragmentimi, mbështetja perëndimore për përpjekjen luftarake të Ukrainës pritet të dobësohet, duke i dhënë Moskës një avantazh edhe më të madh në fushëbetejë.

Fatkeqësisht për Kievin, kjo mund të rezultojë një vlerësim i saktë.

Por shishet e shampanjës në Kremlin ende nuk kanë shpërthyer.

Të paktën fillimisht, nga Moska ka ardhur një reagim zyrtar relativisht i përmbajtur, madje kritik. Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, u tha gazetarëve se Trump, në rastin e Groenlandës, po “vepron jashtë normave të së drejtës ndërkombëtare” — një deklaratë që tingëllon ironike nga një Kremlin që vetë ka toleruar ose mbikëqyrur shkelje të panumërta të normave dhe ligjeve ndërkombëtare gjatë viteve të autoritarizmit në rritje brenda dhe jashtë vendit.

Kontrolli amerikan mbi Groenlandën mund të shihet në Moskë si një sfidë reale ndaj dominimit rus në rajonin e Arktikut.

Por Kremlini ka gjasa të ketë shqetësime më të thella, teksa vëzhgon — ashtu si pjesa tjetër e botës — me parehati dhe alarm mënyrën se si administrata e paparashikueshme e Trumpit ushtron një fuqi globale ushtarake dhe ekonomike që duket e pakufizuar.

“Veprimet e njëanshme dhe të rrezikshme shpesh zëvendësojnë diplomacinë, përpjekjet për kompromis ose për gjetjen e zgjidhjeve që do t’u përshtateshin të gjithëve,” u ankua së fundmi presidenti rus Vladimir Putin për gjendjen e botës, në fjalimin e tij të parë të politikës së jashtme për vitin e ri.

“Në vend që shtetet të angazhohen në dialog me njëra-tjetrën, ka nga ata që mbështeten te parimi se forca bën të drejtën për të imponuar narrativa të njëanshme, ata që besojnë se mund të diktojnë vullnetin e tyre, t’u mbajnë leksione të tjerëve se si duhet të jetojnë dhe të japin urdhra,” shtoi Putin, pa asnjë shenjë vetëdijeje, në një referencë të dukshme ndaj veprimeve të SHBA-së në skenën ndërkombëtare.

Ndërkohë, rrjeti i aleancave të Moskës — tashmë i dëmtuar rëndë pas rrëzimit vitin e kaluar të diktatorit sirian të mbështetur nga Rusia, Bashar al-Assad — po shpërbëhet me shpejtësi.

Irani, një aleat i hershëm i Rusisë, u godit vitin e kaluar nga sulme ajrore të rënda amerikane dhe izraelite. Pas shtypjes brutale të protestave antiqeveritare atje, ai mund të goditet sërish së shpejti, duke rrezikuar mbijetesën e regjimit islamik pro-Moskë.

Më herët këtë muaj, kapja dramatike nga forcat amerikane e presidentit venezuelian Nicolás Maduro, një i preferuar i Kremlinit, ishte një tjetër shuplakë për Moskën.

Dhe bisedat për Kubën, një klient tradicional rus dhe armik i SHBA-së, si objektivi i radhës në listën e Uashingtonit për ndryshim regjimesh, sinjalizojnë poshtërime të tjera të mundshme të politikës së jashtme për Kremlinin.

Moska ka përçmuar prej kohësh rendin ndërkombëtar të pas Luftës së Dytë Botërore, të bazuar në rregulla, duke e konsideruar atë pak më shumë se një instrument perëndimor, plot standarde të dyfishta, për të frenuar kundërshtarët e saj — me Kremlinin në krye të listës.

Rusia e ka sfiduar hapur ndalimin e Kartës së OKB-së për ndryshimin e kufijve me forcë dhe ka shtyrë vazhdimisht idenë e një bote ku fuqitë e mëdha kanë të drejtë për sfera ekskluzive influence.

Uashingtoni tani duket se po e ndan gjithnjë e më shumë këtë botëkuptim rus — të paktën në letër, një fitore e rëndësishme për këmbënguljen e Moskës.

Por festimet për këtë fitore janë, për momentin, në pritje, mes shqetësimeve për atë lloj bote të re dhe të rrezikshme që mund të jetë duke u formuar.

Përballja me një Trump gjithnjë e më impulsiv mund të rezultojë një sfidë e madhe për një Kremlin të mësuar të merret me administrata amerikane më të qëndrueshme dhe të parashikueshme.

Siç komentoi me ankth një tabloid rus me ndikim, Moskovskij Komsomolets, duke iu referuar Trumpit si “kryemjeku i çmendinës”: “na duket se edhe drejtori i çmendinës ka humbur mendjen dhe se gjithçka ka dalë nga kontrolli.”

Burimi; CNN/Përshtati Gazeta Si

The post Përse krisja mes Trumpit dhe Europës është një shpatë me dy tehe për Moskën appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Më 19 nëntor 2025, institucionet e Bashkimit Europian shpërndanë një alarm kibernetik me prioritet të lartë. Paralajmërimi fliste për një fushatë spear-phishing që imiton Konferencën e Sigurisë së Beogradit 2025 dhe që po synonte zyrtarë në të gjithë BE-në dhe Amerikën e Veriut.

Një domain i rremë regjistrimi i ridrejtonte marrësit drejt një faqeje të falsifikuar hyrjeje në Microsoft, e aftë të instalonte akses të kontrolluar nga sulmuesit në llogari zyrtare. Zyrtarët europianë u vunë në shënjestër për një arsye të vetme: angazhimin e tyre me rrjetet demokratike dhe të shoqërisë civile në Serbi.

Ajo që institucionet e BE-së ende nuk e dinin ishte se e njëjta infrastrukturë dhe të njëjtat taktika po përdoreshin tashmë brenda vetë Serbisë. Nga tetori 2024 deri në fund të vitit 2025, Qendra e Beogradit për Politika të Sigurisë (BCBP) u përball me një operacion të qëndrueshëm spiunazhi kibernetik. Sulmuesit, duke përdorur kredenciale të komprometuara VPN-je, arritën të hynin në komunikime të brendshme, dosje kërkimore sensitive dhe korrespondencë me partnerë europianë dhe amerikanë.

Hetuesit forensikë regjistruan mbi 28 mijë hyrje të paautorizuara në vetëm dy muaj. Pas ndërhyrjes u identifikuan dy grupe hakerësh: “Midnight Blizzard”, i lidhur me Shërbimin e Inteligjencës së Jashtme të Rusisë (SVR), dhe “Forest Blizzard”, i lidhur me Inteligjencën Ushtarake ruse (GRU). Metodat e tyre përputheshin plotësisht me ato të përshkruara në alarmin e BE-së. Nuk bëhej fjalë për krim kibernetik. Ishte një operacion hibrid i koordinuar, që synonte njëkohësisht institucionet europiane dhe shoqërinë civile serbe.

Këto ndërhyrje u zhvilluan paralelisht me mobilizimin më të madh qytetar në Serbi në dekada. Pas shembjes fatale të çatisë së rikonstruktuar të stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntor 2024, protesta u përhapën në të gjithë vendin, duke kërkuar përgjegjësi. Lëvizja arriti kulmin më 15 mars 2025, gjatë tubimit më të madh publik në historinë moderne të Serbisë. Atë ditë, protestuesit u ekspozuan ndaj një pajisjeje akustike me intensitet të lartë, e aftë të shkaktonte panik, çorientim dhe dëmtime fizike.

Pas incidentit u mblodhën mbi 3000 dëshmi qytetarësh. Më vonë atë muaj, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut miratoi një masë urgjente të përkohshme, duke i kërkuar autoriteteve serbe të sqaronin se çfarë pajisjeje ishte përdorur dhe të garantonin integritetin fizik të protestuesve. Qeveria mohoi përdorimin e një pajisjeje të tillë dhe refuzoi çdo verifikim të pavarur.

Ndërsa presioni publik rritej, reagimi i Serbisë nxori në pah një problem më të thellë. Në vend që të niste një hetim të besueshëm kombëtar, qeveria njoftoi në prill 2025 se kishte kërkuar nga Shërbimi Federal i Sigurisë së Rusisë (FSB) të kryente një “hetim” për përdorimin e pretenduar të “topit zanor”. Një shërbim i huaj sigurie u ftua të vlerësonte një shkelje të mundshme të të drejtave të njeriut ndaj qytetarëve serbë. Më pas, zyrtarët serbë i cituan përfundimet e FSB-së për të hedhur poshtë akuzat, duke e trajtuar një shërbim inteligjent rus si arbitër neutral, ndërsa injoronin kërkesat për transparencë nga institucionet vendase, shoqëria civile dhe organet europiane.

Zhvillimet rajonale shtuan një tjetër dimension. Në verën e vitit 2025, autoritetet moldave publikuan pamje video dhe dëshmi sipas të cilave disa zona në Serbinë Perëndimore ishin përdorur si kampe trajnimi për shtetas moldavë përpara zgjedhjeve parlamentare në Moldavi. Sipas policisë moldave, pjesëmarrësit ishin trajnuar në komunikime radio dhe taktika të tjera në ambiente të përshkruara si kampe me karakter ushtarak, të organizuara me mbështetje ruse.

Edhe pse shtrirja e plotë e këtyre aktiviteteve mbetet e diskutueshme, presidenti serb Aleksandar Vuçiç konfirmoi në shtator 2025 se tre shtetas rusë kishin qenë të pranishëm në një kamp pranë Loznicës — pranimi i parë zyrtar i përfshirjes ruse në aktivitete të tilla në territorin serb.

Në këtë kontekst, Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme të Rusisë kaloi një vijë kritike. Në një deklaratë publike në shtator 2025, SVR akuzoi Bashkimin Europian për orkestrimin e trazirave në Serbi dhe përmendi me emër media të pavarura serbe si aktorë kyç në përgatitjen e një “Euromaidani serb”. Sipas deklaratës, “paqëndrueshmëria aktuale në Serbi, me pjesëmarrjen aktive të të rinjve, është kryesisht produkt i veprimtarive subversive të Bashkimit Europian dhe shteteve anëtare”, me synimin për të instaluar një udhëheqje “të bindur dhe besnike ndaj Brukselit”.

SVR shkoi edhe më tej, duke renditur organizata konkrete mediatike dhe të shoqërisë civile, të akuzuara për marrje fondesh të huaja për të realizuar atë që e quajti hapur një “Maidan serb”.

Rëndësia e këtyre deklaratave nuk qëndronte vetëm në përmbajtje, por në reagimin e Beogradit. Autoritetet serbe nuk e refuzuan ndërhyrjen e një shërbimi të huaj inteligjent në jetën e brendshme politike. Përkundrazi, presidenti e falënderoi publikisht SVR-në për “informacionin”, pa prova, pa mbikëqyrje parlamentare dhe pa verifikim institucional. Një shërbim i huaj inteligjent akuzoi media vendase për veprimtari subversive — dhe shteti serb e pranoi këtë narrativë.

Ky diskurs u përforcua më vonë nga presidenti rus Vladimir Putin. Duke folur në Forumin e Diskutimit Valdai në Soçi në tetor 2025, Putin deklaroi se shërbimet ruse të inteligjencës kishin konfirmuar përpjekje të vendeve perëndimore për të organizuar një “revolucion me ngjyra” në Serbi, duke theksuar se pajtohej me presidentin Vuçiç dhe duke paralajmëruar se mobilizimi i të rinjve synonte t’i shkaktonte “vuajtje të reja” popullit serb.

Narrativa u personalizua më tej në dhjetor 2025 nga drejtori i SVR-së, Sergei Naryshkin, i cili deklaroi publikisht se shërbimi i tij kishte “ndihmuar presidentin Vuçiç gjatë një krize të mprehtë politike”, duke i paraqitur protestat masive si fazën e parë të një përpjekjeje destabilizuese të orkestruar nga Perëndimi.

Përtej operacioneve të inteligjencës, Naryshkin ka mbikëqyrur edhe zgjerimin e infrastrukturës historike dhe ideologjike ruse në Serbi, përfshirë hapjen e një dege të Shoqërisë Historike Ruse — një institucion i ngarkuar shprehimisht me formësimin e narrativave historike dhe identitetit politik sipas prioriteteve të Kremlinit.

Të marra së bashku, këto episode përbëjnë një model të qartë të represionit të deleguar dhe “offshoring-ut” autoritar. Detyra politikisht të ndjeshme dhe ligjërisht të rrezikshme — nga vlerësimi i dhunës policore deri te përcaktimi i “kërcënimeve të brendshme” — po delegohen gjithnjë e më shumë te aktorë sigurie jashtë Europës.

Brukseli ka filluar t’i ndiejë pasojat. Në tetor 2025, Parlamenti Europian miratoi rezolutën e tij më të fundit për Serbinë, duke paralajmëruar për regres demokratik, presion ndaj mediave të pavarura dhe shoqërisë civile, si dhe shqetësime të pazgjidhura të sigurisë. Dështimi i Serbisë për të hapur Klasterin 3 e përforcoi këtë vlerësim. Gjatë vizitës së saj në Beograd në tetor 2025, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, e formuloi qartë dilemën: Serbia duhet të zgjedhë mes demokracisë dhe autokracisë.

Ndërsa Komisioni i Punëve të Jashtme i Parlamentit Europian përgatitet të vizitojë Serbinë javën e ardhshme, koha ka rëndësi edhe për një arsye tjetër. Ekziston një prezumim i arsyeshëm — i mbështetur nga modeli i përshkruar më sipër — se shërbimet ruse të sigurisë mund të përpiqen të depërtojnë ose të instrumentalizojnë segmente të lëvizjeve shoqërore që më herët kanë sfiduar regjimin, përfshirë mobilizimin studentor. Kjo nuk e zbeh legjitimitetin e këtyre lëvizjeve, por nënvizon një tipar të mirëdokumentuar të operacioneve hibride: përpjekjen për të kapur, devijuar ose fragmentuar energjinë e vërtetë qytetare për të dobësuar koalicionet pro-europiane nga brenda.

Në këtë kontekst, BE-ja duhet të shkojë përtej vëzhgimit pasiv dhe të mbështesë aktivisht konsolidimin dhe qëndrueshmërinë e një alternative politike vërtet europiane në Serbi. Faktet tregojnë se regjimi aktual nuk ka një angazhim real politik dhe vleror ndaj Europës. Marrëdhënia me BE-në funksionon kryesisht si instrument taktik për mbijetesën e pushtetit, ndërsa varësitë reale të sigurisë, narrativës dhe menaxhimit të krizave zhvendosen diku tjetër.

Duke bërë arbitrazh mes fuqive të jashtme vetëm për të qëndruar në pushtet, udhëheqja e Serbisë po e shtyn vendin drejt një nënshtrimi strategjik — duke e lidhur gjithnjë e më fort me një aktor të jashtëm brutal dhe anti-europian, ndikimi i të cilit rritet sa më shumë ngushtohet hapësira demokratike.

Ndërhyrja hibride nuk ka nevojë për aleanca formale. Ajo lulëzon kur paqartësia tolerohet dhe llogaridhënia shtyhet. Serbia tashmë e ka kaluar këtë prag. Pyetja tani është nëse Europa do të vazhdojë ta trajtojë këtë si një pikë të verbër — apo do të pranojë më në fund se një vend kandidat për BE po funksionon si një nyje e inteligjencës ruse në zemër të kontinentit dhe do të veprojë në përputhje me këtë realitet.

Burimi: European Western Balkans/Përshtati Gazeta Si

The post Pika e verbër e Europës- Serbia po bëhet nyja e inteligjencës ruse appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Të habitur nga një president autoritar, i cili çdo ditë minon rregullat e demokracisë amerikane dhe po shpërbën rendin ndërkombëtar, arkitekti kryesor i të cilit ishin Shtetet e Bashkuara, i kemi kushtuar pak vëmendje, përveç tarifave, arritjeve ekonomike të Donald Trump.

Pavarësisht një performance të fortë në tregun e aksioneve, ekziston një perceptim i përhapur i një përkeqësimi të përgjithshëm të kushteve të jetesës për një pjesë të madhe të popullsisë: një gjendje e keqe e dukshme në të gjitha sondazhet.

Vetë shifrat janë alarmante, por jo katastrofike: inflacioni mbetet mbi objektivin prej 2%, por megjithatë ka rënë në 2.7%.

PBB-ja po rritet më shpejt se parashikimi, por papunësia po rritet. Problemi i vërtetë është se gjatë fushatës zgjedhore, Donald e kishte gjykuar ekonominë e Bidenit si katastrofike dhe u premtoi amerikanëve “epokën e re të artë”.

Një vit më vonë, nuk ka asnjë shenjë ari, ndërsa inflacioni mbetet pak a shumë në nivelet e vërejtura gjatë fazës së fundit të presidencës së Joe Biden, e cila e la pasardhësin e tij me një normë papunësie rekord të ulët prej 4.2%, tani deri në 4.7%.

Por ka diçka më të keqe se statistikat e thjeshta: sipas analistëve, përfshirë ata konservatorë në “Wall Street Journal”, pasiguria ekonomike e krijuar nga Trump me njoftime të panumërta dhe lojëra tarifash që rriten e ulen sipas logjikës politike dhe të pushtetit, ka bërë që shumë kompani të ofrojnë pothuajse ekskluzivisht pozicione me kohë të pjesshme.

Kjo rezulton në më pak siguri pune dhe vështirësi më të mëdha për të siguruar jetesën: pagat, në fakt, po rriten më pak se çmimet. Dhe gjërat që kanë më shumë rëndësi për njerëzit – strehimi, ushqimi, faturat – po rriten shumë më tepër se inflacioni, të mbajtura statistikisht të ulëta nga rënia e çmimeve të naftës, e cila ul çmimet e benzinës.

Presidenti i largon të dhënat negative me teknikën e tij të zakonshme: ai mohon faktet. Por kriza e përballueshmërisë, të cilën Trump e quan thjesht një slogan demokrat, në fakt është thellësisht shqetësuese për ekipin e tij, veçanërisht për ndikimin e saj të mundshëm në zgjedhjet e nëntorit.

Shpresa është për një përmirësim në muajt në vijim: masat mbështetëse (taksa më të ulëta për bizneset dhe më pak kufizime rregullatore) të përfshira në ligjin e buxhetit (projektligji i famshëm “Big Beautiful”), duhet të nxisin rritjen.

Rritje pa punë

Kjo mund të jetë e vërtetë, por rritja aktuale nuk po krijon vende pune. Dhe stimujt e futur në sistem rrezikojnë të shkaktojnë rritje të mëtejshme të çmimeve (sidomos nëse Trump arrin ta detyrojë Rezervën Federale të ulë në mënyrë drastike normat e interesit).

Një rregull politik dikton që ata që premtojnë shumë dhe japin shumë pak ndëshkohen nga votuesit. Trump ka qenë përjashtim deri më tani: i ndjekur me besnikëri nga njerëz që e shihnin atë si kampionin e të mundurve.

Për një kohë, funksionoi, edhe pa rezultate: mesazhi ishte i mjaftueshëm. Tani sondazhet thonë se kjo nuk është më e vërtetë: shumica e amerikanëve e refuzojnë atë (vetëm 36% e miratojnë atë për ekonominë).

Ndryshimi i drejtimit

Por situata ekonomike, e rëndësishme për zgjedhjet e mesit të mandatit, është vetëm një aspekt: ​​perspektivë më e gjerë, ajo që ka më shumë rëndësi, është se si Trump, besnik ndaj ekonomisë së tregut në mandatin e tij të parë, tani po e përdor ndryshimin e tij autoritar për të injektuar doza masive të drejtimit në liberalizmin ekonomik të SHBA-ve, një markë tregtare konservatore.

Kjo po e tërheq vendin drejt një modeli të kapitalizmit shtetëror që të kujton Kinën e Xi Jinping: nënshtrimi i Rezervës Federale ndaj dëshirave të presidentit në menaxhimin e normave të interesit dhe dollarit, dhe përdorimi i autoriteteve rregullatore për qëllime politike (siç është Autoriteti Rregullator i Komunikimeve, i cili kushtëzon bashkimet e korporatave me ndryshimet në linjën editoriale të rrjeteve kryesore televizive kombëtare).

Drejt përpara

Dhe pastaj, ka ndërhyrje të panumërta të drejtpërdrejta në biznese dhe tregje aksionesh, shpesh duke abuzuar me fuqitë e gjera presidenciale që ai zotëron: nga njoftimi i një limiti mbi interesin e fituar nga bankat në kartat e kreditit të klientëve të tyre (që rezultoi në një rënie të aksioneve bankare në Wall Street), deri te presioni mbi kompanitë e naftës për të investuar 100 miliardë dollarë në Venezuelë, duke kërcënuar të ndëshkojë Exxon për refuzimin e operimit në atë vend.

Ai gjithashtu ndërhyri drejtpërdrejt në Intel, duke e sjellë shtetin në kryeqytetin e gjigantit të elektronikës, duke e bërë dritën jeshile për bashkimin midis industrive japoneze dhe amerikane të çelikut të kushtëzuar nga ndërhyrja e drejtpërdrejtë e qeverisë në US Steel.

Ai gjithashtu kushtëzoi autorizimin për të eksportuar procesorë Nvidia dhe AMD në Kinë me pagesën e një pjese të fitimeve në Thesar.

Dhe shumë më tepër, nga shkatërrimi i “industrisë së erës” duke nxjerrë jashtë ligjit turbinat e erës në det të hapur deri te hapja e derës, pa kufizime, për kriptovalutat.

Kështu, në atë që edhe ekonomistët konservatorë e quajnë transformimi i një ekonomie të tregut të lirë në kapitalizëm të favorizuar nga klientët, bizneset po mësojnë se për të pasur sukses duhet të plotësojnë dëshirat e presidentit, në vend të atyre të tregut.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Gjendja e ekonomisë amerikane 12 muaj pas ‘kurës Trump’ appeared first on Gazeta Si.

FIER- Policia e Fierit pas një hetimi 6-mujor me metoda speciale ka arrestuar një 31-vjeçar, i cili shiste lëndë narkotike kanabis në doza në qytet.

Gjatë kontrollit të banesës, të riut iu gjet dhe iu sekuestruan doza kanabisi gati për shitje.

Gjykata e Fierit ka caktuar masën e sigurisë “Arrest me burg” për veprën penale “Prodhimi dhe shitja e narkotikëve”./abcnews.al

Në një opinion të shkruar nga Henry Foy, drejtues i redaksisë së “Financial Times” në Bruksel, revista britanike kundërshton idenë e zgjerimit të BE-së me pranim të menjëhershëm të Ukrainës. Duke përmendur avancimin që ka bërë Shqipëria dhe Mali i Zi për t’u integruar në bllok, FT i jep zë zyrtarëve që e quajnë anëtarësimin e Ukrainës si të padrejtë për këto dy shtete.

Artikulli i plotë i FT:

Brukseli po harton propozime për të hequr sistemin e anëtarësimit në BE të përdorur që nga Lufta e Ftohtë, duke e zëvendësuar atë me një model të diskutueshëm me dy nivele, i cili mund të përshpejtojë hyrjen e Ukrainës në BE si pjesë e çdo marrëveshjeje paqeje për t’i dhënë fund pushtimit rus.

Plani i ristrukturimit, që po diskutohet në Komisionin Europian dhe që është ende paraprak, ka nisur tashmë të shqetësojë kryeqytetet e BE-së, të alarmuara nga një qasje e tipit “zgjerim i lehtësuar”, me pasoja të thella për unionin, sipas shtatë zyrtarëve të lartë të përfshirë në bisedime.

Ukraina, e cila u bë zyrtarisht vend kandidat për BE menjëherë pas pushtimit të plotë nga Rusia në shkurt 2022, e sheh anëtarësimin si një element themelor të së ardhmes së saj pas luftës dhe si një deklaratë përfundimtare të orientimit të saj pro-perëndimor.

Një referencë për anëtarësimin e Ukrainës në BE në vitin 2027 përfshihet në draftet e një plani paqeje me 20 pika, të udhëhequr nga SHBA-të dhe aktualisht në negociim, pavarësisht vlerësimeve të zyrtarëve të BE-së se vendit mund t’i nevojitet deri në një dekadë reformash për të përmbushur kriteret strikte të anëtarësimit.

Por zyrtarët e Komisionit kuptojnë se presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy do të jetë në gjendje të pranojë aspekte të tjera të një marrëveshjeje të mundshme paqeje, siç është heqja dorë nga territore në favor të Rusisë, vetëm nëse mund t’ia paraqesë anëtarësimin në BE si rezultatin pozitiv të procesit.

Plani paraprak që po diskutohet do t’i mundësonte Ukrainës të bashkohej me unionin, por me fuqi vendimmarrëse shumë më të kufizuara. Për shembull, të drejtat normale të votimit nuk do t’i jepeshin fillimisht Ukrainës në samitet e liderëve dhe në takimet ministrore, sipas zyrtarëve.

Sipas propozimeve ende në zhvillim, Kievi do të fitonte qasje graduale në pjesë të tregut të përbashkët të BE-së, në subvencionet bujqësore dhe në fondet e zhvillimit të brendshëm të unionit, pasi të përmbushte objektiva të caktuara pas-anëtarësimit.

Kjo do të ndryshonte rrënjësisht rregullat e anëtarësimit të miratuara në vitin 1993, të cilat kërkojnë që vendet të përmbushin një gamë të gjerë rregullash dhe standardesh të BE-së në shumë fusha politike, dhe të pranohen vetëm pasi të jenë plotësuar të gjitha kriteret.

“Kohë të jashtëzakonshme kërkojnë masa të jashtëzakonshme… Ne nuk po minojmë zgjerimin. Po zgjerojmë konceptin e zgjerimit,” tha një diplomat i lartë i BE-së, i njohur me këtë ide. “Rregullat janë shkruar më shumë se 30 vjet më parë dhe duhet të jenë më fleksibël. Ky është një moment që ndodh një herë në brez dhe duhet t’i përgjigjemi.”

Megjithatë, diplomatët nga shtetet anëtare të BE-së dhe nga vende të tjera aspirante, të përfshira në diskutime informale me Komisionin, kanë shprehur shqetësim të thellë për këtë koncept. Disa druhen se ai mund të ketë ndikim negativ në stabilitetin e ardhshëm të unionit, të zhvlerësojë vlerën e anëtarësimit dhe të dëmtojë vendet e tjera kandidate.

“Është një kurth i ngritur nga Putin dhe Trump, dhe ne po biem brenda tij,” tha një diplomat i dytë i BE-së, duke përmendur rrezikun për unitetin e bllokut.

“BE-ja është edhe një herë e bllokuar mes gurit dhe murit,” tha Mujtaba Rahman, drejtor për Europën në Eurasia Group. “Nuk ka zgjidhje tjetër veçse të përshpejtojë anëtarësimin e Ukrainës, por kjo do të hapë një Kutinë e Pandorës me rreziqe politike dhe të politikave publike që askush në Bruksel nuk i kupton plotësisht.”

Përparimi i Ukrainës në procesin ekzistues të anëtarësimit është bllokuar nga Hungaria, e cila ka penguar miratimin unanim të nevojshëm për hapjen dhe mbylljen zyrtare të secilit prej 35 kapitujve të anëtarësimit.

Zyrtarë të BE-së dhe Ukrainës besojnë se, nëse SHBA-të janë nënshkruese të marrëveshjes përfundimtare të paqes, kjo do ta detyrojë Budapestin dhe aleatin e tij të afërt, presidentin Donald Trump, të tërhiqen.

Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, të enjten e lidhi drejtpërdrejt anëtarësimin e Ukrainës me bisedimet e paqes: “Anëtarësimi është një garanci kyçe sigurie për Ukrainën, por edhe motori thelbësor për rritjen dhe prosperitetin e ardhshëm,” tha ajo.

Megjithatë, një grup i madh shtetesh anëtare të BE-së, ndonëse të gatshme të mbështesin Ukrainën, janë fuqishëm kundër çdo mase që do të krijonte hapësira në rregulla ose do të vendoste një sistem anëtarësimi me dy nivele, thanë katër diplomatë të bllokut.

“Nuk mund të kesh një proces të bazuar në meritë me një datë përfundimi të paracaktuar,” tha një prej tyre.

“Nëse përpiqeni t’ua impononi këtë shteteve anëtare, ata nuk do ta pranojnë kurrë,” paralajmëroi një zyrtar i lartë i BE-së, duke thënë se kjo do të hapte një përçarje të rrezikshme mes Brukselit dhe vendeve anëtare.

Zyrtarë të tjerë thanë se çdo ndryshim i procesit të zgjerimit do të trazonte ambiciet e vendeve të tjera kandidate, duke ngritur pyetje më të gjera për mënyrën se si BE-ja ndërvepron me fqinjët e saj të afërt.

Mali i Zi dhe Shqipëria janë vendet më pranë anëtarësimit për sa i përket përparimit në kapituj dhe mund të ndihen sikur po u ofrohet një “çmim” më pak tërheqës, thanë tre nga shtatë burimet.

Po ashtu, do të ngriheshin pikëpyetje nëse vende të tjera që kanë bërë pak ose aspak përparim drejt anëtarësimit vitet e fundit, si Bosnja dhe Turqia, do të përfitonin nga i njëjti model “zgjerim i lehtësuar”.

Është e paqartë se si kjo do të ndikonte vendet e Zonës Ekonomike Europiane, si Norvegjia, që janë pjesë e tregut të përbashkët pa të drejta vote, apo vende të tjera partnere të afërta, por jo kandidate, si Mbretëria e Bashkuar.

“Me diçka të tillë po ngre pyetje shumë të mëdha dhe shumë të vështira,” tha një diplomat i tretë i lartë i BE-së. “Ka kaq shumë pasoja të paparashikuara të mundshme.”

The post Financial Times: Hyrja e Ukrainës në BE, padrejtësi për Shqipërinë dhe Malin e Zi! appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, pas ditësh kërcënimesh me sulm ndaj Iranit në mbështetje të protestave që sfidojnë qeverinë në Teheran, duket se ka zbutur retorikën.

Megjithatë, edhe pse ai nuk përjashtoi plotësisht një sulm ushtarak, rekordi i tij politik sugjeron se mundësia e një sulmi amerikan ndaj Iranit në ditët në vijim mbetet një kërcënim real.

Më poshtë, një vështrim i rasteve të mëparshme:

Rrëmbimi i Maduros

Që prej gushtit, Shtetet e Bashkuara kishin pozicionuar dislokimin më të madh ushtarak në Detin e Karaibeve në dekada.

Ushtria amerikane bombardoi më shumë se 30 anije, të cilat pretendonte – pa paraqitur prova – se po transportonin drogë drejt SHBA-së, duke shkaktuar vdekjen e mbi 100 personave në këto sulme. Për muaj me radhë, Trump dhe ekipi i tij akuzuan presidentin e Venezuelës, Nicolas Maduro, se drejtonte operacione masive të trafikut të narkotikëve, sërish pa prova konkrete. Mes bombardimeve të anijeve, Trump deklaroi madje se SHBA mund të godiste edhe territorin tokësor të Venezuelës.

Por në fund të nëntorit, Trump u tha gazetarëve se kishte folur me liderin venezuelian. Pak ditë më vonë, telefonata u konfirmua nga vetë Maduro, i cili e përshkroi atë si “kordiale”.

SHBA më pas goditi atë që Trump e përshkroi si një strukturë ankorimi për anijet e drogës në Venezuelë. Pas kësaj, më 1 janar, Maduro i shtriu Trumpit ‘një degë ulliri’, duke thënë se ishte i hapur për bisedime me Uashingtonin mbi trafikun e drogës dhe madje edhe për mundësimin e aksesit amerikan në naftën venezueliane. Trump dukej se po merrte atë që, në pamje të parë, dëshironte: akses në naftë dhe frenim të trafikut të drogës nga Venezuela.

Por vetëm disa orë më vonë, forcat amerikane goditën kryeqytetin dhe rrëmbyen Maduron dhe bashkëshorten e tij, nën akuzat për trafik narkotikësh, duke i transportuar në Shtetet e Bashkuara.

Bombardimi i Iranit – kur “dy javë diplomaci” dukeshin të afërta

Venezuela nuk ishte hera e parë që Trump ndërmori një sulm dramatik pikërisht në momentin kur diplomacia dukej se po merrte hov.

Në qershor, Irani e mësoi në mënyrën më të vështirë se fjalët dhe veprimet e Trumpit nuk përputhen gjithmonë.

Mes rritjes së tensioneve për shkak të akuzave amerikane se Irani po nxitonte drejt pasurimit të uraniumit për armë bërthamore, Uashingtoni dhe Teherani u përfshinë në javë negociatash intensive. Trump paralajmëronte vazhdimisht se koha për Iranin po mbaronte, por më pas rikthehej në tryezën e bisedimeve.

Më 13 qershor, ai shkroi në Truth Social se ekipi i tij “mbetet i përkushtuar për një zgjidhje diplomatike të çështjes bërthamore iraniane”.

E gjithë administrata e tij, tha ai, ishte “urdhëruar të negociojë me Iranin”.

Por vetëm disa orë më vonë, aleati i SHBA-së, Izraeli, goditi Iranin. Shumica e ekspertëve besojnë se Izraeli nuk do ta kishte ndërmarrë një sulm të tillë pa miratimin e Trumpit.

Ndërsa Izraeli dhe Irani shkëmbyen sulme në ditët pasuese, Trump u përball me pyetje nëse SHBA do ta bombardonte Iranin.

Më 20 qershor, zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, citoi Trumpin të kishte thënë se ai do të “merrte vendimin brenda dy javësh”.

Por larg nga përdorimi i plotë i këtyre dy javëve, Trump e mori vendimin brenda dy ditësh.

Në orët e para të 22 qershorit, bombarduesit amerikanë B-2 Spirit hodhën 14 bomba shkatërruese bunkerësh mbi objektin bërthamor të Fordow, të ndërtuar thellë brenda një mali pranë Qom. SHBA bombardoi gjithashtu objektet bërthamore në Natanz dhe Isfahan, duke përdorur bombat konvencionale më të fuqishme në arsenalin amerikan.

Sulmi tronditi shumë vëzhgues, pjesërisht për shkak të asaj që dukej si një manovër e përpunuar diplomatike mashtruese që i parapriu atij.

Llogaritë për protestat në Iran: cili është plani i Trumpit?

Tani, sytë janë kthyer sërish nga Irani, ku demonstratat kundër qeverisë kanë qenë në zhvillim për dy javët e fundit, përpara se të zbeheshin më herët gjatë kësaj jave.

Ndërsa trazirat u bënë më vdekjeprurëse javën e kaluar, Trump u bëri thirrje iranianëve të vazhdojnë protestat.

“Patriotë iranianë, VAZHDONI PROTESTAT – MERRNI NË DORË INSTITUCIONET TUAJA!!!… NDIHMA ËSHTË NË RRUGË,” shkroi Trump në Truth Social më 13 janar, pa sqaruar se çfarë forme do të merrte kjo ndihmë.

Por brenda 24 orësh, gjatë një takimi me gazetarët në Uashington, Trump tha se kishte marrë garanci se vrasjet e protestuesve në Iran kishin ndaluar.

“Ata kanë thënë se vrasjet kanë ndaluar dhe se ekzekutimet nuk do të ndodhin – sot duhej të kishte shumë ekzekutime, por ato nuk do të ndodhin – dhe ne do ta verifikojmë këtë,” tha Trump të mërkurën.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, në një intervistë për Fox TV, mohoi gjithashtu se Teherani planifikonte ekzekutimin e protestuesve antiqeveritarë. “Varja është jashtë çdo diskutimi,” u shpreh ai.

Ekspertë si Jeremy Shapiro, drejtor kërkimi në Këshillin Europian për Marrëdhënie me Jashtë, argumentojnë se Trump përdor kërcënimet për të frikësuar kundërshtarët dhe zakonisht përdor forcën vetëm kundër objektivave më të dobëta.

Në një studim të publikuar në maj, Shapiro sugjeron se Trump shpesh kërcënon me veprime ushtarake, por rrallë i çon ato deri në fund. Ai është më i prirur të veprojë kur rreziku i përshkallëzimit është i ulët, ndërsa kërcënimet ndaj shteteve të armatosura bërthamor ose ushtarakisht të forta shërbejnë kryesisht për retorikë politike.

“Trump shpesh përdor kërcënime madhështore, por pranon vetëm operacione të kufizuara dhe me rrezik të ulët. Ai e përdor politikën e jashtme si teatër politik, duke synuar po aq bazën e tij të brendshme dhe ciklin mediatik, sa edhe kundërshtarët e huaj,” shkruan Shapiro.

Disa analistë besojnë se kjo qasje i jep Trumpit avantazhe taktike, duke i mbajtur kundërshtarët në pasiguri dhe duke rritur presionin psikologjik. Të tjerë, megjithatë, mbeten skeptikë, duke e cilësuar sjelljen e tij si të çrregullt dhe kontradiktore.

Pyetja mbetet: a po tërhiqet vërtet Trump nga ideja e një sulmi ndaj Iranit, apo thjesht po bën bllof?

Sipas disa analistëve, ndryshimi i tonit mund të jetë rezultat i mesazheve nga aleatët amerikanë në rajon se një sulm ndaj Iranit nuk është i mençur. Megjithatë, me mbështetjen e Izraelit, rreziku që Trump të gjejë një mënyrë për ta goditur Iranin mbetet real.// Al Jazeera

The post Bllof apo kërcënim real? Pse një sulm amerikan ndaj Iranit mbetet në tryezë appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Ajo që ra në sy në dokumentin e SHBA për pezullimin e vizave imigruese, ishte fakti që Serbia mbeti jashtë listës së vendeve të Ballkanit Perëndimor të përfshira në masë.

Megjithëse vendimi ka bazë statistikore, përjashtimi i Serbisë nuk është pa peshë politike.

Në një Ballkan të përfshirë pothuajse tërësisht në listë, mungesa e Beogradit krijon perceptimin e një trajtimi të veçantë, edhe pse zyrtarisht SHBA nuk ka dhënë asnjë shpjegim politik për këtë diferencim.

Në pamje të parë, ky përjashtim duket i pazakontë sidomos duke patur parasysh faktin që vendet e rajonit ndajnë profile të ngjashme emigracioni drejt SHBA-së.

Por një vështrim më i thelluar mbi logjikën e listës së Trumpit dhe të dhënat që e shoqërojnë atë, ndihmon për të kuptuar arsyet.

Lista e publikuar nga Trumpi në fakt mbështetet te të dhënat mbi përdorimin e asistencës sociale nga familjet emigrante në SHBA, e njohur si “Immigrant Welfare Recipient Rates by Country of Origin”.

Një tabelë, e publikuar nga Trumpi në Truth Social më 4 janar të këtij viti, ditë përpara se ai të merrte vendimin për vizat, renditi vendet nga të cilat një përqindje e konsiderueshme e emigrantëve përfitojnë programe si SNAP, Medicaid apo ndihma të tjera federale.

Në këtë kontekst, ajo që dallohet në listë është se Shqipëria dhe Kosova renditen me përqindje të larta, mbi 40%, çka i bën ato të prekshme nga politikat kufizuese që Trump i lidh drejtpërdrejt me konceptin e “public charge” – frikën se emigrantët mund të bëhen barrë për shtetin amerikan.

Serbia nuk kishte shifra të raportuara në tabelë, që sugjeron se niveli i përfitimit të asistencës sociale nga emigrantët serbë në SHBA ishte më i ulët (ose statistikisht nën pragun e kërkuar për t’u renditur). Kjo e ka nxjerrë jashtë filtrit kryesor mbi të cilin u ndërtua vendimi për pezullimin e vizave.

Kjo nuk do të thotë se emigrantët serbë nuk marrin fare asistencë por se niveli i përftimit të tyre nuk konsiderohet problematik nga administrata amerikane, të paktën në raport me vendet e tjera të rajonit.

Referuar analizave të publikuara në mediat e huaja, lista e Trumpit nuk përfshin çdo shtet, por vetëm ata që kalojnë një prag të caktuar statistikor.

Profili i emigracionit serb

Një faktor tjetër që mbështet përjashtimin e Serbisë mund të lidhet edhe me strukturën e emigracionit serb në SHBA.

Emigracioni nga Serbia, historikisht ka qenë më i orientuar drejt punësimit, drejt vizave profesionale dhe drejt lidhjeve familjare të konsoliduara, gjë që ul probabilitetin e varësisë nga ndihma sociale.

Kjo, e diferencon Serbinë nga vendet e tjera të rajonit ku emigracioni ka patur shpesh karakter më të gjerë ekonomik dhe social.

Megjithatë, mungesa e transparencës së plotë nga autoritetet amerikane lë hapësirë për interpretime dhe debate, veçanërisht në një rajon ku politika e vizave mbetet një temë e ndjeshme dhe me ndikim të drejtpërdrejtë shoqëror.

The post Pse Serbia nuk u prek nga pezullimi i vizave amerikane appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Reagimi i Rusisë ndaj diplomacisë së “anijeve luftarake” të Shteteve të Bashkuara në Venezuelë ka qenë çuditërisht i zbehtë, sidomos për standardet e Kremlinit, duke dhënë më shumë përshtypjen e një reagimi formal sesa një qëndrimi të fortë politik.

Ministria e Jashtme ruse u mjaftua me gjuhën e zakonshme, duke lëshuar deklarata për “kërcënime të hapura neokoloniale dhe agresion të armatosur të jashtëm”.

Sigurisht, ajo kërkoi që SHBA të lironte Nicolás Maduron e kapur dhe zëvendëskryetari i Këshillit të Sigurimit të Rusisë, Dmitry Medvedev, e quajti të gjithë operacionin “të paligjshëm” — por komentet e tij përmbanin edhe një nuancë admiruese.

Medvedev foli për qëndrueshmërinë e presidentit amerikan Donald Trump dhe për mënyrën se si ai po mbron hapur interesat kombëtare të Amerikës. Po aq domethënëse është edhe fakti se presidenti rus Vladimir Putin ende nuk ka komentuar drejtpërdrejt kapjen e ish-aleatit të tij.

Ndërkohë, Kremlini nuk humbi kohë për të mbështetur ish-zëvendëspresidenten Delcy Rodríguez si udhëheqëse e përkohshme e Venezuelës, vetëm dy ditë pasi Maduro u dërgua në një qeli burgu në Nju Jork.

Në përgjithësi, do të pritej një reagim shumë më i fortë. Në fund të fundit, aleanca e Putinit me Venezuelën daton që nga viti 2005, kur ai përqafoi publikisht shefin e Maduron, Hugo Chávez. Dy vendet nënshkruan një sërë marrëveshjesh bashkëpunimi në vitin 2018; Rusia i shiti Venezuelës pajisje ushtarake me vlerë miliarda dollarë; dhe marrëdhëniet u forcuan edhe përmes stërvitjeve të përbashkëta ushtarake provokuese.

“Bota unipolare po shembet dhe po përfundon në të gjitha aspektet, dhe aleanca me Rusinë është pjesë e përpjekjes për të ndërtuar një botë multipolare,” deklaronte Maduro në atë kohë. Nga viti 2006 deri në 2019, Moska i akordoi Venezuelës rreth 17 miliardë dollarë kredi dhe hua.

Atëherë pse kjo përmbajtje retorike tani? Duket se gjithçka lidhet me pazare, të paktën nga këndvështrimi i Kremlinit.

Moska me shumë gjasa nuk dëshiron të acarojë marrëdhëniet me Uashingtonin për Venezuelën, në një kohë kur po konkurron drejtpërdrejt me Kievin për favorin e Trumpit. Më mirë që Trumpi të humbasë durimin me presidentin ukrainas Volodymyr Zelenskyy dhe ta “hedhë nga varka” atë, sesa Putinin.

Gjithashtu, Rusia nuk ka aspak interes të reklamojë një ndërhyrje të suksesshme ushtarake amerikane, e cila vetëm sa do të nxirrte në pah pafuqinë e saj në Amerikën Latine dhe dështimin për të mbrojtur një aleat të dikurshëm.

Në fakt, ka arsye të forta për të dyshuar se Kremlini e ka përjetuar si tejet poshtëruese largimin kirurgjik të Maduron dhe shfaqjen mbresëlënëse të forcës së fortë amerikane. Siç raportoi POLITICO javën e kaluar, ultranacionalistët dhe militaristët e linjës së ashpër në Rusi reaguan ashpër: “E gjithë Rusia po pyet veten pse ne nuk veprojmë me armiqtë tanë në të njëjtën mënyrë,” shkroi filozofi neo-imperialist Aleksandr Dugin, duke këshilluar Rusinë ta bëjë “si Trumpi, por më mirë se Trumpi. Dhe më shpejt.”

Edhe zëdhënësja e Kremlinit, Margarita Simonyan, pranoi se kishte arsye “për të qenë xheloz”.

Nga perspektiva ruse, ky reagim është i kuptueshëm — veçanërisht nëse merret parasysh se “operacioni special ushtarak” i Putinit në Ukrainë ka qenë menduar si një mision i shpejtë “prerjeje koke”: largimi i Zelenskyyt dhe vendosja e një figure pro-Kremlinit në pushtet. Katër vite më vonë, megjithatë, lufta nuk ka asnjë fund në horizont.

Në thelb, bëhet fjalë për një demonstrim të fuqisë ushtarake amerikane që nxjerr në pah kufijtë e efektivitetit ushtarak të Rusisë. Atëherë, pse duhet të tërhiqet vëmendja ndaj kësaj?

Sipas Bobo Lo — ish-zëvendësshef i misionit australian në Moskë dhe autor i librit “Rusia dhe Çrregullimi i Ri Botëror” — ka edhe shpjegime të tjera për këtë përmbajtje retorike.

“Largimi i Maduros është mjaft i turpshëm, por le të jemi realistë: Amerika Latine është zona më pak e rëndësishme për politikën e jashtme ruse,” thotë ai.

Për më tepër, operacioni amerikan ka “një sërë pasojash të paqëllimshme, por përgjithësisht pozitive për Kremlinin. Ai e largon vëmendjen nga konflikti në Ukrainë dhe ul presionin ndaj Putinit për të bërë lëshime. Ai legjitimon përdorimin e forcës për ndjekjen e interesave jetike kombëtare ose sferave të ndikimit. Dhe delegjitimon nocionin liberal të rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla,” shpjegon Lo.

Edhe Fiona Hill, eksperte për Rusinë në Institutin Brookings dhe ish-zyrtare e Shtëpisë së Bardhë gjatë mandatit të parë të Trumpit, ndan të njëjtin këndvështrim: “Rusia thjesht do ta shfrytëzojë përdorimin e forcës nga Trumpi në Venezuelë — dhe vendosmërinë e tij për ta drejtuar vendin nga larg — për të argumentuar se nëse Amerika mund të jetë agresive në ‘oborrin e saj’, e njëjta gjë vlen edhe për Rusinë në ‘afërsinë e saj’.”

Madje, që në vitin 2019, Hill i kishte thënë një paneli të Kongresit se Kremlini kishte sinjalizuar gatishmëri për një shkëmbim: Venezuelë kundrejt Ukrainës.

E gjithë kjo i ngjan dy bosëve mafiozë që negociojnë ndarjen e territorit në mënyrë indirekte, përmes veprimeve dhe njerëzve të tyre.

Për Kremlinin, rezultati kryesor në Venezuelë “nuk është humbja e një aleati, por konsolidimi i një logjike të re në politikën e jashtme amerikane nën administratën Trump — një logjikë që i jep përparësi forcës dhe interesave kombëtare mbi ligjin ndërkombëtar,” thekson Qendra për Strategji të Reja Euroaziatike, e lidhur me kundërshtarin e vjetër të Putinit, Mikhail Khodorkovsky.

“Pavarësisht dëmtimit të reputacionit dhe disa humbjeve të vogla ekonomike afatshkurtra, Kremlini ka arsye të jetë, në përgjithësi, i kënaqur me zhvillimet e fundit: përmes veprimeve të tij, Trumpi ka miratuar në praktikë një model rendi botëror ku forca ka përparësi ndaj ligjit ndërkombëtar.”

Dhe që nga rrëzimi i Maduron, bashkëpunëtorët e Trumpit e kanë bërë këtë edhe më të qartë. Duke shpjeguar pse SHBA duhet të “zotërojë” Groenlandën, pavarësisht se çfarë mendojnë groenlandezët, Danimarka apo kushdo tjetër, zëvendësshefi me ndikim i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, tha për CNN: “Ne jetojmë në një botë… që qeveriset nga forca, nga pushteti, nga fuqia.”

Kjo është një gjuhë që Putini e kupton shumë mirë. Le të fillojnë pazaret — duke nisur nga Irani.

Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si

The post Nga Caracas në Kiev: pazari i heshtur i fuqive të mëdha appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Shumë elementë të takimit të fundit të Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky me Donald Trump në Mar-a-Lago ishin shqetësues, nëse jo depresivë.

Për fillestarët, asnjë zyrtar amerikan nuk e takoi kreun e shtetit ukrainas pas mbërritjes së tij në Miami, gjë që bie në kontrast të fortë me pompozitetin dhe rrethanat e ofruara Presidentit rus Vladimir Putin në Anchorage, Alaska, gushtin e kaluar.

Por edhe më shqetësuese ishte mungesa e plotë e diplomatëve të trajnuar dhe me përvojë në anën amerikane të tryezës së negociatave.

Në vend të kësaj, ishin Shefja e Shtabit të Shtëpisë së Bardhë Susie Wiles dhe zëvendësi i saj, Steve Witkoff, një zhvillues pasurish të paluajtshme me lidhje të gjata me Rusinë, si dhe dhëndri i Presidentit Donald Trump, Jared Kushner.

Mes të gjithë dëmit që Trump ka bërë në vitin e parë të mandatit të tij të dytë, shkatërrimi i kapacitetit diplomatik të Amerikës ka marrë relativisht pak vëmendje. Por, krahas shkatërrimit të sistemit të shëndetit publik dhe braktisjes së pamatur të energjisë së pastër, kjo mund të jetë më me pasoja.

Sigurisht, presidentët amerikanë kanë të drejtë të emërojnë ambasadorë sipas dëshirës së tyre, dhe shumë prej tyre kanë zgjedhur donatorë bujarë të fushatës.

Por këto emërime janë gjithmonë në kryeqytete më pak të rëndësishme, ku të emëruarit ndoshta mund t’ia dalin mbanë me një mungesë qesharake njohurish rreth detyrës së tyre (diçka që senatori John McCain e ekspozoi në mënyrë të paharrueshme gjatë presidencës së Barack Obamas).

Por, siç ndodh shpesh, sjellja e Trump është në një kategori më vete. Nepotizmi i shfaqur gjatë presidencës së tij të dytë është i paturpshëm. Prandaj, ai emëroi babanë e Kushnerit, një kriminel të dënuar, si ambasador në Francë; dhe emëroi ish-të dashurën e djalit të tij si ambasadore në Greqi (qytetarët e së cilës ajo dikur i tallte si “shfrytëzues të paligjshëm”).

Pastaj është emërimi i figurave krejtësisht të pakualifikuara për të ndjekur misione që nuk janë vetëm të ndjeshme, por edhe plotësisht ofenduese.

Përpjekja e Trump për të “blerë” Groenlandën, një territor vetëqeverisës brenda Mbretërisë së Danimarkës, po udhëhiqet nga guvernatori i Luizianës, duke shtuar fyerje ndaj lëndimit kundër një aleati të NATO-s.

Poste të tjera të rëndësishme kanë mbetur të lira, madhësia e Këshillit të Sigurisë Kombëtare është përgjysmuar dhe mungesa e dukshme e përgatitjes për ditën pas kapjes së Presidentit Venezuelan Nicolás Maduro dëshmon për mungesën e një procesi diskutimi, koordinimin e dobët dhe mungesën e personelit të kualifikuar.

Shkatërrimi i kapacitetit diplomatik të SHBA-ve është pjesërisht rezultat i një përpjekjeje të gabuar për efikasitet (duke përsëritur përpjekjen e dështuar nga sekretari i shtetit i mandatit të parë të Trump, ish-ekzekutivi i pafat i Exxon, Rex Tillerson). Por është gjithashtu pasojë e mungesës së vëmendjes së plotë, e cila ka rezultuar në një mungesë koordinimi dhe kaos që kujton administratën e parë të Trump.

Kjo nuk u ka shpëtuar kundërshtarëve të SHBA-ve. Ata po përfitojnë nga situata, me disa që madje përcaktojnë de facto përbërjen e ekipeve diplomatike të SHBA-ve.

Siç tregoi një hetim i Wall Street Journal, administrata Trump ka lejuar që i dërguari i saj i posaçëm për Ukrainën dhe Rusinë të lihet plotësisht mënjanë në favor të Witkoff. (Për më tepër, Princi i Kurorës Saudite Mohammed bin Salman, i etur për të pohuar një rol më të madh ndërkombëtar për Mbretërinë, me sa duket luajti një rol instrumental në rregullimin e rezultatit të preferuar të Putinit).

Në teori, mbështetja në fytyra të reja dhe një qasje joortodokse mund të jetë e mbrojtshme. Ata që nuk janë të penguar nga mençuria konvencionale mund të jenë në gjendje të gjejnë kompromise duke “menduar jashtë kornizave”. Vetë Trump beson qartë se të mos dish asgjë për një konflikt është mënyra më e lehtë për ta zgjidhur atë. Por kjo strategji e injorancës është forcë ende nuk ka dhënë rezultate të qëndrueshme.

Çdo shpresë se vetë SHBA-të do të përfitonin nga të qenit më të paparashikueshme është shuar, jo vetëm sepse Trump dhe besnikët që ai dërgon në botë janë plotësisht të parashikueshëm. Ata kanë deklaruar hapur dëshirën për të ndjekur “marrëveshje” financiarisht të favorshme, që nënkupton se shqetësimet gjeopolitike ose strategjike janë lënë pas dore. Në çdo mënyrë të mundshme, duke filluar me “ndalimin” e zbatimit të Aktit të Praktikave të Huaja Korruptive, administrata Trump ka sinjalizuar se SHBA-të jo vetëm që janë të hapura për biznes, por edhe të lumtura të pranojnë ryshfete.

Nga kjo perspektivë, rruga drejt paqes së qëndrueshme është e shtruar me mundësi biznesi të dobishme reciprokisht. Ndërsa në dukje të përkushtuar ndaj “joliberalizmit”, Trumpistët në të vërtetë shfaqin një besim naiv, kanonikisht liberal në atë që mendimtarët e shekullit të tetëmbëdhjetë e quanin tregti e dyfishtë (“tregti e butë”). Por, siç e mësoi Gjermania në mënyrën e vështirë kur u mbështet në lidhjet tregtare për ta transformuar Rusinë për mirë, përfitimet e supozuara të ndërvarësisë nuk do të materializohen nëse njëra palë ka përparësi të tjera.

Lufta kundër diplomatëve është pjesë e një fushate të gjatë kundër profesionalizmit. Ndërsa lëvizja MAGA e Trump nxit pakënaqësi kundër “elitës”, jo të gjithë ata që janë të fuqishëm përfshihen nën këtë etiketë. Mbështetësit e MAGA-s nuk kanë problem me miliarderët që dominojnë kabinetin e Trump – vetëm me ata që pretendojnë autoritet në bazë të trajnimit dhe arsimit të specializuar.

Shkurt: burokratët e pazgjedhur janë të këqij; zhvilluesit e pazgjedhur të pasurive të patundshme janë të mirë.

Duke krijuar përshtypjen se profesionistët i shohin me përçmim njerëzit e zakonshëm dhe nuk arrijnë të shohin zgjidhje që kushdo me mendje të shëndoshë mund t’i kuptojë, MAGA kanalizon traditën e gjatë të anti-intelektualizmit të Amerikës.

Në këtë proces, Trump po i bën Shtetet e Bashkuara më të varfra, më të dobëta dhe më të manipulueshme në skenën botërore. Ndërsa dikush me siguri mund të gjejë arsye për të kritikuar “rendin ndërkombëtar liberal” të lavdëruar, të paktën ai pranoi se ekziston një kërkesë e vërtetë globale për rregulla të përbashkëta dhe stabilitet.

Trump, tani i angazhuar në një projekt të paturpshëm neoimperialist në Venezuelë, i ka dhënë Kinës një mundësi të artë për ta portretizuar veten si garantuese e një stabiliteti të tillë. Kina gjithashtu mund ta paraqesë veten si një kompani që ofron llojin e ekspertizës që Trump e ka shkatërruar pa qëllim (edhe nëse fuqia e saj e butë nuk është aspak afër asaj të SHBA-ve).

Ashtu si me shumë karakteristika të tjera dalluese të Trump 2.0, shkatërrimi i diplomacisë amerikane do t’i bëjë historianët e ardhshëm të pyesin pse SHBA-të vendosën të hedhin kaq shumë, kaq shpejt dhe kaq pa kuptim.// Project Syndicate

The post Kostoja e lartë e diplomatëve amatorë të Trump appeared first on Gazeta Si.

Federico Rampini* – Që nga viti 1979, regjimi i Ajatollahëve është bazuar në terror. Të parët që vuajtën, tragjikisht, ishin “bashkëudhëtarët” naivë socialistë dhe komunistë.

Me mbështetjen e të majtës perëndimore, marksistët iranianë u regjistruan në revolucionin e Khomeinit, sepse e panë ikjen e Shahut pro-amerikan si një fitore të madhe për kauzën e tyre.

Ata ishin të parët që përfunduan në mullirin e mishit të teokracisë shiite: të dënuar me vdekje ose të torturuar në burgje, ku Ajatollahët përvetësuan metodat e policisë sekrete të sundimtarit që sapo kishin rrëzuar.

Pastaj erdhi radha e grave, të cilat e gjetën veten të nënshtruara ndaj rregullave të jetës shumë më retrograde dhe shtypëse, sesa ato në fuqi para vitit 1979.

Pastaj universitetet ndaluan aq shumë shkencë perëndimore të sakrifikuar në altarin e indoktrinimit. Të rinjve iu ndalua muzika.

Pakicat etnike dhe seksuale, artistët dhe intelektualët, u persekutuan gjithashtu. E kështu me radhë, në një greminë drejt totalitarizmit.

Sa gjatë mund të mbijetojë një regjim, sloganet e të cilit janë “vdekje Izraelit” dhe “vdekje Amerikës”, por që nuk ka dalë kurrë me një slogan po aq të fortë dhe pozitiv për të thënë “rroftë Irani dhe një e ardhme më e mirë për popullin e tij”?

ویدیو دریافتی دقایق پیش از دوستم از طریق استارلینک:
ساعت ۷:۲۰ تهران-هروی خیابون ۲۰ pic.twitter.com/34QxlHAhYQ

— RT (@rt_rtiy) January 10, 2026

E huazoj këtë pyetje nga një ekspert kryesor i Iranit, Karim Sadjadpour, Bashkëpunëtor i Lartë në Carnegie Endowment for International Peace.

Fatkeqësisht, mund të mbijetojë për një kohë të gjatë: 47 vjet, dhe nuk e dimë nëse më në fund po vdes në këto orë, apo nëse mizoria e shtypjes së tij do të mbizotërojë përsëri mbi lëvizjet protestuese.

Megjithatë, ne dimë disa gjëra. Regjimi arriti të mbijetonte falë mbështetjes së të gjithë atyre që kërkuan të dobësonin Amerikën dhe Perëndimin: Rusia, Kina.

Ai gëzonte besueshmëri për sa kohë që mbillte terror në të gjithë Lindjen e Mesme dhe më gjerë, duke përdorur milici vrasëse, si Hamasi, Hezbollahu dhe Huthët.

Për të paktën njëzet vjet, ai e zhyti Arabinë Saudite në një garë perverse për të parë se kush ishte fuqia rajonale më fondamentaliste: petrodollarët e tyre financuan xhihadin dhe indoktrinimin edhe midis komuniteteve të emigrantëve myslimanë në Perëndim.

Por më pas, loja perverse e ajatollahëve filloi të haste në pengesa serioze. Protestat e brendshme janë rritur që të paktën nga viti 2019, pasi aventurat ushtarake të jashtme e kanë varfëruar popullsinë dhe e kanë bërë korrupsionin e elitës klerike gjithnjë e më të padurueshëm.

Arabia Saudite është nisur në një rrugë alternative: modernizim, sekularizim, përparim ekonomik dhe afrim me Izraelin.

Mbështetja për Hamasin për masakrën e 7 tetorit 2023 doli të ishte një llogaritje e gabuar kolosale. I kërcënuar që në vetë ekzistencën e tij, Izraeli ka dhënë goditje vdekjeprurëse kundër të gjithë aleatëve rajonalë të Iranit.

Pastaj Trump ndërhyri me bombardimin e centraleve bërthamore. Udhëheqësi suprem i revolucionit islamik, Khamenei, shfaqi pafuqi.

Aleatët e tij kinezë dhe rusë ishin të paaftë ta mbronin atë. Por, të vëresh se besueshmëria e regjimit është në nivelin më të ulët historik – si në nivel ndërkombëtar, ashtu edhe në atë vendas – nuk na tregon asgjë për të ardhmen e këtij kombi.

Për të provuar të imagjinoj disa skenarë, i drejtohem Sadjadpour-it. Në një ese në “Foreign Affairs”, ky ekspert përpiqet të përshkruajë katër skenarë të mundshëm, katër hipoteza për epokën post-Khameini: një evolucion i ngjashëm me atë të Rusisë post-Sovjetike, një rrugë kineze, një zgjidhje në stilin pakistanez ose modeli turk.

Vetëm lista e vendeve e bën të qartë se Sadjadpour nuk i jep një probabilitet të lartë ardhjes së demokracisë.

حال‌وش ویدیوی یک دوربین مداربسته از شلیک مستقیم سرکوبگران لباس‌شخصی با شات‌گان به‌سوی معترضان در #زاهدان را منتشر کرد. pic.twitter.com/6nxnlCnJRh

— Farzad Fattahi (@FattahiFarzad) January 10, 2026

Ja një përmbledhje e analizës së tij.

Për herë të parë në gati dyzet vjet, argumenton studiuesi, Irani është vërtet në prag të një tranzicioni pushteti, ndoshta edhe të një tranzicioni regjimi.

Mosha e avancuar e Ali Khameneit, sulmi i shpejtë i qershorit që pa Izraelin të godiste fort infrastrukturën ushtarake dhe bërthamore iraniane dhe Shtetet e Bashkuara të ndërhynin drejtpërdrejt kundër centraleve bërthamore, kanë ekspozuar brishtësinë e një sistemi që për dekada e paraqiti veten, si ideologjikisht të paepur, ashtu dhe strategjikisht të pamposhtur.

Imazhi përfundimtar i Khameneit që del nga bunkeri për të shpallur një “fitore” me një zë të dridhur, vetëm sa e ka theksuar, në vend që ta zhdukë, ndjesinë e pushtetit të dobësuar.

Sadjadpour fillon me një deklaratë të qartë: Republika Islamike nuk është më një regjim në zgjerim, por një regjim në mbrojtje, pa vrull ideologjik, i rraskapitur ekonomikisht, i cenueshëm ushtarakisht dhe i delegjitimuar shoqërisht.

Hendeku midis retorikës revolucionare dhe realitetit të përditshëm është bërë shumë i madh. Shoqëria iraniane – 92 milionë njerëz, të izoluar për dekada të tëra – jeton brenda një kombinimi mbytës të sanksioneve, inflacionit, ndërprerjeve të energjisë, mungesës së ujit, censurës digjitale dhe moralit shtypës.

Simbolet qendrore të revolucionit, siç është hixhabi i detyrueshëm, tani po sfidohen hapur. Regjimi nuk kontrollon më vërtet as qiellin dhe as rrugët.

Rrënjët e thella të autoritarizmit: paranoja dhe mosbesimi

Për të kuptuar pse tranzicioni i Iranit është kaq i pasigurt, Sadjadpour thekson një tipar strukturor të historisë politike të vendit: paranoja si stil qeverisjeje.

Pushtimet, poshtërimet koloniale, grushtet e shtetit dhe ndërhyrjet e huaja kanë ngulitur një kulturë dyshimi që përshkon elitat dhe shoqërinë.

Udhëheqësit iranianë – nga Shahu te Khomeini, e deri te Khamenei – kanë parë komplote kudo, duke shpërblyer besnikërinë mbi kompetencën dhe duke prodhuar një përzgjedhje negative të klasave sunduese.

Kjo klimë mosbesimi kronik, ka penguar ndërtimin e institucioneve të forta dhe ka forcuar personalizmin. Rezultati është një sistem që luhatet midis euforisë së shkurtër dhe cikleve të gjata të zhgënjimit, i paaftë për vetë-reformim. Është brenda këtij boshllëku institucional që shtrihen skenarët e mundshëm “post-Khameini”.

THREAD: Verified videos of Iran protests – 10 January

Heavy clashes on Vakil Abad Boulevard in Mashhad. Protesters hide behind barricades as security forces fire shots from a footbridge.

Video: @Vahid

Location: https://t.co/48rK47fgrp

With Richard Irvine Brown@GeoConfirmed https://t.co/LGCLaI1XaI pic.twitter.com/pGQBnH9LKu

— Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 11, 2026

Irani si Rusia: nga teokracia, te nacionalizmi autoritar

Skenari i parë është ai post-sovjetik. Ashtu si BRSS në vitet e tij të fundit, Republika Islamike duket e rraskapitur ideologjikisht, e mbështetur më shumë nga shtrëngimi sesa nga konsensusi, me një shoqëri që i ka kthyer shpinën shtetit.

Irani, ashtu si Rusia, është një vend i pasur me burime natyrore, me një identitet të fortë historik dhe një revolucion që kërkoi të riformësonte gjithçka në emër të një ideologjie gjithëpërfshirëse.

Në këtë skenar, rënia e ideologjisë nuk çon në demokraci, por në një vakum pushteti të mbushur nga aparatet e sigurisë dhe oligarkitë ekonomike.

Ashtu si në Rusi në vitet 1990, kaosi, pabarazia dhe plaçkitja e burimeve hapin rrugën për shfaqjen e një njeriu të fortë: një “Putin iranian”.

Kjo figurë mund të vijë nga Garda Revolucionare ose shërbimet e sigurisë, duke braktisur islamizmin shiit si ideologji themeluese dhe duke e zëvendësuar atë me një nacionalizëm iranian të bazuar në pakënaqësi: edhe një herë kundër Perëndimit, kundër Izraelit, kundër poshtërimeve të pësuara.

Premtimi do të ishte stabiliteti dhe krenaria kombëtare; realiteti, një autoritarizëm pragmatik, i korruptuar dhe agresiv.

Sadjadpour paralajmëron: fundi i teokracisë nuk garanton një rezultat liberal. Një Iran “post-ideologjik” mund të jetë edhe më cinik, më grabitqar dhe më destabilizues për rajonin, njësoj si Rusia e Putinit pas komunizmit.

Irani si Kina: pragmatizëm pa liri

Skenari i dytë është ai që shumë reformistë vendas kanë ëndërruar: “modeli kinez”. Pas vdekjes së Maos, Pekini sakrifikoi ortodoksinë ideologjike në favor të zhvillimit ekonomik, duke ruajtur një sistem autoritar.

Nëse zbatohet në Iran, kjo do të thotë më pak teologji, më shumë teknokraci; më pak revolucion, më shumë interes kombëtar.

Në këtë skenar, Irani do të normalizonte marrëdhëniet me Perëndimin, do të zvogëlonte armiqësinë ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, do të lironte kontrollin shoqëror dhe do të kërkonte integrimin ekonomik global, por pa lejuar pluralizmin politik.

Pasdarani (ajatollahët) do të mbetej i fuqishëm, por i transformuar në një lloj elite kombëtare-korporative, e ngjashme me Ushtrinë Çlirimtare Popullore Kineze.

Sadjadpour, megjithatë, thekson dy pengesa të mëdha. E para është politike: në Kinë, hapja ndaj Uashingtonit u iniciua nga vetë Mao; në Iran, Khamenei gjithmonë e ka konsideruar kompromisin me Shtetet e Bashkuara një kërcënim ekzistencial.

Pa një udhëheqës të gatshëm të thyejë këtë tabu, modeli kinez mbetet i paqëndrueshëm. Pengesa e dytë është strukturore: Irani nuk është Kina.

Nuk ka një fuqi punëtore të madhe ose një ekonomi prodhuese të aftë për të thithur miliona njerëz. Është një ekonomi parazitare e bazuar në nxjerrjen e rentave të energjisë, më e ngjashme me Rusinë.

Nëse regjimi do të braktiste ideologjinë e tij pa përmirësuar konkretisht jetën e qytetarëve të tij, do të humbiste çdo gjurmë të fundit të legjitimitetit.

THREAD: Despite an internet shutdown, mass protests are continuing in Iran tonight. Follow this thread for verified videos.

A protester sprays "Long live the Shah" on a billboard in Punak Square, west Tehran.

Video: @Vahid

Location: https://t.co/dnm98q6LmV@GeoConfirmed https://t.co/2h0bvOfEvi pic.twitter.com/TF0lrDmNaH

— Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 9, 2026

Irani si Pakistani: pushteti i ushtrisë

Skenari i tretë, të cilin Sadjadpour e konsideron ndër më të besueshmit, është ai i Pakistanit: transformimi i Iranit në një shtet të dominuar nga ushtria, në të cilin trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kalojnë nga pushteti informal, në atë formal.

Që nga lufta Iran-Irak, IRGC është bërë shumë më tepër sesa një forcë e armatosur: ajo kontrollon sektorët kryesorë të ekonomisë, menaxhon trafikimin, median, infrastrukturën, programet bërthamore dhe rrjetet rajonale të milicisë.

Ashtu si në Pakistan, mund të lindë një situatë ku nuk është ushtria që i shërben shtetit, por shteti që i shërben ushtrisë.

Në këtë skenar, ushtria mund të lejojë që kaosi shoqëror të përkeqësohet, pastaj të paraqitet si “shpëtimtari i kombit”, duke justifikuar sundimin e saj në emër të unitetit kombëtar.

Megjithatë, për ta bërë këtë, do të duhej të braktiste ideologjinë klerikale dhe të rivendoste legjitimitetin në nacionalizmin iranian.

Edhe këtu, rezultatet mbeten të paqarta. Një udhëheqës ushtarak mund të jetë një Putin i ri iranian, ose një Al-Sisi iranian (i emëruar sipas gjeneral-diktatorit egjiptian): autoritar, por pragmatik dhe i gatshëm të arrijë një mirëkuptim me Perëndimin.

Në të dyja rastet, çështja bërthamore do të ishte qendrore: armët bërthamore si garanci mbijetese, ose heqja dorë në këmbim të njohjes ndërkombëtare.

Irani si Turqia: populizmi zgjedhor dhe autoritarizmi mazhoritar

Skenari i katërt është ai turk. Ky nuk është një tranzicion ushtarak apo teknokrat, por shfaqja e një udhëheqësi populist të legjitimuar nga vota, duke çmontuar gradualisht kontrollet dhe balancat institucionale nga brenda.

Që kjo të ndodhë në Iran, do të ishte e nevojshme një reformë radikale institucionale: heqja e Udhëheqësit Suprem dhe Këshillit të Kujdestarit, zvogëlimi i Pasdaranit dhe forcimi i parlamentit dhe qeverisë së zgjedhur.

Këto kushte janë joreale sot, por jo krejtësisht të paimagjinueshme në planin afatgjatë. Sadjadpour vëren se Irani ka një traditë të thellë populiste: nga Khomeini, te Ahmadinejadi, udhëheqës të aftë për të mobilizuar pakënaqësinë kundër elitave dhe fuqive të huaja duke premtuar rishpërndarje dhe drejtësi sociale.

Një “Erdogan iranian” i ardhshëm mund të kombinojë nacionalizmin, fenë dhe votën popullore, duke prodhuar autoritarizëm me mbështetje masive.

Ky skenar do të ishte i preferueshëm ndaj teokracisë ose sundimit ushtarak për shumë iranianë, por nuk do të garantonte demokraci të vërtetë liberale. Siç e demonstron Turqia, populizmi mund ta zbrazë demokracinë nga brenda.

Sadjadpour përfundon me një notë realizmi. Historia iraniane – siç mëson libri “1979” – pothuajse gjithmonë kundërshton parashikimet.

Por një gjë është e qartë: iranianët nuk po kërkojnë revolucione ideologjike ose kulte të reja personaliteti. Ata po kërkojnë “zendegi-e normale”, një jetë normale: dinjitet ekonomik, liri personale, një shtet që nuk kontrollon çdo aspekt të ekzistencës.

Irani ka të gjitha kredencialet për të qenë një vend i G20. Pyetja e vërtetë nuk është nëse do të vijë ndryshimi, por nëse, pas vjeshtës së errët dhe të përgjakshme të ajatollahëve, do të vijë më në fund një pranverë, apo thjesht një dimër tjetër.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati në shqip: Gazeta “Si”

The post Nëse ajatollahët rrëzohen vërtet këtë herë: 4 skenarë për të ardhmen e Iranit appeared first on Gazeta Si.

Mburrja e Donald Trump se do ta “drejtojë” Venezuelën dhe se paratë nga shitja e miliona fuçive nafte “do të kontrollohen nga unë, si President”, e ka shtyrë botën drejt një epoke të re gjeopolitike. Megjithatë, përdorimi i fuqisë ushtarake amerikane për të marrë kontrollin e naftës venezueliane nuk ngjan shumë me një hap drejt së ardhmes, por me një rikthim në të kaluarën.

Për qindra vjet, bota ka qenë e ndarë në sfera influence, ku konkurrenca për burime, nga erëzat dhe ari, te goma dhe nafta, çoi në kolonizimin e kombeve dhe përcaktimin e kufijve shtetërorë. Vetëm në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore, e drejta ndërkombëtare dhe rregullat e tregtisë globale arritën të vendosin një rend relativisht të qëndrueshëm. Sot, ky rend duket se po shpërbëhet dhe po kthehet drejt një epoke të vjetër, të karakterizuar nga imperializmi i burimeve.

“Papritur, shekulli i 19-të dhe periudha para dy luftërave botërore po dëgjohen gjithnjë e më fort, ndërsa bota largohet nga besimi te globalizimi, kufijtë e hapur dhe tregtia relativisht e lirë,” thotë Daniel Yergin, historian i energjisë dhe nënkryetar i S&P Global. “Kemi lënë pas epokën ku kishte besim themelor se tregjet do të funksiononin mirë dhe kemi hyrë në një fazë ku dora e dukshme e qeverive është shumë më e pranishme.”

Natyra ekstreme e veprimit amerikan, përfshirë rrëmbimin e jashtëzakonshëm të udhëheqësit të Venezuelës, Nicolás Maduro, ka pak precedentë të afërt. Megjithatë, ajo ka përqendruar vëmendjen globale mbi dy ndryshime thelbësore, por të ndërlidhura, në politikën e jashtme amerikane.

Ndryshimi i parë lidhet kryesisht me kapitalizmin shtetëror të Kinës, veçanërisht suksesin e saj në ndërtimin e një monopoli pothuajse të plotë mbi mineralet e rralla, të domosdoshme për industrinë e gjysmëpërçuesve dhe mbrojtjes, si dhe me pozicionin dominues në minerale si kobalti dhe nikeli, të nevojshme për tranzicionin energjetik.

Si reagim, Trump po kërkon të zgjerojë politikën industriale amerikane përtej kufijve, me qëllim sigurimin e aksesit të SHBA-së në energjinë dhe mineralet që nevojiten për të fuqizuar ekonominë, industrinë e mbrojtjes dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale.

Ndërgjegjësimi i ngadaltë në Uashington për ndjekjen e pamëshirshme të Kinës ndaj mineraleve strategjike mori, sipas Yergin, një “goditje elektrike” në prill të vitit të kaluar, kur Pekini, si kundërpërgjigje ndaj tarifave të Trump, vendosi kufizime mbi eksportin e tokave të rralla.

“Mendimi i vjetër për atë që unë e quaj ‘globalizim i lehtë’ po del gjithnjë e më shumë jashtë loje,” thotë Yergin. “Shtetet dhe qeveritë, përfshirë Shtetet e Bashkuara, po përqendrohen shumë më tepër te qëndrueshmëria, cënueshmëria dhe kontrolli.”

Ndryshimi i dytë në politikë është riafirmimi nga Trump i Doktrinës Monroe të vitit 1823, tashmë e quajtur me ironi “Doktrina Donroe”, cila fillimisht paralajmëronte Europën të qëndronte larg “oborrit” latino-amerikan të Uashingtonit. Strategjia amerikane e sigurisë kombëtare për vitin 2025 e riktheu këtë doktrinë, që e lidh ndikimin e SHBA-së në hemisferën perëndimore me kontrollin e burimeve natyrore.

Sipas strategjisë, hemisfera duhet të mbetet “e lirë nga ndërhyrja ose pronësia armiqësore e aseteve kyçe”. Duke iu referuar Alexander Hamilton-it, Sekretarit të parë të Thesarit të SHBA-së dhe një proteksionist i fortë, dokumenti thekson se “Shtetet e Bashkuara nuk duhet të varen kurrë nga ndonjë fuqi e jashtme për komponentët thelbësorë, nga lëndët e para te pjesët dhe produktet e gatshme, të nevojshme për mbrojtjen ose ekonominë kombëtare”.

Nuk është vetëm në Amerikën Latine ku ndihen efektet e ndjekjes agresive të burimeve nga Uashingtoni. Në prill të vitit të kaluar, administrata Trump nënshkroi një marrëveshje me Ukrainën për të krijuar një fond rindërtimi që do të merrte 50 për qind të të drejtave të fituara nga projektet e reja minerale dhe të naftës. Ideja është që, në mungesë të garancive të sigurisë, Uashingtoni të motivohet nga interesat tregtare për të mbrojtur Ukrainën nga agresioni i mundshëm rus në të ardhmen.

Republika Demokratike e Kongos gjithashtu ra dakord në dhjetor që t’u jepte kompanive amerikane akses preferencial në minerale, në këmbim të ndihmës së Uashingtonit për të ndërmjetësuar një marrëveshje të brishtë paqeje me Ruandën. Si pjesë e marrëveshjes, qeveria amerikane dhe tregtari zviceran Mercuria angazhuan secili deri në 1 miliard dollarë fonde të reja për projekte minerale në vend, i cili zotëron të paktën gjysmën e rezervave botërore të kobaltit dhe është prodhuesi më i madh i bakrit pas Kilit.

Peter Pham, i emëruar special i Trump për rajonin e Liqeneve të Mëdha në Afrikë, thotë se ideja është që një pjesë e mineraleve kongoleze të shkëputet nga zinxhiri i furnizimit kinez. Ai shton se kompanitë private kanë nevojë për këtë mbështetje nga Uashingtoni kur konkurrojnë drejtpërdrejt me rivalë të fuqishëm nga Kina ose shtetet e Gjirit, të cilët mund të mendojnë afatgjatë dhe të operojnë me humbje nëse është e nevojshme. “Ne nuk jemi gjithmonë në botën perfekte të Adam Smith-it,” thotë ai.

Komentet e fundit të Trump dhe këshilltarëve të tij sugjerojnë se përkufizimi i hemisferës perëndimore po zgjerohet. Trump ka kërcënuar se mund të marrë Groenlandën, një territor gjigant arktik nën kontrollin e Danimarkës, edhe me forcë nëse është e nevojshme. Përveç rëndësisë strategjike, veçanërisht me hapjen e rrugëve detare për shkak të ngrohjes globale, Groenlanda ka edhe rezerva premtuese mineralesh dhe tokash të rralla që SHBA-ja i konsideron jetike.

Daniel Drezner, profesor i politikës ndërkombëtare në Universitetin Tufts, thotë se një normë që u ruajt deri në aneksimin e Krimesë nga Rusia në vitin 2014 ishte ideja se “kufijtë nuk mund të ndryshohen me forcë”. “Kjo normë shpesh u shkel, dhe kritikët theksonin hipokrizinë e rendit liberal, si në rastin e pushtimit të Irakut në vitin 2003,” thotë ai. “Por tani kemi arritur në një pikë ku përjashtimet po e përmbytin rregullin.”

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, duke mbrojtur ndërhyrjen ushtarake në Venezuelë, e lidhi hapur kontrollin territorial me dominimin mbi burimet. “Ajo që nuk do të lejojmë është që industria e naftës në Venezuelë të kontrollohet nga armiqtë e Shteteve të Bashkuara,” tha ai. “Pse i duhet Kinës nafta e tyre? Pse i duhet Rusiëë? Pse i duhet Iranit? Kjo është hemisfera perëndimore. Këtu jetojmë ne.”

Pavarësisht referencave ndaj shekullit të 19-të, paralelizmat më të afërta me veprimet e Trump në Venezuelë janë Irani i vitit 1953 dhe Guatemala e vitit 1954. Në Iran, CIA, së bashku me shërbimin sekret britanik MI6, organizoi një grusht shteti për të rrëzuar kryeministrin Mohammad Mosaddegh, pasi ai guxoi të nacionalizonte interesat britanike të naftës. Në Guatemalë, CIA mbështeti një tjetër grusht shteti për të rrëzuar presidentin Jacobo Árbenz, pasi qeveria e tij nacionalizoi tokat e kompanisë amerikane United Fruit.

Përdorimi i forcës amerikane për të mbrojtur interesat tregtare në Venezuelë i ngjan këtyre ndërhyrjeve, edhe pse, ndryshe nga Mosaddegh dhe Árbenz, Maduro nuk ishte zgjedhur në mënyrë legjitime. Trump e paraqiti hapur ndërhyrjen si hakmarrje për konfiskimin e interesave amerikane të naftës gjatë presidencës së Hugo Chávez-it, i cili në vitin 2007 zgjeroi kontrollin shtetëror mbi fushat e naftës të operuara nga ConocoPhillips dhe ExxonMobil.

“Ne do të nxjerrim një sasi të jashtëzakonshme pasurie nga toka,” tha Trump në një konferencë për shtyp në Mar-a-Lago. “Ata na morën të gjitha të drejtat tona energjetike; na morën gjithë naftën… dhe ne e duam mbrapsht.”

Edhe pse SHBA ka fituar njëfarë kontrolli mbi naftën venezueliane, mbetet e paqartë se çfarë synon të bëjë konkretisht Trump me të. Ai ka inkurajuar kompanitë amerikane të naftës të investojnë miliarda dollarë në Venezuelë, e cila prodhon naftë të rëndë, të përshtatshme për disa rafineri amerikane.

Megjithatë, sektori i naftës në Venezuelë, i cili prodhonte gati 3.5 milionë fuçi në ditë në fund të viteve ’90, sot është një hije e vetvetes, me prodhim të rënë në rreth 800 mijë fuçi në ditë. Infrastruktura është në gjendje shokuese dhe analistët vlerësojnë se do të duhen të paktën pesë vite investimesh masive për të rikthyer prodhimin në nivele domethënëse. Për më tepër, nafta venezueliane nuk është aq e lirë për t’u nxjerrë sa ajo e Guajanës fqinje.

“Vlerësimi im i drejtpërdrejtë është se Marco Rubio donte largimin e Maduros dhe përdori naftën si pretekst,” thotë Drezner. “Trump mund të mendojë se gjithçka ka të bëjë me naftën, por ai gabon.”

Edhe Stephanie Junger-Moat, drejtuese e Karcsi Global, shpreh skepticizëm: “Nafta mund të ketë qenë një përfitim dytësor, narkotrafiku justifikimi, por kjo kishte të bënte me fuqinë amerikane dhe shumë pak me gjithçka tjetër.”

Ajo paralajmëron se konkurrenca me Kinën për burime në “oborrin” amerikan vetëm do të ashpërsohet. Kompanitë kineze kanë interesa të mëdha në naftë dhe minerale në Amerikën Latine, përfshirë “Trekëndëshin e Litiumit” dhe industrinë e bakrit dhe hekurit.

Strategjia amerikane po shtrihet edhe në Ukrainë dhe Afrikë, ku SHBA ka lidhur mbështetjen politike dhe të sigurisë me aksesin në minerale kritike, përfshirë kobaltin, bakrin dhe litiumin, në përpjekje për të shkëputur zinxhirët e furnizimit nga Kina.

“Zinxhirët e furnizimit nuk kanë më të bëjnë vetëm me efikasitetin,” përfundon Yergin. “Tani ata kanë të bëjnë drejtpërdrejt me politikën dhe sigurinë.”/FinancialTimes

The post Imperializmi i ri amerikan appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- 2026 do të jetë një vit kthese. Burimi më i madh i paqëndrueshmërisë globale nuk do të jetë Kina, Rusia, Irani apo ndonjë nga rreth 60 konfliktet që po ziejnë në mbarë planetin (më shumë se në çdo moment që nga Lufta e Dytë Botërore).

Do të jenë Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ky përfundim përshkon të gjithë raportin Top Risks 2026 të Eurasia Group. Vendi më i fuqishëm në botë dhe arkitekti i rendit global të pasluftës tani po e çmonton aktivisht atë rend, i udhëhequr nga një president që është më i përkushtuar – dhe më i aftë – për të riformatuar rolin ndërkombëtar të Amerikës sesa çdo paraardhës modern i tij.

Fundjava e kaluar ofroi një parashije të qartë të asaj se çfarë do të thotë kjo në praktikë. Pas muajsh presioni në rritje – sanksione, një dislokim masiv naval dhe një bllokadë të plotë të naftës – forcat speciale amerikane kapën sundimtarin venezuelian Nicolás Maduro në Karakas dhe e transportuan në Nju Jork për t’u përballur me akuza penale.

Një diktator i rrëzuar dhe i vënë para drejtësisë pa asnjë viktimë amerikane – ishte fitorja ushtarake më “e pastër” e presidentit Donald Trump deri tani.

Trump e ka quajtur tashmë qasjen e tij ndaj Hemisferës Perëndimore “Doktrina Donroe” – versioni i tij i doktrinës së shekullit XIX të presidentit James Monroe, që afirmonte primatin amerikan në kontinentet amerikane.

Por, ndryshe nga Monroe, i cili paralajmëronte fuqitë europiane të mos ndërhynin në “lagjen” e Amerikës, Trump po përdor presion ushtarak, shtrëngim ekonomik dhe larje hesapesh personale për ta nënshtruar rajonin ndaj vullnetit të tij. Dhe kjo është vetëm fillimi.

Kjo nuk është aspak izolacionizëm i tipit “America First”. Paralelisht, SHBA po përfshihet gjithnjë e më shumë – jo më pak – me Izraelin dhe me shtete të ndryshme të Gjirit. Gatishmëria e Trump për të goditur Iranin vitin e kaluar dhe për të ndërhyrë në politikën evropiane nuk përçon aspak idenë e tërheqjes strategjike.

As korniza e “sferave të influencës” nuk e shpjegon plotësisht atë që po bën. Ky koncept nënkupton një ndarje të botës mes fuqive rivale, secila duke qëndruar në “territorin” e vet. Por administrata e tij sapo i dërgoi Tajvanit paketën më të madhe ndonjëherë të armëve, dhe qëndrimi amerikan në Indo-Paqësor nuk tregon asnjë dëshirë për t’ia lënë Azinë Kinës.

Politika e jashtme e Trump nuk funksionon sipas boshtesh tradicionale si aleatë kundrejt kundërshtarëve, demokraci kundrejt autokracive apo konkurrencë strategjike kundrejt bashkëpunimit.

Një llogari shumë më e thjeshtë është në lojë: A mund t’i kundërpërgjigjesh mjaftueshëm fort për ta lënduar njeriun në krye? Nëse përgjigjja është jo dhe ke diçka që ai dëshiron, je shënjestër. Nëse përgjigjja është po, ndoshta mund të bësh një marrëveshje.

Në rastin e Venezuelës, Trump donte ta rrëzonte Maduron dhe nuk kishte asgjë që Maduro mund të bënte për ta ndalur. Ai nuk kishte aleatë të gatshëm për të vepruar, as një ushtri që mund të hakmerrej, as ndonjë levë ndikimi mbi diçka që Trump e konsideronte të rëndësishme. Kështu që u hoq nga pushteti.

Nuk ka rëndësi që e gjithë struktura e regjimit venezuelian mbetet e paprekur, apo që çdo tranzicion drejt një qeverie demokratike stabile do të jetë i ndërlikuar, i kontestuar dhe kryesisht në dorën e vetë Venezuelës për ta menaxhuar – ose keqmenaxhuar.

Trump është i kënaqur që Venezuela të vazhdojë të drejtohet nga i njëjti regjim represiv, për sa kohë që ai i bindet urdhrave të tij (madje, ai e zgjodhi këtë skenar përpara një qeverie të udhëhequr nga opozita). Kërcënimi i heshtur “ose ndryshe” duket se po funksionon deri tani.

Trump sapo ka njoftuar se autoritetet “e reja” të Venezuelës do t’i dorëzojnë SHBA-së 30–50 milionë fuçi nafte, me të ardhurat “të kontrolluara nga unë, si president”. Për më tepër, çdo sukses i mëtejshëm në Venezuelë – sado i kufizuar të jetë – do ta inkurajojë Trumpin të dyfishojë këtë qasje dhe të shkojë më tej, qoftë në Kubë, Kolumbi, Nikaragua, Meksikë apo edhe Groenlandë.

Në skajin tjetër të spektrit është Kina. Kur Trump rriti tarifat vitin e kaluar, Kina u kundërpërgjigj me kufizime eksporti për mineralet e rralla dhe elementët kritikë – përbërës thelbësorë për një gamë të gjerë produktesh civile dhe ushtarake të shekullit XXI. Me dobësitë amerikane të ekspozuara, Trump u detyrua të tërhiqej.

Tani ai synon të sigurojë një marrëveshje me çdo kusht.

Ajo me të cilën po përballemi nuk është një strategji e madhe, por ligji i xhunglës.

Amerika po ushtron pushtetin e saj në mënyrë të njëanshme, kudo që Trump mendon se mund t’ia dalë pa pasoja, e shkëputur nga normat, proceset burokratike, strukturat e aleancave dhe institucionet shumëpalëshe që dikur i jepnin legjitimitet udhëheqjes amerikane.

Ndërsa kufizimet shtohen diku tjetër – votues të zemëruar për koston e jetesës përpara zgjedhjeve të mesmandatit, për shembull, dhe tkurrje e levave tregtare amerikane – Trump është i etur të çimentojë trashëgiminë e tij. Gatishmëria e tij për të marrë rreziqe në fushën e sigurisë, ku mbetet relativisht i pakufizuar, vetëm sa do të rritet.

Hemisfera Perëndimore rezulton të jetë një habitat veçanërisht i pasur me “pre”, ku SHBA ka avantazh asimetrik që askush nuk mund ta kundërshtojë. Trump mund të shënojë fitore të lehta me kosto minimale dhe rezistencë të pakët.

Por qasja e Trump nuk kufizohet vetëm në fqinjësinë e afërt të Amerikës. Nëse nuk ishte tashmë e qartë, kërcënimet e administratës ndaj Groenlandës tregojnë se edhe Europa është në shënjestër. Tre ekonomitë më të mëdha të kontinentit – Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania – e nisën vitin e ri me qeveri të dobëta, jopopullore dhe të rrethuara nga populistë brenda vendit.

Me Rusinë në prag, administrata Trump po mbështet hapur parti të ekstremit të djathtë që do ta fragmentonin edhe më tej kontinentin. Nëse evropianët nuk gjejnë shpejt mënyra për të fituar levë ndikimi dhe për të vendosur kosto që Trump i merr seriozisht, ata do të ndiejnë të njëjtin presion që ai po ushtron në Hemisferën Perëndimore.

Për shumicën e vendeve, reagimi ndaj një SHBA-je të paparashikueshme, të pasigurt dhe të rrezikshme është tani një prioritet urgjent. Disa do të dështojnë, disa do të kenë sukses. Për Evropën mund të jetë tashmë tepër vonë për t’u përshtatur, por Kina ndodhet në një pozicion më të fortë, e kënaqur të lejojë rivalin e saj kryesor të dëmtojë vetveten. Presidenti kinez Xi Jinping mund ta përballojë lojën afatgjatë. Ai do të jetë në pushtet edhe shumë kohë pas përfundimit të mandatit të Trump në vitin 2029.

Dëmi ndaj vetë fuqisë amerikane do të zgjasë përtej kësaj administrate. Aleancat, partneritetet dhe besueshmëria nuk janë thjesht “shtesa luksi”. Ato janë shumëfishues force, që i japin SHBA-së ndikim që fuqia e zhveshur ushtarake dhe ekonomike nuk mund ta mbajë e vetme.

Trump po e shpenzon me shpejtësi këtë trashëgimi, duke e trajtuar si pengesë dhe jo si aset. Ai qeveris sikur fuqia amerikane të ekzistojë jashtë kohës dhe sikur bota të mund të riformësohet me forcë, pa pasoja afatgjata.

Por aleancat që ai po shkatërron nuk do të rindërtohen automatikisht kur presidenti i ardhshëm të marrë detyrën. Besueshmëria e humbur e Amerikës do të kërkojë një brez të tërë për t’u rindërtuar – nëse mund të rindërtohet ndonjëherë.

Pikërisht për këtë arsye 2026 është një vit kthese: jo sepse e dimë se si do të përfundojnë gjërat, por sepse tashmë po shohim se çfarë ndodh kur vendi që shkroi rregullat vendos se nuk dëshiron më të luajë sipas tyre.

Burimi: Project Syndicate/Përshtati Gazeta Si

The post Rregullat e ‘xhunglës’ së Trumpit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Të martën, i ashtuquajturi “Koalicioni i të Gatshmëve”, i përbërë kryesisht nga liderë europianë, u mblodh në Paris me përfaqësues të presidentit amerikan Donald Trump, në përpjekje për të bërë përparim drejt një marrëveshjeje të qëndrueshme paqeje për Ukrainën.

Me presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky, që këmbëngul se një plan për t’i dhënë fund luftës me Rusinë është “90% gati”, askush në atë sallë nuk donte të rrezikonte largimin e amerikanëve nga procesi.

Por mbi atë takim madhështor dhe plot shkëlqim në Paris rëndonte një elefant i madh në formë Groenlande.

Groenlanda është ishulli më i madh në botë – gjashtë herë më i madh se Gjermania. Ndodhet në Arktik, por është territor autonom i Danimarkës.

Dhe Donald Trump këmbëngul se e dëshiron atë; se i nevojitet për sigurinë kombëtare të SHBA-së.

Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, ishte e pranishme në takimin e Parisit. Ajo është një aleate kyçe e BE-së për shumë nga liderët e pranishëm, si dhe një aleate e rëndësishme e NATO-s për Mbretërinë e Bashkuar.

Asnjë nga këto vende nuk dëshiron të rrezikojë përplasjen me Donald Trump, por me rritjen e temperaturës politike si në Uashington ashtu edhe në Kopenhagë, gjashtë fuqi të mëdha europiane – përfshirë Britaninë e Madhe, Francën dhe Gjermaninë – nxorën një deklaratë të përbashkët në margjinat e bisedimeve për Ukrainën.

Ato deklaruan se siguria në Arktik duhet të garantohet kolektivisht, në bashkëpunim me aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe se vetëm Danimarka dhe Grenlanda kanë të drejtën të vendosin për çështjet që lidhen me Grenlandën.

Por a mjaftonte kjo për të frenuar ambiciet e Trumpit?

Përgjigjja erdhi brenda pak orësh: Jo.

Shtëpia e Bardhë publikoi deklaratën e saj, ku thuhej se po “diskutohen një sërë opsionesh” për të siguruar Grenlandën – të gjitha njëanshme, përfshirë blerjen e ishullit.

Në mënyrë shqetësuese për liderët europianë, komunikata e Shtëpisë së Bardhë, e shpërndarë nga zëdhënësja Karoline Leavitt, theksonte se “përdorimi i ushtrisë amerikane është gjithmonë një opsion në dispozicion të Komandantit të Përgjithshëm”.

Nuk është hera e parë që Trump shpreh dëshirën për Grenlandën, por sidomos gjatë mandatit të tij të parë, shumë në Europë – pas dyerve të mbyllura – talleshin me këtë ide.

Pas ndërhyrjes së diskutueshme ushtarake të administratës Trump në Venezuelë gjatë fundjavës, askush nuk po qesh më.

Europa rrezikon të shkelet nën këmbë

Kryeministrja daneze tha se qëllimet e Trumpit për Grenlandën duhet të merren seriozisht dhe liderët u larguan nga takimi për Ukrainën thellësisht të shqetësuar.

Ironia është e madhe: shumë liderë europianë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen të angazhojnë administratën Trump për të mbrojtur sovranitetin e një vendi europian (Ukrainës) nga ambiciet territoriale agresive të një fuqie të jashtme (Rusia), ndërkohë që SHBA sapo ka ndërhyrë ushtarakisht në Venezuelë, duke arrestuar presidentin e saj, dhe vazhdon të kërcënojë hapur sovranitetin e një tjetër vendi europian (Danimarkës).

Situata bëhet edhe më e rëndë nga fakti se Danimarka dhe SHBA janë të dyja anëtare të NATO-s.

Sipas Kopenhagës, ato janë aleate jashtëzakonisht të afërta. Ose të paktën, kanë qenë.

Danimarka thotë se nëse administrata Trump e merr Grenlandën në mënyrë të njëanshme, kjo do të shënonte fundin e aleancës transatlantike të mbrojtjes, mbi të cilën Europa është mbështetur që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.

Trump, për të qenë të sinqertë, nuk ka qenë kurrë një adhurues i madh i NATO-s.

Kopenhaga ka tentuar të angazhohet me administratën Trump për Grenlandën.

Sipas një marrëveshjeje dypalëshe, SHBA tashmë ka një bazë ushtarake në Grenlandë, e ngritur në fillim të Luftës së Ftohtë. Numri i personelit amerikan aty është ulur nga rreth 10 mijë në kulmin e Luftës së Ftohtë, në rreth 200 sot, dhe prej vitesh SHBA është akuzuar se ka neglizhuar sigurinë e Arktikut – deri tani.

Nga ana e saj, Danimarka ka premtuar së fundmi një investim prej 4 miliardë dollarësh në mbrojtjen e Grenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.

Por administrata Trump nuk ka treguar interes për të biseduar me danezët.

Të dielën, Trump këmbënguli se Grenlanda është “jashtëzakonisht strategjike”, duke pretenduar se ajo është “e mbushur me anije ruse dhe kineze”, dhe se SHBA ka nevojë për të nga pikëpamja e sigurisë kombëtare, sepse “Danimarka nuk është në gjendje ta mbrojë”.

Danimarka e hedh poshtë këtë pretendim.

Një zyrtar i BE-së, duke folur në kushte anonimiteti, më tha:
“Kjo situatë ka theksuar edhe një herë dobësinë themelore të Europës përballë Trumpit.”

Ndërsa fqinjët nordikë të Danimarkës u nxituan menjëherë ta mbështesnin verbalisht pas komenteve të Trumpit, fillimisht pati një heshtje të plotë nga “treshja e madhe” europiane: Londra, Parisi dhe Berlini.

Më vonë, kryeministri britanik Sir Keir Starmer deklaroi se vetëm Danimarka dhe Grenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishullit. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur më parë qëndrime të ngjashme. Emmanuel Macron vizitoi Grenlandën në dhjetor, në shenjë solidariteti me Kopenhagenën.

Por kritika e drejtpërdrejtë ndaj SHBA-së mungoi dukshëm nga deklarata e përbashkët.

“Një deklaratë e përbashkët nga të 27 vendet e BE-së, plus Britania si aleate e NATO-s, do të kishte dërguar një mesazh shumë të fortë në Uashington,” më tha Camille Grande nga Këshilli Europian për Marrëdhëniet me Jashtë.

Por vetëm gjashtë aleatë europianë të Danimarkës dolën me një deklaratë të tillë.

Dhe këtu qëndron thelbi i problemit: stili i drejtpërdrejtë – disa do ta quanin bullizues – i Trumpit, i ka bërë liderët europianë jashtëzakonisht nervozë.

Ata kanë zgjedhur zakonisht ta “menaxhojnë” presidentin amerikan, për të ruajtur marrëdhëniet dypalëshe, në vend që të përballen me të hapur, individualisht apo kolektivisht, nga frika e pasojave.

Në botën e re të politikës së fuqive të mëdha, ku dominojnë SHBA, Kina, Rusia dhe India, Europa duket më së shumti si një spektatore, me rrezikun të shkelet nën këmbë.

Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktivë. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.

Nervozizmi i thellë në Europë tani është i dukshëm.

Fuqitë e mëdha europiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?

“Askush nuk do të luftojë ushtarakisht kundër Shteteve të Bashkuara për të ardhmen e Groenlandës”, tha zëvendësshefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, i cili tingëllonte i sigurt, në një intervistë me CNN të hënën.

Trump i bindi të gjithë aleatët e NATO-s – përveç Spanjës – verën e kaluar që të angazhoheshin për të rritur masivisht shpenzimet për mbrojtjen e tyre.

Por Europa është ende shumë e varur nga SHBA-ja në shumë fusha, duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës, komandën dhe kontrollin dhe aftësitë ajrore. Uashingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë.

Persona të brendshëm në NATO thonë se, tani për tani, edhe në takimet me dyer të mbyllura, shtetet anëtare europiane të aleancës mezi arrijnë të mendojnë se çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në Groenlandë.

Burimi: BBC/Përshtati Gazeta Si

The post Groenlanda si provë force- A janë gati NATO dhe BE t’i thonë ‘jo’ Trumpit? appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Nga “Marco i vogël” në “sekretar për gjithçka” dhe tani, madje edhe një lloj “nën-mbreti” (në emër të Trump) i Venezuelës: ngritja e Marco Rubios brenda sistemit të pushtetit të Trump nuk pushon kurrë së mahnituri.

Dhjetë vjet më parë, rreth kësaj kohe, të dy, duke luftuar për kandidimin presidencial republikan të vitit 2016, shkëmbyen akuza të ashpra dhe madje edhe fyerje.

Marco, të cilin Donald Trump e quajti të vogël, të djersitur, madje edhe një robot, tërhoqi kandidaturën e tij pas tre muajsh humbjeje në zgjedhjet paraprake.

Por gjatë viteve në Mar-a-Lago, “Donald” filloi ta vlerësonte Rubion dhe t’i besonte atij deri në atë pikë sa e zgjodhi atë si Sekretar Shteti.

Jo vetëm kaq: Rubio mori gjithashtu drejtimin e USAID-it, Agjencisë Ndërkombëtare të Zhvillimit, e cila më pas u shfuqizua në mënyrë efektive nga “Doge” i Elon Musk. Dhe, disa muaj më vonë, Trump e emëroi atë edhe Këshilltar të Sigurisë Kombëtare.

Një rol i dyfishtë, në Ministrinë e Jashtme (ai i kalon mëngjeset atje kur nuk është duke udhëtuar) dhe në Shtëpinë e Bardhë (ku shkon pasditeve në një zyrë midis atyre të Zëvendëspresidentit J.D. Vance dhe Shefes së Shtabit Susie Ëiles, shumë pranë Zyrës Ovale): një përqendrim pushteti mbi politikën e jashtme që ka vetëm një precedent në historinë amerikane, Henry Kissinger.

Dhe Trump nuk u ndal me kaq: sapo mbërriti në Shtëpinë e Bardhë, ai e emëroi  Rubion edhe Arkivist të Shteteve të Bashkuara.

Domethënë, kreun e Arkivave të Shtetit, një pozicion që më parë mbahej nga zyrtarë të karrierës, por që presidenti e konsideron strategjik: arkivat ruajnë të gjitha dokumentet, nga Deklarata e Pavarësisë të shekullit të 18-të, deri te të gjitha të dhënat publike, duke përfshirë ato që lidhen me zgjedhjet e Kongresit dhe ato presidenciale.

Çështje të ndjeshme në sytë e “Donald”. Kjo është arsyeja pse kanë filluar ta quajnë Rubion “sekretarin e gjithçkaje”.

Një politikan i aftë, por i paskrupullt (ai e filloi karrierën e tij senatorale duke u prezantuar para votuesve të Floridës si djali i të dy emigrantëve kubanë që ishin viktima të regjimit të Kastros, por më pas, “Ëashington Post” zbuloi se prindërit e tij u larguan nga Kuba në vitin 1956, tre vjet para revolucionit të Fidelit), Marco arriti një mrekulli të dyfishtë politike.

Një “skifter” i së djathtës tradicionale, një radikal i Tea Party në epokën e Obamës, por edhe një ndërhyrës në konflikte nën ndikimin e neokonservatorëve të Bushit, Rubio e rifokusoi vizionin e tij ideologjik përgjatë linjave populiste dhe “Amerika e Para”.

Së dyti, pavarësisht se vepronte si një besnik i Trumpit, Rubio u shfaq para Kongresit (përfshirë demokratët) dhe madje edhe para aleatëve evropianë të alarmuar nga qëndrimet armiqësore të Shtëpisë së Bardhë, si fytyra mendjehapur e Trumpizmit, më respektuesi i Parlamentit dhe rregullave demokratike: Senati votoi për të ratifikuar nominimin e tij për Sekretar Shteti me një votë elokuente 99-0.

Përqafimi i tij i lëvizjeve më të dyshimta të presidentit – nga mbështetja e idesë së Trump për transformimin e Gazës në një lloj Riviere turistike, deri te “eksporti” i emigrantëve të ndaluar në burgjet e El Salvadorit, të cilin ai e negocioi me presidentin Bukele – deri më tani kishte shkaktuar zhgënjim, por pa i rishikuar rrënjësisht pikëpamjet e tij.

Ai u detyrua të ndiqte Trumpin në dëshirën e tij për të pohuar supremacinë e SHBA-ve mbi të gjithë Hemisferën Perëndimore.

Por me ndërhyrjen e tij në Venezuelë dhe, disa javë më parë, ndërhyrjen e tij kundër Bashkimit Evropian, rregullat e të cilit mbi përdorimin e teknologjive digjitale dhe inteligjencës artificiale, ai i quajti “një ndërhyrje e tepërt ekstraterritoriale nga censorët e huaj që shkel sovranitetin e SHBA-ve”, e sanksionuar duke u ndaluar zyrtarëve dhe një ish-komisioneri të BE-së të hyjnë në Shtetet e Bashkuara, imazhi i Rubios po dëmtohet gjithnjë e më shumë nga radikalizmi i Trump.

Marco, një armik i betuar i marksistëve latino-amerikanë prej kohësh, padyshim që e mbështeti me bindje përmbysjen e regjimit të Maduros dhe tani po kërcënon edhe qeverinë kubaneze.

Por ai po përmbahet nga shtytja e Trump për të marrë rolin e “zëvendës-mbretit”: ai e justifikon anashkalimin e Kongresit duke thënë se Shtëpia e Bardhë tani ka “një president që vepron”.

Për më tepër, qeverisja direkte e Karakasit është një rrezik i madh nëse gjërat shkojnë keq, si në Irak: Trump, i cili e nxit, do të ishte gati ta fajësonte atë për dështimin nesër.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”

The post Ngritja e Marco Rubios, ‘super-sekretari’ që tani po ngurron (nga frika se mos digjet) appeared first on Gazeta Si.

Çështja penale ndaj ish-udhëheqësit të rrëzuar të Venezuelës, Nicolás Maduro, nuk ka arritur të ecë përpara gjatë gjashtë viteve të fundit.

Tani që kapja e tij dhe paraqitja e parë në gjykatën federale të Manhatanit kanë ndodhur, arritja deri te gjyqi mund të zgjasë edhe shumë vite të tjera, duke u shoqëruar me beteja të pazakonta politike dhe ligjore.

Çështja penale kundër Maduro-s është jashtëzakonisht komplekse nga pikëpamja ligjore, për shkak të rolit të tij të mëparshëm si udhëheqës i Venezuelës, natyrës dramatike të provimit të një komploti ndërkombëtar narko-terrorist, si dhe implikimeve më të gjera për sigurinë kombëtare dhe politikën e jashtme. Për këto arsye, mbrojtja e tij mund të përpiqet të përdorë disa strategji të ndryshme për ta bllokuar çështjen para se ajo të shkojë në gjyq.

Maduro u deklarua i pafajshëm të hënën për akuzat e komplotit për narko-terrorizëm, komplotit për importim kokaine, posedimit të armëve dhe pajisjeve shkatërruese.

“Jo se nuk do të negociojë, por fillimisht do të përpiqet të shtypë disa butona,” tha Dick Gregorie, një ish-prokuror federal me bazë në Miami, i cili ka ndjekur nga afër mbulimin mediatik të paraqitjes së parë të Maduro-s në gjykatë.

Gregorie ka punuar pothuajse 40 vite më parë në aktakuzën dhe gjyqin e Manuel Noriega-s së Panamasë, duke u bërë një nga prokurorët e paktë që kanë arritur të gjykojnë me sukses një të arratisur të huaj që pretendonte se ishte kryetar shteti.

Rasti Noriega ka disa ngjashmëri me atë të Maduro-s, veçanërisht për shkak se është shumë e rrallë që SHBA të ndërhyjë ushtarakisht në një vend të huaj dhe të rrëmbejë me forcë një udhëheqës politik.

Avokatët që përfaqësojnë Maduro-n dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, e cila gjithashtu u deklarua e pafajshme për akuza të lidhura me drogën dhe armët, ka shumë gjasa të argumentojnë se ata janë kapur në mënyrë të paligjshme. Në gjykatë, Maduro deklaroi se ishte “rrëmbyer” nga ushtria amerikane.

Avokatët e tij pritet gjithashtu të përplasen me Departamentin e Drejtësisë lidhur me provat e çështjes, aksesin që mbrojtja mund të ketë në materiale që mund t’i ndihmojnë, si dhe përdorimin e informacionit të mbrojtur të sigurisë kombëtare në një gjyq të mundshëm.

Procesi gjyqësor për menaxhimin e informacionit të klasifikuar, i mbikëqyrur nga gjykata, mund të shtojë muaj të tërë edhe në një çështje të thjeshtë. Në disa raste, të pandehurit përpiqen të detyrojnë ekspozimin e informacionit të ndjeshëm, me shpresën se qeveria federale do të heqë dorë nga ndjekja penale, një taktikë e njohur si “graymail”.

Provat e mbledhura deri tani dhe planet për ta çuar çështjen drejt gjyqit pritet të diskutohen në paraqitjen e radhës së Maduro-s në gjykatë në Manhatan, e planifikuar për muajin mars.

Një argument mbi imunitetin

Maduro ka shumë gjasa të përpiqet të përdorë pozicionin e tij në qeverinë venezueliane për të pretenduar se gëzon imunitet si udhëheqës i huaj.

Në gjykatë, Maduro i tha gjyqtarit se ai ishte “ende president” i Venezuelës. Bashkëshortja e tij, në mënyrë të ngjashme, e quajti veten “Zonja e Parë e Venezuelës”.

Gregorie kujtoi se sa të ashpra ishin betejat ligjore mbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti në rastin Noriega. Të njëjtat çështje u ngritën edhe në një gjyq për ryshfet ndaj një udhëheqësi politik që pretendonte se ishte kryetar shteti i Ishujve Turks dhe Caicos, një çështje tjetër që Gregorie e ka ndjekur në Miami dekada më parë.

“Është mjaft e qartë: për të përfituar imunitet si kryetar shteti, duhet të jesh udhëheqës i njohur diplomatikisht,” tha Gregorie. Edhe studiues të tjerë të ligjit mbajnë të njëjtin qëndrim, duke theksuar se njohjet diplomatike të Departamentit të Shtetit të SHBA janë praktikisht vendimtare.

SHBA ka deklaruar që nga viti 2024 se Maduro ishte një udhëheqës i paligjshëm i Venezuelës dhe ka njohur opozitën si presidente të zgjedhur. Megjithatë, çështja se kush e drejtonte vendin do të duhej të interpretohej nga sistemi gjyqësor amerikan, potencialisht deri në Gjykatën e Lartë.

Noriega humbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti dhe diplomatik në vitin 1990. Ai u dënua në vitin 1991 për importim kokaine dhe u dënua me 40 vite burg.

Po ashtu, Norman Saunders, kryeministër i Ishujve Turks dhe Caicos në vitet 1980, nuk u konsiderua kryetar shteti. Në atë kohë, si territor britanik, kryetare shteti ishte Mbretëresha.

A do të ketë dëshmitarë bashkëpunues?

Një pyetje që mbetet pezull është se sa i vendosur është Departamenti i Drejtësisë për ta çuar Maduro-n deri në gjyq.

Nxjerrja e tij nga vendi e bën këtë më të lehtë në një aspekt kyç: mund të sjellë dëshmitarë të rinj.

Gina Parlovecchio, partnere në fushën e krimeve financiare dhe ish-prokurore kryesore në çështjen kundër Joaquín “El Chapo” Guzmán, tha se ka gjasa që disa bashkëpunëtorë tashmë kanë ndihmuar Prokurorinë e Distriktit Jugor të Nju Jorkut për të ndërtuar çështjen kundër Maduro-s.

Kjo zyrë ka ndjekur më parë penalisht persona të lidhur me Maduro-n, përfshirë nipërit e bashkëshortes së tij, Cilia Flores. Qeveria federale gjithashtu monitoron nga afër pesë organizatat terroriste të huaja të përmendura në aktakuzë si pjesëmarrëse në skemën e trafikut të drogës nga Venezuela drejt SHBA.

Megjithatë, paraqitja e dëshmitarëve bashkëpunues në gjyq mbetet një sfidë.

Gregorie përshkroi se si një dëshmitar vdiq në një aksident të dyshimtë automobilistik disa ditë para se të dëshmonte kundër një bashkë-të pandehuri të Noriega-s. Ai përmendi gjithashtu vrasjen e informatorit të DEA-s, Barry Seal, nga një vrasës me pagesë i një karteli droge në Luiziana në vitet 1980.

“Ai u vra para se të fillonte gjyqi. Kishte incidente të tilla që të bënin të shqetësoheshe,” tha Gregorie. “Një dëshmitar kishte dokumente që unë i kërkoja, dhe ato dokumente u zhdukën.”

Dëshmitarë të tjerë në çështjen Noriega hynë në programin e mbrojtjes së dëshmitarëve, duke hequr dorë nga identitetet e tyre dhe duke marrë identitete të reja në qytete të përcaktuara nga qeveria federale.

“Kjo është padyshim një fushë shumë e dhunshme,” shtoi prokurori i pensionuar.

Michael Nadler, një tjetër ish-prokuror federal që ka ndjekur çështje kundër zyrtarëve të lartë venezuelianë, tha se rastet e komplotit për trafik droge janë më të vështira për t’u provuar, sepse varen shumë nga dëshmitarë brenda botës së trafikut të drogës, ndryshe nga rastet e ryshfetit ndërkombëtar ku ndiqet rrjedha e parave.

Nadler kishte punuar në aktakuzën për pastrim parash ndaj Alex Saab, një tjetër zyrtar i lartë venezuelian, i cili u lirua në vitin 2023 në një shkëmbim të burgosurish dhe u kthye në Venezuelë për të punuar sërish në qeverinë e Maduro-s.

“Duhet të kesh dikë në dhomë me të që të thotë se ai e dinte, e lejoi, ose bëri diçka më tepër,” tha Nadler për provimin e një rasti trafiku droge.

Megjithëse aktakuza ndaj Maduro-s nuk është aq e detajuar në transaksione sa disa çështje të tjera për trafik droge dhe pastrim parash, prokurorët kanë përfshirë disa episode konkrete që sugjerojnë se kanë informacione nga dëshmitarë me akses të afërt te ai.

Në një prej këtyre episodeve, prokurorët pretendojnë se Maduro u tha trafikantëve të tjerë se nuk duhej të kishin dërguar më shumë se një ton kokainë në një fluturim komercial në vitin 2013 që u ul në Paris dhe u sekuestrua nga autoritetet franceze.

Këto momente lidhen me pesë organizata narco-terroriste: FARC dhe ELN në Kolumbi; Kartelin Sinaloa dhe Zetas në Amerikën Qendrore dhe Meksikë; si dhe Tren de Aragua, që ndihmon në transportimin e kokainës nga Venezuela.

“E lexova pothuajse si një përmbledhje të goditjeve më të mëdha,” tha Parlovecchio.

Disa ish-prokurorë thonë se Departamenti i Drejtësisë do ta kishte ndjekur penalisht dhe kapur Maduro-n vetëm nëse besonte se çështja ishte mjaft e fortë.

Disa besojnë gjithashtu se ish-udhëheqësi mund të dëshirojë të përballet me një juri.

“Mendoj se ata e presin një gjyq,” tha Parlovecchio, duke përmendur se nipërit e Flores u dënuan nga një juri në vitin 2016. “Këto raste të nivelit të lartë shpesh shkojnë në gjyq, sidomos kur i pandehuri nuk ka asgjë për të humbur.”

Akuzat ndaj Maduro-s janë shumë të rënda dhe mund të sjellin dënim me burgim të përjetshëm për komplotin, si dhe dekada të tjera burg për shkeljet që lidhen me armët.

Ajo përmendi gjithashtu çështjen e El Chapo-s, i cili u gjykua, u dënua dhe sot ndodhet në burgun Supermax në Kolorado, duke vuajtur dënim të përjetshëm plus 30 vite për posedim mitralozi.

Marrëveshje apo gjyq?

Megjithatë, mbetet pyetja nëse qeveria amerikane do të ishte e hapur për një marrëveshje me udhëheqësin e kapur.

Shumica dërrmuese e çështjeve penale federale përfundojnë me pranimin e fajësisë nga të pandehurit, qoftë përmes marrëveshjeve apo për të shmangur gjyqin.

Një marrëveshje ligjore dhe gjeopolitike që përfshin Venezuelën mund të lindë në çdo moment, veçanërisht nëse ndryshon situata e politikës së jashtme ose nëse çështja zgjatet përtej presidencës Trump.

Megjithatë, Gregorie tha se ndjekja penale për trafik droge ndaj një udhëheqësi të huaj zakonisht shkon drejt gjyqit, për shkak të përpjekjes së madhe që kërkon ngritja e çështjes dhe kapja e të pandehurit.

“Ne gjithmonë po e shtynim çështjen drejt gjyqit, dhe nëse e aktakuzoja, synimi ishte ta gjykoja,” tha ai për rastin Noriega.

Avokati i mbrojtjes së Maduro-s, Barry Pollack, një specialist i sigurisë kombëtare dhe krimeve financiare nga Uashingtoni, refuzoi të komentojë për këtë histori.

Pollack ka përvojë me çështje të profilit të lartë me ngarkesë politike, duke përfshirë edhe zgjidhjen e çështjes penale ndaj Julian Assange./CNN

The post Ja skenarët që mund të lirojnë Maduron appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Rajoni i mbuluar me akull po merr gjithnjë e më shumë rëndësi gjeostrategjike. Një ditë pas operacionit që çoi në arrestimin e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro dhe pas njoftimit tronditës për dëshirën për të “marrë kontrollin” e Venezuelës, derisa të ketë një tranzicion të rregullt, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se vendi i tij ka nevojë për Groenlandën, një deklaratë që ka shkaktuar reagimin e kryeministres daneze, Mette Frederiksen.

1) Kur shprehu Trump interes për herë të parë për Groenlandën?

Gjatë mandatit të tij të parë në detyrë në verën e vitit 2019, Presidenti i SHBA-ve, Trump, deklaroi dëshirën e tij për të blerë Groenlandën nga Danimarka, duke specifikuar se nuk ishte një përparësi, por një ide që ai po e shqyrtonte.

Kopenhageni dhe Nuuk u përgjigjën me zemërim se ishulli nuk ishte në shitje. Kryeministrja Mette Frederiksen e quajti atë “një diskutim absurd”.

Trump nuk e vlerësoi këtë koment dhe anuloi vizitën e tij shtetërore të planifikuar në Kopenhagen në shtator. “Bazuar në deklaratën e Kryeministres Mette Frederiksen se ajo nuk ka interes të diskutojë blerjen e Groenlandës, unë do ta shtyj takimin tonë të planifikuar për dy javë”, shkroi Trump në Twitter (ai nuk ishte ende X në atë kohë).

2) Pse Trump e donte Groenlandën në vitin 2019?

Në atë kohë, Trump u përpoq ta lidhte idenë e blerjes së ishullit Arktik nga SHBA-të me ekspertizën e tij profesionale, duke deklaruar – siç kujton “The Guardian” – se do të ishte “në thelb një marrëveshje e madhe pasurish të patundshme”.

Megjithatë, ai theksoi gjithashtu se Groenlanda është “strategjikisht interesante”. Ai theksoi gjithashtu se SHBA-të “janë një aleat i shkëlqyer me Danimarkën; ne e mbrojmë atë siç mbrojmë pjesën më të madhe të botës”.

3) Kur e përmendi përsëri Trump ishullin?

Interesi për ishullin Arktik është rritur ndjeshëm në mandatin e tij të dytë. Më 22 dhjetor, Trump emëroi Guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar special për Groenlandën.

Këtë herë, qëndrimi i administratës amerikane ndaj ishullit ka qenë shumë më i vendosur që nga fillimi. Në fund të vitit 2024, ndërsa presidenti i zgjedhur Trump rinovoi pretendimet e tij për Groenlandën dhe, sapo erdhi në Shtëpinë e Bardhë, nuk e përjashtoi përdorimin e forcës për të pushtuar ishullin, pavarësisht se Danimarka, dhe për këtë arsye Groenlanda, janë anëtare të NATO-s.

Ishulli Arktik, me nëntokën e tij të pasur me metale të rralla, mban një zonë strategjike tampon midis Shteteve të Bashkuara dhe asaj që Uashingtoni i sheh si kundërshtarët e tij kryesorë në zonë: Kinën dhe Rusinë.

Për vite me radhë, fuqitë e mëdha kanë garuar për të pushtuar burimet e Arktikut dhe për të kontrolluar korridoret e reja veriore të transportit detar që hapen me shkrirjen e akullit.

4) Pse Trump këmbëngul për Groenlandën?

Pas bastisjes në Venezuelë, presidenti amerikan, duke folur për The Atlantic gjatë fundjavës, shpjegoi se Shtetet e Bashkuara “kanë absolutisht nevojë për Groenlandën”.

Më pas ai u tha gazetarëve në Air Force One se “Groenlanda është e mbushur me anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojë për Groenlandën, nga një perspektivë e sigurisë kombëtare, dhe Danimarka nuk do të jetë në gjendje ta bëjë këtë, ju siguroj”.

5) Cila është prania amerikane në ishullin danez?

Që nga viti 1951, ka pasur një marrëveshje të përhershme mbrojtjeje midis Shteteve të Bashkuara dhe Danimarkës, e cila u ka lejuar amerikanëve të mbajnë një prani në ishull gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Aktualisht, ka afërsisht 200 ushtarë në bazën e fundit të mbetur, të mbuluar nga marrëveshja e vitit 1951, e cila është përditësuar disa herë.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”

The post Pse Trump e do Grenlandën? Burimet, një zonë strategjike mbrojtëse, siguria kombëtare appeared first on Gazeta Si.

SHQIPËRI- Viti 2026 nis me rritje të pagave e pensioneve për të gjitha kategoritë me synimin për të çuar pensionin mesatar në 400 euro në fund të mandatit.

Eksperti i ekonomisë, Igli Tola, i ftuar në “Money Report” u shpreh se rritja ekonomike e Shqipërisë pritet të ndjekë të njëjtën trajektore për një periudhë afatmesme, parashikim të cilin e kanë shprehur edhe institucionet ndërkombëtare si Fondi Monetar Ndërkombëtar apo Banka Botërore.

Ai thekson se rritja e pagave dhe pensioneve pritet me shumë interes edhe për faktin se si kjo qasje do të përkthehet në rritje të konsumit.

“Ecuria gjatë 2026 mendoj se do jetë në vazhdën që parashikohet nga strategjia afatmesme, deri në vitin 2030, që nuk do jetë shumë e ndryshme nga 2025. Siç parashikohet nga FMN dhe Banka Botërore dhe i vetmi risk potencial është se çfarë mund të ndodhë në gjeopolitikën rajonale, dhe më gjerë që ekonomia jonë, e cila është e hapur me tendenca importuese mund të ndikohet nga çdo krizë dhe kjo reflekton. Efekte pozitive rritja e pagave dhe pensioneve. Duhet të shikojmë se sa këto para do konvertohen në konsum. Inflacioni pritet të kthehet në objektiv brenda këtij viti”, tha ai.

Një tjetër nismë, e cila prek shumë biznese është falja e borxheve tatimore e doganore më te vjetra se 10 vite dhe falje e pjesshme për borxhet më të reja.

Eksperti i ekonomisë u shpreh se “paqja fiskale” ka impakt pozitiv në buxhetin e shtetit pasi siguron disa të ardhura që deri dje ishin pothuajse “të humbura”, por megjithatë Tola sugjeron se kjo duhet analizuar mirë duke mbajtur parasysh kostot dhe përfitimet.

“Japin ndikime në ekonomi. Duhet bërë një analizë kosto-përfitim. Ndikimi në ekonomi mund të konsiderohet pozitiv, të ardhurat shtesë për buxhetin. Ka ndikim pozitiv pasi siguron më shumë të ardhura në buxhet”, tha ai./abcnews.al

 

Gazeta Si – Gjatë konferencës për shtyp që festoi sulmin në Venezuelë, Donald Trump përmendi një parim të shekullit të 19-të të njohur si “Doktrina Monroe”, duke pretenduar se administrata e tij e ka tejkaluar dhe përditësuar atë.

“Doktrina Monroe” daton që nga viti 1823 dhe është emëruar sipas presidentit James Monroe, duke dëshmuar se Amerika duhet të kenë supremaci të pakontestueshme mbi Hemisferën Perëndimore, që do të thotë, në fakt, mbi Kontinentin Amerikan. Pikërisht, Trump ka argumentuar se Shtetet e Bashkuara po e rivendosin këtë supremaci.

Kjo nuk është hera e parë që Trump e ka përmendur këtë doktrinë, e njohur kryesisht për historianët. Administrata e tij frymëzohet në mënyrë të qartë prej saj dhe thotë se po zbaton një version të përditësuar, të cilin të shtunën Trump e quajti me të njëjtin emër të përdorur nga analistët dhe komentuesit: “Donroe”, një portretizim i emrit të tij dhe Monroe.

Termi u frymëzua nga tabloidi “New York Post” në një artikull kryesor një vit më parë dhe ka marrë vëmendje mediatike. Trump dhe aleatët e tij duket se e kanë vlerësuar atë.

Një rikthim te “Doktrina Monroe”, ose “Donroe” në këtë version të ripërpunuar, është diskutuar për muaj të tërë, duke pasur parasysh ambiciet ekspansioniste të Trump dhe operacionet e tjera ushtarake amerikane.

Trump: "All the way back it dated to the Monroe Doctrines. And the Monroe Doctrine is a big deal. But we've superseded it by a lot. By a real lot. They now call it the Donroe Document. I don't know. It's Monroe Doctrine. We sort of forgot about it." pic.twitter.com/5YdM2iAS6W

— Aaron Rupar (@atrupar) January 3, 2026

Trump e kujtoi atë edhe më 2 dhjetor, duke shënuar 252-vjetorin e deklaratës origjinale. Por doktrina u përmend edhe në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare, dokumentin politik që shërben për të komunikuar prioritetet e politikës së jashtme dhe sigurisë së Shteteve të Bashkuara, të cilat kishin qenë në qendër të vëmendjes kryesisht për shkak të kritikave ndaj Evropës.

Dokumenti teorizon shtimin e një “korolari Trump” në doktrinë, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara kanë ndërmend ta rivendosin atë.

Gazeta “Wall Street Journal” shpjegoi se “Doktrina Monroe” ishte e orientuar nga jashtë, duke iu drejtuar fuqive evropiane dhe duke hedhur poshtë ndërhyrjen e tyre në Amerikë, ndërsa “Doktrina Trump” ishte e orientuar nga brenda, duke e parë të gjithë rajonin si një zgjatim të Shteteve të Bashkuara, qeveria e të cilave beson se ka autoritetin për të goditur armiqtë e saj.

Analistët amerikanë e konsideruan sulmin e së shtunës në Venezuelë dhe kapjen e presidentit Nicolás Maduro, dhe para kësaj vendosjen e jashtëzakonshme ushtarake në të gjithë vendin, shembullin më të habitshëm të kësaj doktrine të re.

Megjithatë, në muajt e fundit dhe në fakt gjatë gjithë vitit të kaluar, ka pasur disa shembuj të tjerë të kësaj qasjeje, e cila shënon një kthim në të kaluarën pas dekadash të mosangazhimit progresiv të SHBA-ve në Amerikën Latine.

Sa i përket Amerikave, 2025-sa ishte viti i ambicieve ekspansioniste të Trump në Groenlandë, të cilat çuan në tensione me Danimarkën, mbretëria e së cilës kontrollon ishullin gjigant Arktik.

Trump nuk e ka përjashtuar përdorimin e forcës për ta pushtuar atë, si dhe Kanalin e Panamasë, të cilin ai do të donte ta rifitonte kontrollin.

Trump ka diskutuar gjithashtu mundësinë e aneksimit të Kanadasë, duke e cilësuar atë si “shteti i 51-të i SHBA-ve” dhe, simbolikisht, është përqendruar në riemërtimin e Gjirit të Meksikës, në “Gjiri i Amerikës”.

Për më tepër, Trump ka ndërhyrë politikisht në disa zgjedhje të Amerikës Latine, duke mbështetur në mënyrë të qartë kandidatët e krahut të djathtë dhe duke kërcënuar me hakmarrje të ashpër nëse fitojnë politikanë që nuk i pëlqen.

Rasti më i fundit ishin zgjedhjet presidenciale në Honduras në fund të nëntorit, ku kandidati konservator i Trump fitoi në fund.

It’s worth revisiting this NY Post cover from January 8, 2025 (a year ago), now that Trump is invoking the name “The Donroe Doctrine” to describe his plans. pic.twitter.com/QkiCBiKpFh

— MeidasTouch (@MeidasTouch) January 3, 2026

Në vjeshtë, Trump ndërhyri në fushatën zgjedhore të Argjentinës në mes të mandatit, duke mbështetur presidentin Javier Milei, përfshirë edhe me një plan prej 20 miliardë dollarësh për të mbështetur monedhën vendase.

Trump kërcënoi se do ta përfundonte planin nëse Milei do të humbiste (gjë që nuk ndodhi). Trump i përdori gjithashtu tarifat si një mjet politik kundër qeverisë braziliane, duke u përpjekur të mbështeste ish-presidentin Jair Bolsonaro gjatë gjyqit që përfundoi me dënimin e tij.

Shtetet e Bashkuara madje sanksionuan një nga gjyqtarët kryesorë të gjyqit, megjithëse kundërshtimi kokëfortë i Brazilit ndaj presionit të Trump në fund të fundit dha fryte.

Jashtë kontinentit amerikan, Shtetet e Bashkuara kanë kryer një sërë sulmesh ajrore dhe operacionesh që bien ndesh me qasjen izolacioniste që ai e ka mbështetur prej kohësh, veçanërisht gjatë mandatit të tij të parë, e njohur si “Amerika e Para”.

Shembulli më i habitshëm ishte bombardimi i programit bërthamor të Iranit, i cili verën e kaluar pa Shtetet e Bashkuara t’u bashkoheshin luftës 12-ditore të Izraelit kundër Iranit.

Gjatë vitit të kaluar, Shtetet e Bashkuara kanë kryer disa herë sulme ajrore në Jemen dhe së fundmi kundër Shtetit Islamik në Siri dhe Nigeri.

Gjatë konferencës për shtyp të së shtunës, Trump tha gjithashtu: “Ne nuk kemi frikë të kemi forca në terren”, një tjetër kundërshtim me premtimin e tij për t’i dhënë fund misioneve ushtarake amerikane jashtë vendit.

Kur gazetarët e pyetën se si përputhej bombardimi i Venezuelës me qasjen “Amerika e Para”, Trump dha një përgjigje mjaft të paqartë, duke argumentuar se kjo shërbeu për të rrethuar Shtetet e Bashkuara “me fqinj të mirë”.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Nga Monroe te ‘Donroe’, rikthehet doktrina 200-vjeçare amerikane! appeared first on Gazeta Si.

Suksesi i operacionit amerikan që kap Presidentin venezuelian Nicolás Maduro ngre pyetje më të vështira për të ardhmen e Venezuelës, për përplasjen për influencë në Hemisferën Perëndimore dhe për rregullat e sjelljes në një botë të çrregullt.

Ky sulm demonstron gjithashtu mënyrën e preferuar të luftës nga Presidenti Donald Trump: fshehtësi maksimale, surprizë dhe përdorim të saktë të forcës, që mund të sjellë përfitime strategjike, por gjithashtu krijon pasiguri për të ardhmen e Venezuelës dhe garën për influencë të superfuqive në rajon.

Maduro pritet të kalojë shumë vite në burgun e SHBA-së, duke paralajmëruar se administrata e Trump e merr seriozisht kërcënimin nga liderët latino-amerikanë që lidhen me Pekinin dhe Moskën.

Sulmi gjithashtu tregon taktikat e Trump: përgatitje sekrete, dezinformatë për të mashtruar kundërshtarin dhe përdorim të forcës në mënyrë të saktë dhe të surprizuar. Ekzistojnë gjithashtu paralelizime me sulmet ndaj Iranit, duke treguar kufizimet e solidaritetit ndërmjet fuqive autokratike si Rusia dhe Kina, që nuk mund të kundërshtojnë fuqinë amerikane.

Megjithatë, ka shumë pasiguri.

E para lidhet me të ardhmen e Venezuelës. Trump ka arritur ndryshim udhëheqjeje, por jo ndryshim regjimi, pasi shumë figura të ashpra në qeverinë e Maduros mbeten.

Trump ka premtuar se SHBA do të “drejtojë vendin” për të mbikëqyrur një tranzicion demokratik; ai ka kërcënuar me sulme të mëtejshme nëse mbetjet e regjimit nuk bashkëpunojnë. Por edhe nëse kjo taktike funksionon, çdo tranzicion politik mund të jetë i gjatë dhe i ndërlikuar, duke përfshirë rikthimin e dëmit ekonomik, politik dhe social nga pothuajse 30 vjet politika të Chavizmit.

Së dyti, përplasja e superfuqive për Hemisferën Perëndimore nuk ka mbaruar. Kina ka investuar dekada në infrastrukturë, tregti dhe marrëdhënie të tjera me vendet e Amerikës Latine. Monumentet e influencës së saj përfshijnë mega-portet në Peru dhe një stacion gjurmimi hapësinor masiv në Bolivi. Marrëdhëniet policore dhe të sigurisë janë zgjeruar gjithashtu.

Pekini, rastësisht, publikoi një dokument në dhjetor mbi përfshirjen e tij në Amerikën Latine. Mesazhi ishte se balanca globale e fuqisë po ndryshon në mënyra që favorizojnë zgjerimin e influencës kineze.

Trump ka dhënë sinjal se ka vetëm një superfuqi në Amerikë kur vjen puna tek fuqia ushtarake; vendet latino-amerikane do të jenë më të kujdesshme në të ardhmen për të dhënë akses Pekinit në ndonjë vend që duket si bazë, të paktën për tani. Por Kina do të vazhdojë të kërkojë lidhje ekonomike, teknologjike dhe politike në rajon, si pjesë e një strategjie për avantazh afatgjatë.

Së fundi, aktorë të këqij mund të shfrytëzojnë këtë precedent. Administrata Trump pretendon, me arsyetim, se operacioni ishte ligjor sepse Maduro ishte nën aktakuza amerikane. Mund të tregojë shembullin e invazionit të Panamasë në 1989 për rrëzimin e Manuel Noriegas, si provë se Uashingtoni e ka bërë këtë më parë.

Por nëse Pekini ka qenë duke vëzhguar me kujdes, ndoshta është sepse taktikat e Trump, bllokimi i një vendi armiqësor, rrëzimi i drejtuesve të tij, mund të përdoren një ditë kundër Tajvanit. Në mjedisin më sfidues të sotëm, shembulli i saj mund të përdoret një ditë në mënyra të dëmshme./Bloomberg

The post Pse sulmi i SHBA-së në Venezuelë forcon Kinën?! appeared first on Gazeta Si.

Kapja e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro, nga forcat amerikane dhe deklarata e Presidentit Donald Trump se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë përkohësisht Venezuelën” kanë hapur një debat të jashtëzakonshëm ligjor, si në planin e së drejtës ndërkombëtare ashtu edhe në atë kushtetues amerikan.

Administrata Trump nuk ka paraqitur ende publikisht arsyetimin e saj të plotë ligjor. Megjithatë, precedentë historikë dhe deklarata të mëparshme nga Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë ofrojnë disa indicie mbi logjikën që qëndron pas këtij veprimi.

Një precedent historik: Panama 1989

Në vitin 1989, SHBA pushtoi Panamanë për të arrestuar Manuel Noriegën, udhëheqësin de facto të vendit, i cili ishte akuzuar në SHBA për trafik droge. Operacioni u paraqit si mbështetje ushtarake për zbatimin e ligjit, jo si akt lufte. Ngjashëm, edhe në rastin e Venezuelës, Pentagoni e ka cilësuar operacionin si “mbështetje për Departamentin e Drejtësisë”.

A është e ligjshme që SHBA të “drejtojë” Venezuelën?

Pak pasi deklaroi në një konferencë për shtyp se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë vendin”, Trump duket se la të kuptohej se plani i tij ishte të ushtronte presion mbi zëvendëspresidenten e Nicolás Maduro-s, Delcy Rodríguez, që ajo thjesht t’i bindet.

I pyetur në një intervistë për The New York Post nëse trupat amerikane do të dislokoheshin për të ndihmuar në drejtimin e Venezuelës, zTrump u përgjigj:
“Jo, nëse zëvendëspresidentja e Maduro-s bën atë që ne duam, nuk do të na duhet ta bëjmë këtë.”
(Ai gjithashtu u tha gazetarëve se “nuk ka frikë nga trupat në terren”, veçanërisht kur bëhet fjalë për naftën e vendit.)

Kjo ngre pyetjen se si presidenti amerikan synon ta drejtojë Venezuelën nëse Rodríguez refuzon të bashkëpunojë. Trump nuk ka shpjeguar se si mund të ndodhë kjo dhe mbi çfarë baze ligjore, duke lënë të hutuar shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare dhe të sigurisë kombëtare.

Rebecca Ingber, profesoreshë në Shkollën e Drejtësisë Cardozo dhe ish-juriste e lartë në Departamentin amerikan të Shtetit, tha se nuk sheh asnjë mjet ligjor që SHBA të “drejtojë” Venezuelën.

“Kjo tingëllon si një pushtim i paligjshëm sipas së drejtës ndërkombëtare dhe nuk ekziston asnjë autoritet që presidenti ta bëjë këtë sipas ligjit të brendshëm,” tha ajo, duke shtuar:
“Është e paqartë se çfarë ka në mendje, por me shumë gjasë do t’i duhej financim nga Kongresi për ta bërë këtë.”

Panamaja ofron vetëm një pikë referimi të kufizuar. Në vitin 1989, Guillermo Endara, një kandidat opozitar që konsiderohej fitues i zgjedhjeve presidenciale të majit të atij viti, pasi Manuel Noriega anuloi rezultatet, u betua me shpejtësi si president i Panamasë në një bazë ushtarake amerikane.

Megjithatë, ishte vetë Endara ai që e drejtoi Panamanë, duke ndërmarrë hapa të tillë si shpërbërja e ushtrisë panameze dhe ndërtimi i një force të re policore kombëtare. Shtetet e Bashkuara e ndihmuan, por presidenti George H.W. Bush nuk pretendoi se po e drejtonte drejtpërdrejt Panamanë si një fuqi pushtuese.

A e shkeli arrestimi i Maduro-s të drejtën ndërkombëtare?

Duket se po, pasi bie ndesh me Kartën e Kombeve të Bashkuara, një traktat që Shtetet e Bashkuara e kanë ratifikuar.

Sipas Nenit 2(4) të Kartës, një shtet nuk mund të përdorë forcë në territorin sovran të një shteti tjetër pa pëlqimin e tij, pa një arsye vetëmbrojtjeje, ose pa autorizimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Në shumicën e rasteve, kur SHBA përdor forcë jashtë vendit pa miratim të OKB-së, si për shembull në disa sulme me dronë kundër terrorizmit, ajo e bën këtë me lejen e qeverisë pritëse dhe duke u bazuar në pretendimin e vetëmbrojtjes.

Arrestimi i dikujt për ta nxjerrë përpara gjyqit, megjithatë, është një operacion zbatimi të ligjit, jo vetëmbrojtje. Në vitin 1989, shumica e Këshillit të Sigurimit të OKB-së votoi për të dënuar pushtimin e Panamasë, megjithëse Shtetet e Bashkuara e vunë veton ndaj rezolutës. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së votoi 75 me 20 për ta cilësuar atë si “një shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare dhe të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve”.

A ka rëndësi ndalimi nga OKB-ja përballë ligjit amerikan?

Këtu çështja bëhet më e ndërlikuar.

Kushtetuta amerikane i bën traktatet e ratifikuara pjesë të “ligjit suprem të vendit” dhe gjithashtu kërkon që presidentët “të kujdesen që ligjet të zbatohen me besnikëri”. Megjithatë, juristë të degës ekzekutive kanë paraqitur teori sipas të cilave Kushtetuta, në disa raste, i jep presidentit kompetenca për të anashkaluar ligjërisht kufizimet e së drejtës ndërkombëtare në përdorimin e forcës jashtë vendit.

Në ndërhyrjen në Panama, për shembull, një opinion i Zyrës së Këshilltarit Ligjor të Departamentit të Drejtësisë pretendoi se presidenti Bush kishte pushtet kushtetues të lindur për të dislokuar FBI-në jashtë vendit për të arrestuar një person të kërkuar për akuza penale amerikane, edhe nëse një operacion i tillë shkelte të drejtën ndërkombëtare. Opinioni u nënshkrua nga William P. Barr, i cili më vonë u bë Prokuror i Përgjithshëm.

Arsyetimi i z. Barr kur u bë publik më vonë ka tërhequr kritika të shumta nga akademikët e së drejtës. Brian Finucane, ish-jurist i lartë i Departamentit të Shtetit, argumentoi në një artikull akademik në vitin 2020 se memorandumi i Barr-it kishte ngatërruar gabimisht dy çështje të ndryshme.

E para është një pyetje më e ngushtë: nëse dhe kur një gjykatë amerikane mund të zbatojë një traktat të ratifikuar nëse Kongresi nuk ka miratuar veçmas një ligj që përsërit termat e tij. E dyta është nëse të gjitha traktatet e ratifikuara përbëjnë ligje që presidentët janë kushtetuesisht të detyruar t’i respektojnë “pavarësisht nëse gjykatat mund t’i zbatojnë apo jo”, siç tha z. Finucane në një intervistë.

Ai dhe të tjerë kanë pohuar se presidentët janë të detyruar nga Karta e OKB-së dhe kështu është kuptuar edhe në momentin e ratifikimit edhe nëse asnjë gjykatë nuk mund t’i detyrojë t’i binden asaj. Megjithatë, nuk ekziston ende një vendim përfundimtar i Gjykatës së Lartë për këtë çështje.

Po bombardimet amerikane në Venezuelë?

Gjenerali Dan Caine, kryetar i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, deklaroi se SHBA shkatërroi mbrojtjen ajrore të Venezuelës ndërsa helikopterët që transportonin ekipin e nxjerrjes po afroheshin. Më pas, video të publikuara në rrjetet sociale treguan shpërthime në Karakas.

Senatori Mike Lee, republikan nga Utah, shkroi në rrjetet sociale herët të shtunën, pas raportimeve për operacionin, se mezi priste “të mësonte se çfarë, nëse ka diçka, e justifikon kushtetuesisht këtë veprim në mungesë të një shpalljeje lufte ose autorizimi për përdorimin e forcës ushtarake”.

Disa orë më vonë, z. Lee tha se Marco Rubio e kishte telefonuar për t’i thënë se “veprimi kinetik që pamë sonte u përdor për të mbrojtur dhe për të garantuar sigurinë e atyre që po zbatonin urdhrin e arrestimit”. Ai shtoi:
“Ky veprim ka shumë gjasa të bjerë brenda autoritetit të lindur të presidentit sipas Nenit II të Kushtetutës për të mbrojtur personelin amerikan nga një sulm real ose i menjëhershëm.”

Kjo tingëllon si një thirrje ndaj doktrinës së pushtetit të lindur mbrojtës. Kjo ide, që daton që nga fundi i shekullit XIX, parashikon se Kushtetuta i jep presidentit të drejtën, pa pasur nevojë për autorizim specifik nga Kongresi, të përdorë forcë ushtarake për të mbrojtur personelin federal teksa ai zbaton ligjin federal.

Administrata Trump e ka përdorur së fundmi këtë doktrinë edhe për dislokimin e trupave nën kontroll federal në Los Angeles, me arsyetimin e mbrojtjes së agjentëve të emigracionit nga protestuesit.

Gjenerali Caine tha se kishte disa raste kur helikopterët u qëlluan dhe iu përgjigjën zjarrit. Kjo mund të lidhet me një doktrinë tjetër, atë të autoritetit të lindur të njësive të dislokuara për të vepruar në vetëmbrojtje.

Çfarë ndodh me Cilia Flores?

Bashkëshortja e Madurros, Cilia Flores, u kap gjithashtu dhe tashmë përballet me akuza penale në SHBA. Prokuroria amerikane ka bërë të ditur se ndaj saj është ngritur një aktakuzë e re, e cila është deklasifikuar pas arrestimit.

A do të shqyrtojnë gjykatat mënyrën e arrestimit?

Precedentët ligjorë amerikanë tregojnë se gjykatat zakonisht nuk marrin parasysh mënyrën se si një i pandehur është sjellë para drejtësisë. Ajo që ka rëndësi është prania e tij para gjykatës dhe juridiksioni mbi veprat penale të pretenduara.

A gëzon Maduro imunitet si drejtues shteti?

Në parim, krerët e shteteve gëzojnë imunitet nga ndjekja penale në shtete të huaja. Megjithatë, SHBA nuk e njeh Maduron si president legjitim të Venezuelës, duke e konsideruar atë drejtues të një regjimi të paligjshëm. Sipas jurisprudencës amerikane, presidenti i SHBA-së ka autoritet absolut për të vendosur kë njeh si kryetar shteti, çka mund të përdoret për t’i mohuar Madurros imunitetin diplomatik.

Një precedent me pasoja globale

Rasti Maduro krijon një precedent të rrezikshëm dhe me pasoja afatgjata për rendin ndërkombëtar. Ndërsa SHBA e justifikon veprimin si luftë kundër narkotrafikut dhe terrorizmit, shumë vende dhe organizata ndërkombëtare e shohin atë si shkelje të sovranitetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, duke ngritur pyetje serioze për balancën mes fuqisë ushtarake dhe ligjit./NewYorkTimes

The post A ishte i ligjshëm operacioni amerikan në Venezuelë? appeared first on Gazeta Si.