Deklaratat e Donald Trump në Davos, sipas të cilave Groenlanda ka qenë dikur territor amerikan, kanë ringjallur një debat të vjetër, por të mbushur me keqinterpretime historike. Në realitet, sovraniteti i Danimarkës mbi ishullin më të madh në botë nuk është vënë kurrë seriozisht në diskutim nga Shtetet e Bashkuara, pavarësisht pranisë së tyre ushtarake gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore.
Trump pretendoi se, pasi Danimarka u mposht nga Gjermania naziste brenda pak orĂ«sh, SHBA-tĂ« u detyruan tĂ« dĂ«rgonin trupa nĂ« GroenlandĂ« dhe se pas pĂ«rfundimit tĂ« luftĂ«s ia kthyen ishullin Kopenhagenit, njĂ« veprim qĂ« ai e quajti âbudallallĂ«kâ. Por faktet historike tregojnĂ« njĂ« histori tjetĂ«r, shkruan âLa Repubblicaâ.
NĂ« prill tĂ« vitit 1941, kur SHBA-tĂ« ishin ende zyrtarisht neutrale, Uashingtoni nĂ«nshkroi njĂ« âmarrĂ«veshje mbrojtjejeâ pĂ«r GroenlandĂ«n, me qĂ«llim parandalimin e njĂ« pushtimi tĂ« mundshĂ«m nazist. MarrĂ«veshja u firmos nga ambasadori danez nĂ« SHBA, nĂ« emĂ«r tĂ« Mbretit, pasi Danimarka ishte nĂ«n okupim gjerman. NĂ« asnjĂ« moment kjo nuk pĂ«rbĂ«nte transferim sovraniteti.
Interesi amerikan ishte kryesisht strategjik dhe ekonomik. Groenlanda strehonte të vetmin burim në botë të kriolitit, një mineral jetik për prodhimin e aluminit, të nevojshëm për motorët dhe avionët luftarakë. Trupat e para amerikane u vendosën përreth minierës së Ivittuut-it dhe deri në vitin 1945 u ndërtuan rreth 15 instalime ushtarake.
Kushtet ekstreme klimatike, i ftohti polar dhe erërat e pamëshirshme, e bënë të pamundur shndërrimin e Groenlandës në bazë ajrore për shoqërimin e anijeve drejt Britanisë së Madhe. Megjithatë, ishulli u përdor si pikë kyçe tranziti për transferimin e mijëra bombarduesve dhe avionëve luftarakë përtej Atlantikut.
Nga ana tjetër, forcat naziste ngritën stacione të vogla radioje dhe meteorologjike për të ndihmuar operacionet e nëndetëseve. Disa prej tyre transmetonin edhe sinjale mashtruese për të çorientuar pilotët amerikanë, duke shkaktuar raste dramatike, përfshirë uljen e detyruar të një skuadriljeje në akullnajë.
Neutralizimi i kĂ«tyre postacioneve iu besua âGreenland Patrolâ, njĂ« njĂ«si e RojĂ«s Bregdetare amerikane, por pĂ«rplasjet e drejtpĂ«rdrejta u zhvilluan kryesisht nga njĂ« repart danez, me vullnetarĂ« groenlandezĂ« dhe norvegjezĂ«, qĂ« lĂ«viznin me slita tĂ« tĂ«rhequra nga qenĂ«t. Ata pĂ«rballuan marshime ekstreme, deri nĂ« 500 kilometra, nĂ« temperatura nĂ«n -20 gradĂ« Celsius, njĂ« provĂ« e jashtĂ«zakonshme fizike dhe psikologjike.
Pas luftës, rëndësia e Groenlandës u rrit edhe më shumë me nisjen e Luftës së Ftohtë. Në vitin 1946, SHBA-të tentuan ta blinin ishullin nga Danimarka për 100 milionë dollarë, por oferta u refuzua. Megjithatë, amerikanët nuk u larguan. Pas anëtarësimit të Danimarkës në NATO, në vitin 1951 u nënshkrua një traktat që lejonte SHBA-të të mbanin dhe të ndërtonin baza ushtarake për nevojat e Aleancës Atlantike.
KĂ«shtu lindi baza ajrore e Thule-s, ende sot njĂ« nga instalimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme ushtarake amerikane nĂ« Arktik. Madje, gjatĂ« kulmit tĂ« pĂ«rplasjes bĂ«rthamore me Bashkimin Sovjetik, u ndĂ«rtua edhe Camp Century, njĂ« bazĂ« futuriste 30 metra nĂ«n akull, e furnizuar me reaktor bĂ«rthamor, pjesĂ« e projektit sekret âIcewormâ, qĂ« synonte vendosjen e raketave ndĂ«rkontinentale nĂ«n akull. Projekti dĂ«shtoi kur u kuptua se nxehtĂ«sia e raketave do tĂ« shkrinte strukturat e akullit.
Pas rĂ«nies sĂ« Murit tĂ« Berlinit, prania ushtarake amerikane u reduktua ndjeshĂ«m, duke mbetur kryesisht nĂ« Thule. Sot, baza Ă«shtĂ« nĂ«n administrimin e Space Force, forcĂ«s hapĂ«sinore tĂ« krijuar nga vetĂ« Trump, e pĂ«rfshirĂ« nĂ« projektin ende teorik âGolden Domeâ pĂ«r mbrojtjen antiraketore nga hapĂ«sira.
Por një gjë mbetet e qartë: as historia dhe as realiteti strategjik nuk justifikojnë pretendimin se Groenlanda ka qenë ndonjëherë territor amerikan. Ajo ka qenë dhe mbetet pjesë e Mbretërisë së Danimarkës, pavarësisht interesave dhe pranisë ushtarake të fuqive të mëdha.