❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Turizmi, rritja e kostove të ndërtimit e deri te qarkullimi i parasë informale që po shtrembëron tregun e lirë janë disa nga faktorët që, sipas ekspertëve të ekonomisë dhe urbanistikës, po nxisin rritjen e shpejtë të çmimeve të apartamenteve në Tiranë. Si pasojë, blerja e një banese po bëhet gjithnjë e më e paarritshme për familjet me të ardhura të mesme dhe të ulëta. Ndërsa qiratë tejkalojnë kufijtë e përballueshmërisë të rekomanduar nga standardet ndërkombëtare.

 

Dorina Azo

Të blesh një apartament në Tiranë sot është më e vështirë se tre vite më parë, për shkak të rritjes së shpejtë të çmimeve që nuk ndjekin rritjen mesatare të të ardhurave të familjeve të shtresës së mesme.

Aktualisht projektet mĂ« tĂ« reja nĂ« afĂ«rsi tĂ« zonave periferike po shiten me çmime deri nĂ« 2,000 euro/mÂČ (projekti Tirana Tower me dy kulla qĂ« po ndĂ«rtohet nĂ« Porcelan), ndĂ«rsa nĂ« ish-Bllok, çmimi i apartamenteve ka arritur nĂ« 5,500 euro/mÂČ.

Në Shqipëri, paga mesatare mujore bruto për vitin 2024, sipas INSTAT, arriti në 77,5 mijë lekë në muaj, ose rreth 770 euro. Pagat në Shqipëri mbeten rreth 30% më të ulëta se në vendet e tjera të rajonit, ku kryeson Serbia, me pagë mesatare bruto prej 1,150 eurosh në muaj.

Teksa të ardhurat vijojnë të mbeten në vendnumëro, rritja e çmimeve të apartamenteve nuk ndalet, duke e bërë të pamundur për shtresën e mesme sipas ekspertëve që të përballojë blerjen e një apartamenti.

Brenda 9 muajve të 2025-s, sipas të dhënave të zyrave të shitjeve në terren, çmimet e apartamenteve në disa zona të kryeqytetit kanë shënuar rritje të shpejtë. Krahasuar me muajin shkurt 2025, çmimet janë rritur nga 10% deri në 33%, në varësi të zonës dhe objektit.

Të dhënat e matjeve nga disa idekse njëherësh tregojnë që në Tiranë, rritja e çmimeve të apartamenteve është përshpejtuar. Në 6-mujorin e parë të 2025-s, të dhënat e Indeksit Fischer të Bankës së Shqipërisë, treguan se çmimet e banesave në vend u rritën me 14.6% në krahasim me gjashtëmujorin e kaluar, dhe me 41.7% në krahasim me 2024.

 

Burimi: Keydata

 

Deri nĂ« qershor 2025, sipas indeksit “Keydata”, çmimi mesatar pĂ«r njĂ« metĂ«r katror apartament arriti nĂ« 1,830 euro. Çmimi mesatar Ă«shtĂ« llogaritur mbi bazĂ« tĂ« dhĂ«nash pĂ«r çmimet e apartamenteve ekzistuese, pra pĂ«r ndĂ«rtesa tĂ« ndĂ«rtuara 5, 10 apo 15 vite mĂ« parĂ«.

NĂ« krahasim me 2005-n, viti mĂ« i hershĂ«m kur ka filluar llogaritja, çmimet janĂ« 2.8 herĂ« mĂ« tĂ« larta. Çmimi mesatar i apartamenteve nĂ« 20 vite Ă«shtĂ« gati trefishuar krahasuar me vitin 2005.

NĂ« 2024, ShqipĂ«ria u rendit gjithashtu ndĂ«r vendet qĂ« kanĂ« shĂ«nuar rritjen mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« çmimeve nĂ« EuropĂ«, sipas raportit “PĂ«r indeksin e pasurive tĂ« paluajtshme 2025”, i hartuar nga kompania ndĂ«rkombĂ«tare “Deloitte”.

NĂ« raport theksohej se çmimi mesatar i shitjeve tĂ« apartamenteve nĂ« vend arriti nĂ« 1,620 euro/mÂČ. Krahasuar me 2023, çmimi mesatar u rrit me rreth 17%. NĂ« raport, ShqipĂ«ria renditej e dyta pas PolonisĂ« pĂ«r rritjen mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« shitjes sĂ« pronave.

Në Poloni, niveli i rritjes ishte 19.3%, por sipas ekspertëve theksohet se kjo rritje u ndikua nga zbatimi i politikave subvecionuese të shtetit për strehim.

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« indeksit tĂ« “Deloitte”, nĂ« TiranĂ«, çmimi mesatar i shitjes sĂ« apartamenteve arriti nĂ« 2,000 euro/mÂČ. NĂ« zonat e qendrĂ«s si ish-Blloku apo sheshi “SkĂ«nderbej”, çmimet mesatare tĂ« shitjes arritĂ«n nga 3,000 deri nĂ« 3,500 euro/mÂČ.

E llogaritur nga “Monitor”, sipas metodologjisĂ« sĂ« prezantuar nga “Deloitte”, sot, pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament 70 metĂ«r katror nĂ« TiranĂ«, njĂ« qytetari shqiptar i nevojiten rreth 19 paga vjetore bruto, shumĂ« mĂ« tepĂ«r sesa nĂ« qytetet mĂ« pak tĂ« pĂ«rballueshme tĂ« EuropĂ«s si Athina apo Amsterdami.

PĂ«r shkak tĂ« ritmit tĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve qĂ« nuk ndjekin rritjen e tĂ« ardhurave tĂ« familjeve, Stela Dhami nga “Colliers Albania”, vĂ« nĂ« dukje se pĂ«rballueshmĂ«ria e blerjes sĂ« njĂ« apartamenti nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« mĂ« e ulĂ«t sesa nĂ« vendet e Bashkimit Europian.

“NĂ« ShqipĂ«ri, raporti midis çmimit tĂ« shitjes sĂ« pasurisĂ« sĂ« paluajtshme me tĂ« ardhurat mesatare Ă«shtĂ« njĂ« raport i largĂ«t. NjĂ« çifti me tĂ« ardhura mesatare i duhen diku te 15–19 vite pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament.

Standardi nĂ« vendet e BE-sĂ«, duke marrĂ« njĂ« mesatare, varion midis 10–12 viteve. Ka shumĂ« faktorĂ« qĂ« hyjnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« analizĂ«, por kryesorĂ«t janĂ«: çmimet e larta tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« raport me tĂ« ardhurat mesatare familjare; kostot e larta tĂ« kredive hipotekore, tĂ« cilat mbeten me kushte financiare tĂ« vĂ«shtira pĂ«r xhepin e familjeve shqiptare”.

Edhe pĂ«r ekspertin e ekonomisĂ«, Elvin Meka, njĂ«kohĂ«sisht edhe Dekan i Fakultetit tĂ« EkonomisĂ« nĂ« “Tirana Business University”, blerja e njĂ« apartamenti Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e papĂ«rballueshme pĂ«r shtresĂ«n e mesme nĂ« TiranĂ«, pĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« çmimeve qĂ« nuk sinkronizohet me rritjen e tĂ« ardhurave.

“Ky kĂ«rcim i fortĂ« i çmimeve tĂ« banesave e ka rritur ndjeshĂ«m trysninĂ« mbi tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t shqiptarĂ«, rezidentĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, e veçanĂ«risht banorĂ«t e kryeqytetit, tĂ« cilĂ«t pĂ«rballen tashmĂ« me njĂ« treg tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme thuajse i papĂ«rballueshĂ«m dhe i aksesueshĂ«m, nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« ofertĂ«s sĂ« tij, nga pjesa mĂ« e madhe e popullatĂ«s me tĂ« ardhura tĂ« mesme dhe tĂ« ulĂ«ta.

Sot Ă«shtĂ« e dukshme qĂ«, personat dhe familjet me tĂ« ardhura mesatare, e kanĂ« tĂ« pamundur t’i pĂ«rgjigjen nivelit aktual tĂ« çmimeve tĂ« banesave, jo vetĂ«m nĂ« zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnĂ« tĂ« rriten thuajse nĂ« sinkron me ritmin e rritjes sĂ« tyre nĂ« zonat qendrore dhe ato tĂ« parapĂ«lqyera”, pohon ai.

 

Qiratë tejkalojnë kufijtë e rekomanduar nga standardet ndërkombëtare

PĂ«rveç kostove tĂ« larta pĂ«r blerjen e njĂ« apartamenti nĂ« TiranĂ«, edhe pĂ«rballueshmĂ«ria e qirasĂ« mujore mbetet njĂ« sfidĂ« e madhe pĂ«r familjet. Çmimet nĂ« rritje tĂ« tregut tĂ« banesave po ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« buxhetin familjar, duke e bĂ«rĂ« strehimin gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« papĂ«rballueshĂ«m pĂ«r njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« qytetarĂ«ve.

Sipas koeficientit ndërkombëtar që përdoret për vlerësimin e përballueshmërisë së strehimit, qiraja konsiderohet e përballueshme kur nuk kalon 30% të të ardhurave mujore të familjes ose individit.

Kur qiraja kalon mbi 30%, ajo konsiderohet e papĂ«rballueshme dhe sinjalizon stres financiar te njĂ« familje pĂ«r strehimin. NĂ«se arrin mbi 50%, kjo gjendje quhet “housing cost burden” ekstrem, qĂ« rrit rrezikun e pasigurisĂ« nĂ« strehim.

“JanĂ« bĂ«rĂ« studime tĂ« vazhdueshme qĂ« shqyrtojnĂ« raportin midis tĂ« ardhurave dhe shpenzimeve mujore tĂ« njĂ« familje, pĂ«r arritjen nĂ« rregullin e artĂ«, sipas tĂ« cilit njĂ« familje nuk duhet tĂ« shpenzojĂ« mĂ« shumĂ« se 30% tĂ« tĂ« ardhurave mujore pĂ«r banim”, thekson Stela Dhami eksperte e tregut tĂ« pasurive tĂ« patundshme.

 

Burimi: Keydata

 

Deri në muajin tetor, sipas të dhënave të agjencive imobiliare, në zonat pranë qendrës së Tiranës, çmimet mesatare të qirave për apartamentet 1+1 variojnë nga 600 deri në 900 euro në muaj, ndërsa në periferi, qiratë janë midis 400 dhe 500 euro.

Në vitin 2024, të ardhurat mesatare mujore të disponueshme për frymë (të ekuivalentuara) ishin 51,000 lekë.

Një familje me 3 anëtarë dhe me të ardhura mujore prej 153,000 lekësh (51 mijë lekë llogariten nga INSTAT të ardhurat mujore për frymë), nëse paguan një qira prej 60,000 lekësh në muaj, po shpenzon rreth 40% të të ardhurave të saj mujore për strehim.

Sipas këtij koeficienti, shuma maksimale që kjo familje duhet të paguajë për qira, që të konsiderohet e përballueshme sipas standardeve ndërkombëtare, është rreth 47,430 lekë, që mund të përballohet vetëm qiraja për apartamente 1+1 në zonën e Freskut dhe Kinostudios.

NdĂ«rsa pĂ«r zona si ish-Blloku, Komuna e Parisit, Liqeni Artificial, Rruga e Elbasanit apo stadiumi “Air Albania”, koeficienti i pĂ«rballueshmĂ«risĂ« llogaritet mbi 40%.

Por në Shqipëri, shpenzimet për ushqime vijojnë të zënë gati 40% të buxhetit të familjeve, mbi mesataren e vendeve të BE-së dhe rajonit. Mesatarja e Bashkimit Europian është rreth 13% dhe e rajonit, nën 35%.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të INSTAT mbi buxhetin e familjeve, familjet shqiptare shpenzuan mesatarisht 93 mijë lekë në muaj për konsum, një rritje prej 1,5% krahasuar me vitin 2023. Edhe pse shpenzimet totale janë rritur, struktura e buxhetit të familjeve ka mbetur pothuajse e pandryshuar, me ushqimin që vijon të zërë peshën më të madhe.

Shpenzimet mujore nĂ« vitin 2024 pĂ«r grupin “ushqime dhe pije joalkoolike” pĂ«rbĂ«jnĂ« 39,6% tĂ« shpenzimeve mujore, po aq sa njĂ« vit mĂ« parĂ«, me njĂ« shumĂ« mesatare prej 36,879 lekĂ«sh.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e apartamenteve brenda 2025-s?

Sipas njĂ« vĂ«zhgimi nĂ« terren tĂ« “Monitor” brenda nĂ«ntĂ« muajve nĂ« 2025, çmimet e apartamenteve nĂ« TiranĂ« kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« ndjeshme, ku zonat me shtrenjtimin mĂ« tĂ« shpejtĂ« rezultojnĂ« tĂ« jenĂ« ish-Blloku, pranĂ« Liqenit Artificial, Porcelani dhe zona pranĂ« Parkut Olimpik.

NĂ« rrugĂ«n “Xhanfise Keko” nĂ« zonĂ«n e Porcelanit te projekti “Tirana Tower” ku pĂ«rfshihet ndĂ«rtimi i dy kullave njĂ«ra prej sĂ« cilĂ«s do tĂ« jetĂ« 34-katĂ«she, apartamentet ofrohen me çmime qĂ« nisin nga 1,800 deri nĂ« 2,000 euro/mÂČ (nĂ« varĂ«si tĂ« pozicionit dhe katit tĂ« apartamentit). Projekti ndodhet nĂ« fazĂ«n e parĂ« tĂ« zhvillimit dhe parashikohet tĂ« pĂ«rfundojĂ« brenda katĂ«r viteve.

Sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, çmimet ndryshojnĂ« sipas vendndodhjes sĂ« apartamentit, dhe deri nĂ« katin e 15-tĂ«, çmimi Ă«shtĂ« 1,800 euro/mÂČ. Mbi kĂ«tĂ« kat, çmimi i ofruar nis nga 2,000 euro/mÂČ.

NĂ« muajin shkurt, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« mbledhura nga zyrat e shitjes nĂ« njĂ« nga objektet e pĂ«rfunduara tĂ« kompanisĂ« “Arlis” nĂ« rrugĂ«n “Xhanfise Keko”, çmimet varionin deri nĂ« 1500 euro/mÂČ. Krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« vitit tĂ« kaluar, çmimet nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« rezultojnĂ« se janĂ« rritur nga 20 deri nĂ« 33%.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n zonĂ«, njĂ« tjetĂ«r zhvillues i kompleksit rezidencial 9-katĂ«sh (pĂ«rballĂ« ish-ambienteve tĂ« kompanisĂ« “Aleat”) ofron apartamente me çmim  1,600 euro/mÂČ qĂ« pĂ«rfaqĂ«son njĂ« rritje prej rreth 7% krahasuar me muajin shkurt.

Vendi i parkimit ka mbetur i pandryshuar për zonën, vijon të shitet 25 mijë euro.

Pas pandemisĂ« sĂ« Covid-19, mĂ« 2021, çmimi maksimal i shĂ«nuar nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« arriti 800 euro/mÂČ. Krahasuar me katĂ«r vite mĂ« parĂ«, çmimet e shitjes sĂ« apartamenteve tĂ« zonĂ«s janĂ« rritur rreth 1.5 herĂ«.

Çmimet e apartamenteve kanĂ« shĂ«nuar rritje edhe te njĂ« nga komplekset e reja rezidenciale qĂ« po ndĂ«rtohet pranĂ« Parkut Olimpik. Aktualisht sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, çmimet e apartamenteve variojnĂ« nga 2,500 deri nĂ« 3,000 euro/mÂČ. NĂ« katet mĂ« tĂ« larta, apartamentet ofrohen me çmime 3,200 euro/mÂČ.

NĂ« muajin shkurt tĂ« kĂ«tij viti, nĂ« tĂ« njĂ«jtin projekt, çmimet e shitjes sĂ« apartamenteve nisnin nga 2,400 deri nĂ« 2,700 euro/mÂČ. Brenda 9 muajve, çmimet janĂ« rritur nga 4 deri nĂ« 11%. Projekti Ă«shtĂ« nĂ« fazat e para tĂ« zhvillimit.

Prej 2024-s, me fillimin e rrethimit tĂ« zonĂ«s, u ofruan çmime shitje nga 2,200 deri nĂ« 2,900 euro/mÂČ. Kompleksi rezidencial parashikohet tĂ« pĂ«rfundojĂ« brenda 3 viteve.

NĂ« zonĂ«n e ish-Bllokut, brenda 9 muajve, çmimet e shitjes rezultojnĂ« se janĂ« rritur me 500 euro/mÂČ apo 10% nĂ« tĂ« njĂ«jtin objekt.

NĂ« ndĂ«rtimin qĂ« po zhvillohet pĂ«rballĂ« bar “Rebeca”, sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, nga 5,000 euro/mÂČ qĂ« ofroheshin nĂ« muajin shkurt, aktualisht çmimet e apartamenteve kanĂ« arritur nĂ« 5,500 euro/mÂČ. PĂ«r ambiente zyrash, çmimet e shitjes arrijnĂ« deri nĂ« 7,000 euro/mÂČ sipas zyrĂ«s sĂ« shitjeve.

NĂ« zonĂ«n pranĂ« Liqenit Artificial pritet tĂ« nisĂ« ndĂ«rtimi i njĂ« projekti tĂ« ri qĂ« pĂ«rfshin zhvillimin e 5 kullave. Sipas zyrĂ«s sĂ« shitjeve tĂ« projektit, çmimet e apartamenteve do tĂ« variojnĂ« sipas pozicionit dhe orientimit, duke filluar nga 2,800 – 3,000 euro/mÂČ, dhe deri nĂ« 3,500 euro/mÂČ pĂ«r apartamentet me pamje mĂ« tĂ« favorshme.

NjĂ« kompleks i ri rezidencial nĂ« zonĂ«n e “Liqenit tĂ« ThatĂ«â€ Ă«shtĂ« duke u zhvilluar nga kompania “Fratari Construction”, me pritshmĂ«ri qĂ« shitja e apartamenteve tĂ« nisĂ« qĂ« nĂ« fazĂ«n e karabinĂ«s. Sipas drejtuesve tĂ« kompanisĂ«, çmimet nĂ« kĂ«tĂ« projekt do tĂ« variojnĂ« nga 1,800 deri nĂ« 2,400 euro/mÂČ, nĂ« varĂ«si tĂ« katit dhe orientimit tĂ« apartamentit.

PĂ«rveç kĂ«tij zhvillimi, kompania ka nĂ« plan tĂ« ndĂ«rtojĂ« edhe njĂ« kompleks tjetĂ«r tĂ« madh rezidencial nĂ« zonĂ«n e Kasharit, me kapacitet strehimi pĂ«r rreth 12 mijĂ« familje. Ky projekt do tĂ« ketĂ« 17 objekte rezidenciale, pĂ«rfshirĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« 27-katĂ«she me funksion hotelerie. Çmimet nĂ« kĂ«tĂ« kompleks pritet tĂ« nisin nga 1,400 euro/mÂČ.

Hajredin Fratari, drejtues i kompanisë, u shpreh se në të dy projektet ka interes konkret për blerje. Në zonën e Liqenit të Thatë, kërkesa dominohet nga blerës me kredi, kryesisht sipërmarrës vendas. Ndërsa në projektin e Kasharit, në këtë fazë të parë të interesimit dhe prenotimeve, theksohet interesimi i shqiptarëve të emigruar prej dekadash, të cilët parashikojnë të kthehen në atdhe për të kaluar vitet e pleqërisë.

Edhe nĂ« zona tĂ« tjera periferike tĂ« TiranĂ«s vijojnĂ« tĂ« ofrohen apartamente me çmime shitjeje 1,400 euro/mÂČ, siç Ă«shtĂ« zona e Freskut dhe ShkozĂ«s. NĂ« kĂ«to zona, çmimet kanĂ« mbetur tĂ« pandryshuara krahasuar me vjet.

Edhe nĂ« vijĂ«n e dytĂ« tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« Bulevardin e Ri vijojnĂ« tĂ« ofrohen apartamente me çmime tĂ« njĂ«jta si nĂ« fillim tĂ« vitit, nĂ« nivelet e 1800 deri nĂ« 1900 euro/mÂČ.

 

 

Faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve

Shtrenjtimi i shpejtë i çmimeve të apartamenteve në Tiranë, sipas ekspertëve, është ndikuar nga një sërë faktorësh, përfshirë rritjen e kërkesës për prona nga turizmi, të kostos së ndërtimit nga materialet dhe taksat deri te kanalizimi i parasë informale në sektorin e ndërtimit me qëllim pastrimin e tyre.

Stela Dhami, nga “Colliers Albania”, nĂ«nvizon se arsyet kryesore se pĂ«rse Tirana po shikon njĂ« rritje tĂ« lartĂ« tĂ« çmimit tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme janĂ« shtrenjtimi i kostos sĂ« ndĂ«rtimit dhe kĂ«rkesĂ«s nĂ« rritje pĂ«r investim nĂ« sektorin e pasurive tĂ« paluajtshme. ShumĂ« apartamente nĂ« TiranĂ«, sipas zonjĂ«s Dhami, po blihen pĂ«r dhĂ«nie me qira ditore apo funksionojnĂ« si klinika dentare apo mjekĂ«sore.

“Rritja e çmimeve tĂ« shitjes sĂ« apartamenteve, sĂ« pari Ă«shtĂ« ndikuar, nga rritja e kostove tĂ« ndĂ«rtimit, ku pĂ«rfshihen materialet e ndĂ«rtimit qĂ« pas pandemisĂ« sĂ« Covid-19 dhe kostoja e fuqisĂ« punĂ«tore.

Kjo ka ardhur për disa arsye, si nga ndryshimi logjistik dhe ulja e rendimentit prodhues në botë, duke pasur parasysh edhe situatën gjeopolitike, por edhe prej emigracionit që po ndodh në vend në dekadën e fundit.

Së dyti, nga rritja e barrës fiskale për sektorin e ndërtimit. Taksat në ndërtim janë një barrë e konsiderueshme për ndërtuesit që kryesisht transmetohet te blerësit nëpërmjet çmimeve më të larta të shitjes.

Së treti, nga mungesa e tokës për zhvillim në zonat e qendrës, si dhe nga rritja e kostos së kompensimit ndaj pronarëve të truallit, që  edhe më shumë po i shtyn ndërtuesit të rrisin çmimet.

Rritja e çmimeve ndërkohë është justifikuar edhe nga rritja e kërkesës për banim nga banorë vendas të cilët: 1) Blejnë për arsye banimi për veten ose fëmijët e tyre; 2) Për arsye investimi, duke ditur që pasuritë e paluajtshme mbeten investimi i vetëm i prekshëm nga blerësit; 3)

PĂ«r arsye biznesi sidomos nĂ« zonat e qendrĂ«s sĂ« qytetit, ku shumĂ« prej apartamenteve janĂ« kthyer pĂ«r qira ditore nĂ«pĂ«rmjet ofrimit tĂ« tyre nga platforma ndĂ«rkombĂ«tare Airbnb, ose nĂ« funksion tĂ« biznesit nĂ« lulĂ«zim tĂ« turizmit dentar e mjekĂ«sor”, – argumenton zonja Dhami.

Profesor Doktor Elvin Meka nënvizon se kjo situatë nuk është thjesht rezultat i kërkesës së tregut për strehim, por pasojë e një sërë faktorësh të tjerë që kanë deformuar balancat.

Nga rritja e turizmit dhe orientimi i tregut drejt qirave afatshkurtra, te kërkesa në rritje nga blerës jorezidentë, kanalizimi i flukseve të parasë informale, rritja e kostove të ndërtimit dhe mungesa e mekanizmave kontrollues mbi spekulimin e çmimeve, të gjitha kanë bashkëvepruar për të prodhuar këtë realitet.

“Kjo mospĂ«rputhje ka qenĂ« e pranishme thuajse gjithmonĂ« nĂ« treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« e thellĂ«, e kjo pĂ«r disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë Covid-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që shënoi rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesës nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

SĂ« gjashti, rritja e fortĂ« e sektorit tĂ« turizmit dhe kĂ«rkesĂ«s pĂ«r qira afatshkurtĂ«r, qĂ« nxiti njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« shtuar nga individĂ«t pĂ«r blerje tĂ« banesave, edhe nĂ«pĂ«rmjet kredive bankare, qĂ« kanĂ« njohur njĂ« rritje tĂ« madhe gjatĂ« 2-3 viteve tĂ« fundit. KĂ«tu mund tĂ« konsiderohet dhe efekti i “instinktit tĂ« turmĂ«s”, qĂ« potencon edhe mĂ« shumĂ« blerjen e pasurive tĂ« paluajtshme, nĂ« periudha tĂ« rritjes sĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

TĂ« marra tĂ« gjithĂ« sĂ« bashku, kĂ«ta faktorĂ« kanĂ« kushtĂ«zuar njĂ« rritje tĂ« fortĂ« dhe mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« raport me rritjen e pĂ«rgjithshme tĂ« tĂ« ardhurave (pra ritmi i rritjes sĂ« tĂ« ardhurave nĂ« ekonomi ka qenĂ« mĂ« i ulĂ«t sesa efekti i faktorĂ«ve qĂ« nuk lidhet drejtpĂ«rdrejt me rritjen ekonomike)”, nĂ«nvizon ai.

 

Lexoni edhe:

A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske?

Elvin Meka: Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi”

Gentian Kaprata: Tregu i banesave në Tiranë, jashtë kontrollit të tregut të lirë, po ushqehet nga para të pista

The post Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme appeared first on Revista Monitor.

↗

A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske?

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Rritja dyshifrore e çmimeve të apartamenteve, e shkëputur nga logjika e të ardhurave ngre pyetjen, a po jetojmë në një treg të shëndetshëm, apo në fillimet e një flluske të pasurive të paluajtshme?

Edhe pse elementi i flluskës nuk është i plotë, sipas profesor Elvin Mekës, mungojnë disa indikatorë tipikë që e karakterizojnë atë megjithatë, rreziku është real dhe kërkon vigjilencë institucionale.

“ShumĂ« flitet pĂ«r flluskĂ«n e çmimeve tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« ShqipĂ«ri dhe ndonĂ«se nĂ« treg duket se ka elemente qĂ« lidhen me tĂ«, duhet thĂ«nĂ« se ekzistenca dhe krijimi i njĂ« flluske tĂ« mirĂ«filltĂ« nĂ« tregun e pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« ShqipĂ«ri nuk i ka tĂ« gjithĂ« elementet tĂ« kushtĂ«zojnĂ« njĂ« prani tĂ« tillĂ«.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim.

NĂ« ecurinĂ« e çmimeve duket se ndikojnĂ« tĂ« tjerĂ« faktorĂ«, qĂ« kanĂ« mundĂ«suar njĂ« panoramĂ« tĂ« tillĂ« nĂ« treg”.

Eksperti i urbanistikës dhe pedagogu Gentian Kaprata thotë se ndodhemi përballë një flluske, nisur nga zhvillimi urban dhe territorial i Tiranës në dekadën e fundit, që bien ndesh me zgjerimin e standardeve europiane për strehim dhe rritjen e popullsisë.

“SĂ« pari Ă«shtĂ« argumenti i normave tĂ« strehimit. Norma e vendeve tĂ« Bashkimit Europian Ă«shtĂ« rreth 30 metĂ«r katror banim pĂ«r banor.

Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse nĂ« TiranĂ«, qĂ« sipas matjeve tĂ« INSTAT nĂ« 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetĂ«m me 40 mijĂ« banorĂ«, u ndĂ«rtuan rreth 12 milionĂ« metra katror banesĂ« e re, apo 300 metĂ«r katror pĂ«r banor tĂ« ri. Pra, 10 herĂ« mĂ« shumĂ«.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« argumenti i krahasimit tĂ« dinamikave tĂ« çmimit tĂ« banesave nĂ« 20 vitet e fundit nĂ« TiranĂ«. UnĂ« e kam bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe mĂ« del se (i) nĂ« periudhĂ«n 2005 – 2007 dhe pĂ«r vitet 2017 – 2024, çmimet shĂ«nuan rritjen mĂ« tĂ« madhe.

NĂ« periudhĂ«n 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016, çmimet nuk ndryshuan. NĂ« periudhĂ«n 2012 – 2014 çmimet u rritĂ«n pak, dhe nĂ« periudhĂ«n 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtĂ«zakonshĂ«m.

PĂ«rveç interpretimeve tĂ« tjera, ajo qĂ« deduktohet Ă«shtĂ« e qartĂ«: nĂ« vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur nĂ« treg nuk hyri asnjĂ« metĂ«r katror banim i ri (ofertĂ« e re zero), si pasojĂ« e moratoriumeve tĂ« ndĂ«rtimit, çmimi nuk ndryshoi.

Kurse në vitet e tjera, sa më e madhe të ishte sasia e sipërfaqes së re të banimit që hynte në treg, aq më shumë rritej çmimi. Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

ThĂ«nĂ« kĂ«to, Ă«shtĂ« e qartĂ« se jemi nĂ« njĂ« flluskĂ« tĂ« qartĂ« dhe fundi i njĂ« flluske Ă«shtĂ« gjerĂ«sisht i njohur nĂ« botĂ«. Mjafton tĂ« kujtojmĂ« krizĂ«n apo plasjen e flluskĂ«s sĂ« çmimeve tĂ« banesave – nĂ« SHBA nĂ« vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do tĂ« ketĂ« ndikim shumĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« se familjet shqiptare dhe ShqipĂ«ria, sepse ne jemi njĂ« vend i vogĂ«l dhe ekonomia jonĂ« nuk bĂ«n pjesĂ« nĂ« rrjetin global tĂ« ekonomive, por nuk mund tĂ« mohohet se shumĂ« tĂ« huaj qĂ« kanĂ« blerĂ« apartamente nĂ« TiranĂ« do tĂ« preken njĂ«soj”.

 

Të rinjtë shqiptarë, të dytët në Europë për mbipopullimin e banesave

Por për shkak të të ardhurave të ulëta dhe çmimeve të larta të shitjes së apartamenteve, Shqipëria renditet ndër vendet me përqindjen më të lartë të mbipopullimit të banesave te të rinjtë, që po kthehet në një faktor nxitës për emigracionin.

Sipas tĂ« dhĂ«nave mĂ« tĂ« fundit tĂ« Eurostat, pĂ«r vitin 2021, tĂ« fundit e disponueshme pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« – 70.3% e tĂ« rinjve shqiptarĂ« (15 – 29 vjeç) jetojnĂ« nĂ« kushte mbipopullimi, qĂ« nĂ«nkupton se njĂ« familje nuk ka mjaftueshĂ«m dhoma nĂ« raport me numrin e anĂ«tarĂ«ve.

Ky tregues e rendit Shqipërinë në vendin e dytë në Europë, pas Malit të Zi (72.5% në 2022). Në Serbi kjo shifër është 60.8%, ndërsa në Maqedoninë e Veriut, 43.4%. Për Kosovën nuk ka të dhëna të raportuara.

Në kontrast të fortë, mesatarja e Bashkimit Europian është vetëm 26.5%, ndërsa në zonën euro zbret në 22.7%, sipas të dhënave të përditësuara për vitin 2024.

Vendet e Europës Veriore dhe Perëndimore shfaqin nivelet më të ulëta të mbipopullimit të banesave për të rinjtë: Holanda vetëm 4.3%, Finlanda 7.7%, Danimarka 8.1% dhe Gjermania 10.5%. Po ashtu, edhe vendet e zhvilluara të Europës Qendrore kanë përqindje ndjeshëm më të ulëta se Shqipëria, si Austria me 12.7% apo Franca me 12.5%.

Krahasimi i këtyre shifrave tregon hendekun e madh mes vendeve të Ballkanit dhe atyre të BE-së, ku standardet e strehimit për të rinjtë janë dukshëm më të larta.

Vendet e EuropĂ«s Qendrore e Veriore kanĂ« nivele shumĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta: Suedia 29.8%, Çekia 26.2% dhe Hungaria vetĂ«m 23.6%.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske? appeared first on Revista Monitor.

↗

“Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit tĂ« Biznesit dhe DrejtĂ«sisĂ« nĂ« “Tirana Business University”

 

Në vitet e fundit, Shqipëria ka njohur një rritje të ndjeshme të çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme, veçanërisht në kryeqytet, Tiranë.

Sipas Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit tĂ« Biznesit dhe tĂ« DrejtĂ«sisĂ« nĂ« “Tirana Business University”, pĂ«r rritjen e çmimeve tĂ« apartamenteve, tregu Ă«shtĂ« ndikuar nga faktorĂ« tĂ« ndryshĂ«m, pĂ«rfshirĂ« kĂ«rkesĂ«n nĂ« rritje, investimet e jorezidentĂ«ve, flukset informale dhe zhvillimet nĂ« sektorin e turizmit dhe ndĂ«rtimit.

Por kjo rritje ka ardhur në një kohë kur të ardhurat mesatare të familjeve shqiptare nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm, duke e bërë blerjen e një apartamenti për qëllim banimi gjithnjë e më të vështirë.

 

 

NĂ« TiranĂ«, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara nga Indeksi Fischer dhe raporti i “Deloitte”, çmimet mesatare tĂ« shitjes sĂ« apartamenteve janĂ« rritur ndjeshĂ«m. Duke pasur parasysh rritjen e ndjeshme tĂ« çmimeve dhe nivelin e tĂ« ardhurave mesatare tĂ« familjeve, sa e pĂ«rballueshme Ă«shtĂ« sot pĂ«r njĂ« familje me tĂ« ardhura mesatare nĂ« TiranĂ« blerja e njĂ« apartamenti pĂ«r qĂ«llim banimi?

Çmimet e pasurive tĂ« paluajtshme kanĂ« shĂ«nuar rritje relativisht tĂ« fortĂ« gjatĂ« dy-tre viteve tĂ« fundit, rritje kĂ«to dyshifrore, qĂ« pĂ«rkojnĂ« thelbĂ«sisht me rritjen e vrullshme tĂ« turizmit dhe industrisĂ« sĂ« mikpritjes nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, ku turizmi dhe ndĂ«rtimi janĂ« shndĂ«rruar tashmĂ« nĂ« “motorĂ«t” kryesorĂ« tĂ« rritjes ekonomike tĂ« ShqipĂ«risĂ«, duke zhvendosur fort tĂ« gjithĂ« sektorĂ«t e tjerĂ« tĂ« ekonomisĂ«, tĂ« cilĂ«t ose japin njĂ« kontribut mĂ« tĂ« vogĂ«l nĂ« tĂ«, ose janĂ« me rĂ«nie, si p.sh. bujqĂ«sia.

Veçanërisht gjatë vitit 2024, rritja e çmimeve ishte më e theksuar, në përgjigje të rritjes së fortë të kërkesës turistike, nisur dhe nga karakteristikat e turistëve që vizitojnë Shqipërinë, si vizitorë që përdorin kryesisht qiranë afatshkurtër, në raport me mjediset hoteliere.

Ky kërcim i fortë i çmimeve të banesave e ka rritur ndjeshëm trysninë mbi të gjithë qytetarët shqiptarë, rezidentë në Shqipëri, e veçanërisht banorët e kryeqytetit, të cilët përballen tashmë me një treg të pasurive të paluajtshme thuajse i papërballueshëm dhe i aksesueshëm, në një pjesë të mirë të ofertës së tij, nga pjesa më e madhe e popullatës me të ardhura të mesme dhe të ulëta.

Sot Ă«shtĂ« e dukshme qĂ«, personat dhe familjet me tĂ« ardhura mesatare, e kanĂ« tĂ« pamundur t’i pĂ«rgjigjen nivelit aktual tĂ« çmimeve tĂ« banesave, jo vetĂ«m nĂ« zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnĂ« tĂ« rriten thuajse nĂ« sinkron me ritmin e rritjes sĂ« tyre nĂ« zonat qendrore dhe ato tĂ« preferuara.

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Kjo mospërputhje ka qenë e pranishme thuajse gjithmonë në treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre është bërë shumë e thellë, e kjo për disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë COVID-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që pësoi një rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesë nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

Së gjashti, rritja e fortë e sektorit të turizmit dhe kërkesës për qira afatshkurtër, që nxiti një kërkesë të shtuar nga individët për blerje të banesave, edhe nëpërmjet kredive bankare, që kanë njohur një rritje të madhe gjatë dy-tre viteve të fundit.

KĂ«tu mund tĂ« konsiderohet dhe efekti i “instinktit tĂ« turmĂ«s”, qĂ« potencon edhe mĂ« shumĂ« blerjen e pasurive tĂ« paluajtshme, nĂ« periudha tĂ« rritjes sĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

Të marra të gjithë së bashku, këta faktorë kanë kushtëzuar një rritje të fortë dhe më të shpejtë të çmimeve të pasurive të paluajtshme në raport me rritjen e përgjithshme të të ardhurave (pra ritmi i rritjes së të ardhurave në ekonomi ka qenë më i ulët sesa efekti i faktorëve që nuk lidhet drejtpërdrejt me rritjen ekonomike).

 

A pritet të ndodhë flluska e çmimeve me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve?

Shumë flitet për flluskën e çmimeve të ndërtimit në Shqipëri dhe ndonëse në treg duket se ka elemente që lidhen me të, duhet thënë se ekzistenca dhe krijimi i një flluske të mirëfilltë në tregun e pasurive të paluajtshme në Shqipëri nuk i ka të gjithë elementet të kushtëzojnë një prani të tillë.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim. Në ecurinë e çmimeve duket se ndikojnë të tjerë faktorë, që kanë mundësuar një panoramë të tillë në treg.

 

A duhet të ketë ndërhyrje nga institucionet në këtë sektor kur rritja e çmimeve mbështetet jo nga kërkesa reale?

Në kushtet kur kërkesa normale për strehim nuk i përgjigjet asaj çfarë paraqitet në treg, është e këshillueshme ndërhyrja në treg, por duhet të kihet parasysh se këto ndërhyrje duhet të bëhen shumë të kujdesshme dhe të fokusuara në problematikat që i shkaktojnë këto çekuilibrime në treg.

Në këtë rast, në Shqipëri mbetet një sfidë madhore reduktimi i ekonomisë informale dhe i flukseve të parave me origjinë të dyshimtë, që përbën ndoshta një prej faktorëve të rëndësishëm të rritjes së çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, Banka e Shqipërisë ka prezantuar dhe jetësuar disa kufizime, lidhur me zgjerimin e shpejtë të huadhënies për strehim ndaj individëve, duke u pozicionuar qartë dhe duke parandaluar formimin e një prej faktorëve kyç që mundësojnë një flluskë të mundshme në ndërtim.

Gjithashtu, qeveria duket se konsideron ndërhyrje përmes politikës fiskale, e cila mund të ndikojë në kërkesën në treg, por gjithsesi ajo nuk mund të tjetërsojë pritjen e zhvillimeve në treg.

 

Për të mundësuar strehimin e familjeve me të ardhura të mesme, qeveria parashikon zbatimin e skemave për qëllime strehimi. A mendoni se këto nisma i japin zgjidhje çështjes së strehimit për familjet e reja? Cilat modele rekomandoni si më efikase?

Skemat klasike të mbështetjes qeveritare lidhur me çështjen e strehimit kanë ekzistuar dhe vijojnë të jenë funksionale në Shqipëri, por ato mbeten gjithsesi të kufizuara, pasi modeli i tyre kërkon angazhim të drejtpërdrejtë buxhetor, që pamundëson një angazhim të fortë të qeverisë në këtë drejtim.

Në këtë rast, do të rekomandoja skema që angazhojnë qeverinë qendrore, atë lokale, entin përkatës së banesave dhe sektorin bankar, skema këto që parashikojnë dhe përdorimin e instrumenteve financiarë afatgjatë, siç mund të jenë obligacionet, dhe tregun e kapitaleve.

Këto skema lehtësojnë angazhimet buxhetore, ndërkohë që u japin zgjidhje problematikave të strehimit përmes mekanizmit të tregut.

Natyrisht ato kërkojnë angazhim institucional në një nivel tjetër të qeverisë qendrore dhe lokale, si dhe entit përkatës të banesave, por që mbështesin më mirë dhe me mekanizma tregu këto problematika.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

 

The post “Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi” appeared first on Revista Monitor.

↗

“Tregu i banesave nĂ« TiranĂ«, jashtĂ« kontrollit tĂ« tregut tĂ« lirĂ«, po ushqehet nga para tĂ« pista”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet pedagogu i urbanistikës, Gentian Kaprata

 

Në Tiranë, shtrenjtimi i çmimeve të apartamenteve sipas urbanistit dhe pedagogut Gent Kaprata nuk ndjek logjikën e tregut të lirë.

Ai argumenton se ndërtimi i apartamenteve në Shqipëri është kthyer në sektorin më fitimprurës të ekonomisë, duke u ushqyer nga para të pista dhe pa një orientim real drejt strehimit të qytetarëve.

Sipas z. Kaprata, situata aktuale është e pasigurt dhe rrezikon të sjellë pasoja për familjet dhe vetë financat publike. Ai propozon masa konkrete për të rritur përballueshmërinë e strehimit dhe për të rikthyer balancën midis ofertës dhe kërkesës reale në tregun e pasurive të paluajtshme.

 

Si ekspert dhe pedagog i urbanistikës, sipas jush cilët janë faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve të apartamenteve në Tiranë?

Në fakt, rritja e çmimeve të banesave nuk është karakteristika e vetme e tregut të pasurive të paluajtshme të Tiranës.

Ky treg karakterizohet nga 5 ‘lema’:

(i) rritja e sasisë së sipërfaqes së banesave të ndërtuara rishtas, rreth 11 milionë metra katror ndërtim i ri vetëm në 7 vitet e fundit;

(ii) rritja e çmimit mesatar tĂ« banesave deri nĂ« 2000 euro pĂ«r metĂ«r katror, nga 500 – 600 qĂ« ishte 15 vite mĂ« parĂ«;

(iii) ulja e kërkesës, si pasojë logjike e uljes së numrit të banorëve në vend; (iv) ulja e kërkesës, si pasojë e uljes së aftësisë blerëse të qytetarëve, dhe në fund;

(v) ulja në mënyrë të jashtëzakonshme e cilësisë urbane të jetesës që ofron qyteti, pas ndërhyrjeve të gabuara të qeverisë qendrore dhe vendore në procesin e dhënies së lejeve ndërtimore (për ndërtime të reja) dhe kontrollin e territorit për ndërtime informale.

Një problem tjetër shumë i madh që sjell ky treg, specifikisht industria që prodhon apartamente të reja, është fakti se ai është prurësi i parë në ekonominë shqiptare.

Në një kohë kur, Shqipëria e dekadës së katërt pas socializëm, ende nuk ka një model ekonomik të mbështetur te prodhimi (manifaktura), gjë që do të siguronte një ekonomi që punëson në shkallë të gjerë, të qëndrueshme në kohë por edhe në mjedis.

Kjo është një gjë e keqe, edhe në krahasim me vendet e rajonit, me të cilat ekonomia shqiptare konkurron për të tërhequr investime.

Këto vende e kanë industrinë e ndërtimit, prurësin e tretë apo të katërt në ekonomi; ndërkohë që në vendet e para kanë prodhimin e manifakturës.

Një shqetësim tjetër që vjen nga kjo situatë e sektorit të ndërtimit të banesave të reja është fakti se ato sjellin mbi 50% të të ardhurave të veta të Bashkisë së Tiranës.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« se nĂ« njĂ« moment, kur tregu tĂ« hyjĂ« nĂ« sjelljen normale ekonomike, rĂ«nia e sasisĂ« sĂ« sipĂ«rfaqes sĂ« re tĂ« ndĂ«rtuar do tĂ« shoqĂ«rohet me uljen drastike tĂ« buxhetit tĂ« BashkisĂ« sĂ« TiranĂ«s, dhe gjithçka tĂ« keqe qĂ« e shoqĂ«ron kĂ«tĂ«.

Dhe kĂ«tu dalim te pĂ«rgjigjja e drejtpĂ«rdrejtĂ« e pyetjes tuaj. NĂ«se theksova “kur tregu tĂ« hyjĂ« nĂ« sjelljen normale ekonomike” do tĂ« thotĂ« se çmimet e banesave, gjatĂ« viteve tĂ« fundit, nuk u janĂ« pĂ«rgjigjur mekanizmave pĂ«rcaktues tĂ« tregut tĂ« lirĂ« (sipas raportit ofertĂ«-kĂ«rkesĂ«).

Që do të thotë se ai nuk është financuar nga blerës fundorë që synonin strehimin e familjes së tyre, sikurse është qëllimi final i ndërtimit të banesave të reja në shoqëritë perëndimore. Ai është financuar nga paratë e pista të krimit të organizuar publik (korrupsioni qeverisës) dhe privat (aktivitetet kriminale).

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Rritja e çmimeve të apartamenteve më shpejt se rritja e të ardhurave të qytetarëve është një tregues tjetër se tregu është një flluskë që rrezikon plasjen. Ne kemi argumentuar këtë nga qasja urbanistike, por ka edhe argumente të forta ekonomike.

Së pari, është Indikatori i Joseph Stieglitz. Stieglitz thotë se nëse çmimi i një aseti është më i lartë se sa sugjerojnë fondamentet e ekonomisë dhe njerëzit vazhdojnë ta blejnë atë thjesht dhe vetëm të shtyrë nga ideja se çmimi i tij do të rritet edhe më shumë, atëherë flluska është afër.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« “metoda” vlerĂ«suese e FMN. Nga studimet empirike tĂ« FMN ka rezultuar se nĂ«se diferenca mes rritjes sĂ« sektorit tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« banesave dhe rritjes sĂ« ekonomisĂ« nĂ« tĂ«rĂ«si qĂ«ndron mbi 5 pikĂ« pĂ«rqindje pĂ«r mĂ« shumĂ« se 5 vjet, atĂ«herĂ« rreziku pĂ«r flluskĂ« rritet nĂ« mĂ«nyrĂ« eksponenciale. NĂ« tre vitet 2020 – 2022, raporti i rritjes sĂ« sektorit tĂ« ndĂ«rtimit me atĂ« tĂ« PBB, 4.5 – 10.9%.

Dhe konkretisht: në vitin 2020, sektori i ndërtimit u rrit me 1.21%, kurse ekonomia ra me 3.3% (diferencë 4.5%); në vitin 2021, diferenca mes rritjes së ndërtimit dhe asaj të ekonomisë kërceu në 9.1%, dhe; në vitin 2022 arriti në rekordin 10.9%.

PĂ«r tĂ« ardhur te pĂ«rgjigjja direkte e pyetjes suaj, shpjegimi Ă«shtĂ« se sektori i ndĂ«rtimit tĂ« banesave nuk orientohet nga mekanizmi i pĂ«rcaktimit tĂ« çmimit sipas marrĂ«dhĂ«nies kĂ«rkesĂ« – ofertĂ« pĂ«r strehim, por sipas mekanizmit kĂ«rkesĂ« – ofertĂ« “parkim i produkteve tĂ« krimit”. Me pak fjalĂ«, nĂ« kĂ«tĂ« treg kĂ«rkesa nuk orientohet nga nevoja pĂ«r strehim, por nga nevoja pĂ«r parkim parash tĂ« zeza dhe gri.

 

Me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve, a pritet të ndodhë flluska e çmimeve apo ka elemente të pranisë së fenomenit?

Fakti që jemi para një flluske mund të vërtetohet nga shumë qasje, por unë do të doja të trajtoja vetëm ato që kanë lidhje me zhvillimin urban dhe territorial.

Së pari është argumenti i normave të strehimit. Norma e vendeve të BE është rreth 30 metër katror banim për banor. Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse nĂ« TiranĂ«, qĂ« sipas matjeve tĂ« INSTAT nĂ« 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetĂ«m me 40 mijĂ« banorĂ«, u ndĂ«rtuan rreth 12 milionĂ« metra katror banesĂ« e re, apo 300 metĂ«r katror pĂ«r banor tĂ« ri. Pra, 10 herĂ« mĂ« shumĂ«.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« argumenti i krahasimit tĂ« dinamikave tĂ« çmimit tĂ« banesave nĂ« 20 vitet e fundit nĂ« TiranĂ«. UnĂ« e kam bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe mĂ« del se

(i) nĂ« periudhĂ«n 2005 – 2007 dhe 2017 – 2024, çmimet shĂ«nuan rritjen mĂ« tĂ« madhe; nĂ« periudhĂ«n 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016 çmimet nuk ndryshuan; nĂ« periudhĂ«n 2012 – 2014 çmimet u rritĂ«n pak, dhe; nĂ« periudhĂ«n 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtĂ«zakonshĂ«m.

PĂ«rveç interpretimeve tĂ« tjera, ajo qĂ« deduktohet Ă«shtĂ« e qartĂ«: nĂ« vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur nĂ« treg nuk hyri asnjĂ« metĂ«r katror banim i ri (ofertĂ« e re zero), si pasojĂ« e moratoriumeve tĂ« ndĂ«rtimit, çmimi nuk ndryshoi; kurse nĂ« vitet e tjera, sa mĂ« e madhe tĂ« ishte sasia e sipĂ«rfaqes sĂ« re tĂ« banimit qĂ« hynte nĂ« treg, aq mĂ« shumĂ« rritej çmimi.

Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

ThĂ«nĂ« kĂ«to, Ă«shtĂ« e qartĂ« se jemi nĂ« njĂ« flluskĂ« tĂ« qartĂ« dhe fundi i njĂ« flluske Ă«shtĂ« gjerĂ«sisht i njohur nĂ« botĂ«. Mjafton tĂ« kujtojmĂ« krizĂ«n – apo plasjen e flluskĂ«s sĂ« çmimeve tĂ« banesave – nĂ« SHBA nĂ« vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do të ketë ndikim shumë më të gjerë se familjet shqiptare dhe Shqipëria, sepse ne jemi një vend i vogël dhe ekonomia jonë nuk bën pjesë në rrjetin global të ekonomive, por nuk mund të mohohet se shumë të huaj që kanë blerë apartamente në Tiranë do të preken njësoj.

 

Në këtë situatë, ku çmimet po njohin rritje me të shpejtë sesa të ardhurat e familjarëve, çfarë skemash për përballueshmërinë e blerjeve të apartamenteve duhet të zbatojë qeveria? Cilat modele rekomandoni?

Dy janë detyrat e qeverisjes në lidhje me strehimin: (i) të bëjë strehimin të përballueshëm për të gjitha familjet shqiptare; dhe (ii) të bëjë të arritshëm strehimin edhe për familjet që e kanë të papërballueshëm nëpërmjet tregut të lirë.

Strehimi i përballueshëm për të gjitha familjet ka kuptimin që qeveria nëpërmjet (a) instrumenteve të planifikimit dhe projektimit urban dhe (b) politikës tatimore, sigurohet që çmimet në tregun e banesave të jenë të përballueshme për shumicën dërmuese të familjeve.

Për planifikimin territorial dhe urban mund them se: megjithëse kemi harxhuar qindra miliona euro të taksapaguesve për arkitektë të huaj, nuk kemi asnjë Plan, në asnjë qytet që të na shërbejë për një zhvillim të zgjuar, të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës të qyteteve tona.

PĂ«r politikĂ«n tatimore, mund tĂ« thuhet se sot nĂ« TiranĂ«, 13% e vlerĂ«s sĂ« apartamentit shkon nĂ« buxhetin e bashkisĂ«, pa folur pĂ«r “buxhetin privat” tĂ« zyrtarĂ«ve.

Të dyja këto, së bashku me faktin se tregu i banesave nuk i përgjigjet kërkesës për strehim, por për parkim parash të zeza dhe gri, bëjnë që strehimi të mos jetë i përballueshëm për shumicën dërmuese të familjeve shqiptare. E krahasuar me të ardhurat që marrin banorët, çmimet në Tiranë janë më të shtrenjta se në Romë, Vjenë, Barcelonë, Stokholm, Berlin.

Nga ana tjetĂ«r, strehimi social Ă«shtĂ« ndihma qĂ« shoqĂ«ria si njĂ« e tĂ«rĂ«, nĂ«pĂ«rmjet buxhetit tĂ« shtetit dhe pronave tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta lokale, i jep njĂ« pjese tĂ« vogĂ«l tĂ« saj, qĂ« nuk e ka tĂ« mundur t’i drejtohet tregut tĂ« lirĂ«, pĂ«r t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe (ii) grupi që ka të pamundur sigurimin e një banese pa ndihmën e shoqërisë (grupi i parë). Nëse ky raport nuk arrihet, solidariteti është i pamundur, peshorja tërheq poshtë të gjithë shoqërinë, dhe jo vetëm me çështjen e strehimit.

Thënë këto, kam thënë edhe rekomandimet e mia:

(i) qeveria duhet tĂ« heqĂ« dorĂ« nga propaganda dhe popullzimi mbi çështjet e strehimit social, por t’u kthehet detyrave tĂ« saj primare sikurse i prezantova nĂ« pĂ«rgjigjen e mĂ«sipĂ«rme;

(ii) të heqë dorë nga rritja e burokracisë duke mbajtur institucione si Enti Banesave apo akoma më keq, të ndërtojë institucione të tjera (sikurse kam dëgjuar se po premton Kryeministri), sepse të gjitha paratë që harxhohen për mbajtjen e kësaj administrate janë dhënë nga taksapaguesi për të ndihmuar familjet në nevojë dhe jo për të mbajtur me paga dhe kosto operative burokratë; dhe

(iii) të rrisë përballueshmërinë e shumicës dërmuese të familjeve shqiptare të një banese për strehim sipas tregut të lirë, dhe në fund të ndihmojë në gjetjen e një banese edhe për grupin e vogël të familjeve që nuk e arrijnë dot atë nëpërmjet tregut të lirë.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post “Tregu i banesave nĂ« TiranĂ«, jashtĂ« kontrollit tĂ« tregut tĂ« lirĂ«, po ushqehet nga para tĂ« pista” appeared first on Revista Monitor.

↗

Strehimi, a mjaftojnë politikat e qverisë shqipare, krahasimi me vendet e BE-së  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NĂ« vitin 2024, njĂ« qytetari shqiptar i duhen gati 19 paga vjetore pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament, sipas pĂ«rllogaritjeve tĂ« “Monitor” bazuar nĂ« metodologjinĂ« e “Deloitte”.

Edhe të dhënat e Numbeo-s për 6-mujorin e parë të vitit 2025 e konfirmojnë këtë realitet të vështirë, duke e vendosur Shqipërinë në krye të listës së vendeve europiane me çmimet më të larta të banesave në raport me fuqinë blerëse.

Ndërkohë që qeveria mburret me rritjen e investimeve në pasuri të paluajtshme dhe synon të tërheqë blerës të huaj, shtresa e mesme dhe e re e popullsisë e ka gjithnjë e më të pamundur sigurimin e një banese.

Politikat e deritanishme të strehimit nuk arrijnë të përballojnë këtë krizë të thellë, ndërsa zgjidhjet e ofruara mbeten të fragmentuara, burokratike dhe të papërshtatura me realitetin ekonomik të shumicës së shqiptarëve.

Në vend zbatohen gjashtë programe kombëtare të strehimit.

Enti KombĂ«tar i Banesave (EKB) Ă«shtĂ« institucioni pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r zbatimin e programit tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« banesave me kosto tĂ« ulĂ«t, njĂ« nga gjashtĂ« programet kombĂ«tare tĂ« strehimit. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« EKB-sĂ« pĂ«r “Monitor”, qĂ« prej vitit 1994 janĂ« strehuar rreth 11,492 familje.

Sistemi aktual i strehimit social, bazuar nĂ« ligjin nr. 22/2018 “PĂ«r strehimin social”, tĂ« pĂ«rditĂ«suar me ndryshimet e ligjit nr. 48/2023 ofron disa programe tĂ« targetuara pĂ«r shtresat nĂ« nevojĂ«, pĂ«rfshirĂ« ndĂ«rtimin me kosto tĂ« ulĂ«t dhe subvencionimin e qirasĂ«.

Përzgjedhja e përfituesve bazohet në kritere si: mungesa e banesës, mbipopullimi, rreziku nga shembja, statusi familjar ose social dhe përkatësia në grupe të margjinalizuara.

Më herët, kryeministri Edi Rama njoftoi gjithashtu se qeveria është në procesin e krijimit të një Agjencie Kombëtare të Planifikimit Urban dhe Strehimit, që do të fokusohet në një qasje të re ndaj strehimit social, si dhe në nisma për të lehtësuar blerjen e banesave nga shtresat me të ardhura të ulëta dhe të mesme.

“Do t’i qasemi nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« re strehimit social, duke krijuar mundĂ«si reale pĂ«r ata qĂ« sot e kanĂ« tĂ« pamundur tĂ« blejnĂ« njĂ« banesĂ« nĂ« tregun e lirĂ«â€.

Megjithatë, urbanisti dhe pedagogu Gentian Kaprata paralajmëron se strehimi social nuk mund të mbajë peshën e një tregu të çakorduar, sidomos nëse raporti mes atyre që mund të blejnë dhe atyre që varen nga ndihma publike është në disbalancë të thellë.

“Strehimi social Ă«shtĂ« ndihma qĂ« shoqĂ«ria si njĂ« e tĂ«rĂ«, nĂ«pĂ«rmjet buxhetit tĂ« shtetit dhe pronave tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta lokale, i jep njĂ« pjese tĂ« vogĂ«l tĂ« saj, qĂ« nuk e ka tĂ« mundur t’i drejtohet tregut tĂ« lirĂ«, pĂ«r t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe

(ii) grupi qĂ« ka tĂ« pamundur sigurimin e njĂ« banese pa ndihmĂ«n e shoqĂ«risĂ« (grupi i parĂ«). NĂ«se ky raport nuk arrihet, solidariteti Ă«shtĂ« i pamundur, peshorja tĂ«rheq poshtĂ« tĂ« gjithĂ« shoqĂ«rinĂ«, dhe jo vetĂ«m me çështjen e strehimit”, thotĂ« ai.

Ekspertët rekomandojnë që Shqipëria të shikojë drejt modeleve që kanë funksionuar në vende të tjera me sfida të ngjashme.

Ekonomisti Elvin Meka sugjeron përdorimin e obligacioneve të banesave dhe krijimin e skemave hibride që përfshijnë qeverinë, bashkitë, sektorin bankar dhe zhvilluesit privatë. Këto skema do të siguronin financim afatgjatë për ndërtimin e banesave të përballueshme dhe qasje të zgjeruar për qytetarët.

Stela Dhami propozon që modeli austriak i banesave sociale me qira afatgjatë dhe mundësi blerjeje përmes kredive të buta mund të përshtatet edhe në Shqipëri.

Ky model, që funksionon me sukses në Vjenë dhe qytete të tjera europiane, siguron jo vetëm çmime të ulëta, por edhe siguri dhe cilësi në jetesë.

“ShumĂ« vende me kĂ«rkesĂ« nĂ« rritje pĂ«r banim janĂ« pĂ«rgjigjur duke ofruar modele hibride tĂ« rezidencave publike, me kontrata afatgjata qiraje me tĂ« drejta tĂ« plota pĂ«r qiramarrĂ«sit. KĂ«ta banorĂ« kanĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie afatgjatĂ« dhe tĂ« qĂ«ndrueshme me shtetin, duke ndĂ«rtuar kĂ«shtu njĂ« model tĂ« suksesshĂ«m ku ata ndihen tĂ« sigurt dhe tĂ« mbrojtur.

Një nga shtetet që ka aplikuar me sukses këtë model është Austria, ku një pjesë e konsiderueshme e popullsisë jeton në rezidenca publike.

Këto rezidenca dallohen për cilësinë e ndërtimit, e cila është e barabartë me banesat private, dhe për mbrojtjen ligjore dhe rregullore që sigurojnë të drejta të qarta për banorët.

NĂ« ShqipĂ«ri, mund tĂ« merret parasysh ky model, duke ofruar mundĂ«sinĂ« qĂ« njĂ« pjesĂ« e rezidencave publike t’u shiten banorĂ«ve nĂ« varĂ«si tĂ« mundĂ«sive tĂ« tyre. Kjo do tĂ« mundĂ«sohej pĂ«rmes aksesit nĂ« kapital financiar, pĂ«r shembull, pĂ«rmes kredive tĂ« buta tĂ« ofruara nga bankat”, pohon ajo.

 

Disa nga politikat për strehimin që po zbatohen në vendet e BE

Politikat e strehimit ndryshojnë ndjeshëm nga një shtet në tjetrin në vendet e Bashkimit Europian.

Polonia po pĂ«rballet me njĂ« mungesĂ« tĂ« konsiderueshme banesash, me njĂ« deficit qĂ« arrin deri nĂ« 2 milionĂ« njĂ«si. Çmimet e qirave dhe shitjeve janĂ« rritur ndjeshĂ«m, duke e bĂ«rĂ« strehimin tĂ« papĂ«rballueshĂ«m pĂ«r shumĂ« qytetarĂ«.

Për rrjedhojë, Polonia ka ndërmarrë një sërë masash për të zgjidhur krizën e strehimit dhe për të përmirësuar aksesin në banesa të përballueshme. Disa nga nismat kryesore përfshijnë:

Programi “ÇelĂ«si i Strehimit” (Key to Housing) ka pĂ«r qĂ«llim ndĂ«rtimin e 15,000 apartamenteve sociale dhe komunale nĂ« vitin e parĂ«, me njĂ« objektiv vjetor prej 40,000 njĂ«sish deri nĂ« vitin 2030.

Në vitin 2025, do të alokohen të paktën 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro) për këtë nismë. Programi përfshin: 8,000 apartamente komunale për qira të përballueshme, 6,500 apartamente sociale për grupe vulnerabël.

Qeveria po mbështet ndërtimin dhe rinovimin e konvikteve për studentët dhe kandidatët për doktoraturë, duke ofruar grante deri në 80% të kostove të investimit. Kjo masë synon të lehtësojë ngarkesën financiare për studentët dhe të përmirësojë kushtet e jetesës për ta.

Qeveria ka miratuar një projektligj që rrit ndjeshëm financimet për strehimin social. Për vitin 2025 parashikohet disbursim fondi me vlerë 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro), me mundësi deri në 5 miliardë PLN (rreth 1.3 miliardë euro).

PĂ«r periudhĂ«n 2025 – 2030, njĂ« total prej 45 miliardĂ« PLN (rreth 11.7 miliardĂ« euro), me njĂ« kufi vjetor prej 10 miliardĂ« PLN apo 2.3 miliardĂ« euro. KĂ«to fonde do tĂ« pĂ«rdoren pĂ«r ndĂ«rtimin e 15,000 njĂ«sive strehimi sociale nĂ« vitin 2025, me grante deri nĂ« 80% tĂ« kostos pĂ«r bashkitĂ« qĂ« ndĂ«rtojnĂ« ose rinovojnĂ« banesa.

Për të nxitur kursimin për strehim, janë propozuar disa ndryshime në llogaritë e strehimit: Depozita minimale mujore 65 euro; Norma minimale e bonuseve vjetore rritet në 4% apo heqja e kufirit të moshës për kontribuuesit. Këto masa synojnë të rrisin kursimet për ndihmën në blerjen e një banese.

Spanja planifikon të investojë rreth 1.3 miliardë euro nga fondet e BE-së për ndërtimin industrial të strehimit social. Objektivi është ndërtimi i 15,000 banesave të reja çdo vit, për të zgjidhur mungesën e strehimit dhe për të përmirësuar përballueshmërinë për qytetarët.

Qeveria hungareze ka propozuar njĂ« subvencion vjetor prej 1 milion forintash (rreth 3,000 euro) pĂ«r shĂ«rbyesit publikĂ« – pĂ«rfshirĂ« mjekĂ«, infermierĂ«, mĂ«sues, policĂ« dhe ushtarĂ« – si pjesĂ« e njĂ« programi pĂ«r mbĂ«shtetjen e strehimit dhe pĂ«r rritjen e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« sociale. Kjo masĂ« Ă«shtĂ« paralajmĂ«ruar si pjesĂ« e njĂ« pakete para zgjedhjeve tĂ« vitit 2026.

Në Gjermani, veçanërisht në qytetin e Berlinit, strehimi është bërë gjithnjë e më i papërballueshëm. Një e treta e familjeve nuk mund të përballojnë çmimet e qirave në tregun e hapur. Si përgjigje, autoritetet kanë ndërmarrë masa për të kontrolluar qiratë dhe për të nxitur ndërtimin e banesave sociale e të përballueshme, megjithatë mungesa mbetet një sfidë serioze në metropolet kryesore.

Në Itali, qeveria ka vendosur një garanci shtetërore prej 80% për hipotekat e blerjes së shtëpive të para për individët nën 36 vjeç, çifte të rinj, prindër të vetmuar me fëmijë të mitur dhe familje të mëdha.

Ky program është i vlefshëm deri në vitin 2027.

Ndërsa për qytetin e Milanos ka miratuar një plan ambicioz për ndërtimin e 10,000 njësive strehimi me qira të kontrolluar, me një qira maksimale prej 80 euro për metër katror në vit. Ky plan synon të mbulojë nevojat e qytetarëve me të ardhura mujore midis 1,500 dhe 2,500 euro.

NĂ« rajonin e KalabrisĂ«, njĂ« projekt pĂ«r tĂ« evakuuar romĂ«t nga njĂ« kamp (tĂ« izoluar nga pjesa tjetĂ«r e shoqĂ«risĂ«) dhe pĂ«r t’i strehuar ata nĂ« njĂ«sitĂ« e reja tĂ« strehimit Ă«shtĂ« modifikuar pas ndĂ«rhyrjes sĂ« aktivistĂ«ve pĂ«r tĂ« drejtat e romĂ«ve. Plani i modifikuar tani parashikon zhvendosjen e familjeve nĂ« strehim social tĂ« integruar, duke shmangur krijimin e njĂ« getoje tĂ« re.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post Strehimi, a mjaftojnë politikat e qverisë shqipare, krahasimi me vendet e BE-së   appeared first on Revista Monitor.

↗

Shtatë mëkatet vdekjeprurëse të euforisë së korporatave

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NjĂ« mani e furishme e inovacionit financiar ka mbĂ«rthyer korporatat amerikane. ÇfarĂ« mund tĂ« shkojĂ« keq?, shkruan The Economist

 

Ashtu si qytetet e mëdha pasqyrojnë gjeninë e arkitektëve të tyre, manitë e mëdha financiare pasqyrojnë marrëzinë e hartuesve të tyre të veshur me kostum. Mënyra të reja për të mbledhur dhe për të shpenzuar kapital joshin drejtuesit ambiciozë dhe shtyjnë tregjet përpara.

Këtë herë nuk është ndryshe. Silicon Valley, Wall Street dhe Washingtoni po bashkëpunojnë në një nga epokat më të mëdha të fitimit të parave në kapitalizmin amerikan. Vlera e kompanive amerikane të listuara në raport me madhësinë e ekonomisë është në nivelin më të lartë të të gjitha kohërave.

Të përfshirë në këtë çmenduri, drejtuesit e korporatave amerikane po përqafojnë shtatë strategji të rrezikshme financiare. Këto pasqyrojnë obsesionet e momentit, nga Inteligjenca Artificiale dhe kriptovalutat te kapitali privat dhe ekonomia e nxitur nga patriotizmi.

Disa kanë jehona të bumit të së kaluarës, ndërsa disa janë krejt të reja. Të gjitha përfshijnë manovra financiare dhe ofrojnë të dhëna për natyrën e krizës së ardhshme.

 

 

  1. Lakmia për kripto

Presidenti Donald Trump ka promovuar me zell industrinë e kriptovalutave gjatë mandatit të tij të dytë.

Korporatat amerikane e kanĂ« ndjekur. AsgjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rçmuar kaq gjatĂ« nĂ« sallat e bordeve nuk Ă«shtĂ« pĂ«rqafuar mĂ« pas me kaq entuziazĂ«m. Bankat dhe shitĂ«sit mĂ« tĂ« mĂ«dhenj amerikanĂ« thonĂ« se po shqyrtojnĂ« krijimin e “stablecoins” tĂ« tyre tĂ« lidhura me Dollarin.

Disa kompani madje kanĂ« shndĂ«rruar departamentet e tyre tĂ« thesarit nga qendra pĂ«r pagesa dhe arkĂ«time nĂ« qendra spekulimi. MĂ« e spikatura Ă«shtĂ« Strategy (e quajtur mĂ« parĂ« MicroStrategy), udhĂ«heqĂ«sja e lĂ«vizjes sĂ« “departamentit tĂ« thesarit tĂ« kompanive qĂ« investojnĂ« nĂ« kriptovaluta”. Dikur njĂ« yll i epokĂ«s dotcom, sot ekziston vetĂ«m pĂ«r tĂ« blerĂ« bitcoin.

Kompania zotëron gati 70 miliardë dollarë bitcoin, të blera duke emetuar në mënyrë agresive borxhe dhe aksione. Biznesi është i vlefshëm sepse investitorët nuk kanë shumë mënyra të ekspozohen ndaj bitcoin, thonë mbështetësit e tij. Mbi 100 kompani po bëjnë diçka të ngjashme.

 

  1. Zilia ndaj investitorëve të vegjël

Skemat e tilla janĂ« pjesĂ«risht tĂ« dizajnuara pĂ«r t’u pĂ«lqyer investitorĂ«ve tĂ« palodhur individualĂ« tĂ« SHBA-sĂ«. Impulsi i tyre kryesor Ă«shtĂ« tĂ« blejnĂ« kur çmimet bien. Por disa prej tyre blejnĂ« çdo gjĂ«.

Aksionet-meme (aksionet qĂ« bĂ«hen virale nga mediat sociale) janĂ« rikthyer, dhe drejtuesit po pĂ«rpiqen t’i bĂ«jnĂ« pĂ«rshtypje publikut. Elon Musk i detyrohet turmĂ«s fanatike tĂ« investitorĂ«ve tĂ« vegjĂ«l marrĂ«veshjen e tij tĂ« pagĂ«s prej 1 trilion dollarĂ«sh te Tesla. VlerĂ«simi i fryrĂ« i Palantir Ă«shtĂ« produkt i instinkteve tĂ« turmĂ«s tĂ« tregtarĂ«ve amatorĂ«.

Të depërtosh në këtë botë të prekur nga aksionet-meme është e mundur edhe për kompani të vogla si American Eagle. Aksionet e markës së veshjeve janë rritur mbi 70% pasi vendosën aktoren Sydney Sweeney në një reklamë.

KompanitĂ« mund tĂ« shfrytĂ«zojnĂ« gjithashtu investitorĂ«t e vegjĂ«l pĂ«r t’u listuar nĂ« bursa shpejt dhe me pak kontroll, duke u bashkuar me njĂ« kompani tĂ« posaçme pĂ«r blerje (SPAC).

Pas bumit të epokës së pandemisë, këto entitete të zbrazëta, të preferuara nga investitorët e vegjël, po përmbytin sërish tregun. Më shumë se 150 pritet të bëhen publike këtë vit.

 

  1. Qarkullimi “dembel”

Kur tregjet ngrihen, rritet edhe toleranca ndaj kompleksitetit korporativ. Silicon Valley po teston kufijtë, me ekosistemin e Inteligjencës Artificiale tashmë të karakterizuar nga shpenzime ciklike dhe rrjete mbajtjesh të ndërsjella aksionesh.

Nvidia, furnizuesi kryesor i çipave tĂ« IA, zotĂ«ron aksione te CoreWeave, e cila blen çipat e saj pĂ«r t’ua dhĂ«nĂ« me qira tĂ« tjerĂ«ve, dhe po investon te xAI, e cila blen çipat e Nvidias pĂ«r tĂ« drejtuar modelet e saj.

Ajo do të investojë deri në 100 miliardë dollarë në OpenAI, duke i dhënë zhvilluesit të ChatGPT më shumë para për të blerë çipat e Nvidias.

Nga ana e saj, OpenAI, e cila është gjithashtu pjesërisht në pronësi të Microsoft, furnizuesit të saj më të madh të fuqisë llogaritëse, ka aksione në CoreWeave dhe së shpejti mund të zotërojë 10% të Advanced Micro Devices, konkurruesi kryesor i Nvidias.

EntuziastĂ«t thonĂ« se kjo nuk ndryshon shumĂ« nga marrĂ«veshjet e “financimit tĂ« furnizuesit” tĂ« zakonshme nĂ« industri tĂ« tjera. CinikĂ«t shohin paralele me praktikĂ«n e “qarkullimit fiktiv” tĂ« tregtarĂ«ve tĂ« energjisĂ« dhe firmave tĂ« internetit nĂ« fund tĂ« viteve 1990.

NĂ« marrĂ«veshje tĂ« tilla, tĂ« njohura si “Lazy Susans”, shpesh nuk shkĂ«mbeheshin mallra apo shĂ«rbime reale, edhe pse tĂ« dyja palĂ«t regjistronin tĂ« ardhura pĂ«r tĂ« arritur objektivat e fitimit. Etiketa qĂ« do t’u ngjitet marrĂ«veshjeve tĂ« IA do tĂ« varet nga fakti nĂ«se kompanitĂ« ndjekin ose jo angazhimet e tyre investuese.

 

  1. Marrëveshje të furishme

Çdo bum pĂ«rcaktohet nga mega-marrĂ«veshjet e tij, nga blerja e RJR Nabisco nĂ« vitin 1989 deri te bashkimi i AOL dhe Time Warner nĂ« vitin 2001. KĂ«tĂ« vit, kredia e lirĂ« dhe lehtĂ«simi rregullator kanĂ« ringjallur biznesin e blerjeve, pavarĂ«sisht vlerĂ«s sĂ« shkatĂ«rruar gjatĂ« valĂ«ve tĂ« mĂ«parshme.

Që nga vera, drejtuesit amerikanë kanë nënshkruar bashkimin më të madh hekurudhor ndonjëherë, blerjen më të madhe të një qendre të të dhënave dhe blerjen më të madhe me borxh në histori.

Këtë muaj Kimberly-Clark, prodhuesi i Huggies, ra dakord të paguajë pothuajse 50 miliardë dollarë për Kenvue, prodhuesin e Tylenol, blerja më e madhe e produkteve të konsumit në një dekadë.

 

  1. Lakmia për borxh

Për të financuar shpenzimet për qendra të të dhënave dhe blerjet, korporatat amerikane po ushqehen me borxh. Meta, gjiganti i Silicon Valley, kohët e fundit shiti 30 miliardë dollarë obligacione për të paguar investimet e saj në qendra të të dhënave, marrëveshja më e madhe e këtij lloji këtë vit. Për të fuqizuar rreshtat e pafund të serverëve që kërkojnë modelet e IA, ofruesit e energjisë po marrin gjithashtu borxhe masive.

Në këtë proces kompanitë po eksperimentojnë me forma më të reja të borxhit. Kredia private, e siguruar nga kompani investimi dhe jo nga bankat, është rritur në popullaritet.

Ndonjëherë huatë private duken të ngjashme me ato të dhëna nga huadhënësit tradicionalë. Por shpesh ato janë më krijuese.

NjĂ« risi nga Apollo, njĂ« kolos i tregjeve private, pĂ«rfshin dhĂ«nien e njĂ« huaje qĂ« vlerĂ«sohet nga agjencitĂ« e vlerĂ«simit si “investim kapitali” pĂ«r marrĂ«sin (duke e mbajtur tĂ« paprekur vlerĂ«simin e tij tĂ« kreditit), ndĂ«rkohĂ« qĂ« bilanci i huadhĂ«nĂ«sit pĂ«rfiton nga detyrime tĂ« klasĂ«s investuese.

NdĂ«rsa huamarrja rritet, ajo do tĂ« bĂ«het edhe mĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u parĂ« nĂ« bilancet e kompanive.

Përveç ofertës së obligacioneve të saj, rreth 27 miliardë dollarë investime, kryesisht të financuara nga borxhi, të lidhura me qendrën e re të të dhënave të Metas në Louisiana nuk do të regjistrohen në bilancin e saj. xAI po planifikon diçka të ngjashme.

 

  1. Krenaria patriotike

NĂ«se kjo mani ka njĂ« himn, ai Ă«shtĂ« “Born in the USA”. KompanitĂ« amerikane po shfaqin patriotizmin e tyre me premtime tĂ« bujshme por tĂ« paqarta investimi. JPMorgan Chase ka thĂ«nĂ« se do tĂ« financojĂ« kompani tĂ« pĂ«rfshira nĂ« “siguri dhe qĂ«ndrueshmĂ«ri” me 1.5 trilionĂ« dollarĂ«. Disa drejtues kanĂ« shkuar edhe mĂ« tej, duke u lidhur ngushtĂ« me shtetin.

Qeveria amerikane tani zotĂ«ron njĂ« “aksion tĂ« artĂ«â€ nĂ« US Steel; 10% tĂ« Intel, prodhues çipash qĂ« po has vĂ«shtirĂ«si; dhe investime minoritare nĂ« tre kompani minerare.

SĂ« shpejti mund tĂ« zotĂ«rojĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« Westinghouse, prodhues reaktorĂ«sh bĂ«rthamorĂ«. BankierĂ«t thonĂ« se kompanitĂ« amerikane me edhe lidhje tĂ« largĂ«ta me “qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« kombĂ«tare” janĂ« tĂ« etura tĂ« bĂ«jnĂ« marrĂ«veshje me ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«.

Drejtoresha financiare e OpenAI kohĂ«t e fundit sugjeroi qĂ« qeveria tĂ« sigurojĂ« njĂ« “garanci” pĂ«r maninĂ« e huamarrjes sĂ« industrisĂ« sĂ« qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave.

 

  1. Grabitje e pangopur

NjĂ« mĂ«kat i fundit mund tĂ« shfaqet sĂ« shpejti. Çdo treg nĂ« rritje ka fshehur mashtrime nĂ« tĂ« kaluarĂ«n. Ashtu si skandalet kontabĂ«l te WorldCom dhe Enron, ato ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« zbulohen mĂ« vonĂ«.

Dhe kushtet për shkelje janë të pjekura. Praktikat kontabël për IA, kripton dhe kreditë private janë mjaft fleksibël dhe të paqarta.

Dhe barrierat po lëkunden. Investitorët aktivistë nuk kanë më peshën që kishin dikur në tregjet publike. Zbatimi i ligjeve të emigracionit është një prioritet më i madh për Shtëpinë e Bardhë sesa krimet e punonjësve të zyrave.

 

Dita e gjykimit

Për momentin, Wall Street pret që kohët e mira të vazhdojnë. Diferencat e kreditit mbeten të ngushta. Luhatshmëria e tregut të aksioneve është e ulët. Investitorët e vegjël nuk tregojnë shenja lodhjeje.

JavĂ«n e kaluar, Robinhood, njĂ« broker online, tha se huamarrja e klientĂ«ve tĂ« tij ishte rritur me 153% kĂ«tĂ« vit. Shenjat e krijimit tĂ« njĂ« flluske shpesh bĂ«hen tĂ« dukshme shumĂ« pĂ«rpara se ajo tĂ« shpĂ«rthejĂ«. Alan Greenspan paralajmĂ«roi pĂ«r “ekzuberancĂ« iracionale” nĂ« vitin 1996, rreth katĂ«r vjet para se tĂ« vinte kriza tjetĂ«r.

Megjithatë, në disa cepa humori po fillon të prishet, për shembull në tregun e kriptos. Më herët këtë vit, Strategy tregtohej me më shumë se dyfishin e vlerës së zotërimeve të saj në bitcoin.

Ndërsa çmimi i bitcoin ka rënë, aksionet e kompanisë kanë rënë edhe më shumë. Fitimi i saj është tkurrur në rreth 20%.

NĂ«se nuk Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« shesĂ« mĂ« shumĂ« aksione, mund t’i duhet tĂ« likuidojĂ« zotĂ«rimet e saj tĂ« bitcoinit pĂ«r tĂ« paguar kostot e larta tĂ« interesit. Si njĂ« zotĂ«ruese e madhe, dhe njĂ« kampione edhe mĂ« e madhe, e bitcoin, ajo rrezikon rĂ«nien.

Edhe shqetësimet për tregjet e kreditit janë rritur. First Brands, prodhues provincial i kandelave të ndezjes, mori hua mbi 10 miliardë dollarë përpara se të shpallte falimentin. Huadhënësit e saj tani e akuzojnë për mashtrim.

Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, paralajmëroi se do të shfaqeshin edhe raste të tjera. Disa kompani të zhvillimit të biznesit, një lloj fondi kredie private, po tregtohen shumë poshtë vlerës së aseteve të tyre.

Aksionet e Blue Owl, firmë kredie private, kanë rënë me më shumë se 40% nga kulmi i fillimit të vitit. Tregjet dhe rregullatorët janë kthyer kundër Egan-Jones, një prej agjencive të preferuara të vlerësimit në kredinë private. Përdorimi nga industria i policave të sigurimit të jetës për të financuar investimet po vihet gjithashtu nën vëzhgim.

Pastaj shtrohet pyetja nëse shpenzimet kolosale të Silicon Valley për IA do të japin rezultat para se investitorët të humbasin durimin. Nëse jo, ndëshkimi mund të jetë më i ashpër për kompanitë që i janë dorëzuar shtatë mëkateve.

Pasojat, sidoqoftë, do të përhapeshin shumë përtej tyre. Humbjet për investitorët do të ndikonin në konsumin e familjeve. Tregjet e kreditit, dhe ndoshta edhe qeveria, do të pësonin goditje.

Pjesë të sistemit financiar që nuk janë testuar më parë do të viheshin nën presion. Inxhinierët do të mbeteshin pa punë. Por fajtorë do të ishin inxhinierët financiarë.

The post Shtatë mëkatet vdekjeprurëse të euforisë së korporatave appeared first on Revista Monitor.

↗

Si t’i pĂ«rshĂ«ndesim njerĂ«zit nĂ« punĂ«

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

The Economist, nĂ«pĂ«rmjet “kĂ«shilltarit tĂ« zyrĂ«s” Max Flannel, jep kĂ«shilla mbi mĂ«nyrĂ«n e pĂ«rshĂ«ndetjes nĂ« punĂ«.

I dashur Max,
NĂ« fillim tĂ« takimeve virtuale, a duhet t’i pĂ«rshĂ«ndes tĂ« gjithĂ« njĂ« pĂ«r njĂ«? MĂ« duket se merr shumĂ« kohĂ«, por nuk dua tĂ« dukem jomiqĂ«sor.

NĂ« takimet virtuale, çdo pĂ«rshĂ«ndetje bĂ«n qĂ« pjesĂ«marrĂ«sit tĂ« humbasin kohĂ« duke ndezur mikrofonin vetĂ«m pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« “pĂ«rshĂ«ndetje” mbrapsht. Pastaj disa pyesin “si jeni?”, duke detyruar tĂ« tjerĂ«t ta ndezin sĂ«rish dhe tĂ« thonĂ« diçka shumĂ« “domethĂ«nĂ«se”, si “mirĂ«â€.

Deri sa kjo të përfundojë, dikush tjetër është bashkuar në takim dhe cikli nis nga e para. Përdor rregullin e treshit: nëse janë tre ose më shumë persona të pranishëm, mjafton të tundësh dorën.

Kam fobi nga mikrobet dhe e urrej shtrĂ«ngimin e duarve. MĂ« merr malli pĂ«r ditĂ«t e pandemisĂ«, kur askush nuk prekte askĂ«nd. ÇfarĂ« mĂ« kĂ«shillon?

Opsioni mĂ« i mirĂ« Ă«shtĂ« tĂ« mbash maskĂ«: nuk ka mĂ«nyrĂ« mĂ« ekonomike pĂ«r t’i bĂ«rĂ« njerĂ«zit t’i mbajnĂ« duart larg teje. Mund t’i kĂ«rkosh punĂ«dhĂ«nĂ«sit tĂ« punosh nga shtĂ«pia.

Nëse kjo është shumë ekstreme, mund të bësh gjestin e kohës së pandemisë, të zgjatjes së bërrylit drejt tjetrit, dhe të shpresosh se do të të përgjigjen. Por ajo që kishte kuptim atëherë, tani duket e çuditshme.

Kam ankth se si t’i pĂ«rshĂ«ndes njerĂ«zit, sidomos ata qĂ« i njoh pak, por jo mirĂ«. Kam jetuar pĂ«r njĂ« kohĂ« nĂ« Japoni kur isha i ri dhe, pĂ«r tĂ« shmangur vendimin nĂ«se duhet t’i pĂ«rqafoj apo jo, ndalem para se tĂ« afrohem shumĂ« dhe pĂ«rkulem. ËshtĂ« e habitshme sa shpesh edhe tĂ« tjerĂ«t pĂ«rkulen. A Ă«shtĂ« kjo njĂ« strategji e arsyeshme?

Varet pak nĂ«se je ende nĂ« Japoni. Por pĂ«rshĂ«ndetja parandaluese Ă«shtĂ« njĂ« taktikĂ« e mirĂ« kudo. NjĂ« variant tjetĂ«r i kĂ«saj metode Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«sh shumĂ« gjeste kur afroheni: thuaj “pĂ«rshĂ«ndetje” me zĂ« tĂ« lartĂ«, pĂ«rshĂ«ndet me dorĂ« dhe buzĂ«qesh si i marrĂ«.

Ndalu rreth dy metra larg tjetrit, jashtë rrezes së kontaktit, dhe nëse është e nevojshme, vazhdo të tundësh dorën dhe të përshëndesësh edhe për disa çaste.

Nëse je në një sallë takimesh, lëviz shpejt në anën tjetër të tavolinës ndërsa përshëndet. Nëse dukesh pak i çmendur, por shumë miqësor, ke gjetur formulën e duhur. Nuk do të nevojitet përshëndetje tjetër.

Nuk di se si t’i pĂ«rshĂ«ndes koleget femra me tĂ« cilat kam punuar prej vitesh. Mund t’u shtrĂ«ngoj duart, siç bĂ«j me burrat, por kjo mĂ« duket pak formale. Ke ndonjĂ« kĂ«shillĂ«?

Kjo është një nga pyetjet që më bëhet më shpesh, të paktën nga njerëz në Amerikë dhe në Europën Perëndimore. Këshilla klasike është të shtrëngosh duart me të gjithë, pavarësisht sa mirë i njeh. Nëse funksionon si përshëndetje mes burrave, duhet të funksionojë edhe mes gjinive.

NĂ«se dĂ«shiron t’i shtosh pak mĂ« shumĂ« ngrohtĂ«si, pĂ«rdor tĂ« dyja duart pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« ndjesi mĂ« miqĂ«sore, si njĂ« udhĂ«heqĂ«s politik pas firmosjes sĂ« njĂ« traktati paqeje.

Megjithatë, ka raste kur shtrëngimi i duarve duket vërtet i sikletshëm, për shembull, kur takon një koleg të afërt në një mjedis social.

Këshilla ime në këto raste është të mos bëhesh kurrë nismëtar: prit të shohësh çfarë bën tjetri dhe përshtatu. Rreziku është që humb pak kontroll dhe përfundon në një përqafim të padëshiruar, por të paktën nuk e nise ti.

Së fundmi pata një incident të pakëndshëm përqafimi në punë. Gabova në kohë dhe në koordinim, dhe përfundova me llapën e veshit të tjetrit në gojë. Ku gabova dhe çfarë duhet të kisha bërë?

Nëse përfundon kaq afër, kujto që një përqafim në punë nuk është përqafim i plotë, por vetëm i ngjan një të tillë. Nëse përqafon dikë, vendos krahun rreth tjetrit pa prekur asnjë pjesë të trupit të tij.

Mbaje fytyrën larg, përveç rasteve kur personi ka veshë jashtëzakonisht të mëdhenj, nuk do të gjendesh më në një situatë të tillë të tmerrshme.

NĂ« njĂ« pĂ«rshĂ«ndetje me puthje nĂ« faqe, nuk ramĂ« dakord pĂ«r numrin e lĂ«vizjeve tĂ« kokĂ«s dhe pĂ«rfundova me hundĂ«n e tjetrit nĂ« gojĂ«. ÇfarĂ« duhet tĂ« kisha bĂ«rĂ«?

Mund të kishe numëruar me zë të lartë. Afrohu gjithmonë me dorën e zgjatur për një shtrëngim duarsh, si të jesh një robot.

 

 

 

 

 

 

The post Si t’i pĂ«rshĂ«ndesim njerĂ«zit nĂ« punĂ« appeared first on Revista Monitor.

↗

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NjĂ« brez i tĂ«rĂ« po rritet jo me libra, lodra apo programe televizive, por me algoritme. Gen Alpha, fĂ«mijĂ«t qĂ« sot janĂ« nĂ«n 13 vjeç, po mĂ«sojnĂ« botĂ«n pĂ«rmes TikTok-ut, YouTube-it dhe InteligjencĂ«s Artificiale, nĂ« njĂ« mjedis ku “feed”-i vendos çfarĂ« shohin, çfarĂ« konsumojnĂ« dhe shpesh, si mendojnĂ«. Si po formĂ«sohet “ekonomia e vĂ«mendjes”


 

Nga Deada Hyka

NĂ« shtĂ«pitĂ« shqiptare, ekranet janĂ« bĂ«rĂ« shoqĂ«ruesit e pĂ«rhershĂ«m tĂ« fĂ«mijĂ«ve. NjĂ« vajzĂ« 12-vjeçare mund tĂ« mĂ«sojĂ« teknika make-up-i pĂ«rmes videove 30-sekondĂ«she, ndĂ«rsa njĂ« djalĂ« 13-vjeçar mĂ«son pĂ«r “suksesin” nga influencerĂ« qĂ« tregojnĂ« makina luksoze e jetĂ« tĂ« pĂ«rsosur.

Nuk janë më librat, filmat edukativë apo rrëfimet familjare që formojnë shijet dhe ëndrrat e tyre, por përmbajtje të krijuara për të mbajtur vëmendjen sa më gjatë, të projektuara për të krijuar varësi emocionale dhe shpesh për të ushqyer konsum.

Në prapaskenë, funksionon një sistem që nuk fle: algoritmi, që mëson çdo klikim, çdo ndalesë, çdo shikim të përsëritur. Ai përcakton se çfarë video shohim, çfarë muzike dëgjojmë, madje edhe si ndiejmë.

Sa mĂ« shumĂ« kohĂ« kalon njĂ« pĂ«rdorues, aq mĂ« shumĂ« vlerĂ« krijon pĂ«r platformĂ«n. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse çdo pĂ«rmbajtje Ă«shtĂ« e shpejtĂ«, e lehtĂ« pĂ«r t’u konsumuar, e ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme.

TikTok, pĂ«r shembull, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ pĂ«r miliona tĂ« rinj nĂ« botĂ«, njĂ« mĂ«sues pa fytyrĂ«, pa pĂ«rgjegjĂ«si, por me ndikim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n si ata e shohin veten dhe botĂ«n.

YouTube, ndĂ«rkohĂ«, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« univers paralel. Nga videot e animuara pĂ«r mĂ« tĂ« vegjlit, te “vlogjet” e jetĂ«s sĂ« pĂ«rsosur pĂ«r adoleshentĂ«t, ai ofron njĂ« realitet ku gjithçka Ă«shtĂ« e bukur, e shpejtĂ« dhe e arritshme
nĂ« pamje tĂ« parĂ«.

Por, pas ekranit qëndron një kurth i heshtur: çdo klikim ushqen një cikël të pafund reklamash, përmbajtjesh të ngjashme, rekomandimesh që rrallë çojnë në mësim të vërtetë, por gjithmonë në më shumë konsum.

Kjo kulturĂ« e menjĂ«hershme po formĂ«son njĂ« brez qĂ« kĂ«rkon gjithçka “tani”: veshjet mĂ« tĂ« fundit, telefonin e ri, suksesin e shpejtĂ«. NĂ« tregjet shqiptare, kjo reflektohet nĂ« mĂ«nyrĂ«n si fĂ«mijĂ«t dhe adoleshentĂ«t ndikojnĂ« vendimet e blerjes nĂ« familje.

Lodra që bëhen virale në rrjete shiten brenda ditësh. Influencerët po kthehen në forca reale marketingu, duke krijuar valë trendesh që dikur i diktonin reklamat televizive apo modat e huazuara nga jashtë.

Por ndikimi më i thellë është në formimin e identitetit. Në vend që ta ndërtojnë përmes përvojës reale, marrëdhënieve shoqërore apo përpjekjeve personale, fëmijët po e projektojnë veten përmes filtrave, reagimeve dhe pëlqimeve.

“Sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«?”, “si dukem?”, “sa ndjekĂ«s kam?” janĂ« pyetje qĂ« pĂ«r shumĂ« prej tyre kanĂ« zĂ«vendĂ«suar pyetjet qĂ« dikur nxisnin mendimin kritik: “çfarĂ« di?”, “çfarĂ« dua tĂ« bĂ«hem?”, “çfarĂ« mĂ« bĂ«n tĂ« lumtur?”.

PsikologĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se kjo zhvendosje po ul durimin, aftĂ«sinĂ« pĂ«r t’u pĂ«rqendruar dhe gatishmĂ«rinĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar dĂ«shtimin, sepse algoritmi nuk njeh dĂ«shtim, vetĂ«m “scroll” tĂ« pafund.

Psikologia Ermela Shllaku thotĂ« pĂ«r “Monitor” se pĂ«r shkak tĂ« moshĂ«s, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinĂ« mendore, ata janĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m dhe mĂ« lehtĂ« tĂ« prekshĂ«m ndaj çdo stimuli tĂ« jashtĂ«m.

“NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to platforma dhe rrjete sociale, nĂ« qendĂ«r qĂ«ndron algoritmi, i cili nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« frikshme tĂ« rrĂ«mben nĂ« vorbullĂ«n e tij tĂ« shpejtĂ«, duke dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme (dhe kĂ«shtu truri çliron dopaminĂ«).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional”, – thekson psikologia.

Në Shqipëri, situata është më komplekse për shkak të mungesës së edukimit digjital.

Shkollat rrallë ofrojnë programe që shpjegojnë se si funksionojnë algoritmet, si të mbrohet privatësia, apo si të menaxhohet koha online. Shumë prindër ndihen të humbur mes teknologjisë që ndryshon çdo muaj dhe sjelljeve që nuk i njohin dot më.

NdĂ«rsa influencuesit, shpesh tĂ« rinj qĂ« vetĂ« janĂ« rritur online, po marrin rolin e “udhĂ«rrĂ«fyesve” tĂ« brezit tĂ« ri, duke ofruar modele jete qĂ« shpesh janĂ« tĂ« shkĂ«putura nga realiteti ekonomik e social shqiptar.

NĂ« kĂ«tĂ« tablo, edhe Inteligjenca Artificiale po hyn me forcĂ«. FĂ«mijĂ«t tashmĂ« flasin me “shokĂ« virtualĂ«â€ qĂ« i kuptojnĂ« dhe u pĂ«rgjigjen, pĂ«rdorin aplikacione qĂ« u mĂ«sojnĂ« mĂ«simet, shkruajnĂ« pĂ«r ta apo u sugjerojnĂ« ide pĂ«r projekte.

Ndërveprimi njerëzor po zëvendësohet me komoditetin e menjëhershëm të një algoritmi që nuk gjykon, por as nuk edukon emocionalisht.

“Nuk di mĂ« ku mbaron argĂ«timi dhe ku fillon varĂ«sia”, thotĂ« J.SH., nĂ«nĂ« e dy fĂ«mijĂ«ve, 9 dhe 13 vjeç. “Fillimisht mĂ« dukej e pafajshme, disa video nĂ« YouTube pas mĂ«simeve, ndonjĂ« TikTok pĂ«r argĂ«tim.

Por gradualisht, çdo pushim, çdo darkĂ«, çdo moment i lirĂ« u kthye nĂ« ‘vetĂ«m edhe njĂ« video’. Dhe kur pĂ«rpiqem t’ua kufizoj, reagojnĂ« sikur po u heq diçka jetike”.

Ajo tregon se nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje kohe, por çështje ndikimi. “Pas çdo videoje, kanĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« re: njĂ« lodĂ«r qĂ« e panĂ«, njĂ« bluzĂ« si e influencueses, njĂ« aplikacion qĂ« ‘duhet patjetĂ«r’.

ËshtĂ« sikur algoritmi e di saktĂ«sisht se çfarĂ« t’u ofrojĂ« pĂ«r t’i mbajtur tĂ« lidhur dhe pĂ«r t’i bĂ«rĂ« tĂ« duan gjithnjĂ« mĂ« shumĂ«â€. Sot, thotĂ« ajo, sfida mĂ« e madhe nuk Ă«shtĂ« ta ndalosh teknologjinĂ«, por ta shpjegosh.

“PĂ«rpiqem t’u flas pĂ«r mĂ«nyrĂ«n si funksionon ‘feed’-i, pse shohin gjithmonĂ« tĂ« njĂ«jtat gjĂ«ra, pse çdo gjĂ« u duket e pĂ«rkryer. NdonjĂ«herĂ« mĂ« dĂ«gjojnĂ«, ndonjĂ«herĂ« jo. Por mĂ« frikĂ«son ideja qĂ« ndoshta po rriten duke menduar se bota Ă«shtĂ« aq e shpejtĂ«, e bukur dhe e pĂ«rsosur sa nĂ« ekran”, – pĂ«rfundon J.SH.

Megjithatë, tabloja nuk është vetëm gri. Disa familje shqiptare po tentojnë të ndërtojnë një ekuilibër: rikthimin e leximit, diskutimeve për përmbajtjen që shohin fëmijët, apo aktivitete të përbashkëta që nuk lidhen me ekranin.

Disa mĂ«sues dhe ekspertĂ« po nxisin pĂ«rfshirjen e edukimit digjital nĂ« kurrikula, pĂ«r tĂ« mĂ«suar fĂ«mijĂ«t si tĂ« kuptojnĂ« dhe sfidojnĂ« algoritmet, jo vetĂ«m t’u nĂ«nshtrohen atyre.

Edhe në ekosistemin e startup-eve shqiptare po lindin nisma që synojnë ta përdorin teknologjinë për të zhvilluar mendimin kritik dhe kreativitetin.

Aplikacione edukative, platforma për lexim interaktiv apo lojëra që nxisin bashkëpunimin real janë shenjat e para të një kundërkulture që synon ta rikthejë fëmijërinë në duart e njeriut, jo të sistemit.

 

 

Ekonomia e vëmendjes

Sipas të dhënave të AKEP, numri i përdoruesve aktivë të rrjeteve sociale në Shqipëri është rritur me mbi 20% vetëm gjatë dy viteve të fundit. TikTok-u, që fillimisht u perceptua si aplikacion argëtimi, është kthyer sot në motor të identitetit kulturor të adoleshentëve.

Në prapaskenë, funksionon një logjikë e thjeshtë: sa më shumë kohë qëndron një përdorues në ekran, aq më shumë vlerë krijon për platformën.

Çdo “scroll”, çdo ndalesĂ« e syrit, çdo klikim – regjistrohet, analizohet dhe pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« profil emocional e konsumator.

TikTok-u, sipas ekspertĂ«ve tĂ« medias, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ i fĂ«mijĂ«ve, njĂ« mĂ«sues qĂ« nuk mban asnjĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r pĂ«rmbajtjen qĂ« shpĂ«rndan, por ka ndikim mĂ« tĂ« fortĂ« se shkolla, prindĂ«rit apo shoqĂ«ria.

Në thelb të këtij transformimi qëndron ajo që quhet ekonomia e vëmendjes, një garë e heshtur për sekondat e syrit njerëzor.

YouTube, TikTok-u, Instagram-i dhe aplikacione tĂ« tjera pĂ«rdorin mekanizma tĂ« avancuar tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale pĂ«r tĂ« parashikuar çfarĂ« pĂ«rmbajtje do t’i pĂ«lqejĂ« njĂ« pĂ«rdoruesi tĂ« caktuar. Sa herĂ« qĂ« njĂ« video shikohet, sistemi mĂ«son, pĂ«rshtatet dhe e ushqen me diçka tĂ« re, por tĂ« ngjashme.

Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« cikĂ«l konsumimi i menjĂ«hershĂ«m. “Algoritmi nuk tĂ« lĂ« tĂ« mĂ«rzitesh, ai tĂ« njeh mĂ« mirĂ« se vetja”, shpjegon sociologia Marsi Simo, e cila prej vitesh punon me prindĂ«r dhe fĂ«mijĂ« nĂ« TiranĂ«.

“Por ky ritĂ«m i pandĂ«rprerĂ« pĂ«rmbajtjesh tĂ« shpejta po shkatĂ«rron aftĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve pĂ«r tĂ« duruar, pĂ«r tĂ« pĂ«rqendruar mendjen dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njohuri nĂ« mĂ«nyrĂ« graduale. Gjithçka duhet tĂ« ndodhĂ« tani”.

Ky “tani” Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« filozofia e njĂ« kulture tĂ« re: blerjet “e menjĂ«hershme”, argĂ«timi “i menjĂ«hershĂ«m” shpĂ«rblimi “i menjĂ«hershĂ«m”. Veshjet qĂ« bĂ«hen trend nĂ« TikTok shiten brenda javĂ«sh nĂ« tregjet shqiptare.

Lodra qĂ« promovohen nĂ« video “unboxing” janĂ« gjithnjĂ« mĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Rasti mĂ« i fundit ishte i kukullĂ«s Labubu. NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavetĂ«dijshme, fĂ«mijĂ«t janĂ« kthyer nĂ« hallkĂ«n e parĂ« tĂ« njĂ« zinxhiri ekonomik qĂ« ushqehet nga pĂ«rmbajtja digjitale.

Platformat digjitale janĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes” dhe kjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si, thotĂ« eksperti i teknologjisĂ« Besmir Semanaj.

Sipas tij, çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«. E gjithĂ« kjo Ă«shtĂ« projektuar pĂ«r tĂ« mbajtur fĂ«mijĂ«t (dhe ne tĂ« rriturit) sa mĂ« gjatĂ« aty, sepse koha Ă«shtĂ« para pĂ«r ta.

 

Shkolla dhe familja, pa mburojë digjitale

Në Shqipëri, sistemi arsimor nuk është ende i përgatitur për të përballuar këtë realitet. Kurrikula zyrtare nuk e përfshin edukimin digjital si disiplinë më vete.

Mësuesit kanë pak njohuri mbi mënyrën se si funksionojnë algoritmet apo si mund të ndihmojnë nxënësit të zhvillojnë mendimin kritik ndaj përmbajtjes online.

NdĂ«rkohĂ«, prindĂ«rit janĂ« nĂ« dilemĂ«. “Ne nuk jemi rritur me kĂ«to teknologji, ndaj shpesh ndihemi tĂ« humbur”, thotĂ« njĂ« nĂ«nĂ« 42-vjeçare nĂ« TiranĂ«. “NĂ« fillim e lejon sepse mendon se fĂ«mija po argĂ«tohet, pastaj kupton se nuk di mĂ« si ta ndalosh”.

Për këtë, sociologia Simo thotë se, kufizimi i orëve të ekranit nuk mjafton, sepse fëmijët nuk janë më thjesht konsumatorë, ata janë krijues aktivë të përmbajtjes që më pas rikthehet në sistemin që i formëson.

Edhe psikolgia Shllaku thotĂ« se ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

“NĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve ‘mos e pĂ«rdor’, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t, pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online”, – thotĂ« ajo.

Z. Semanaj ndërkohë thotë se, ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

“PrindĂ«rit shpesh nuk dinĂ« as ku tĂ« shikojnĂ« pĂ«r tĂ« kontrolluar privatĂ«sinĂ«. Fotoja e fĂ«mijĂ«s nĂ« plazh? Vendndodhja e shtĂ«pisĂ«? TĂ« gjitha mund tĂ« pĂ«rfundojnĂ« diku pa e ditur askush”, – shton eksperti.

 

Nga pasqyra digjitale te vetëperceptimi

Ndikimi nuk është vetëm ekonomik. Ai prek mënyrën se si fëmijët e shohin veten dhe botën përreth.

“NĂ« vend qĂ« identiteti tĂ« ndĂ«rtohet nga pĂ«rvoja reale, ai formohet nga reflektimi digjital i vetes: çfarĂ« postoj, sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«, si dukem nĂ« kamera”, thotĂ« sociologia Marsida Simo.

“Kjo krijon njĂ« brez qĂ« jeton mes realitetit dhe simulimit, ku vlera personale matet me pĂ«lqime e ndjekĂ«s”.

Ky transformim po ndikon edhe në aftësitë sociale. Studime ndërkombëtare tregojnë se fëmijët që kalojnë më shumë se tri orë në ditë në rrjete sociale kanë më shumë gjasa të raportojnë ndjesi ankthi, vetmie apo pakënaqësie me pamjen e tyre.

NĂ« ShqipĂ«ri, psikologĂ«t flasin pĂ«r rritje tĂ« dukshme tĂ« rasteve tĂ« fĂ«mijĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« “tĂ« jenĂ« influencerĂ«â€, shpesh pa e ditur çfarĂ« nĂ«nkupton kjo.

Në horizont po shfaqet një tjetër faktor ndikues: AI. Chatbot-ët, aplikacionet që krijojnë imazhe apo mësuesit virtualë janë bërë pjesë e jetës digjitale të fëmijëve.

Platforma qĂ« ofrojnĂ« “shokĂ« virtualĂ«â€ po njihen me ritme tĂ« shpejta edhe nĂ« ShqipĂ«ri.

“Kur njĂ« fĂ«mijĂ« mĂ«son se mund tĂ« marrĂ« ngushĂ«llim apo pĂ«rgjigje nga njĂ« sistem artificial, rreziku Ă«shtĂ« qĂ« ai tĂ« mos mĂ«sojĂ« mĂ« si tĂ« ndĂ«rveprojĂ« emocionalisht me njerĂ«z realĂ«â€, paralajmĂ«ron sociologia Simo.

Nga ana tjetër, thekson ajo, përfitimet ekzistojnë. Aplikacionet edukative me bazë Inteligjencën Artificiale mund të ndihmojnë në mësim, gjuhë, programim apo kreativitet.

Por pa udhëzimin e duhur, kufiri midis mjetit ndihmës dhe varësisë është i hollë.

 

Lexoni edhe:

Ermela Shllaku: FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale

The post Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme appeared first on Revista Monitor.

↗

“FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Ermela Shllaku, psikologe

 

NĂ« njĂ« botĂ« ku videot 15-sekondĂ«she pĂ«rcaktojnĂ« ritmin e pĂ«rditshĂ«m dhe “like”-t po bĂ«hen njĂ«si matĂ«se tĂ« vlerĂ«s personale, fĂ«mijĂ«t janĂ« duke u rritur nĂ« njĂ« realitet ku algoritmet formĂ«sojnĂ« mendimet, emocionet dhe ndjenjĂ«n e vetvetes.

ÇfarĂ« ndodh me zhvillimin emocional kur dopamina vjen nga njĂ« ekran dhe jo nga njĂ« pĂ«rqafim?

Psikologia Ermela Shllaku shpjegon se si ekspozimi i hershëm ndaj platformave si TikTok dhe YouTube po ndikon në mënyrën si fëmijët mësojnë të përqendrohen, të vetërregullohen emocionalisht dhe të ndërtojnë marrëdhënie reale.

 

Si po ndikon ekspozimi i hershëm ndaj TikTok-ut, YouTube-it dhe algoritmeve te zhvillimi emocional dhe mendor i fëmijëve?

Ekspozimi i hershëm ndaj platformave të tilla si YouTube, TikTok apo të tjera ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si një fëmijë zhvillon përqendrimin, vetëkontrollin apo zhvillimin emocional.

Nuk duhet të harrojmë faktin që, për shkak të moshës, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinë mendore, duke i bërë ata më të ndjeshëm dhe më lehtë të prekshëm ndaj çdo stimuli të jashtëm.

Në të gjitha këto platforma dhe rrjete sociale, në qendër qëndron algoritmi, i cili në mënyrë të frikshme të rrëmben në vorbullën e tij të shpejtë, duke dhënë kënaqësi të menjëhershme (dhe kështu truri çliron dopaminë).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional.

Duke qenĂ« pranĂ« kĂ«tyre platformave, u mĂ«sojmĂ« fĂ«mijĂ«ve stimuj tĂ« gatshĂ«m pĂ«r t’u ndier mirĂ«, nĂ« vend qĂ« tĂ« mĂ«sojnĂ« mekanizma pĂ«r vetĂ«rregullim emocional (shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m).

 

A po krijohet një brez që e mat vlerën e vet me pëlqime dhe ndjekës dhe çfarë pasojash ka kjo për vetëvlerësimin dhe identitetin e tyre?

Për fat të keq, shumë fëmijë e adoleshentë po testojnë se sa vlejnë vetëm nga pëlqimet apo shikimet që marrin nga platformat. Sa më shumë pëlqime, aq më të pëlqyer dhe të dëshiruar mendojnë se janë.

NĂ« momentin qĂ« kĂ«to pĂ«lqime mungojnĂ«, shfaqet ankthi social, krahasimi i vazhdueshĂ«m dhe vetĂ«vlerĂ«simi i ulĂ«t. Duke u rritur, çdo fĂ«mijĂ« mĂ«sohet tĂ« tregojĂ« dhe tĂ« bĂ«jĂ« atĂ« qĂ« tĂ« tjerĂ«t duan e pĂ«lqejnĂ«, pĂ«r t’u ndier i pranuar nga tĂ« gjithĂ«, duke ndrydhur mendimet, ndjenjat dhe emocionet e veta reale.

 

Duke qenĂ« se fĂ«mijĂ«t po shndĂ«rrohen nĂ« konsumatorĂ« aktivĂ« pĂ«rmes pĂ«rmbajtjes digjitale, sa e kuptojnĂ« ata logjikĂ«n ekonomike qĂ« qĂ«ndron pas “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”? Dhe si ndikon kjo nĂ« mĂ«nyrĂ«n si e perceptojnĂ« vlerĂ«n, paranĂ« dhe suksesin?

Në fakt, ndonjëherë, edhe vetë bota e të rriturve e ka të vështirë ta kuptojë që pas çdo videoje apo shikimi në këto platforma qëndron një biznes, pra një tregti.

E si mund ta kuptojë bota e fëmijëve, kur çdo gjë paraqitet e përsosur, me ngjyra e drita që tërheqin në mënyrë të frikshme këdo, duke u përkthyer në të ardhura për krijuesit? Duket se koncepti i të ardhurave dhe i parasë ka ndryshuar shumë vitet e fundit, sidomos te fëmijët.

Tashmë ata mendojnë se je i suksesshëm nëse je viral dhe i pëlqyer, dhe kjo, sipas tyre, të sjell më shumë të ardhura.

 

Si mund të veprojnë prindërit dhe shkolla për të krijuar ekuilibër mes jetës digjitale dhe asaj reale, pa demonizuar teknologjinë?

Duhet tĂ« kuptojmĂ« qĂ« ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

Pra, nĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve “mos e pĂ«rdor”, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t – pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online.

 

ÇfarĂ« ndikimi ka ndĂ«rveprimi me “shokĂ« virtualĂ«â€ apo aplikacione me InteligjencĂ« Artificiale nĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r empati dhe marrĂ«dhĂ«nie reale?

Empatia është një element shumë i rëndësishëm që duhet të zhvillohet te fëmijët për ta bërë botën e tyre më me ngjyra. Empatia nuk mund të zhvillohet nga ekrani, nga figurat apo pamjet virtuale e virale.

Ajo zhvillohet pĂ«rmes shqisave – tĂ« prekjes, tĂ« shikimit, tĂ« ndjenjĂ«s fizike – tĂ« lidhura me botĂ«n reale, jo atĂ« virtuale. NdĂ«rveprimi me “shokĂ«â€ virtualĂ« mund tĂ« çojĂ« nĂ« izolim social dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« ndĂ«rtimin e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« vĂ«rteta njerĂ«zore.

 

Duke parĂ« kĂ«tĂ« realitet, si e shihni ju tĂ« ardhmen e brezit qĂ« po rritet me algoritme – mĂ« tĂ« aftĂ« apo mĂ« tĂ« brishtĂ« emocionalisht?

Brezi i ri po rritet i rrethuar nga teknologjia dhe informacioni, ndaj është padyshim më i aftë në përdorimin e mjeteve digjitale dhe në gjetjen e zgjidhjeve të shpejta. Por nga ana emocionale, rrezikon të jetë më i ndjeshëm, më pak i duruar dhe më i varur nga stimujt e jashtëm.

E ardhmja do t’u pĂ«rkasĂ« atyre qĂ« arrijnĂ« tĂ« ruajnĂ« ekuilibrin midis botĂ«s virtuale dhe asaj reale, atyre qĂ« dinĂ« ta pĂ«rdorin teknologjinĂ« pa humbur kontaktin me ndjenjat, me empatinĂ« dhe me marrĂ«dhĂ«niet e vĂ«rteta njerĂ«zore.

Prandaj, sfida më e madhe sot nuk është të mësojmë fëmijët si ta përdorin teknologjinë, por si të mos humbasin veten brenda saj.

 

Lexoni edhe:

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

The post “FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale” appeared first on Revista Monitor.

↗

“AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Besmir Semanaj, ekspert teknologjie

 

Në çdo klikim, çdo video që ndalojmë për disa sekonda, çdo pëlqim apo kërkim që bëjmë, dikush po mëson më shumë për ne.

E pĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo ndodh nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« thellĂ«: platformat ndĂ«rtojnĂ« njĂ« “profil digjital” qĂ« di çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qeshin, çfarĂ« i mĂ«rzit dhe çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ« gjatĂ« nĂ« ekran.

Eksperti i teknologjisë Besmir Semanaj shpjegon se si ndërtohet profili online i një fëmije, pse platformat janë krijuar për të krijuar varësi, si përfshihet Inteligjenca Artificiale në manipulimin emocional dhe çfarë mund të bëjnë prindërit për të ruajtur privatësinë dhe ekuilibrin e jetës digjitale të fëmijëve të tyre.

 

Si funksionojnë algoritmet që vendosin çfarë shohim online, veçanërisht për fëmijët, çfarë të dhënash mbledhin dhe si e ndërtojnë profilin e tyre?

Çdo herĂ« qĂ« klikon diçka, bĂ«n njĂ« kĂ«rkim ose ndalon pak mĂ« gjatĂ« te njĂ« video, algoritmi e regjistron. KĂ«shtu ndĂ«rton njĂ« lloj “dosjeje” pĂ«r ty: çfarĂ« tĂ« pĂ«lqen, çfarĂ« tĂ« bĂ«n tĂ« qeshĂ«sh, çfarĂ« tĂ« zemĂ«ron.

PĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo Ă«shtĂ« si njĂ« pasqyrĂ« qĂ« zmadhohet çdo ditĂ« – pa e ditur prindi, platforma di mĂ« shumĂ« pĂ«r ta sesa vetĂ« shkolla.

 

A janĂ« platformat digjitale tĂ« ndĂ«rtuara pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”?

Po, dhe nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si. Çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«.

E gjithë kjo është projektuar për të mbajtur fëmijët (dhe ne të rriturit) sa më gjatë aty, sepse koha është para për ta.

 

Sa të mbrojtur janë fëmijët shqiptarë në rrjete sociale dhe çfarë ndodh me të dhënat e tyre personale?

Jo aq sa duhet. Ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet, dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

Prindërit shpesh nuk dinë as ku të shikojnë për të kontrolluar privatësinë. Fotoja e fëmijës në plazh? Vendndodhja e shtëpisë? Të gjitha mund të përfundojnë diku pa e ditur askush.

 

ÇfarĂ« roli ka Inteligjenca Artificiale nĂ« pĂ«rmbajtjen qĂ« u shfaqet tĂ« rinjve, a po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e personalizuar dhe manipuluese?

AI e bĂ«n gjithçka personale – por jo gjithmonĂ« pĂ«r tĂ« mirĂ«. NĂ«se fĂ«mija Ă«shtĂ« i mĂ«rzitur, algoritmi e kupton nga koha qĂ« kalon te video tĂ« caktuara dhe i shfaq pĂ«rmbajtje qĂ« e mban aty.

Nuk është informim, është mbajtje nën vëzhgim emocional.

 

ÇfarĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« prindĂ«rit nga ana teknike pĂ«r tĂ« kufizuar ekspozimin apo pĂ«r tĂ« ruajtur privatĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve?

– Futuni nĂ« cilĂ«simet e telefonit dhe aktivizoni kontrollet prindĂ«rore (nĂ« iPhone: Screen Time; nĂ« Android: Family Link).

– Vendosni orare: jo TikTok pas orĂ«s 21:00.

– Aktivizoni “Safe Search” nĂ« Google dhe YouTube.

– Çaktivizoni ndjekjen e vendndodhjes nĂ« çdo app.

– Çdo muaj, fshini “profilin e reklamave” nĂ« Google dhe Meta.

Por mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja: uluni me fĂ«mijĂ«n dhe i tregoni: “Kjo video nuk Ă«shtĂ« aty sepse Ă«shtĂ« e mirĂ« pĂ«r ty, por sepse tĂ« mban tĂ« shikosh mĂ« gjatĂ«â€.

 

Sa ndikojnë algoritmet në sjelljen konsumatore të fëmijëve, pra në mënyrën si formohen dëshirat për blerje apo markat që duan?

Fëmijët nuk blejnë vetëm lodra, ata fillojnë të duan të jenë si personazhet që shohin.

NjĂ« video me sneaker tĂ« shtrenjtĂ«, pastaj njĂ« tjetĂ«r, pastaj njĂ« tjetĂ«r
 dhe papritur “dua ato” bĂ«het “unĂ« jam ai qĂ« i ka ato”. Platformat nuk shesin produkt, shesin identitet. Dhe fĂ«mijĂ«t e blejnĂ« pa e kuptuar pagesĂ«n.

 

The post “AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

↗

Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Sektori i veshjeve në Shqipëri po përjeton ndryshime të rëndësishme, të nxitura jo vetëm nga tendencat e modës, por edhe nga zhvillimi i turizmit. Konsumatorët shqiptarë kërkojnë cilësi dhe stil duke zgjedhur markat e modës me çmime të përballueshme, ndërsa dyqanet tradicionale pohojnë se kanë rënie të shitjeve deri në 40% nga konkurrenca e lartë e qendrave tregtare dhe shitjeve online. Deri tani, qendrat tregtare kanë marrë 50% të tregut të dyqaneve në rrugët tregtare nga kërkesa e lartë për veshje të modës me çmime të lira

 

Dorina Azo

Shqiptarët vazhdojnë  të vishen bukur dhe me stil duke zgjedhur kryesisht marka të modës me çmime të përballueshme, të cilat gjenden zakonisht në qendrat tregtare.

Blerjet e veshjeve në dyqanet e rrugëve tregtare rezultojnë se kanë humbur popullaritetin e dikurshëm.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të Doganave, në total u importuan rreth 650 tonë veshje. Krahasuar me periudhën paraardhëse, sasia e importeve ra me 3,3%.

Tendenca rënëse ka vijuar edhe gjatë 2025-s. Në periudhën janar-gusht, sasia e importit arriti 338,3 tonë. Në raport me të njëjtën periudhë të 2024-s, importet ranë me 4%. Për 2024, tregu i veshjeve gjeneroi importe me vlerë rreth 16 milionë euro, apo 10% më pak se në vitin 2023.

(Të dhënat e Doganave për veshjet janë të kufizuara në katër grup-kapituj që përfshijnë veshje për burra dhe gra, si: xhupa, xhaketa, pallto, veshmbathje, robdishamër etj.)

Në 5 vitet e fundit, sasia më e ulët e importeve ishte në 2020. Operatorët e tregut pohojnë se rënia u ndikua nga kufizimet ekonomike të pandemisë së Covid-19.

Në vitin 2021, pati rritje mbi 60%, që tregon rikthim të kërkesës. Pas kësaj, në 2022, importet ranë ndjeshëm me rreth 17%, për shkak të pasojave ekonomike globale si rritja e inflacionit dhe kostot e transportit.

Në vitin 2023, tregu u përmirësua dhe importet u rritën përsëri 13%, duke treguar rikuperim të qëndrueshëm.

Sipas operatorëve kryesorë të tregut të markave të modës me çmime të lira, kërkesa është në rritje, ndërsa kategoria që shpenzon më shumë për veshje mbeten gratë duke përfshirë edhe blerjet për fëmijë.

Në të njëjtën kohë, vihet re rënie e kërkesës në dyqanet e vogla, të cilat po përballen me konkurrencë të shtuar nga rrjetet më të mëdha tregtare.

Linda, drejtuese e njĂ« dyqani veshjesh pĂ«r gra nĂ« rrugĂ«n “Bardhyl”, e pranishme nĂ« treg prej vitit 1995 me veshje tĂ« modĂ«s me origjinĂ« importi nga Turqia, pohon se nĂ« tĂ«rĂ«si, qendrat tregtare kanĂ« marrĂ« 50% tĂ« tregut.

Ajo pohon se aktualisht, kërkesa, e përqendruar kryesisht te klientela besnike, është tkurrur me 30 deri në 40% krahasuar me vjet. Përveç konkurrencës së qendrave tregtare, faktorë pengues të rënies së shitjeve janë edhe emigracioni, rritja e çmimeve dhe rënia e fuqisë blerëse.

 

Burimi: Doganat

 

Stela Dhami, partnere drejtuese e “Colliers International” pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe KosovĂ«n, njĂ«kohĂ«sisht dhe analizuese e tregut retail, shpjegon se rĂ«nia e importeve nuk tregon tkurrje tĂ« tregut tĂ« veshjeve nĂ« tĂ«rĂ«si, por shpĂ«rndarje gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«rmes strukturave mĂ« tĂ« mĂ«dha dhe jo mĂ« pĂ«rmes dyqaneve tradicionale.

“ZinxhirĂ«t kryesorĂ« tregtarĂ« tĂ« markave tĂ« veshjeve tĂ« gjithĂ« raportojnĂ« rritje nĂ« shitje, qĂ« do tĂ« thotĂ« se konsumatori shqiptar nĂ« masĂ« Ă«shtĂ« i orientuar drejt produktit tĂ« pozicionuar me raport tĂ« drejtĂ« çmim e cilĂ«si.

Këto marka vazhdojnë të udhëheqin në tregje globale me këtë politikë të drejtë komerciale çmimesh.

Pra ka një zhvendosje të dukshme nga dyqanet e vogla drejt qendrave tregtare dhe shitjeve online. Qendrat ofrojnë më shumë komoditet, marka dhe oferta, ndërsa dyqanet e vogla po përballen me konkurrencë të fortë, kosto të larta dhe rënie të klientëve.

Pra kur një retail shqiptar blen veshje në Turqi dhe më pas i shet në tregun vendas me trefishin e çmimit, është e kuptueshme pse konsumatori heziton të blejë.

Sot, blerĂ«si shqiptar Ă«shtĂ« mĂ« i informuar, krahason çmimet online dhe ka mĂ« shumĂ« alternativa, pĂ«rfshirĂ« porositĂ« direkte nga jashtĂ« apo blerjet nĂ« outlet-e”.

 

Burimi: Doganat

 

Moda dhe prakticiteti, preferencat e konsumatorëve shqiptarë në tregun e veshjeve

Sipas operatorëve të tregtimit të veshjeve, stili casual, komod dhe sportiv mbetet ndër më të kërkuarit nga konsumatori vendas duke ofruar prakticitet dhe rehati në jetën e përditshme.

Disa vite më parë, në Tiranë u hap për herë të parë dyqani i veshjeve të markës H&M, të dizenjuara nga kompania e modës suedeze me filiale në shumë shtete të botës, e vlerësuar një nga prodhuesit e veshjeve të modës me çmime të lira.

“Monitor” kontaktoi pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« stafit tĂ« H&M, tĂ« cilĂ«t pohuan se konsumatori vendas ka mĂ« shumĂ« interes pĂ«r blerje veshjesh tĂ« brendshme dhe praktike.

“NĂ« dyqanin tonĂ« nĂ« TiranĂ«, konsumatorĂ«t shqiptarĂ« tregojnĂ« interes tĂ« lartĂ« pĂ«r veshjet bazĂ« si çorape, tĂ« brendshme, bluza, pantallona dhe hoodies pa logo, produkte tĂ« thjeshta, praktike dhe tĂ« pĂ«rdorshme çdo ditĂ«â€.

Sipas tyre, shitjet ndryshojnĂ« nĂ« varĂ«si tĂ« sezonit. “GjatĂ« vjeshtĂ«s dhe dimrit vihet re rritje e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshjet e fĂ«mijĂ«ve, pĂ«r shkak tĂ« fillimit tĂ« shkollĂ«s, si dhe pĂ«r segmentin e femrave, me nisjen e vitit universitar.

PĂ«rveç produkteve bazĂ«, njĂ« pĂ«rqindje e konsiderueshme pĂ«rbĂ«het edhe nga artikuj fashion”.

Veshjet e markĂ«s “Waikiki” vijojnĂ« tĂ« mbeten gjithashtu tĂ« kĂ«rkuara nĂ« vend. Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”, pohoi se kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” ka shĂ«nuar  rritje tĂ« lehtĂ« nĂ« 2025-n, krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Përveç përmirësimit të ekonomisë dhe turizmit, faktorë të tjerë ndikues pozitiv vlerësohen shtimi i koleksioneve të reja dhe ofertat speciale gjatë vitit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

“Aktualisht, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar pĂ«rfshijnĂ« veshjet e verĂ«s si fustanet, kĂ«mishĂ«t dhe pantallonat e shkurtra.

TĂ« rinjtĂ« dhe gratĂ« janĂ« grupet qĂ« blejnĂ« mĂ« shumĂ«, por edhe familjet po tregojnĂ« njĂ« interes tĂ« shtuar. Veshjet pĂ«r fĂ«mijĂ« dhe aksesorĂ«t gjithashtu janĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara duke reflektuar njĂ« trend tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« rritjes sĂ« konsumit familjar”.

Ai thekson se konsumatorët shqiptarë po preferojnë trende të modës me ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme.

“Veshjet casual dhe sportive janĂ« gjithashtu shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Kemi vĂ«rejtur njĂ« interes tĂ« shtuar pĂ«r veshjet e qĂ«ndrueshme dhe ekologjike, si dhe pĂ«r aksesorĂ«t qĂ« plotĂ«sojnĂ« pamjen e pĂ«rgjithshme.

KonsumatorĂ«t po kĂ«rkojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« veshje qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r aktivitete tĂ« ndryshme duke pĂ«rfshirĂ« punĂ«n, argĂ«timin dhe aktivitetet sportive”.

“Sport Vision Group” vijon tĂ« shĂ«nojĂ« ecuri tĂ« qĂ«ndrueshme dhe pozitive nĂ« tregun shqiptar, duke konsoliduar pozicionin si lider nĂ« segmentin e artikujve sportivĂ«.

Semi Gjyli, menaxhere ekzekutive e kompanisë, tha se ky është rezultat i angazhimit të vazhdueshëm për të qenë pranë konsumatorëve me produkte cilësore, inovative dhe në përputhje me trendet globale.

“Sport Vision Group” Ă«shtĂ« pĂ«rfaqĂ«sues zyrtar nĂ« ShqipĂ«ri i markĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare “Nike”. NĂ« portofolin e saj pĂ«rfshihen edhe marka tĂ« njohura, si: “The North Face”, “New Balance”, “On Cloud”, “Hoka”, “Asics”, “Champion”, si dhe zotĂ«ron tĂ« drejtĂ«n e shitjes me pakicĂ« pĂ«r markĂ«n “Adidas”.

Këto marka shpërndahen përmes katër koncepteve të konsoliduara: Nike Shop, Sport Vision, Buzz Sneakers Station dhe Sport Reality, përfshirë edhe formatin Nike Outlet dhe Sport Vision Outlet.

Zonja Gjyli thekson se kjo shumëllojshmëri markash dhe formatesh pritet të ndikojë ndjeshëm në rritjen e kërkesës.

“Investimet strategjike nĂ« teknologji, pĂ«rmirĂ«simi i pĂ«rvojĂ«s sĂ« konsumatorit dhe rritja e efikasitetit operacional kanĂ« qenĂ« nĂ« fokus edhe nĂ« gjysmĂ«n e parĂ« tĂ« 2025-s, duke konfirmuar njĂ« trend rritĂ«s dhe njĂ« aftĂ«si tĂ« qartĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me dinamikĂ«n e tregut”.

Ajo shton se edhe rritja e ndërgjegjësimit për rëndësinë e aktivitetit fizik ka ndikuar ndjeshëm në ecurinë e kërkesës së artikujve sportivë në Shqipëri.

“Rritja e ndĂ«rgjegjĂ«simit tĂ« konsumatorĂ«ve pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« jete aktive dhe sportive nuk pĂ«rbĂ«n vetĂ«m njĂ« tendencĂ« globale, por edhe njĂ« pasqyrim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« qasjes proaktive qĂ« ‘Sport Vision’ ka ndjekur nĂ« tregun vendas.

Nëpërmjet një strategjie marketingu krijuese, fushatave të vazhdueshme dhe bashkëpunimeve të ngushta me komunitetin, kompania ka arritur të ndërtojë një lidhje autentike mes stilit të jetesës së shëndetshme dhe veshjes sportive si simbol i energjisë, stilit personal dhe vetëbesimit.

Ky vizion ka pasur ndikim të dukshëm veçanërisht te të rinjtë, të cilët priren gjithnjë e më shumë të investojnë në atlete dhe veshje sportive që i shërbejnë jo vetëm aktivitetit fizik, por edhe përditshmërisë urbane.

Nga ana tjetër, rritja e ndjeshme e turizmit ka sjellë edhe ndikim pozitiv në kërkesën për produkte të përshtatshme për udhëtime dhe aktivitete në natyrë.

NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, ‘Sport Vision Group’ jo vetĂ«m qĂ« ka ndjekur me kujdes ndryshimet nĂ« sjelljen e konsumatorĂ«ve, por Ă«shtĂ« shndĂ«rruar vetĂ« nĂ« njĂ« katalizator tĂ« kĂ«tyre ndryshimeve duke ndikuar drejtpĂ«rdrejt nĂ« zhvillimin, zgjerimin dhe diversifikimin e tregut tĂ« artikujve sportivĂ« nĂ« ShqipĂ«ri”.

Kompania “Koan”, nĂ«n drejtimin e administratorit Ardian Davidhi, operon nĂ« tregun shqiptar si njĂ« markĂ« e specializuar nĂ« veshje pĂ«r gjueti dhe ngjitje nĂ« mal. Sipas tij, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar aktualisht janĂ« veshjet pĂ«r hiking, tĂ« cilat po pĂ«lqehen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga tĂ« rinjtĂ«.

Tendenca është në rritje edhe mes turistëve, të cilët tregojnë interes të veçantë për veshje funksionale gjatë eksplorimeve në destinacionet malore më të njohura të vendit, si Thethi dhe Valbona.

Zoti Davidhi pohon se kërkesa në rritje reflekton jo vetëm zhvillimin e turizmit aktiv, por edhe ndërgjegjësimin më të madh për cilësinë dhe funksionalitetin e veshjeve në natyrë.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e veshjeve?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« gjatĂ« vitit 2025, tĂ« ndikuara kryesisht nga inflacioni. PĂ«r tĂ« pĂ«rballuar kĂ«tĂ« situatĂ« dhe pĂ«r tĂ« ruajtur interesin e konsumatorĂ«ve, kompania ka ndĂ«rmarrĂ« njĂ« sĂ«rĂ« masash lehtĂ«suese me oferta dhe zbritje tĂ« posaçme.

“Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me 2024-n, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit. Kjo ka ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ«n si blejnĂ« njerĂ«zit, duke i bĂ«rĂ« ata mĂ« tĂ« kujdesshĂ«m nĂ« zgjedhjet e tyre.

MegjithatĂ«, ne kemi ofruar njĂ« sĂ«rĂ« zbritjesh dhe ofertash speciale pĂ«r tĂ« ndihmuar konsumatorĂ«t tĂ« pĂ«rballojnĂ« kĂ«to ndryshime dhe tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« blejnĂ« produktet tona”, nĂ«nvizon Mehmet Memo nga “Waikiki Albania”.

 

Tendenca e kërkesës së turistëve

Rritja e turizmit, sidomos në zonat bregdetare dhe malore, ka ndikuar pozitivisht në kërkesën për veshje të përshtatshme për aktivitetet turistike dhe stilin e përditshëm të jetesës.

Në këtë kuadër, sektori vazhdon të përshtatet dhe të zhvillohet duke reflektuar një konsum më të ndërgjegjshëm dhe kërkesa të ndryshuara nga klientela lokale dhe turistët e huaj.

Nëse viziton dyqanet e qendrave tregtare në qendër të Tiranës, përballesh me turistë të huaj veçanërisht nga Italia, që blejnë veshje përditshmërie me çmime ekonomike dhe veshje për fëmijë, përfshirë çorape apo tuta sportive.

Në dyqanet e markës OVS, që përfaqëson stilin italian, stafi i shitjeve pohoi se markat PIOMBO janë mjaft të kërkuara nga turistët italianë për shkak të familjarizimit me dizajnin dhe ngjyrat që eksperimentohen për stilin cusual. Në këtë dyqan kërkesë në rritje nga turistët ka edhe për veshjet e fëmijëve.

Edhe stafi i dyqanit tĂ« veshjeve tĂ« markĂ«s “De Facto” thekson se kĂ«rkesa nga turistĂ«t Ă«shtĂ« nĂ« rritje krahasuar me vjet, veçanĂ«risht pĂ«r veshjet e grave dhe fĂ«mijĂ«ve.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k” pohon se turistĂ«t kanĂ« ndikim tĂ« madh nĂ« shitje gjatĂ« sezonit veror, veçanĂ«risht nĂ« dyqanet nĂ« qendrĂ«n e TiranĂ«s dhe qytetet bregdetare.

“Ka njĂ« rritje tĂ« dukshme tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshje nga turistĂ«t, veçanĂ«risht nĂ« qytetet bregdetare si DurrĂ«si dhe Vlora, ku volumi i shitjeve Ă«shtĂ« mĂ« i lartĂ«.

KĂ«to qytete janĂ« destinacione tĂ« njohura turistike dhe prania e njĂ« numri tĂ« madh turistĂ«sh ka kontribuar nĂ« rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vĂ«rejtur  rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s nĂ« qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, tĂ« cilat gjithashtu kanĂ« pĂ«rjetuar rritje tĂ« numrit tĂ« vizitorĂ«ve”.

MegjithĂ«se fluksi i turistĂ«ve rritet ndjeshĂ«m nĂ« verĂ«, kjo nuk pĂ«rbĂ«n njĂ« faktor pĂ«rcaktues nĂ« shitjet totale tĂ« dyqaneve tĂ« veshjeve luksoze, sipas Era Xhabaftit, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e kompanisĂ« “Mini Invest Albania” qĂ« tregton markĂ«n “Boggi Milano”.

Znj. Xhabafti thekson se kjo vjen për shkak të çmimeve, të cilat nuk janë konkurruese, çka do të joshte turistët për të kryer më tepër blerje.

“Blerjet nĂ« sektorin e veshjeve vijojnĂ« tĂ« dominohen kryesisht nga konsumatorĂ«t vendas. GjatĂ« sezonit veror vĂ«rehet rritje interesi nga turistĂ«t, por gjatĂ« pjesĂ«s tjetĂ«r tĂ« vitit, kĂ«rkesa nga tĂ« huajt Ă«shtĂ« mĂ« e kufizuar dhe lidhet kryesisht me ata qĂ« ndodhen nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r arsye punĂ«simi.

Megjithëse turizmi në vend po njeh zhvillim të vazhdueshëm, ai ende nuk shoqërohet me zakone konsumi të ngjashme me ato në vendet e Bashkimit Europian, ku shopping-u është pjesë e rëndësishme e përvojës turistike.

Në Shqipëri, shumica e turistëve të huaj vijnë për natyrën, bregdetin dhe malet, jo për ofertën e qendrave tregtare, edhe për shkak të mungesës së shumë markave ndërkombëtare të njohura. Ndërkohë, markat e pranishme në treg nuk ofrojnë ndonjë përparësi çmimi krahasuar me vendet e origjinës së turistëve.

Si rezultat, edhe pse gjatĂ« verĂ«s dyqanet pĂ«rjetojnĂ« fluks mĂ« tĂ« lartĂ« vizitorĂ«sh, shopping-u nga turistĂ«t nuk pĂ«rbĂ«n ende njĂ« faktor vendimtar nĂ« ecurinĂ« e pĂ«rgjithshme tĂ« shitjeve nĂ« retail-in e veshjeve”.

 

 

Të dhënat e operatorëve

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« QKB-sĂ«, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« ”ITX Albania” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 10.4% krahasuar me 2023. Fitimet nĂ« 2024 u rritĂ«n me 25.5% nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

PĂ«r “LC Waikiki Retail Al” tĂ« ardhurat nĂ« 2024 u rritĂ«n me 12% krahasuar me 2023. Fitimet e kompanisĂ« u rritĂ«n me 84% nĂ« 2024 nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

TĂ« ardhurat e “In Sport” nĂ« 2024 ranĂ« me 3.8% krahasuar me 2023. Kompania shĂ«noi edhe rĂ«nie tĂ« fitimeve me 16.2% krahasuar me 2023.

TĂ« ardhurat e “Balkan Sport” nĂ« 2024 u ulĂ«n me 6.2% krahasuar me 2023. Fitimet u ulĂ«n 21%.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« “New Yorker Albania” u zgjeruan me 11.5% dhe 50.4% krahasuar me vitin 2023.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e “Defacto Retail” u rritĂ«n me 6% krahasuar me 2023, ndĂ«rsa fitimet e operatorit u rritĂ«n me 55.5%.

TĂ« ardhurat e operatorit “KOAN sh.p.k.” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 44%, kurse fitimet ranĂ« 26.7% krahasuar me 2023.

 

 

 

Lexoni edhe:

Mehmet Memo: Turizmi po rrit kërkesën për veshjet e modës së lirë

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

The post Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira appeared first on Revista Monitor.

↗

“Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”

 

Tregu i veshjes së markave me çmime ekonomike po përjeton ndryshime të dukshme, të nxitura jo vetëm nga konsumi vendas, por edhe nga rritja e turizmit.

Turistët që vizitojnë vendin, sidomos gjatë sezonit veror, kanë kontribuar në një kërkesë në rritje për veshje duke nxitur zhvillimin e tregut dhe përmirësimin e ofertës.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kompaninĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k.” thekson se veçanĂ«risht gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, nĂ« zonat afĂ«r qendrĂ«s dhe qytetet bregdetare, Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m kĂ«rkesa pĂ«r veshje nga turistĂ«t.

 

Si ka ndryshuar kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” kĂ«tĂ« vit krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«?

Kërkesa për veshjet në dyqanet e Waikiki Albania ka shënuar rritje të lehtë këtë vit krahasuar me një vit më parë.

Kjo rritje mund të lidhet me disa faktorë, përfshirë përmirësimin e ekonomisë dhe rritjen e turizmit. Gjithashtu, kemi vërejtur një interes të shtuar për koleksionet e reja dhe ofertat speciale që kemi prezantuar këtë vit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

 

Cilët janë artikujt më të kërkuar dhe kush blen më shumë, të rinjtë, gratë apo familjet?

Aktualisht, artikujt më të kërkuar përfshijnë veshjet e verës si fustanet, këmishët dhe pantallonat e shkurtra.

Të rinjtë dhe gratë janë grupet që blejnë më shumë, por edhe familjet po tregojnë një interes të shtuar. Veshjet për fëmijë dhe aksesorët gjithashtu janë shumë të kërkuara, duke reflektuar një trend të përgjithshëm të rritjes së konsumit familjar.

 

Sipas të dhënave tuaja, sa po ndikojnë turistët në shitjet gjatë sezonit veror, pra a rezulton se ka kërkesë në rritje të tyre për blerje veshjesh? Cilat janë zonat dhe qytetet me volumet më të mëdha të rritjes së shitjeve?

Turistët kanë  ndikim të madh në shitjet gjatë sezonit veror. Ka një rritje të dukshme të kërkesës për veshje nga turistët, veçanërisht në qytetet bregdetare si Durrësi dhe Vlora, ku volumi i shitjeve është më i lartë.

Këto qytete janë destinacione të njohura turistike dhe prania e një numri të madh turistësh ka kontribuar në rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vërejtur një rritje të kërkesës në qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, të cilat gjithashtu kanë përjetuar  rritje të numrit të vizitorëve.

 

 

ÇfarĂ« trendesh mode parapĂ«lqejnĂ« konsumatorĂ«t shqiptarĂ«?

Konsumatorët shqiptarë parapëlqejnë trende të modës që përfshijnë ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme. Veshjet casual dhe sportive janë gjithashtu shumë të kërkuara. Kemi vërejtur një interes të shtuar për veshjet e qëndrueshme dhe ekologjike, si dhe për aksesorët që plotësojnë pamjen e përgjithshme.

Gjithashtu, konsumatorët po kërkojnë gjithnjë e më shumë veshje të përshtatshme për aktivitete të ndryshme, duke përfshirë punën, argëtimin dhe aktivitetet sportive.

 

A kanë ndryshuar çmimet e veshjeve krahasuar me vjet, a ka pasur rritje apo ulje? A ka ndikuar inflacioni në mënyrën si blejnë njerëzit?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me vitin e kaluar, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit.

Kjo ka ndikuar në mënyrën si blejnë njerëzit, duke i bërë ata më të kujdesshëm në zgjedhjet e tyre. Megjithatë, ne kemi ofruar një sërë zbritjesh dhe ofertash speciale për të ndihmuar konsumatorët të përballojnë këto ndryshime dhe të vazhdojnë të blejnë produktet tona.

 

A po ndihet konkurrenca për blerje veshjesh nga platformat online si Temu etj.?

Konkurrenca nga platformat online Ă«shtĂ« ndier, por dyqanet fizike tĂ« “Waikiki Albania” vazhdojnĂ« tĂ« kenĂ« njĂ« avantazh pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rvojĂ«s sĂ« blerjes qĂ« ofrojnĂ« dhe mundĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« provuar veshjet para blerjes.

Ne gjithashtu kemi investuar në përmirësimin e shërbimit ndaj klientit dhe në ofrimin e një game të gjerë produktesh që nuk janë gjithmonë të disponueshme online.

 

Cilat janë planet e kompanisë për investime të reja, a keni plane për zgjerim me dyqane të reja në Shqipëri?

Këtë vit hapëm një dyqan të ri në qytetin e Lezhës dhe kemi plan një dyqan tjetër brenda këtij viti në Tiranë.

Kompania ka plane ambicioze për zgjerim në Shqipëri. Në vitet e ardhshme, ne synojmë të hapim disa dyqane të reja në qytete të ndryshme për të përmbushur kërkesën në rritje dhe për të ofruar një gamë më të gjerë produktesh për konsumatorët tanë.

Kemi identifikuar disa lokacione strategjike dhe po punojmë për të siguruar që këto dyqane të jenë të suksesshme dhe të ofrojnë një përvojë të shkëlqyer blerjeje për klientët tanë.

 

The post “Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

↗

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Ajo që filloi si një eksperiment krijues mes Felice Emanuels, një inxhiniere e dizajnit industrial, dhe Dren Abazit, një artist i afirmuar në muzikë, është shndërruar sot në një model unik biznesi në industrinë e modës.

Dren Abazi është më shumë se një markë veshjesh, është një cikël i mbyllur prodhimi dhe krijimi, ku çdo element që nga ideimi i modeleve të veshjeve të modës deri te përgatitja e tyre zhvillohen brenda një strukture të vetme, me veprimtari 30 vjeçare në tregun e veshjeve, siç është kompania SAM.

“Marka lindi disi nĂ« mĂ«nyrĂ« spontane, pas njĂ« takimi tĂ« parĂ« gjatĂ« festimit tĂ« 30-vjetorit tĂ« kompanisĂ« sĂ« prodhimit tĂ« veshjeve SAM.

Fillimisht ideja ishte të krijonim disa produkte si një lloj produkti i personalizuar për fansat e Dren-it, por pas disa bisedash, u kuptua që mundësia shkonte përtej kësaj.

VendosĂ«m tĂ« krijojmĂ« njĂ« markĂ«, duke filluar ne fillim veshje pĂ«r meshkuj dhe mĂ« pas pĂ«r femra, qĂ« reflektonte estetikĂ«n dhe personalitetin e tij brenda dhe jashtĂ« skenĂ«s nĂ« njĂ« formĂ« te re dhe tĂ« qĂ«ndrueshme biznesi”, nĂ«nvizon Felice Emanuels bashkĂ«themeluese me Dren Abazin pĂ«r krijimin e markĂ«s sĂ« veshjeve.

Emanuels nĂ«nvizon se nĂ« qendĂ«r tĂ« kĂ«tij cikli tĂ« mbyllur prodhimi pĂ«r veshje mode qĂ«ndron filozofia “made to order”, pra çdo produkt prodhohet vetĂ«m pasi klienti e porosit.

Ky model biznesi jo vetëm që shmang mbiprodhimin, por krijon një ekuilibër midis kërkesës reale dhe resurseve të përdorura, duke përkthyer qëndrueshmërinë nga koncept në veprim konkret.

Edhe lëndët e para janë pjesë e këtij modeli të kontrolluar, ku pëlhurat dhe materialet janë 100% prodhim europian, të përzgjedhura nga Francë, Itali dhe Spanjë, prej kompanive me traditë e standarde të certifikuara.

“Çdo artikull prodhohet vetĂ«m pas momentit tĂ« blerjes, gjĂ« qĂ« sjell optimizim tĂ« prodhimit, qĂ«ndrueshmĂ«ri financiare dhe, mbi tĂ« gjitha, pĂ«rfitime tĂ« dukshme mjedisore falĂ« mungesĂ«s sĂ« stokut dhe mbiprodhimit (mbiprodhimi Ă«shtĂ« njĂ« nga ndotĂ«sit kryesorĂ« nĂ« botĂ«n e modĂ«s).

Prodhimi realizohet nĂ« TiranĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« industriale, pĂ«rmes sistemit ekzistues tĂ« kompanisĂ« SAM, duke mundĂ«suar pĂ«rgatitjen dhe dĂ«rgimin e çdo artikulli brenda 24–48 orĂ«ve (maksimumi dy ditĂ« pune).

Bashkëpunimi dhe infrastruktura që kam ndërtuar bashke me Drenin krijon një model unik, ku çdo fazë, nga dizajnimi i printimeve, ndërtimi i mostrave, e deri te krijimi i faqes online është bërë nga ne vetë. Kjo gjë jep fleksibilitet dhe kontroll të plotë mbi cilësinë.

Lënda e parë që përdorim është gjithashtu 100% prodhim europian, me burime të përzgjedhura nga Franca, Italia dhe Spanja; me kompani me traditë shumëvjeçare dhe reputacion të konsoliduar në industrinë e modës, gjë që i jep markës legjitimitet dhe autenticitet.

Gjithashtu nëpërmjet këtij zinxhiri të shkurtër brenda Europës ne sigurojmë standarde të larta gjatë prodhimit, qëndrueshmëri dhe transparencë në çdo hap të zinxhirit të furnizimit.

Produktet tona shiten online, duke ofruar akses pĂ«r klientĂ« shqiptarĂ« dhe tĂ« huaj, brenda dhe jashtĂ« ShqipĂ«risĂ« e KosovĂ«s, duke e bĂ«rĂ« modelin tonĂ« plotĂ«sisht tĂ« mbyllur dhe tĂ« vetĂ«qĂ«ndrueshĂ«m , duke filluar nga dizajni deri tek momenti i shpĂ«rndarjes”, nĂ«nvizon ajo.

Çmimet e veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustanet variojnĂ« nga 75 deri 112 euro. KĂ«mishĂ«t pĂ«r burra, variojnĂ« me çmime nga 79 deri 84 euro apo ato me pĂ«rmbajtje materiali saten ofrohen me çmim 126 euro. Kostumet pĂ«r burra ofrohen me çmimet 370 -390 euro.

Felice Emanuels pohon se çmimet e veshjeve si për burra dhe gra, përcaktohen përmes një formule të brendshme të krijuar prej tyre vetë, e cila bazohet në konsumin real të lëndës së parë dhe kompleksitetin e punimit për secilin artikull.

“Po ashtu pĂ«r pĂ«rcaktimin e çmimeve merren nĂ« konsideratĂ« edhe çmimet e tregut, kryesisht pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« veshjet tona tĂ« mbeten tĂ« arritshme pĂ«r klientĂ«t qĂ« na ndjekin, pa bĂ«rĂ« kompromis me cilĂ«sinĂ« apo mĂ«nyrĂ«n se si punojmĂ«â€.

NĂ« qershor 2025, marka e  “Dren Abazi” nisi njĂ« bashkĂ«punim me “Cleanhub”, njĂ« organizatĂ« qĂ« ndihmon nĂ« reduktimin e ndotjes plastike nĂ« oqeane.

“PĂ«r çdo blerje qĂ« bĂ«het online, ne kontribuojmĂ« nĂ« heqjen e njĂ« paundi plastikĂ« nga oqeanet. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, çdo produkt qĂ« shitet bĂ«het pjesĂ« e njĂ« zinxhiri pozitiv ndikimi”, shpjegon Felice.

Në të ardhmen, marka planifikon të zgjerojë ciklin e mbyllur edhe më tej, përmes integrimit të fibrave natyrale në linjën e prodhimit, për ta bërë këtë qasje edhe më të plotë.

 

The post “Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels appeared first on Revista Monitor.

↗

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Shumë vajza të njohura të showbizit shqiptar kanë nisur të zhvillojnë linjat e tyre të veshjeve, përfshirë ato sportive dhe klasike, duke përdorur markën personale si një mjet për të ndërtuar identitetin e tyre në treg.

Kjo Ă«shtĂ« njĂ« tendencĂ« qĂ« ka marrĂ« hov edhe nĂ« vendet mĂ« tĂ« zhvilluara, veçanĂ«risht nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s, ku figura tĂ« njohura publike si Kim Kardashian, Rihanna (nĂ« linja kozmetike dhe veshje tĂ« brendshme – tĂ« pĂ«rditshme), Beyonce (veshje sportive) apo supermodelja Hailey Bieber (nĂ« produkte pĂ«r kujdesin e fytyrĂ«s) kanĂ« kthyer emrin e tyre nĂ« marka tĂ« fuqishme mode.

Një nga shembujt më të spikatur në nivel global është Kim Kardashian me linjën e saj të veshjeve SKIMS, e cila përfshin produkte si të brendshme, rroba sportive, korse dhe veshje të përditshme. E njëjta qasje po shfaqet gjithnjë e më shumë edhe në Shqipëri.

NĂ«se i hedh njĂ« sy faqes zyrtare tĂ« moderatores Luana Vjollca, gjen veshje sportive me markĂ«n “Lulu”, pĂ«rfshirĂ« bluza me mĂ«ngĂ« tĂ« gjata me çmim 59 euro, jumpsuit me çmim 85 euro, komplete streçe dhe kanatiere, 77 euro, korse pĂ«r trupin nga 55 deri nĂ« 108 euro, si dhe veshje pĂ«r tenis me çmim 62 euro.

Bora Zemani, e njohur pĂ«r stilin sportiv nĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« e saj, ka prezantuar linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve me markĂ«n “BZZZ”, ku njĂ« bluzĂ« “hoodie” sportive kushton 77 euro dhe tutat 57 euro.

Për linjën me material lino, çmimet variojnë nga 26 euro për pantallonat e shkurtra, 46 euro për ato të gjata, deri në 47 euro për këmishët.

NdĂ«rkohĂ« Armina Mevlani ka nisur linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustane me frymĂ«zim vintage, nĂ«n markĂ«n “Mevlani”. Çmimet pĂ«r kĂ«to krijime elegante variojnĂ« nga 160 deri nĂ« 550 euro, duke synuar tregun e modĂ«s sĂ« klasit tĂ« lartĂ«.

Kjo prirje e re e vajzave të njohura për të hyrë në industrinë e modës është një sinjal i qartë se tregu shqiptar po ndjek hapat e tregjeve ndërkombëtare.

Përdorimi i influencës në rrjete sociale për të promovuar produkte me markën e vet po kthehet në një strategji të fuqishme marketingu dhe biznesi, që jo vetëm ndihmon në ndërtimin e një imazhi personal, por edhe krijon burime të qëndrueshme të ardhurash jashtë botës së medias apo televizionit.

 

Sfidat e markave të luksit për zgjerim tregu

Konsumatori vendas po tregohet gjithnjë e më shumë i interesuar për blerjen e veshjeve të markave të luksit brenda Shqipërisë duke mos kërkuar më vetëm të blejë jashtë vendit.

Era Xhabafti, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e “Mini Invest Albania”, kompania qĂ« pĂ«rfaqĂ«son markĂ«n “Boggi Milano” nĂ« ShqipĂ«ri, shpjegon se kĂ«rkesa pĂ«r veshje Ă«shtĂ« rritur krahasuar me vjet.

Sipas saj, kjo rritje nuk Ă«shtĂ« rastĂ«sore, por lidhet me forcimin e markĂ«s, cilĂ«sinĂ« e produkteve, dizajnet moderne dhe kulturĂ«n e re tĂ« konsumatorit shqiptar, i cili “e do tĂ« bukurĂ«n, e do luksin dhe Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« paguajĂ« pĂ«r tĂ«.”

Zonja Xhabafti thekson se kërkesa për momentin dominohet nga konsumatori vendas, ndërsa blerjet nga turistët e huaj shtohen kryesisht gjatë sezonit veror. Edhe pse fluksi i turistëve rritet në verë, ai nuk përbën një faktor përcaktues në shitjet totale të dyqaneve të veshjeve.

Në lidhje me përpjekjet për të sjellë më shumë marka ndërkombëtare luksoze në Shqipëri, ajo pranon se ekzistojnë sfida të shumta. Mungesa e një tregu të madh, pakësimi i popullsisë dhe fuqia e ulët blerëse janë pengesat kryesore.

“Ne po punojmĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« partnerĂ« me marka tĂ« huaja luksoze, me qĂ«llim qĂ« shqiptarĂ«t tĂ« blejnĂ« kĂ«to marka nĂ« vendin e tyre, duke krijuar njĂ« kulturĂ« ‘street shopping’. MegjithatĂ«, shumĂ« marka bĂ«jnĂ« kĂ«rkime tĂ« hollĂ«sishme tĂ« tregut dhe, nĂ«se ky treg rezulton i vogĂ«l, kjo pengon hapjen e dyqaneve tĂ« reja.

PakĂ«simi i popullsisĂ« dhe niveli i ulĂ«t i tĂ« ardhurave ndikojnĂ« negativisht nĂ« kĂ«tĂ« proces. NĂ«se kĂ«ta tregues nuk pĂ«rmirĂ«sohen, do tĂ« jetĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kemi mĂ« shumĂ« marka tĂ« huaja nĂ« ShqipĂ«ri”, – shprehet ajo.

Ekspertët e tregtimit të veshjeve theksojnë gjithashtu se informaliteti dhe prania e madhe e produkteve të falsifikuara përbëjnë pengesa serioze për hyrjen e markave ndërkombëtare.

Gjithashtu, një pjesë e konsumatorëve shqiptarë vazhdojnë të  blejnë veshje firmato jashtë vendit, për shkak të garancisë dhe larmisë më të madhe të produkteve.

 

The post Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve appeared first on Revista Monitor.

↗

Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Numri i emigrantĂ«ve tĂ« rikthyer pas pandemisĂ« Ă«shtĂ« rritur, por gjithashtu edhe kushtet pĂ«r riintegrimin janĂ« pĂ«rkeqĂ«suar. Anketa e Emigracionit qĂ« u zhvillua nga INSTAT vitin e kaluar zbuloi se gati 108 mijĂ« persona janĂ« rikthyer gjatĂ« 2012–2024, teksa 45% e tyre erdhĂ«n pas pandemisĂ«. Aksesi i tĂ« kthyerve nĂ« punĂ«sim dhe nĂ« shĂ«rbime Ă«shtĂ« pĂ«rkeqĂ«suar nĂ« krahasim me periudhat paraardhĂ«se, duke bĂ«rĂ« qĂ« synimet pĂ«r riemigrim tĂ« jenĂ« mĂ« tĂ« larta krahasuar me ata qĂ« nuk kanĂ« emigruar. 13% e emigrantĂ«ve tĂ« kthyer po bĂ«hen gati tĂ« ikin brenda vitit krahasuar me njĂ« nivel pothuajse tĂ« papĂ«rfillshĂ«m prej 1% tek jo-emigrantĂ«t. Profili i ri i emigracionit

 

Blerina Hoxha

Ka një tendencë në rritje të rikthimit të emigrantëve pas pandemisë, por nga ana tjetër, kushtet e integrimit të tyre janë vështirësuar edhe më shumë, sidomos pas pandemisë, sipas të dhënave të fundit nga Anketa e Emigracionit që u zhvillua nga INSTAT vitin e kaluar, të cilat u publikuan së fundmi.

Shqipëria në këtë mënyrë po vret, për së dyti, shpresën e të rikthyerve, teksa në vendet e tjera të Ballkanit si Rumania, Bullgaria dhe Serbia, kthimet po tejkalojnë largimet.

Anketa zbuloi se gati 108 mijĂ« persona janĂ« rikthyer gjatĂ« 2012–2024. Pjesa mĂ« e madhe, rreth 45%, u rikthyen gjatĂ« 2020–2024. NĂ« periudhat mĂ« tĂ« hershme, pesha e tĂ« kthyerve ka qenĂ« mĂ« e ulĂ«t, me vetĂ«m 10–19% tĂ« rikthyer nĂ« çdo interval pesĂ«vjeçar ndĂ«rmjet viteve 2000 dhe 2019.

Emigrantët që u kthyen para kohe dhe jo me dëshirë përbëjnë 67% të të gjithë të rikthyerve dhe karakterizohen nga dominimi i fortë i meshkujve.

Anketa zbuloi se kthimet e parakohshme lidhen më shpesh me humbjen e vendit të punës, mungesën e mundësive dhe probleme administrative në vendin pritës, ndërsa kthimet e planifikuara shoqërohen më tepër me përfundimin e kontratave të punës dhe arritjen e objektivave financiare.

Arsyet familjare mbeten një faktor i rëndësishëm për të dy grupet, megjithëse janë pak më të shpeshta tek ata që janë kthyer para kohe.

Në total, 28% e të gjithë emigrantëve të kthyer raportojnë arsyet familjare si motivin kryesor për rikthimin në Shqipëri. Kjo përqindje rritet në 31% tek ata që u kthyen para kohe dhe mbetet e lartë, në 23%, edhe tek ata që nuk u kthyen para kohe.

Arsyet e kthimit ndryshojnë ndjeshëm mes dy grupeve. Emigrantët që u kthyen para kohe kanë më shumë gjasa të përmendin faktorë të pavullnetshëm, si largimi nga puna nga punëdhënësi ose pamundësia për të gjetur punë (10%).

Ndërsa ata që qëndruan më gjatë jashtë vendit u kthyen më shumë për shkak të përfundimit të punës sezonale ose kontratës, apo sepse kishin arritur të fitonin dhe kursenin mjaftueshëm para (6%).

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Përkeqësohet riintegrimi i të kthyerve pas pandemisë

Në afatmesëm, emigrantët e kthyer priren të integrohen relativisht mirë në tregun shqiptar të punës, duke shfaqur norma punësimi më të larta sesa personat që nuk kanë emigruar, megjithëse ata që janë kthyer më së fundmi përballen me vështirësi më të mëdha.

Anketa zbuloi se normat e punĂ«simit janĂ« dukshĂ«m mĂ« tĂ« ulĂ«ta pĂ«r emigrantĂ«t e kthyer rishtazi. Ata qĂ« u kthyen gjatĂ« periudhĂ«s 2000–2004 kanĂ« normĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« punĂ«simit, nĂ« 93%. Kjo normĂ« bie gradualisht pĂ«r grupet e mĂ«vonshme, nĂ« 60% pĂ«r periudhĂ«n 2005–2009, 65% pĂ«r 2010–2014 dhe 53% pĂ«r 2015–2019.

Norma mĂ« e ulĂ«t e punĂ«simit, 46%, vĂ«rehet tek emigrantĂ«t e kthyer nĂ« periudhĂ«n 2020–2024, duke treguar sfida mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r riintegrimin afatshkurtĂ«r nĂ« tregun e punĂ«s.

Edhe pse emigrantët e kthyer kanë të drejtë të përfitojnë shërbime mbështetëse për riintegrim, kryesisht përmes Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive, përdorimi i këtyre shërbimeve mbetet i kufizuar dhe shpesh nuk është i përshtatur me nevojat specifike të grupeve të ndryshme të emigrantëve të kthyer, veçanërisht të atyre që janë rikthyer me detyrim pas refuzimit të kërkesave për azil.

Meshkujt e kthyer shfaqin norma relativisht tĂ« larta punĂ«simi (67%), mĂ« tĂ« larta se meshkujt jo-emigrantĂ« (59%), duke sugjeruar se pĂ«rvoja migratore mund t’u japĂ« atyre njĂ« avantazh tĂ« lehtĂ« nĂ« tregun e punĂ«s pas kthimit.

Në të kundërt, gratë e kthyera kanë norma më të ulëta punësimi (34%), të ngjashme me ato të grave jo-emigrante (36%), çka tregon se migrimi nuk përkthehet domosdoshmërisht në përmirësim të rezultateve të punësimit për gratë.

Analizat tregojnë se në afatshkurtër emigrantët e kthyer kanë më pak gjasa të jenë të punësuar krahasuar me jo-emigrantët, por kjo situatë përmirësohet me kalimin e kohës.

Ata qĂ« janĂ« kthyer prej mĂ« pak se njĂ« viti kanĂ« 22 pikĂ« pĂ«rqindjeje mĂ« pak gjasa tĂ« jenĂ« tĂ« punĂ«suar, ndĂ«rsa pas 6–10 vitesh nga kthimi, probabiliteti i punĂ«simit bĂ«het 7 pikĂ« pĂ«rqindjeje mĂ« i lartĂ« se te jo-emigrantĂ«t, duke sugjeruar se pĂ«rfitimet nga pĂ«rvoja migratore materializohen gradualisht.

Ka një tendencë në rritje të rikthimit të emigrantëve pas pandemisë, por nga ana tjetër, kushtet e integrimit të tyre janë vështirësuar edhe më shumë, sidomos pas pandemisë, sipas të dhënave të fundit nga Anketa e Emigracionit që u zhvillua nga INSTAT vitin e kaluar, të cilat u publikuan së fundmi.

Shqipëria në këtë mënyrë po vret për së dyti shpresën e të rikthyerve, teksa në vendet e tjera të Ballkanit si Rumania, Bullgaria dhe Serbia kthimet po tejkalojnë largimet.

Anketa zbuloi se gati 108 mijĂ« persona janĂ« rikthyer gjatĂ« 2012–2024. Pjesa mĂ« e madhe, rreth 45%, u rikthyen gjatĂ« 2020–2024. NĂ« periudhat mĂ« tĂ« hershme, pesha e tĂ« kthyerve ka qenĂ« mĂ« e ulĂ«t, me vetĂ«m 10–19% tĂ« rikthyer nĂ« çdo interval pesĂ«vjeçar ndĂ«rmjet viteve 2000 dhe 2019.

Emigrantët që u kthyen para kohe dhe jo me dëshirë përbëjnë 67% të të gjithë rikthyerve dhe karakterizohen nga një dominim i fortë i meshkujve.

Anketa zbuloi se kthimet e parakohshme lidhen më shpesh me humbjen e vendit të punës, mungesën e mundësive dhe probleme administrative në vendin pritës, ndërsa kthimet e planifikuara shoqërohen më tepër me përfundimin e kontratave të punës dhe arritjen e objektivave financiare.

Arsyet familjare mbeten një faktor i rëndësishëm për të dy grupet, megjithëse janë pak më të shpeshta tek ata që janë kthyer para kohe. Në total, 28% e të gjithë emigrantëve të kthyer raportojnë arsyet familjare si motivin kryesor për rikthimin në Shqipëri.

Kjo përqindje rritet në 31% tek ata që u kthyen para kohe dhe mbetet e lartë, në 23%, edhe tek ata që nuk u kthyen para kohe.

Arsyet e kthimit ndryshojnë ndjeshëm mes dy grupeve. Emigrantët që u kthyen para kohe kanë më shumë gjasa të përmendin faktorë të pavullnetshëm, si largimi nga puna nga punëdhënësi ose pamundësia për të gjetur punë (10%).

Ndërsa ata që qëndruan më gjatë jashtë vendit u kthyen më shumë për shkak të përfundimit të punës sezonale ose kontratës apo sepse kishin arritur të fitonin dhe kursenin mjaftueshëm para (6%).

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Përkeqësohet riintegrimi i të kthyerve pas pandemisë

Në afatmesëm, emigrantët e kthyer priren të integrohen relativisht mirë në tregun shqiptar të punës, duke shfaqur norma punësimi më të larta sesa personat që nuk kanë emigruar, megjithëse ata që janë kthyer më së fundmi përballen me vështirësi më të mëdha.

Anketa zbuloi se normat e punësimit janë dukshëm më të ulëta për emigrantët e kthyer rishtazi.

Ata qĂ« u kthyen gjatĂ« periudhĂ«s 2000–2004 kanĂ« normĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« punĂ«simit, nĂ« 93%. Kjo normĂ« bie gradualisht pĂ«r grupet e mĂ«vonshme, nĂ« 60% pĂ«r periudhĂ«n 2005–2009, 65% pĂ«r 2010–2014 dhe 53% pĂ«r 2015–2019.

Norma mĂ« e ulĂ«t e punĂ«simit, 46%, vĂ«rehet tek emigrantĂ«t e kthyer nĂ« periudhĂ«n 2020–2024, duke treguar sfida mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r riintegrimin afatshkurtĂ«r nĂ« tregun e punĂ«s.

Edhe pse emigrantët e kthyer kanë të drejtë të përfitojnë shërbime mbështetëse për riintegrim, kryesisht përmes Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive, përdorimi i këtyre shërbimeve mbetet i kufizuar dhe shpesh nuk është i përshtatur me nevojat specifike të grupeve të ndryshme të emigrantëve të kthyer, veçanërisht të atyre që janë rikthyer me detyrim pas refuzimit të kërkesave për azil.

Meshkujt e kthyer shfaqin norma relativisht tĂ« larta punĂ«simi (67%), mĂ« tĂ« larta se meshkujt jo-emigrantĂ« (59%), duke sugjeruar se pĂ«rvoja migratore mund t’u japĂ« atyre njĂ« avantazh tĂ« lehtĂ« nĂ« tregun e punĂ«s pas kthimit.

Në të kundërt, gratë e kthyera kanë norma më të ulëta punësimi (34%), të ngjashme me ato të grave jo-emigrante (36%), çka tregon se migrimi nuk përkthehet domosdoshmërisht në përmirësim të rezultateve të punësimit për gratë.

Analizat tregojnë se në afatshkurtër, emigrantët e kthyer kanë më pak gjasa të jenë të punësuar krahasuar me jo-emigrantët, por kjo situatë përmirësohet me kalimin e kohës.

Ata qĂ« janĂ« kthyer prej mĂ« pak se njĂ« viti kanĂ« 22 pikĂ« pĂ«rqindjeje mĂ« pak gjasa tĂ« jenĂ« tĂ« punĂ«suar, ndĂ«rsa pas 6–10 vitesh nga kthimi, probabiliteti i punĂ«simit bĂ«het 7 pikĂ« pĂ«rqindjeje mĂ« i lartĂ« se te jo-emigrantĂ«t, duke sugjeruar se pĂ«rfitimet nga pĂ«rvoja migratore materializohen gradualisht.

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Të rikthyer, tranzicion i fortë profesional

Emigrantët e kthyer shpesh përjetojnë ndryshime në profesion dhe sektor pas rikthimit në Shqipëri.

Ata që janë kthyer para kohe shfaqin luhatje më të theksuara. Këta të fundit kanë më shumë gjasa të përjetojnë ndërprerje në trajektoren e tyre profesionale, me përputhje më të dobët midis punës që kanë pasur jashtë vendit dhe asaj që gjejnë pas kthimit.

Ndër emigrantët që nuk janë kthyer para kohe, rreth 42% janë rikthyer për të punuar në një sektor të ndryshëm nga ai ku ishin të punësuar jashtë, ndërsa 43% kanë kaluar në një profesion tjetër, duke treguar tranzicione ose ndërprerje relativisht të shpeshta.

Vetëm 9% e emigrantëve që nuk u kthyen para kohe raportojnë se kanë pasur punë me nivel më të lartë aftësish jashtë sesa pas kthimit, ndërsa kjo përqindje bie në vetëm 2% tek ata që u kthyen para kohe.

Rreth 83% e meshkujve të kthyer dhe 76% e grave të kthyera raportojnë se kanë kontratë të shkruar, krahasuar me 83% të meshkujve dhe 86% të grave jo-emigrante.

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Vetëpunësimi, zgjidhja fillestare

Pesha e emigrantëve të kthyer që janë të vetëpunësuar është rritur ndjeshëm deri në vitin 2014, qoftë si rezultat i rritjes së kapaciteteve sipërmarrëse, qoftë për shkak të vështirësive në aksesin ndaj punësimit formal, por kjo prirje ka mbetur relativisht e qëndrueshme më pas.

Në përgjithësi, vetëpunësimi ka kaluar nga një strategji periferike riintegrimi në një element të rëndësishëm të përvojës së emigrantëve të kthyer, veçanërisht pas vitit 2010.

Pesha e tĂ« vetĂ«punĂ«suarve rritet nga vetĂ«m 7% e atyre qĂ« u kthyen nĂ« periudhĂ«n 2000–2004, nĂ« 22% pĂ«r 2005–2009, duke arritur kulmin nĂ« 34% pĂ«r grupin 2010–2014 dhe duke u stabilizuar rreth 29% pĂ«r kohortat mĂ« tĂ« fundit (2015–2024).

Kjo prirje sugjeron se emigrantët e kthyer më rishtazi po i drejtohen gjithnjë e më shumë vetëpunësimit si një rrugë për riintegrim ekonomik, si një mundësi, por edhe si domosdoshmëri.

Nga njĂ«ra anĂ«, emigrantĂ«t e rinj tĂ« kthyer mund tĂ« sjellin ide tĂ« reja, aftĂ«si tĂ« pĂ«rmirĂ«suara, kursime tĂ« akumuluara dhe rrjete mĂ« tĂ« gjera, duke forcuar potencialin sipĂ«rmarrĂ«s. ShumĂ« prej tyre pĂ«rballen me barriera pĂ«r t’u riintegruar nĂ« punĂ«sim tĂ« paguar formal dhe, pĂ«r rrjedhojĂ«, e shohin vetĂ«punĂ«simin si alternativĂ«n e vetme.

Të dhënat tregojnë se emigrantët e kthyer më së fundmi kanë më pak gjasa të jenë të punësuar në përgjithësi, por më shumë gjasa të jenë të vetëpunësuar krahasuar me ata që janë kthyer më herët.

Me kalimin e kohës, ky model përmbyset, pesha e vetëpunësimit bie dhe punësimi me pagë rritet, duke treguar një integrim gradual në tregun formal të punës.

Vetëpunësimi përbën një strategji të rëndësishme ekonomike, veçanërisht për emigrantët e kthyer para kohe dhe për gratë. Ndërsa normat e përgjithshme të punësimit shfaqin dallime të theksuara gjinore, diferencat midis burrave dhe grave në vetëpunësim janë shumë më të vogla.

Aktivitetet sipërmarrëse mund të ofrojnë një alternativë më të barabartë, duke reduktuar pabarazitë gjinore në tregun e punës për emigrantët e kthyer.

Ndër të gjithë emigrantët e kthyer të punësuar, 25% e meshkujve dhe 21% e grave janë të vetëpunësuar. Te emigrantët që u kthyen para kohe, hendeku gjinor përmbyset: 41% e grave janë të vetëpunësuara, krahasuar me 25% të meshkujve.

Evidenca e mëparshme ka treguar se gratë shqiptare të kthyera, veçanërisht ato me qëndrime më të shkurtra jashtë vendit, përballen me barriera të konsiderueshme në punësimin me pagë, çka i shtyn drejt vetëpunësimit si një zgjedhje e detyruar. Në të kundërt, te emigrantët që nuk u kthyen para kohe, vetëpunësimi është më i ulët (19% për meshkujt dhe 10% për gratë).

Jo-emigrantët shfaqin një normë pak më të lartë vetëpunësimi (28%) krahasuar me emigrantët e kthyer (24%).

Po ashtu, meshkujt jo-emigrantë kanë norma më të larta vetëpunësimi sesa meshkujt e kthyer, ndërsa për gratë, normat janë të ngjashme, duke treguar se vetëpunësimi është tashmë një strategji e përhapur edhe në popullsinë vendase.

Ndër emigrantët e kthyer të vetëpunësuar, shumica dërrmuese operojnë pa punonjës të paguar, duke kufizuar potencialin e krijimit të vendeve të reja të punës.

Vetëm një pjesë shumë e vogël e emigrantëve të kthyer raportojnë se janë punëdhënës me punonjës të paguar (7% dhe 9% përkatësisht), ndërsa puna familjare kontribuuese është pothuajse e papërfillshme.

Kjo tregon se vetëpunësimi i emigrantëve të kthyer ka shfaqur potencial të kufizuar për zgjerim të biznesit, ndoshta për shkak të mungesës së kapitalit, aksesit të kufizuar në kredi ose vështirësive në orientimin në mjedisin e biznesit pas kthimit.

 

Emigrantët e kthyer, të diskriminuar dhe shëndet të dobët mendor

Emigrantët e kthyer mund të përballen me barriera shtesë në procesin e riintegrimit në shoqërinë shqiptare, sipas rezultateve të anketës.

Disa prej tyre raportojnë ndjenja të përjashtimit dhe mospërputhje kulturore, të cilat prekin veçanërisht fëmijët.

Për disa grupe të emigrantëve të kthyer, sidomos ata që vijnë nga komunitete të margjinalizuara si pakicat rome dhe egjiptiane, stigma sociale dhe diskriminimi e vështirësojnë edhe më shumë përshtatjen me jetën në Shqipëri.

Diskutimet në grupe fokusi nxjerrin gjithashtu në pah shfaqjen e traumave psikologjike dhe problemeve të shëndetit mendor, veçanërisht tek emigrantët që janë detyruar të kthehen pas dëbimeve të papritura. Këto sfida mbeten kryesisht të paadresuara, duke krijuar boshllëk kritik në mirëqenien e tyre.

Aktualisht, mbledhja sistematike e të dhënave administrative mbi nevojat dhe rezultatet e riintegrimit të emigrantëve të kthyer mbetet e kufizuar.

Korniza ligjore ekzistuese nuk parashikon të drejta të qarta dhe mbështetje të standardizuar për riintegrimin e të gjithë emigrantëve të kthyer. Shërbimet që ofrohen janë shpesh të fragmentuara dhe janë evidentuar probleme të koordinimit ndërinstitucional.

Diskutimet në grupe fokusi theksojnë gjithashtu përdorimin e kufizuar të shërbimeve nga emigrantët e kthyer. Emigrantët më të cenueshëm kanë më shumë gjasa të përdorin shërbimet në dispozicion, si strehimi i përkohshëm, formimi profesional, mbështetja financiare ose ndihma emergjente nga qendrat komunitare.

MbĂ«shtetja psikologjike, kur Ă«shtĂ« e disponueshme, ofrohet kryesisht nga organizata joqeveritare. Aksesi nĂ« shĂ«rbime shĂ«ndetĂ«sore cilĂ«sore mbetet njĂ« sfidĂ« pĂ«r emigrantĂ«t e kthyer dhe pĂ«rmendet nga disa anĂ«tarĂ« tĂ« diasporĂ«s, si njĂ« faktor qĂ« ndikon nĂ« hezitimin pĂ«r t’u rikthyer nĂ« ShqipĂ«ri.

Barriera strukturore, si mungesa e njohjes së dokumentacionit mjekësor të lëshuar jashtë vendit dhe kostot e përkthimit të dokumenteve, raportohen gjithashtu si pengesa të rëndësishme.

Disa emigrantĂ« tĂ« intervistuar shprehin perceptime negative mbi kapacitetet e institucioneve pĂ«r t’i mbĂ«shtetur nĂ« procesin e riintegrimit.

 

Të rikthyerit planifikojnë të emigrojnë më shumë se të tjerët

Synimet për riemigrim janë më të larta krahasuar me bashkëmoshatarët e të rikthyerve që nuk kanë emigruar. Sipas anketës, rreth 13% e emigrantëve të kthyer shprehin plane për të jetuar sërish jashtë vendit gjatë 12 muajve të ardhshëm, krahasuar me një nivel pothuajse të papërfillshëm prej 1% tek jo-emigrantët.

Ndër ata që planifikojnë të emigrojnë, emigrantët e kthyer raportojnë një nivel më të lartë të përgatitjeve konkrete (42%) sesa jo-emigrantët (35%).

Për emigrantët e kthyer, format më të shpeshta të përgatitjes përfshijnë kërkimin e punës (16%), kontaktimin e miqve ose të njohurve në vendin e destinacionit (11%), si dhe përgatitjen e dokumentacionit ligjor (16%).

Ndërkohë, jo-emigrantët raportojnë nivele të ngjashme përgatitjeje në kërkimin e punës (17%), por priren dukshëm të mbajnë kontakte me persona jashtë vendit (46%), e cila përbën edhe formën më të përhapur të përgatitjes në këtë grup.

Për më tepër, jo-emigrantët shfaqin norma pak më të larta në plotësimin e dokumenteve ligjore (12%) dhe në blerjen e biletave (10%), krahasuar me emigrantët e kthyer.

 

Emigracioni thellohet, ikin të rinjtë

Me rreth 1.6 milionë shqiptarë që jetojnë jashtë vendit në 2024 dhe 108,503 persona që janë kthyer gjatë 12 viteve të fundit, migracioni formëson në mënyrë të thellë strukturën demografike, ekonomike dhe shoqërore të Shqipërisë.

Më shumë se një e treta e familjeve shqiptare kanë të paktën një anëtar që ka jetuar ose jeton aktualisht jashtë vendit, sipas rezultateve të anketës së emigracionit.

Migracioni shqiptar karakterizohet kryesisht nga punëtorë të rinj, meshkuj dhe me aftësi të mesme, që kërkojnë mundësi ekonomike jashtë vendit, me dallime të rëndësishme gjeografike brenda vendit.

EmigrantĂ«t aktualĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rqendruar kryesisht nĂ« grupmoshĂ«n 25–44 vjeç, duke reflektuar motivimet ekonomike qĂ« nxisin vendimet pĂ«r migrim. Gati tre tĂ« katĂ«rtat e emigrantĂ«ve janĂ« meshkuj, me pabarazi gjinore veçanĂ«risht tĂ« theksuara nĂ« destinacionet europiane si MbretĂ«ria e Bashkuar, Greqia dhe Gjermania.

Me më shumë se dy të tretat e emigrantëve që kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë. Përbërja arsimore ndryshon ndjeshëm sipas vendit të destinacionit.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës pranojnë emigrantët më të arsimuar (gati një e treta me arsim të lartë), të ndjekura nga Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar, ndërsa vetëm 5% e shqiptarëve në Greqi kanë përfunduar arsimin e lartë.

 

Përvojat dhe përgatitja para nisjes

Anketa e emigracionit ka evidentuar se para largimit, emigrantët zakonisht punojnë në profesione me aftësi më të ulëta krahasuar me jo-migrantët, duke fituar rreth 10% më pak.

Normat e punësimit të emigrantëve bien ndjeshëm ndërsa afrohet momenti i nisjes. Tre muaj para migrimit, tre nga katër emigrantë të ardhshëm në moshë pune janë të punësuar, por kjo shifër bie ndjeshëm në 9% në muajin e fundit në Shqipëri.

Krahasuar me jo-migrantët, emigrantët e ardhshëm kanë më shumë gjasa të jenë të punësuar në punë me aftësi të ulëta ose të mesme përpara migrimit.

Ata zakonisht janĂ« tĂ« angazhuar nĂ« “PunonjĂ«s ShĂ«rbimesh dhe Shitjesh” dhe “PunonjĂ«s tĂ« Zejeve dhe Profesioneve tĂ« Ngjashme”, ndĂ«rsa kanĂ« mĂ« pak gjasa tĂ« mbajnĂ« pozicione qĂ« kĂ«rkojnĂ« aftĂ«si si “MenaxherĂ«â€, “ProfesionistĂ«â€ dhe “TeknikĂ«â€.

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Të ikurit kursejnë më pak se sa prisnin, të kthyerve nuk u tepron asgjë

Emigrantët që jetojnë jashtë prisnin të fitonin mesatarisht rreth 3,900 USD në muaj, por në realitet, të ardhurat e tyre reale janë vetëm pak më shumë se gjysma e kësaj shume (2,200 USD). Si rezultat, ata kursejnë ndjeshëm më pak gjatë qëndrimit jashtë vendit sesa kishin parashikuar përpara migrimit (450 USD kundrejt 1,270 USD të pritshme).

Gjetje të ngjashme vërehen edhe tek emigrantët që janë kthyer në Shqipëri. Hendeku midis pritshmërive dhe realitetit vazhdon në të gjitha gjinitë, nivelet arsimore dhe vendet e destinacionit, me Greqinë që shfaq hendekun më të thellë (52% mungesë në të ardhura, 69% mungesë në kursime).

Ky hendek përfaqëson një sfidë kritike për politikat publike, pasi tregon se emigrantët marrin vendime të rëndësishme migrimi mbi bazën e informacionit të papërsosur, gjë që mund të çojë në zgjedhje jo optimale.

 

Largimi bëhet në informalitet

Përdorimi i shërbimeve ligjore nga emigrantët para ikjes mbetet i kufizuar, ku shumica mbështeten në rrjete informale në vend të sistemeve të strukturuara të mbështetjes.

Vetëm një pakicë e emigrantëve të ardhshëm përdor shërbime formale për të mbështetur udhëtimin e tyre migrator, me të kthyerit që tregojnë angazhim veçanërisht të ulët: vetëm 5% kanë përdorur agjenci private punësimi dhe 2% kanë përdorur shërbime publike punësimi.

Një pakicë e emigrantëve largohen nga Shqipëria me një punë formale të siguruar. Sipas të dhënave të anketës, afërsisht dy të tretat largohen nga vendi pa një punë të sigurt, ndërsa 37% largohen me një marrëveshje formale punësimi.

Emigrantet femra kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa sesa homologĂ«t e tyre meshkuj tĂ« kenĂ« siguruar marrĂ«veshje punĂ«simi, duke sugjeruar angazhim mĂ« tĂ« madh me kanale formale migrimi. EmigrantĂ«t e rinj tĂ« moshĂ«s 15–24 vjeç shfaqin normĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« marrĂ«veshjeve para nisjes (51%), megjithĂ«se kĂ«to norma bien me rritjen e moshĂ«s.

EmigrantĂ«t drejt FrancĂ«s, GjermanisĂ« dhe MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« sigurojnĂ« punĂ«sim para nisjes (41–44%), ndĂ«rsa ata qĂ« drejtohen drejt ItalisĂ«, Shteteve tĂ« Bashkuara dhe GreqisĂ« shfaqin norma mĂ« tĂ« ulĂ«ta (21–27%).

 

PĂ«rvoja e migracionit

Emigrantët shqiptarë arrijnë përfitime të konsiderueshme të të ardhurave gjatë qëndrimit të tyre jashtë vendit. Sipas anketës, ata fitojnë mesatarisht 2.5 herë më shumë sesa fitonin përpara se të largoheshin dhe po kaq herë më shumë sesa bashkëmoshatarët e tyre që mbeten në Shqipëri.

Emigrantët meshkuj në moshë pune kanë gjithashtu gjasa dukshëm më të larta të jenë të punësuar sesa ata që jetojnë në Shqipëri. Në përgjithësi, emigracioni lidhet me të ardhura më të larta nga puna për shqiptarët jashtë vendit.

Megjithatë, emigrantët kanë një probabilitet më të lartë të punojnë në informalitet dhe kanë mbulim më të kufizuar nga mbrojtja sociale.

Për më tepër, 28% e emigrantëve të punësuar raportojnë se punëdhënësit e tyre nuk ofrojnë kontribute për sigurim pensioni ose leje vjetore të paguara. Informaliteti është më i pranishëm tek emigrantët më të rinj, me nivel më të ulët arsimor dhe ata që kanë mbërritur së fundmi.

Emigrantët shpesh punojnë në pozicione nën kualifikimet e tyre arsimore, pavarësisht se arrijnë të ardhura absolute më të larta. Një në tre emigrantë aktualë dhe pothuajse katër në pesë të kthyer me arsim të lartë punojnë në punë që kërkojnë kualifikime nën nivelin e arritjeve të tyre arsimore.

Emigrantët meshkuj punojnë kryesisht në sektorët e ndërtimit dhe punë manuale, me mbi 40% si marangozë ndërtimi dhe profesione të ngjashme, ndërsa emigrantet femra përqendrohen në pastrim shtëpiak (rreth 25%) dhe infermieri ose mami (17%).

 

Burimi: Anketa e emigracionit në Shqipëri, 2024

 

Kostot e emigracionit 1,100 euro për person, 15% marrin kredi

Duke emigruar, shqiptarët nxjerrin jashtë vendit edhe vlera monetare që u duhen për mbulimin e kostove të largimit. Sipas të dhënave të anketës, emigrantët shqiptarë që jetojnë aktualisht jashtë vendit raportojnë kosto totale rreth 1,100 USD, që është e barabartë me dy muaj të një page mesatare.

Ndërkohë, kostot e kthimit në Shqipëri janë më të ulëta, rreth 370 USD.

Transporti mbetet shpenzimi më i madh, së bashku me kosto të tjera të rëndësishme, përfshirë tarifat e vizave, kontrollet mjekësore, sigurimet dhe, në disa raste, kurse orientimi.

Kursimet personale shërbejnë si burimi kryesor i financimit të emigrantëve, megjithëse disa mbështeten gjithashtu në ndihmë nga të afërm dhe miq (42 dhe 41% e emigrantëve aktualë).

Huamarrja pĂ«r tĂ« financuar migracionin prek rreth 15% tĂ« emigrantĂ«ve nĂ« total, me norma mĂ« tĂ« larta ndĂ«r emigrantĂ«t mĂ« tĂ« rinj (25–29% pĂ«r individĂ«t e moshĂ«s 15–34 vjeç) dhe ata me arsim tĂ« lartĂ« (26%).

Shpenzimet mujore tĂ« larta jashtĂ« vendit (rreth 1,300–1,600 USD) e reduktojnĂ« mĂ« tej potencialin e kursimit, me mĂ« shumĂ« se 25% tĂ« emigrantĂ«ve tĂ« kthyer qĂ« nuk kanĂ« qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« kursejnĂ« asnjĂ« para deri nĂ« momentin e kthimit nĂ« ShqipĂ«ri.

 

Lexoni edhe:

Banka Botërore: Si ta bëjmë më të lehtë kthimin dhe qëndrimin

The post Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban appeared first on Revista Monitor.

↗

Banka Botërore: Si ta bëjmë më të lehtë kthimin dhe qëndrimin

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Raporti “LĂ«vizshmĂ«ria NdĂ«rkombĂ«tare si Strategji Zhvillimi” nga Banka BotĂ«rore, 2024, mbĂ«shtet ndĂ«rtimin e njĂ« sistemi gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s tĂ« migracionit, tĂ« quajtur “GlobAL”, i cili i sheh emigrantĂ«t si njĂ« forcĂ« pune shqiptare globale.

Kjo qasje synon forcimin e mbështetjes për emigrantët, shfrytëzimin e aftësive dhe burimeve të tyre, si dhe sigurimin e kontributit të tyre në ekonominë dhe shoqërinë vendase.

 

Vendimmarrje e informuar

Banka Botërore sugjeron ndërtimin e sistemeve të forta të të dhënave mbi emigrantët. Duhen zbatuar anketa familjare mbi migracionin që ndjekin të gjithë trajektoren migratore dhe jo vetëm momente të veçuara në kohë.

Banka rekomandon krijimin e një sistemi të integruar të të dhënave që lidhin të gjitha shërbimet dhe rezultatet për emigrantët ndërmjet institucioneve, duke mundësuar menaxhim të plotë të rasteve dhe duke shmangur mbledhjen e dyfishtë të të dhënave.

Banka rekomandon zbatimin e monitorimit dhe vlerĂ«simit tĂ« bazuar nĂ« prova, pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar vazhdimisht programet mbi bazĂ«n e rezultateve reale dhe pĂ«r t’i pĂ«rshtatur ato sipas nevojave.

 

Bashkëpunim i koordinuar

Banka sugjeron krijimin e një përgjigjeje të bashkërenduar mes të gjithë aktorëve të përfshirë në qeverisjen e migracionit dhe ofrimin e shërbimeve.

Sipas saj, duhen forcuar mekanizmat e koordinimit ndërinstitucional, me role, përgjegjësi dhe protokolle të qarta komunikimi ndërmjet ministrive dhe agjencive.

Duhet siguruar përputhshmëria ndërmjet qeverisjes qendrore dhe asaj vendore, për të shmangur mbivendosjet dhe boshllëqet në shërbime dhe për të garantuar ofrim të njëtrajtshëm në të gjithë vendin.

Vlen gjithashtu ndërtimi i partneriteteve shumëpalëshe që përfshijnë sektorin privat, organizatat joqeveritare, organizatat ndërkombëtare dhe diasporën në ekosistemin e shërbimeve.

Banka kërkon zgjerimin e bashkëpunimit ndërkufitar me vendet pritëse, për të ofruar shërbime përgjatë gjithë ciklit të migracionit.

 

Shërbime globale shumëdimensionale

Ofrimi i mbështetjes gjithëpërfshirëse për emigrantët, duke adresuar të gjitha aspektet e nevojave të tyre të shumëllojshme dhe në ndryshim të vazhdueshëm, të tilla si zgjerimi i shërbimeve për të mbuluar të gjithë ciklin e migracionit, nga përgatitja para nisjes deri tek riintegrimi pas kthimit, si dhe për ata që qëndrojnë jashtë vendit, këshilloi Banka Botërore.

Sipas saj, duhet të bëhet përshtatja e paketave të shërbimeve sipas karakteristikave të emigrantëve, si niveli i aftësive, përbërja familjare, rezultatet në tregun e punës dhe qëllimet për kthim.

 

Lehtësimi nga barrierat

Eliminimi i barrierave burokratike dhe thjeshtimi i ofrimit të shërbimeve për emigrantët duhet të përfshijë konsolidimin e të gjithë informacionit, shërbimeve dhe procedurave në një portal të vetëm dixhital, si e-Albania, i aksesueshëm para, gjatë dhe pas migrimit.

Nevojitet standardizimi i procedurave nĂ« tĂ« gjitha institucionet dhe bashkitĂ«, me procese tĂ« njĂ«jta aplikimi dhe kĂ«rkesa dokumentacioni dhe ndĂ«rtimi i njĂ« qasjeje “dixhitale sĂ« pari”, me autentifikim nĂ« distancĂ«, aplikime online dhe udhĂ«zim tĂ« mbĂ«shtetur nga Inteligjenca Artificiale, duke ruajtur njĂ«kohĂ«sisht alternativat fizike.

Duhet të thjeshtohen procedurat burokratike, reduktimi i dokumentacionit, kohës së pritjes dhe hapave të panevojshëm përmes koordinimit ndërinstitucional.

 

Ekspertizë dhe kapacitete më të forta

Banka Botërore kërkon garantimin e niveleve të mjaftueshme të stafit në të gjitha pikat e ofrimit të shërbimeve për emigrantët, nga zyrat vendore deri te rolet strategjike të vendimmarrjes.

Duhen rritur investimet në programe gjithëpërfshirëse trajnimi për të mbajtur stafin të përditësuar mbi shërbimet ekzistuese, praktikat më të mira dhe ndryshimet rregullatore.

Banka sugjeron se investimet në anketa që ndjekin emigrantët në kohë reduktojnë paragjykimet në vlerësimin e ndikimeve të migracionit dhe kontribuojnë në hartimin e politikave më të informuara.

Rezultatet tregojnë gjithashtu se zgjerimi i shërbimeve për emigrantët, përfshirë ato para nisjes, mund të përmirësojë ndjeshëm rezultatet e tyre, duke pasur parasysh lidhjen e fortë me mundësi më të mira punësimi jashtë vendit dhe pas kthimit në Shqipëri.

Po ashtu, përshtatja e paketave të shërbimeve sipas karakteristikave të emigrantëve rezulton thelbësore, për shkak të diversitetit të madh të nevojave dhe përvojave migratore.

 

Lexo lajmin

Emigrantët kthehen, por Shqipëria nuk i mban

The post Banka Botërore: Si ta bëjmë më të lehtë kthimin dhe qëndrimin appeared first on Revista Monitor.

↗

Vera lokale, rritje mes paragjykimit

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Vitet e fundit, turizmi u ka dhĂ«nĂ« njĂ« shtysĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme kantinave tĂ« verĂ«s, por ky impuls mbetet larg potencialit real pĂ«r shkak tĂ« njĂ« zinxhiri mbĂ«shtetĂ«s qĂ« ende nuk funksionon si duhet. Kantinat theksojnĂ« se vera vendase vijon tĂ« paragjykohet dhe shpesh mbetet jashtĂ« rafteve tĂ« bareve dhe restoranteve, tĂ« cilat favorizojnĂ« produktin e importuar. Nga ana tjetĂ«r, konsumatori po ndryshon sjellje, duke u orientuar drejt verĂ«rave mĂ« tĂ« lehta, njĂ« tendencĂ« globale qĂ« shoqĂ«rohet me rĂ«nie tĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« konsumit. Industria pĂ«rballet njĂ«kohĂ«sisht me sfida tĂ« shumta: rritje tĂ« vazhdueshme tĂ« kostove, presion nga ndryshimet klimatike dhe konkurrencĂ« tĂ« pandershme nĂ« treg, ndĂ«rsa nĂ« horizont shfaqen gjithnjĂ« e mĂ« qartĂ« “ethet” e integrimit nĂ« Bashkimin Europian. Kantinat pohojnĂ« se nevojiten investime dhe masa pĂ«r tĂ« qenĂ« realisht gati pĂ«r kĂ«tĂ« hapje tĂ« tregut. NdĂ«rsa çdo ditĂ« Ă«shtĂ« njĂ« betejĂ« pĂ«r mbijetesĂ« dhe rritje, ato po iu drejtohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« modeleve tĂ« qĂ«ndrueshme, duke integruar agroturizmin nĂ« biznesin e tyre dhe shpesh edhe anasjelltas.

 

Nertila Maho

Verërat lokale kanë mbetur gjatë vitit 2025 në të njëjtën panoramë të një viti më parë, por sfidat që po u dalin përpara janë bërë edhe më të mëdha.

Turizmi, një lokomotivë e rëndësishme për to vitet e fundit, i ka tërhequr një shkallë më lart, por sërish shumë më pak se potenciali real që ka ky zinxhir nëse do të funksiononte siç duhet.

Të huajt kanë kureshtje për prodhimet lokale dhe vera nuk bën përjashtim në kërkesat e tyre, por ajo që duket se kufizon këtë është mosprania e produkteve shqiptare në raftet e bizneseve, kryesisht bar-restorantet. Shumica e tyre priren të kenë etiketa të huaja duke lënë pak ose aspak vend për kantinat vendase.

PĂ«r ta Ă«shtĂ« thjesht biznes, ku vendin do ta zĂ«nĂ« etiketat qĂ« u ofrojnĂ« fitim mĂ« tĂ« lartĂ« dhe shitjen e bĂ«n zhargoni â€œĂ«shtĂ« e jashtme e pĂ«r rrjedhojĂ« mĂ« e mirĂ«â€.

Me këtë, prodhuesit shqiptarë nuk janë dakord, të cilët thonë se cilësia e verës vendase për të njëjtën klasë që serviret nga importi është më e lartë.

NĂ« njĂ« betejĂ« pĂ«r t’u rritur nĂ« njĂ« treg me konkurrencĂ« tĂ« fortĂ« globale, vera shqiptare luhatet mes rritjes sĂ« vĂ«shtirĂ«, sfidave gjithmonĂ« e mĂ« tĂ« mĂ«dha dhe paragjykimit qĂ« mbetet pengesĂ« historike.

 

Prodhimi mes ulje-ngritjeve, rritet gjendja e stokut

Kantinat shqiptare kanë rritur vazhdimisht prodhimin nga viti në vit, në vazhdën e potencialit që panë te turizmi, i cili u kthye në një pjesë të rëndësishme të konsumit të tyre. Kjo është ndihmuar edhe nga prodhimi i lartë dhe cilësor i rrushit.

“NĂ« vendin tonĂ«, viti 2025 mund tĂ« konsiderohet i mbarĂ« pĂ«r prodhimin si nĂ« cilĂ«si ashtu edhe

nĂ« sasi. Faktori kryesor pĂ«r kĂ«tĂ« rendiment tĂ« lartĂ« prodhimi sigurisht mbeten kushtet e favorshme klimatike nĂ« muajin e vjeljes. ShumĂ« kantina, si dhe fermerĂ« qĂ« shesin lĂ«ndĂ«n e parĂ« rrush te prodhuesit, kanĂ« zgjeruar kultivimin e rrushit nĂ« toka tĂ« reja, madje disa fermerĂ« kanĂ« nisur mbjelljen e rrushit edhe nĂ« serra”, thotĂ« Rigers Kaçorri, nga Kantina ArbĂ«ri.

Teksa prodhimi ka qenë i lartë, duket se shitja apo tërheqja nga tregu nuk ka qenë në nivelet e pritshme, me një presion të fortë që vjen nga vera e importit. Si pasojë, disa kantina, pavarësisht mundësive për të prodhuar më shumë, kanë ulur ritmin për 2025-n për shkak të stokut. Kjo sigurisht që ka dhënë ndikim negativ te fermerët e vreshtave, të cilët kanë humbur një pjesë të atij tregu që e quanin të sigurt.

“Me prodhimin e verĂ«s kemi qenĂ« mirĂ«. Jemi tĂ« kĂ«naqur me cilĂ«sinĂ« e rrushit, por kĂ«tĂ« vit kemi prodhuar mĂ« pak. GjatĂ« 2018 deri nĂ« 2021, ne merrnim nga familjet qĂ« bashkĂ«punonim 100 tonĂ« rrush. KĂ«tĂ« vit kemi marrĂ« vetĂ«m 15 tonĂ« sepse kantina Ă«shtĂ« plot, ngaqĂ« verĂ«n e vendit e mbyt importi.

Ndiej keqardhje vetĂ«m qĂ« s’mund tĂ« ndihmojmĂ« mĂ« shumĂ« ato 200 familje me tĂ« cilat kemi bashkĂ«punuar ndĂ«r vite, sepse nuk po funksionon zinxhiri. KĂ«shtu po detyrohemi tĂ« braktisim familjet me vreshta”, thotĂ« Flori Uka, nga Uka Farm, qĂ« pĂ«rpos agroturizmit, kanĂ« tĂ« integruar edhe kantinĂ«n dhe prodhimin e verĂ«s si pjesĂ« tĂ« tyre prej vitesh.

Të dhënat nga Doganat bëjnë të ditur se për vitin 2024, në vend u prodhuan 1.39 milionë litra verë, me një rënie prej 3% në raport me 2023-n.

Situata duket pak më e përmirësuar në 2025-n. Për 11 mujorin prodhimi është 1.28 milionë litra, me rritje 3.4% në raport me janar-nëntor të vitit 2024.

 

Burimi: Doganat

 

Turizmi nuk po jep efektin e plotë, bar-restorantet zgjedh importin

Rritja e vizitorëve të huaj, vit pas viti, ka rritur interesin për verën shqiptare. Turistët janë kureshtarë të provojnë shijet e prodhuara me rrush autokton dhe ta kthejnë këtë në pjesë të përvojës. Jo të paktë janë ata që gjatë turit nëpër Shqipëri përfshijnë edhe degustimet në kantina.

Viti 2025, për disa prej tyre, ka qenë edhe më i mirë se viti 2024.

“Kantina jonĂ« ka pritur vizitorĂ« nga kombĂ«si tĂ« ndryshme, gjatĂ« gjithĂ« vitit 2025. NĂ« sezonin veror, ky numĂ«r ka qenĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« konsiderueshme i lartĂ«. Ajo çfarĂ« has çdo prodhues nĂ« sektorin e verĂ«s Ă«shtĂ« konkurrenca e pandershme dhe presioni i fortĂ« qĂ« i vjen tregut nga verĂ«rat e importuara, tĂ« cilat vijojnĂ« ta vĂ«shtirĂ«sojnĂ« shitjen dhe zhvillimin e produkteve vendase.

Nga ana tjetĂ«r vihet re njĂ« mungesĂ« e informacionit teknik, procedural dhe legjislativ, njĂ« boshllĂ«k ky qĂ« bashkĂ« me njĂ« treg tĂ« pakontrolluar dhe informal, krijon sfida nĂ« standardizimin e cilĂ«sisĂ« dhe konkurrencĂ«n e drejtĂ«â€, – pohon z. Kaçorri.

Pavarësisht kësaj tendence pozitive, potenciali që shfaq turizmi për të tërhequr dhe për të rritur industrinë e verës mbetet në nivele modeste, pasi produktet shqiptare parapëlqehen më pak se ato të importit nga ana e bar-restoranteve.

“NĂ« baret dhe restorantet e bregdetit thuajse gjithĂ« verĂ«s, turistĂ«ve u shĂ«rbehet verĂ« importi, qĂ« as nuk e ka cilĂ«sinĂ« e verĂ«s shqiptare.

Këto verëra kanë kimikate, aditivë (substancë shtesë në një produkt për të përmirësuar dhe për të ruajtur në afat të gjatë) dhe nuk përfaqësojnë asgjë nga autenticiteti dhe tradita shqiptare. Këtu është problem zinxhiri dhe dashamirësia për produktin vendas, që jo të gjithë e kanë.

VetĂ« pronarĂ«t shqiptarĂ« tĂ« restoranteve apo bareve nuk e kanĂ« parĂ«sore promovimin e produkteve vendase. Pra, kĂ«tu Ă«shtĂ« pĂ«rparĂ«si fitimi i parave duke mos e parĂ« aspak kĂ«tĂ« nĂ« njĂ« kĂ«ndvĂ«shtrim mĂ« tĂ« gjerĂ« dhe mĂ« patriotik, diçka qĂ« haset rrallĂ«. PĂ«r hir tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s do t’i bĂ«nin nder edhe imazhit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« vendit, sepse vera qĂ« prodhohet nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« cilĂ«sorĂ«â€, – nĂ«nvizon z. Uka.

Sipas të dhënave të doganave, tendenca e importeve të verës ka ardhur në rritje të vazhdueshme, që pas vitit 2020.

Në 2024-n, u importuan gjithsej 6.2 milionë litra verë e kuqe e bardhë dhe spumante, me një rritje prej 10.4% në krahasim me vitin e mëparshëm. Në vlerë, importet arritën në 2.3 miliardë lekë, me një zgjerim prej 8.8% për të njëjtën periudhë.

 

Burimi: Doganat

 

Edhe për 11 mujorin 2025, tendenca e importeve ishte në rritje, ndonëseme ritme më të ngadalësuara se një vit më parë. për periudhën janar-nëntor 2025, sipas të dhënave nga Doganat, u importuan 5.5 miilionë litra verë e kuqe e bardhë dhe spumante, me një rritje prej 4.2%, në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë. në vlerë importet arritën në 5.3 miliardë lekë, me zgjerim 5.3%, që tregon një shtrenjtim të lehtë të çmimeve.

 

Burimi: Doganat

 

Kostot në rritje, presioni i ndryshimeve klimatike dhe e ardhmja në BE

E ardhmja për kantinat e verës duket më sfiduese sesa sot. Ndërsa në fillimet e tyre, lufta e parë ishte mbijetesa në një treg të vështirë, sot kostot në rritje po e bëjnë gjithmonë e më të vështirë rrugëtimin.

“Kostot janĂ« rritur shumĂ«. ËshtĂ« njĂ« tendencĂ« qĂ« ka nisur prej disa vitesh: kostot rriten, fitimi ulet, stresi rritet.

E kam fjalĂ«n pĂ«r koston e materialeve, pĂ«r fuqinĂ« punĂ«tore dhe pĂ«r shĂ«rbimet qĂ« duhet t’i marrim nga shteti dhe nuk i marrim”, thotĂ« Flori Uka. Ai pohon se situata paraqitet edhe mĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r rrugĂ«n qĂ« do tĂ« duhet tĂ« ndiqet si pjesĂ« e integrimit nĂ« BE.

“MĂ« pyete nĂ«se Ă«shtĂ« e leverdishme t’i hysh sot kĂ«tij biznesi? Jo, nuk Ă«shtĂ« e leverdishme dhe mendoj se jemi pĂ«rpara njĂ« faze seleksionimi shumĂ« tĂ« madh deri nĂ« vitin 2030, me integrimin nĂ« Bashkimin Europian.

Duket e sforcuar sepse nuk jemi gati. Integrimi duhet të vinte në mënyrë të natyrshme, ku të ishin hedhur themelet.

Bashkimi Europian Ă«shtĂ« angazhuar ndĂ«r vite me projekte pĂ«r forcimin e prodhuesve, rritjen e cilĂ«sisĂ«, standardizimin, por paratĂ« nuk kanĂ« shkuar realisht aty dhe kjo na ka lĂ«nĂ« pas. ShumĂ« pak do ta kalojnĂ« kĂ«tĂ« provĂ« dhe kjo do tĂ« jetĂ« shkatĂ«rruese”, nĂ«nvizon ai.

Në të njëjtën linjë është edhe z. Kaçorri, i cili vlerëson se sektori duhet të formalizohet dhe të koordinohet për të rritur cilësinë dhe konkurrueshmërinë përpara se të bëhet pjesë e BE.

“Sektori ka nevojĂ« pĂ«r formalizim, koordinim mĂ« tĂ« mirĂ« midis fermerĂ«ve dhe subjekteve prodhuese, investime nĂ« teknologji dhe infrastrukturĂ« pĂ«r tĂ« rritur cilĂ«sinĂ« dhe konkurrueshmĂ«rinĂ« nĂ« tregun rajonal dhe pĂ«r t’u bĂ«rĂ« gati pĂ«r hyrjen nĂ« tregun e Bashkimit Europian”, – nĂ«nvizon ai.

Një tjetër sfidë janë ndryshimet klimatike, të cilat në Shqipëri po ndihen gjithashtu në disa sektorë dhe industria e verës është një prej tyre.

Teksa një pjesë e prodhuesve botërorë po eksperimentojnë me varietete rezistente, prodhuesit shqiptarë e shohin këtë si diçka ndaj së cilës nuk duhet të dorëzohemi plotësisht, në mënyrë që të ruajmë pjesën autoktone që është identiteti ynë.

“Nuk jam kundĂ«r eksperimenteve apo kombinimeve tĂ« ndryshme mes varieteteve, por nĂ«se pĂ«rqendrohemi tĂ« gjithĂ« te varietetet rezistente, nĂ« botĂ« do tĂ« pihej e njĂ«jta verĂ« dhe ne nuk do tĂ« shquheshim pĂ«r ndonjĂ« shije identifikuese”, – shprehet z. Kaçorri.

 

 

Konsumi në ulje një tendencë globale, Shqipëria nuk është imune

Konsumi i pijeve alkoolike në botë po pëson rënie të ndjeshme dhe kjo ndikohet nga parimet që po ndjekin breza të ndryshëm mbi mënyrën e jetesës.

NĂ« korrik tĂ« kĂ«tij viti, revista “Wine Business” publikoi gjetjet e njĂ« ankete tĂ« saj qĂ« tregonin se konsumatorĂ«t e moshĂ«s mes 20-40 vjeç po pinin mĂ« pak verĂ« se mĂ« parĂ«.

Anketa tregoi se rënia e konsumit ndikohej sidomos nga ideja e kursimit të këtij grupi, që e konsideronin vlerën e asaj që merrnin më të ulët se çmimi që po paguanin.

NĂ« shtator tĂ« vitit tĂ« shkuar, edhe “The Guardian” publikoi njĂ« artikull ku shkruhej se ka ndryshuar qasja e brezave ndaj alkoolit, pĂ«rfshirĂ« verĂ«n, ku Gen Z dhe Millennials rendisnin si faktor koston dhe rreziqet e shĂ«ndetit dhe prirjen pĂ«r t’i zĂ«vendĂ«suar kĂ«to me kokteje dhe marijuanĂ«.

Revista “Fortune” shkruante pak ditĂ« mĂ« parĂ« se Gen Z po pi 20% mĂ« pak se Millennials. Teksa kĂ«to janĂ« tendencat globale, ShqipĂ«ria nuk bĂ«n pĂ«rjashtim nĂ« kĂ«tĂ« trend.

“NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, konsumi i verĂ«s po ndryshon shijen, duke shkuar drejt preferencave pĂ«r verĂ« mĂ« tĂ« lehtĂ« pĂ«r sa i pĂ«rket gradĂ«s sĂ« alkoolit. Do tĂ« thosha qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« trend botĂ«ror, qĂ« vihet re sidomos te tĂ« rinjtĂ«, tĂ« cilĂ«t konsumojnĂ« alkoolin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« moderuar.

VerĂ«rat organike mund tĂ« jenĂ« potencial pĂ«r tĂ« ardhmen dhe mendoj qĂ« duhet tĂ« jetĂ« fokus jo vetĂ«m i prodhuesve, por edhe interes i institucioneve shtetĂ«rore”, – shprehet z. Kaçorri.

 

Kantinat shkojnë drejt agroturizmit dhe anasjelltas

Kantinat dhe agroturizmet e kanë zbehur totalisht ndarjen e tyre. Në Shqipëri, po shtohen gjithmonë e më shumë rastet kur kantina zgjerohet në agroturizëm dhe anasjellas, duke sjellë një model më të qëndrueshëm me një ofertë më të zgjeruar.

“Agroturizmi Ă«shtĂ« njĂ« nga ato pikat qĂ« parapĂ«lqehet mĂ« shumĂ« sepse sjell identitet dhe pĂ«r kĂ«tĂ« ka kureshtje, ama kjo duhet tĂ« nxitet.

TĂ« nxitet prodhimi vendas sepse agroturizmi nuk Ă«shtĂ« asgjĂ« mĂ« shumĂ« se ai fermeri qĂ« nĂ« mungesĂ« tĂ« tregut pĂ«r tĂ« shitur produktin u jep atyre vlerĂ« tĂ« shtuar pĂ«r tĂ« ofruar diçka tjetĂ«r”, – shprehet z. Uka. SĂ« fundmi ishte Kantina ArbĂ«ri qĂ« integroi si pjesĂ« tĂ« saj njĂ« agroturizĂ«m nĂ«n emĂ«rtimin “BukĂ« dhe VenĂ«â€.

“Agroturizmi Ă«shtĂ« njĂ« Ă«ndĂ«rr e kahershme e babait pĂ«r tĂ« plotĂ«suar atĂ« qĂ« prej vitesh ka munguar dhe identifikon zonĂ«n tonĂ«, gatimet tradicionale tĂ« MirditĂ«s.

Prej vitesh, Kantina jonë ka qenë destinacion turistik nga vizitorë të huaj dhe vendas, të cilët kërkonin vazhdimisht të provonin ushqimet tipike të zonës.

E lindur nga dĂ«shira dhe nga nevoja, ArbĂ«ri AgroturizĂ«m, ‘BukĂ« dhe Venë’, i bashkohet filozofisĂ« sonĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« te konsumatori shijet karakteristike tĂ« MirditĂ«s”, – thotĂ« z. Kaçorri.

 

Lexoni edhe:

Rigers Kaçorri: Masa për formalizim dhe rritje të konkurrueshmërisë para BE-së

Flori Uka: Prodhimi vendas paragjykohet, kantinat në luftë mbijetese me kostot në rritje

The post Vera lokale, rritje mes paragjykimit appeared first on Revista Monitor.

↗

“Masa pĂ«r formalizim dhe rritje tĂ« konkurrueshmĂ«risĂ« para BE-sĂ«â€  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Rigers Kaçorri, Kantina Arbëri

 

Integrimi në Bashkimin Europian është bërë pjesë e diskursit të përditshëm politik dhe ekonomik të vendit dhe kjo duket se po nxit gjithmonë e më shumë bizneset të shohin përtej panoramës lokale.

Rigers Kaçorri, nga Kantina Arbëri, shprehet se sektori i verës ka nevojë për një seri masash që duhet të merren përpara se të bëhemi pjesë e këtij tregu, në mënyrë që të jemi konkurrues.

 

Si ka qenë prodhimi i rrushit në vend në vitin 2025? Cilët kanë qenë faktorët kryesorë që kanë ndikuar në panoramën e përgjithshme të prodhimit?

Në vendin tonë, viti 2025 mund të konsiderohet i mbarë për prodhimin si në cilësi ashtu edhe në sasi.

Faktori kryesor për këtë rendiment të lartë prodhimi sigurisht mbeten kushtet e favorshme klimatike në muajin e vjeljes. Shumë kantina si dhe fermerë që shesin lëndën e parë rrush te prodhuesit kanë zgjeruar kultivimin e rrushit në toka të reja, madje disa fermerë kanë nisur mbjelljen e rrushit edhe në serra.

NĂ« lidhje me konsumin nĂ« botĂ«, dĂ«shiroj t’u referohem statistikave tĂ« pĂ«rpunuara nga Organizata NdĂ«rkombĂ«tare e Vreshtit dhe VerĂ«s (OIV) e cila e ka vlerĂ«suar nĂ« 232 milionĂ« hektolitĂ«r prodhimin botĂ«ror tĂ« verĂ«s nĂ« 2025.

Kjo shifër duket si një rimëkëmbje e lehtë pas niveleve jashtëzakonisht të ulëta të vitit 2024. Megjithatë, mbetet dukshëm nën mesataret e viteve të fundit, duke konfirmuar kështu një periudhë me furnizim global të reduktuar, të ndikuar nga sfidat klimatike dhe modelet e ndryshuara të konsumit.

Në Bashkimin Europian (140 milionë hektolitër), prodhimi është rritur lehtë krahasuar me 2024, por mbetet nën mesataren e pesë viteve të fundit. Franca dhe Spanja patën sasi të ulëta vjelje, Italia u rikuperua, ndërsa disa vende të Europës Qendrore e Juglindore regjistruan rezultate mbi mesatare.

Edhe pse 2025 ka prodhim të ulët, sektori ende nuk ndien presion nga mungesa, sepse disa tregje, për shkak të konsumit të ulët dhe prodhimit të lartë vitet e mëparshme, kanë ende stok të lartë.

 

Si parashikohet prodhimi i verës këtë vit në krahasim me vitin paraardhës? A ka ndonjë ndryshim të pritshëm, qoftë edhe në terma përqindjeje?

Në aspektin cilësor, këtë vit, prodhimi i verës duket se do të premtojë një standard të lartë cilësie,

identifikuar kjo jo vetëm nga rezultatet e analizës së rrushit para procesit të vjeljes, por edhe nga analizat që i bëhen vazhdimisht gjatë proceseve të trajtimit të saj si ai i fermentimit.

KĂ«tĂ« e lidh specifikisht me analizat e kloneve autoktone tĂ« rrushit, tĂ« cilat jo vetĂ«m qĂ« nuk prodhohen nĂ« sasi tĂ« larta, por rriten si tĂ« thuash ‘nĂ« shtĂ«pinĂ« tyre’, ndryshe nga kultivarĂ«t ndĂ«rkombĂ«tarĂ«, tĂ« cilĂ«t duhen trajtuar pĂ«r t’ju pĂ«rshtatur terrenit ku rriten.

NĂ« aspektin sasior, ky vit ka qenĂ« bujar pĂ«r prodhuesit vendas, duke sjellĂ« nĂ« treg mĂ« shumĂ« prodhim ‘Made in Albania’, por nĂ« termat e pĂ«rqindjes, jemi herĂ«t pĂ«r tĂ« zbuluar shifra dhe do tĂ« duhet tĂ« presim fillimin e vitit 2026 kur dorĂ«zohen edhe deklarimet e sasive tĂ« prodhimit nga çdo subjekt prodhues.

 

Turizmi ka shënuar rritje të numrit të vizitorëve, por ka rezerva për konsumin, për shkak të profilit të turistit me buxhet të kufizuar. A reflektohet kjo tendencë edhe në konsumin e verës, apo ndikimi i turizmit në vitin 2025 ka qenë më pozitiv se në 2024?

Kantina jonë ka pritur vizitorë nga kombësi të ndryshme gjatë gjithë vitit 2025 dhe në periudha të caktuara si p.sh. në sezonin veror, ky numër ka qenë i lartë. Pavarësisht se ka edhe grupe turistësh që futen te profili i turistit me shpenzime të reduktuara, do të thosha që çdo turist i huaj e provon gjithmonë një produkt të vendit, qoftë kjo pije e verës apo çdo gjë tjetër që mban origjinën e prodhimit në Shqipëri.

Mendoj se ‘Konsumatori Turist’, le ta quajmĂ« kĂ«shtu, luan rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« rritjen e kĂ«rkesĂ«s nga ana e restoranteve apo dyqaneve tĂ« verĂ«s pĂ«r produktet e vendit dhe si rrjedhojĂ«, kjo sjell edhe rritjen e konsumit tĂ« produkteve shqiptare nga konsumatori fundor.

Pa e parë ende analizën tonë vjetore të 2025-s, mund të them që 2025 ka qenë edhe më i suksesshëm se viti i mëparshëm. Kjo lidhet me faktin se Shqipëria po promovohet jo vetëm në panaire apo forume turistike por edhe në evente të lidhura posaçërisht me prodhimin e verës.

Vlen të përmend këtu që, për të dytin vit radhazi, ekipi shqiptar si një ndër 40 ekipet pjesëmarrëse nga e gjithë bota, përfaqësoi vendin tonë në edicionin e 13-të, të kampionatit botëror të degustimit të verës që u mbajt në Francë, ku arriti rezultate edhe më të kënaqshme krahasuar me edicionin e kaluar.

 

 

Cilat janë, sipas jush, sfidat kryesore me të cilat po përballet sektori i verës dhe cilat masa do të mund të ndihmonin në përmirësimin apo lehtësimin e situatës?

Sektori i prodhimit të verës në Shqipëri përballet me një sërë sfidash të cilat duken sikur nga viti në vit, ende nuk është gjetur një zgjidhje.

Ajo çfarë has çdo prodhues në sektorin e verës është konkurrenca e pandershme dhe presioni i fortë që i vjen tregut nga verërat e importuara, të cilat vijojnë ta vështirësojnë shitjen dhe zhvillimin e produkteve vendase.

Nga ana tjetër vihet re mungesa e informacionit teknik, procedural dhe legjislativ, një boshllëk ky që bashkë me një treg të pakontrolluar dhe informal, krijon sfida në standardizimin e cilësisë dhe konkurrencën e drejtë.

Kostot janĂ« gjithashtu njĂ« tjetĂ«r sfidĂ« e drejtpĂ«rdrejtĂ« me tĂ« cilat pĂ«rballet prodhuesi shqiptar, pasi nĂ« mungesĂ« tĂ« subvencionimeve kanĂ« kosto mĂ« tĂ« lartĂ« prodhimi, ndĂ«rsa nga ana tjetĂ«r, konsumatori mbetet ende paragjykues dhe me pĂ«rvojĂ« tĂ« kufizuar pĂ«r t’i provuar produktet vendase.

Sektori ka nevojĂ« pĂ«r formalizim, koordinim mĂ« tĂ« mirĂ« midis fermerĂ«ve dhe subjekteve prodhuese, investime nĂ« teknologji dhe infrastrukturĂ« pĂ«r tĂ« rritur cilĂ«sinĂ« dhe konkurrueshmĂ«rinĂ« nĂ« tregun rajonal dhe pĂ«r t’u bĂ«rĂ« gati pĂ«r hyrjen nĂ« tregun e Bashkimit Europian.

 

A po vëreni ndryshime në preferencat e konsumatorëve shqiptarë (p.sh. më shumë orientim drejt verërave të lehta, organike apo varieteteve vendase)?

Në përgjithësi, konsumi i verës po ndryshon shijen, duke shkuar drejt preferencave për verë më të lehtë për sa i përket gradës së alkoolit. Do të thosha që është një trend botëror që vihet re sidomos te të rinjtë, të cilët konsumojnë alkoolin në mënyrë të moderuar.

Verërat organike mund të jenë potencial për të ardhmen dhe mendoj që duhet të jetë fokus jo vetëm i prodhuesve, por edhe interes i institucioneve shtetërore.

Përveç kësaj, verërat e prodhuara nga varietete autoktone besoj do të marrin edhe më shumë vëmendje, pasi në vetvete prezantojnë shijen e një produkti 100% shqiptar.

 

Ju keni folur vazhdimisht për ndikimet e klimës në sektor. A po testoni varietete të reja më rezistente?

Ndryshimet klimatike qe po ndodhin po sjellin dhe do të vazhdojnë të përbëjnë sfidën kryesore të prodhuesve dhe nëse kjo gjë nuk trajtohet me fanatizëm nga prodhuesit dhe institucionet shtetërore, do ta gjejë Shqipërinë jo vetëm të papërgatitur, por do të jetë një ngecje e gjatë për gjithë industrinë e prodhimit.

A mund t’i zgjidhim problemet e klimĂ«s duke kultivuar varietete rezistente?

Mendoj se kjo Ă«shtĂ« njĂ« zgjidhje afatshkurtĂ«r pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me rrethanat, pasi unĂ« personalisht jam kundĂ«r varieteteve rezistente, sepse nĂ« njĂ«farĂ« mĂ«nyre nuk na diferencojnĂ« nĂ« treg pĂ«r autenticitetin dhe filozofinĂ« tonĂ« drejt kloneve autentike shqiptare.

Nuk jam kundër eksperimenteve apo kombinimeve të ndryshme mes varieteteve, por nëse përqendrohemi të gjithë te varietetet rezistente, në botë do të pihej e njëjta verë dhe ne nuk do të shquheshim për ndonjë shije identifikuese.

 

Pas shumë vitesh konsolidimi në tregun e verës, këtë vit ju jeni zgjeruar edhe në agroturizëm. Si lindi ky vendim dhe si ka qenë reagimi i parë duke pasur parasysh se agroturizmi po tregon rritje të qëndrueshme në vend?

Agroturizmi është një ëndërr e kahershme e babait për të plotësuar atë që prej vitesh ka munguar dhe identifikon zonën tonë, gatimet tradicionale të Mirditës. Prej vitesh, Kantina jonë ka qenë destinacion turistik nga vizitorë të huaj dhe vendas, të cilët kërkonin vazhdimisht të provonin ushqimet karakteristike të zonës.

E lindur nga dĂ«shira dhe nga nevoja, ArbĂ«ri AgroturizĂ«m, “BukĂ« dhe VenĂ«â€, i bashkohet filozofisĂ« sonĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« te konsumatori shijet karakteristike tĂ« MirditĂ«s.

 

Si e parashikoni vitin e ardhshëm për sektorin e verës, në aspektin e konsumit dhe të ecurisë së përgjithshme, duke marrë në konsideratë zhvillimet e turizmit dhe tendencat e konsumit në vend?

Vazhdoj tĂ« mbetem optimist pĂ«r sektorin dhe dĂ«shiroj qĂ« vitin e ardhshĂ«m kĂ«rkesat e gjithĂ« prodhuesve tĂ« mos ngelen vetĂ«m te rritja e konsumit por tĂ« ndryshojmĂ« qasjen e tĂ« bĂ«rit biznes dhe tĂ« pĂ«rpiqemi qĂ« t’u paraprijmĂ« sfidave/kĂ«rkesave qĂ« do tĂ« na kĂ«rkojĂ« Bashkimi Europian pĂ«r tĂ« qenĂ« pjesĂ« e tregut tĂ« tyre si dhe tĂ« fokusohemi nĂ« ndĂ«rtimin e diplomacisĂ« tregtare me vende tĂ« tjera tĂ« botĂ«s ku tĂ« promovohet kultura, trashĂ«gimia jonĂ« edhe nĂ«pĂ«rmjet produkteve “Made in Albania”.

 

Lexoni edhe:

Vera lokale, rritje mes paragjykimit

The post “Masa pĂ«r formalizim dhe rritje tĂ« konkurrueshmĂ«risĂ« para BE-sĂ«â€   appeared first on Revista Monitor.

↗

“Prodhimi vendas paragjykohet, kantinat nĂ« luftĂ« mbijetese me kostot nĂ« rritje”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

IntervistĂ« me Flori Uka, “Uka Farm”

 

Produktet shqiptare vijojnë të mbeten peng i paragjykimit duke e bërë përfitimin e prodhuesve minimal.

Të paktën kjo është ajo që ndodh me verën, sipas Flori Ukës, nga Uka Farm.

Ai nënvizon se ka një tendencë më të madhe për të shkuar drejt verës së importit, pavarësisht se cilësia e saj mund të jetë më e ulët se prodhimi shqiptar.

Interesi turistik ndaj Shqipërisë po jep fitim të moderuar për kantinat e verës, të cilave u jepet pak ose aspak vend në raftet e bar-restoranteve shqiptare.

 

Si ka qenë ecuria e aktivitetit tuaj gjatë këtij viti duke qenë se ju i keni të integruara agroturizmin dhe kantinën bashkë?

Ka qenë një vit me luhatje për sektorin në përgjithësi. Ne si agroturizëm e kemi krijuar emrin prej vitesh dhe ndoshta kemi një lloj qëndrueshmërie, por flasim për pjesën dominuese.

Kjo ka ardhur si rrjedhojë e rritjes së shpenzimeve dhe në anën tjetër, rënies së të ardhurave.

Nuk kanë munguar klientët e rregullt apo turistët që vijnë dhe e bëjnë vizitën e tyre pjesë të përvojës, por kanë qenë më të paktët në numër.

Ka pasur kategori të ndryshme klientele, për nga mundësia e shpenzimit, duke përfshirë këtu si ata që shpenzojnë shumë, edhe ata që shpenzojnë pak.

 

Le të ndalemi specifikisht te sektori i verës, pra kantinat, si paraqitet situata?

Vera në Shqipëri është në një krizë totale. Kemi një problem shumë të madh si vendës, sepse nuk po e menaxhojmë siç duhet këtë moment të Shqipërisë që është në vëmendjen e të huajve.

Nuk po arrijmĂ« t’ju japim turistĂ«ve njĂ« shishe verĂ« shqiptare, jo se nuk kemi, sepse kemi plot dhe Ă«shtĂ« cilĂ«sore, por sepse nuk Ă«shtĂ« e pranishme aty ku duhet.

Hallkat që duhet ta dërgojnë dhe nxisin prodhimin vendas te turisti nuk funksionojnë siç duhet. Në baret dhe restorantet e bregdetit thuajse gjithë verës, turistëve u shërbehet verë importi, që as nuk e ka cilësinë e verës shqiptare.

Këto verëra kanë kimikate, aditivë (substancë shtesë në një produkt për të përmirësuar dhe për të ruajtur në afat të gjatë) dhe nuk përfaqësojnë asgjë nga autenticiteti dhe tradita shqiptare.

Këtu është problem zinxhiri dhe dashamirësie për produktin vendas, që jo të gjithë e kanë. Vetë pronarët shqiptarë të restoranteve apo bareve nuk e kanë parësore promovimin e produkteve vendase.

Pra, kĂ«tu Ă«shtĂ« pĂ«rparĂ«si fitimi i parave duke mos e parĂ« aspak kĂ«tĂ« nĂ« njĂ« kĂ«ndvĂ«shtrim mĂ« tĂ« gjerĂ« dhe mĂ« patriotik, diçka qĂ« haset rrallĂ«. PĂ«r hir tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s do t’i bĂ«nin nder edhe imazhit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« vendit, sepse vera qĂ« prodhohet nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« cilĂ«sore.

Ne jemi sot në fazën ku ishte Italia 80 vite më parë, ku ende nuk jemi industrializuar. Jemi kantina të vogla familjare dhe prodhojmë verë të vërtetë.

ËshtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq qĂ« ne nuk e nxisim konsumin e prodhimit vendas, nuk e marketojmĂ« aspak qĂ« jemi pjesĂ« e hartĂ«s mĂ« tĂ« vjetĂ«r nĂ« botĂ« nĂ« prodhimin e verĂ«s me njĂ« histori 2000-vjeçare. Prodhimin vendas e denigrojmĂ« e pĂ«rbuzim dhe ky Ă«shtĂ« njĂ« realitet i hidhur.

 

 

Si kanë qenë kostot gjatë këtij viti dhe sa e leverdishme është të nisësh sot një sipërmarrje në këtë sektor?

Kostot janĂ« rritur shumĂ«. ËshtĂ« njĂ« tendencĂ« qĂ« ka nisur prej disa vitesh: kostot rriten, fitimi ulet, stresi rritet. E kam fjalĂ«n pĂ«r koston e materialeve, pĂ«r fuqinĂ« punĂ«tore dhe pĂ«r shĂ«rbimet qĂ« duhet t’i marrim nga shteti dhe nuk i marrim.

Pra, ne paguajmĂ« taksa dhe unĂ« jam absolutisht qĂ« tĂ« paguhet çdo detyrim, ama do tĂ« na lehtĂ«sonte shumĂ« sikur tĂ« merrnim shĂ«rbimet e nevojshme. MĂ« pyete nĂ«se Ă«shtĂ« e leverdishme t’i hysh sot kĂ«tij biznesi?

Jo nuk është e leverdishme dhe mendoj se jemi përpara një faze seleksionimi shumë të madh deri në vitin 2030, me integrimin në Bashkimin Europian. Duket e sforcuar sepse nuk jemi gati. Integrimi duhet të vinte në mënyrë të natyrshme ku të ishin hedhur themelet.

Bashkimi Europian është angazhuar ndër vite me projekte për forcimin e prodhuesve, rritjen e cilësisë, standardizimin, por paratë nuk kanë shkuar realisht aty dhe kjo na ka lënë pas.

Shumë pak do ta kalojnë këtë provë dhe kjo do të jetë shkatërruese.

Problemi është që nuk po shohim në afatgjatë dhe nuk po reflektojmë ashtu siç duhet. Momenti që kemi tani me turizmin nuk do të zgjasë shumë.

Kurioziteti për ne do të mbarojë për disa vite. Cili turist do të vijë dhe të ngecë në trafik me orë të tëra, në rrugë që janë ende të papërfunduara apo mes ndotjes dhe mbetjeve?

Nëse vlerësimet negative për problemet tona bëhen në masë, do të jetë e vështirë të mbajmë këtë tendencë që kemi sot.

 

Si ka qenë këtë vit prodhimi i verës në lidhje me cilësinë e rrushit?

Prodhimi i verës ka qenë mirë. Jemi të kënaqur me cilësinë e rrushit por këtë vit kemi prodhuar më pak. Gjatë 2018 deri në 2021 ne merrnim nga familjet që bashkëpunonim 100 tonë rrush.

KĂ«tĂ« vit kemi marrĂ« vetĂ«m 15 tonĂ«, sepse kantina Ă«shtĂ« plot ngaqĂ« verĂ«n e vendit e mbyt importi. Ndiej keqardhje vetĂ«m qĂ« s’mund tĂ« ndihmojmĂ« mĂ« shumĂ« ato 200 familje me tĂ« cilat kemi bashkĂ«punuar ndĂ«r vite sepse nuk po funksionon zinxhiri.

KĂ«shtu po detyrohemi tĂ« braktisim familjet me vreshta qĂ« nĂ« kushtet kur s’kanĂ« treg detyrohen ose tĂ« prodhojnĂ« raki ose ta shesin me çmim shumĂ« tĂ« ulĂ«t. KĂ«tĂ« vit, nga 70 lekĂ« qĂ« Ă«shtĂ« çmimi mesatar i rrushit pĂ«r kilogram, Ă«shtĂ« shitur me 30 lekĂ«.

 

Si e parashikoni ecurinë e kantinës suaj, sektorit të verës dhe agroturizmit në vitin 2026?

Ne si Uka Farm do të vazhdojmë të punojmë sido që të jetë puna. Problemi në këtë rast është që nëse pas 11 vitesh punë ne mendonim se do të kishim ngjitur 5 shkallë duke përparuar, duke investuar e duke u rritur, në fakt herë ecim e herë bëjmë pas, për shkak të situatës së përgjithshme të tregut.

Këtu nënkuptoj hapjen pafund të agroturizmeve që identifikohen si të tillë por nuk janë realisht dhe kjo mund të krijojë precedentë negativë që mund të ndikojë të gjithë sektorin. Konkurrenca duhet të jetë e drejtë dhe duhet të ketë një filtër shumë më të kujdesshëm se cili quhet agroturizëm e çfarë përfaqëson ai.

Nuk jam pesimist për turizmin, mendoj se Shqipërinë do të vijojnë ta vizitojnë të huajt, sepse kemi kompani që sjellin turistë me kantata dhe kjo është një lloj garancie.

Por duhet të reflektojmë që ata që vijnë të kenë një përvojë pozitive dhe të duan të kthehen apo të flasin mirë.

Agroturizmi është një nga ato pikat që pëlqehet më shumë sepse sjell identitet dhe për këtë ka kureshtje, ama kjo duhet të nxitet. Të nxitet prodhimi vendas sepse agroturizmi nuk është asgjë më shumë se ai fermeri që në mungesë të tregut për të shitur produktin u jep atyre vlerë të shtuar për të ofruar diçka tjetër.

 

Lexoni edhe:

Vera lokale, rritje mes paragjykimit

The post “Prodhimi vendas paragjykohet, kantinat nĂ« luftĂ« mbijetese me kostot nĂ« rritje” appeared first on Revista Monitor.

↗

Librat më të mirë të vitit 2025  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Gladiatorë dhe diktatorë, ujq dhe Beatles shfaqen në listën e këtij viti të The Economist

 

BIOGRAFI DHE KUJTIME

Buckley: The Life and the Revolution That Changed America. Nga Sam Tanenhaus. Random House; 1,040 faqe; 40 dollarë

Një biografi e shkëlqyer për William F. Buckley, gazetarin më me ndikim amerikan të shekullit të 20-të. Për këtë libër, i cili ka qenë në punim për më shumë se një çerekshekulli, Sam Tanenhaus ka kuruar me kujdes dokumentacionin publik dhe privat.

Careless People. Nga Sarah Wynn-Williams. Flatiron Books; 400 faqe; 32.99 dollarë

NjĂ« rrĂ«fim tronditĂ«s i botĂ«s sĂ« korporatave, me sekrete e tensione. I cilĂ«suar si “libri qĂ« Meta nuk dĂ«shiron ta lexoni”, ky memuar e portretizon Mark Zuckerberg, themeluesin dhe drejtuesin e kompanisĂ«, si tĂ« ftohtĂ« dhe sipĂ«rfaqĂ«sor.

Dark Renaissance: The Dangerous Times and Fatal Genius of Shakespeare’s Greatest Rival. Nga Stephen Greenblatt. W.W. Norton; 352 faqe; 31.99 dollarĂ«

Djali i një këpucari, studiues, dramaturg, spiun: jeta e Christopher Marlowe është dramatike. Por detajet, sidomos arsyeja e vdekjes së tij nga një sulm me thikë në vitin 1593, në moshën 29 vjeç, janë të paqarta. Ky libër evokues sjell një portret të Anglisë në kohën e Mbretëreshës Elizabetë: një epokë paranoje, survejimi dhe dhune, por edhe krijimtarie të jashtëzakonshme.

Electric Spark. Nga Frances Wilson. Farrar, Straus and Giroux; 432 faqe; 35 dollarë

Ky libĂ«r brilant flet pĂ«r Muriel Spark, autoren e “The Prime of Miss Jean Brodie”, “The Ballad of Peckham Rye” dhe 20 romane tĂ« tjera. Jeta e saj karakterizohet nga e njĂ«jta ashpĂ«rsi e çuditshme dhe prerje e beftĂ« qĂ« e dallon edhe prozĂ«n e saj.

How to End a Story: Collected Diaries. Nga Helen Garner. Pantheon; 832 faqe; 40 dollarë

Një romanciere australiane përmbledh 20 vjet ditarësh, ku reflekton mbi mëmësinë, karrierën e shkrimit dhe një martesë të dështuar me një novelist tjetër. Proza e saj është vezulluese, prekëse dhe shpesh shumë gazmore.

Mother Mary Comes To Me. Nga Arundhati Roy. Scribner; 352 faqe; 30 dollarë

Nga e merr Arundhati Roy, shkrimtare dhe aktiviste fituese e “Booker Prize”, karakterin e saj tĂ« pavarur? PĂ«rgjigjja gjendet nĂ« titull. NĂ« kĂ«tĂ« memuar tĂ« shkĂ«lqyer, ajo eksploron marrĂ«dhĂ«nien e vĂ«shtirĂ« me nĂ«nĂ«n, njĂ« â€œĂ«ndĂ«rrimtare, luftĂ«tare, mĂ«suese” dhe gjithashtu njĂ« figurĂ« e frikshme.

Raising Hare. Nga Chloe Dalton. Pantheon; 304 faqe; 27 dollarë

Në këtë tregim, gëzimi dhe mrekullia vijnë të mishëruara në një krijesë të vogël me katër putra e veshë të gjatë. Kujdesi për një lepur të vogël i hap autores një dritare të re drejt botës natyrore; ajo shkruan me elegancë dhe me sy të mprehtë vëzhgues.

Storyteller: The Life of Robert Louis Stevenson. Nga Leo Damrosch. Yale University Press; 584 faqe; 35 dollarë

Me librat e tij të punuar me mjeshtëri dhe personalitetin magnetik, Robert Louis Stevenson ka frymëzuar gjithmonë adhurim. Kjo biografi e studiuar me imtësi shmang idhujtarinë: ajo i tregon lexuesit jo vetëm çfarë ndodh në librat e tij, por pse ata kanë rëndësi.

Zbig. Nga Edward Luce. Avid Reader Press; 560 faqe; 35 dollarë

A ishte Zbigniew Brzezinski njeriu më i rëndësishëm i politikës së jashtme amerikane? Kjo biografi e shkëlqyer argumenton fuqishëm se ai ishte një figurë e nënvlerësuar, me inteligjencë të mprehtë dhe aftësi parashikuese të jashtëzakonshme.

 

 

 

BIZNES DHE EKONOMI

1929, Nga Andrew Ross Sorkin. Viking; 592 faqe; 35 dollarë

Historia e krizës më të rëndësishme të bursës dhe bankave në historinë moderne. Autori e rrëfen këtë histori të gjerë me përqendrim të mençur, duke rindërtuar se si figurat kyçe përjetuan tronditjet pothuajse orë pas ore.

Chokepoints. Nga Edward Fishman. Portfolio; 560 faqe; 40 dollarë

NjĂ« udhĂ«tim mbĂ«rthyes nĂ« botĂ«n e sanksioneve amerikane. Ky libĂ«r tregon se si armĂ«t ekonomike evoluuan pĂ«rmes provash, gabimesh dhe presioni politik, pasi zyrtarĂ«t perĂ«ndimorĂ« shpesh hezitonin t’i pĂ«rdornin. NjĂ« rrĂ«fim dinamik dhe shumĂ« i pasur nĂ« detaje.

The Corporation in the 21st Century: Why (Almost) Everything We Are Told About Business Is Wrong. Nga John Kay. Yale University Press; 448 faqe; 35 dollarë

Korniza e mendimit për biznesin dhe kapitalizmin është thellësisht e vjetruar, argumenton autori. Ky libër ofron një diskutim të gjallë dhe të qartë për atë se çfarë janë kompanitë dhe cili është roli i tyre në shoqëri.

House of Huawei. Nga Eva Dou. Portfolio; 448 faqe; 34 dollarë

Huawei ka kaluar nga prodhimi i pajisjeve elementare tĂ« telekomunikacionit gati 40 vite mĂ« parĂ«, nĂ« projektimin e disa prej gjysmĂ«pĂ«rçuesve mĂ« tĂ« avancuar nĂ« botĂ«. NjĂ« reportere e “Washington Post” sjell historinĂ« e njĂ« prej kompanive mĂ« tĂ« diskutuara nĂ« nivel global.

The Thinking Machine: Jensen Huang, Nvidia and the World’s Most Coveted Microchip. Nga Stephen Witt. Viking; 272 faqe; 30 dollarĂ«

Një biografi e shkëlqyer e Jensen Huang, bashkëthemelues dhe CEO i Nvidia-s. Stephen Witt ndërthur historinë e njeriut, të kompanisë dhe të shkencës kompjuterike që çoi në zhvillimin e modeleve të mëdha gjuhësore si ChatGPT, të cilat sollën Inteligjencën Artificiale gjeneruese në përdorimin masiv në vitin 2022.

 

KULTURË DHE ARTE

Fatherhood: A History of Love and Power. Nga Augustine Sedgewick. Scribner; 320 faqe; 30 dollarë

Një studiues amerikan përshkruan se si mendimi mbi etërit ka ndryshuar me kalimin e kohës. Ajo që bie në sy është larmia e madhe e ideve të pabazuara që njerëzit kanë besuar ndër shekuj; një tjetër temë e përsëritur është mizoria. Koha më e mirë për të qenë baba, sugjeron libri, mund të jetë pikërisht tani.

The Genius Myth. Nga Helen Lewis. Thesis; 320 faqe; 30 dollarë

Librat pĂ«r gjenitĂ« zakonisht bien nĂ« kategori tĂ« parashikueshme, nga glorifikimet deri te rrĂ«zimet e figurave, apo udhĂ«zuesit “si tĂ« bĂ«hesh gjeni”. Ky libĂ«r Ă«shtĂ« mĂ« origjinal. Lexuesit mund tĂ« pĂ«rfundojnĂ« me mendimin se kjo Ă«shtĂ« epoka e gjenive, por jo nĂ« kuptimin e mirĂ«.

John & Paul: A Love Story in Songs. Nga Ian Leslie. Celadon Books; 448 faqe; 32 dollarë

The Beatles janë trajtuar gjerësisht, por ky libër, i cili fokusohet te marrëdhënia mes John Lennon dhe Sir Paul McCartney, ofron këndvështrime të reja. Ian Leslie dëgjon si muzikant, si fans dhe si kritik letrar.

Lone Wolf. Nga Adam Weymouth. Crown; 288 faqe; 30 dollarë

Në vitin 2011, Slavc, një ujk, u nis nga Sllovenia dhe udhëtoi 2,000 kilometra në kërkim të një partneri. Për këtë tregim origjinal dhe lirik, autori ndjek gjurmët e tij dhe reflekton mbi jetën rurale, emigracionin dhe folklorin. Ujku mishëron shumë prej ndarjeve europiane.

Why q needs u. Nga Danny Bate. Blink Publishing; 336 faqe; 14.99 dollarë

Ky libĂ«r ofron njĂ« histori tĂ« shkrimit, njĂ« biografi tĂ« gjuhĂ«s angleze dhe njĂ« hyrje nĂ« linguistikĂ«, tĂ« gjitha tĂ« pĂ«rmbledhura nĂ« 26 kapituj tĂ« shkurtĂ«r e argĂ«tues. ËshtĂ« ideal pĂ«r kĂ«do qĂ« magjepset, ose hutohet me çuditĂ« e gjuhĂ«s angleze.

 

 

LETËRSI ARTISTIKE

Archipelago of the Sun. Nga Tawada Yoko. Përkthyer nga Margaret Mitsutani. New Directions; 224 faqe; 16.95 dollarë

Vëllimi final i një trilogjie të shumëvlerësuar, që ndjek një grup miqsh të ndryshëm në udhëtimet e tyre. Stili i autores është njëkohësisht ëndërrimtar dhe i mprehtë.

The Eleventh Hour. Nga Salman Rushdie. Random House; 272 faqe; 29 dollarë

Një përmbledhje e bukur tregimesh të shkurtra, që tallin me mjeshtëri një gamë të gjerë figurash: fanatikë fetarë, mashtrues politikë dhe vetë vdekjen.

Flashlight. Nga Susan Choi. Farrar, Straus and Giroux; 464 faqe; 30 dollarë

Gjatë një vizite në Japoni, Louisa dhjetëvjeçare dhe babai i saj shkojnë për një shëtitje në plazh. Të nesërmen ajo gjendet gjysmë e vdekur dhe babai i zhdukur. Një roman mbi identitetin dhe historinë, plot me kthesa të papritura.

Flesh. Nga David Szalay. Scribner; 368 faqe; 28.99 dollarë

Fituesi i çmimit “Booker” tĂ« kĂ«tij viti Ă«shtĂ« njĂ« roman nĂ« dukje i thjeshtĂ«, por thellĂ«sisht kompleks, qĂ« gjen mĂ«nyra origjinale pĂ«r tĂ« eksploruar maskulinitetin, intimitetin, klasat shoqĂ«rore dhe pĂ«rplasjet e pushtetit. Proza e tij e zhveshur dhe elegante mbĂ«shtet njĂ« narrativĂ« tĂ« pasur nĂ« nuanca.

The Lack of Light: A Novel of Georgia. Nga Nino Haratischwili. Përkthyer nga Charlotte Collins dhe Ruth Martin. HarperVia; 736 faqe; 29.99 dollarë

Një sagë që ndjek jetën e katër mikeve, Nene, Dina, Ira dhe Keto, ndërsa kalojnë vitet e trazuara para dhe pas pavarësisë së Gjeorgjisë nga Bashkimi Sovjetik. Një histori që flet për qëndresë dhe shpengim.

The Loneliness of Sonia and Sunny. Nga Kiran Desai. Hogarth; 688 faqe; 32 dollarë

Sonia Ă«shtĂ« njĂ« shkrimtare qĂ« jeton nĂ« Vermont; Sunny Ă«shtĂ« gazetar nĂ« New York. Ata takohen dhe bien nĂ« dashuri, por pyetja Ă«shtĂ« nĂ«se do tĂ« arrijnĂ« tĂ« mbeten bashkĂ«, tĂ« gjejnĂ« lumturinĂ« dhe tĂ« ndiejnĂ« se “jeta po zgjerohet”. NjĂ« roman me shtrirje tĂ« madhe, por thellĂ«sisht intim.

Once the Deed Is Done. Nga Rachel Seiffert. Virago; 464 faqe; 22 dollarë

Një roman mbi besimin dhe traumën. Zhvillohet në Gjermani në vitin 1945, libri shqyrton fatin e miliona punëtorëve të detyruar që mbështetën regjimin nazist. Personazhet përfshijnë një punonjëse të Kryqit të Kuq, vetë një e mërguar, dhe një fëmijë vendas që thyhet nën peshën e sekreteve.

Perfection. Nga Vincenzo Latronico. Përkthyer nga Sophie Hughes. New York Review Books; 136 faqe; 15.95 dollarë

NjĂ« portret i kthjellĂ«t dhe i hidhur i Ă«ndrrave dhe zhgĂ«njimeve tĂ« gjeneratĂ«s sĂ« mijĂ«vjeçarĂ«ve. Ndjek jetĂ«t e AnĂ«s dhe Tomit, njĂ« çift qĂ« ka ndĂ«rtuar njĂ« ekzistencĂ« “tĂ« pĂ«rkryer” nĂ« Instagram, derisa ajo fillon tĂ« shembet.

Vulture. Nga Phoebe Greenwood. Europa Editions; 288 faqe; 27 dollarë

Një satirë therëse mbi raportimin e luftës, që ndjek Sarën, një reportere të re britanike që mbulon konfliktin në Gaza në vitin 2012. Një debutim me finesë, plot humor dhe ironi.

We Do Not Part. Nga Han Kang. Përkthyer nga e. yaewon dhe Paige Morris. Hogarth; 272 faqe; 28 dollarë

Fituesja e Çmimit “Nobel” rrĂ«fen episode tĂ« dhimbshme nga historia e KoresĂ« sĂ« Jugut. Fuqia e kĂ«tij rrĂ«fimi qĂ«ndron nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si Han Kang ndĂ«rthur anĂ«n letraren dhe dokumentare.

What We Can Know. Nga Ian McEwan. Knopf; 320 faqe; 30 dollarë

Në vitin 2119, një akademik shfleton arkivat për të gjetur një poemë të humbur. Zbulimi i tij sjell një histori pasioni, vrasjeje dhe faji. Një roman i shkruar me mjeshtëri, që ndërthur distopinë, romancën dhe misterin.

Wild Dark Shore. Nga Charlotte McConaghy. Flatiron Books; 320 faqe; 28.99 dollarë

Dominic Salt jeton në Shearwater, një ishull imagjinar pranë Antarktidës, ku kujdeset për një bankë farërash që është thelbësore për sigurinë ushqimore. Ky thriller i ngjeshur me tension pasurohet nga përshkrimet e natyrës dhe trajtimi i temës së ndryshimeve klimatike.

 

USHQIM

Caribe: A Caribbean Cookbook with History. Nga Keshia Sakarah. Quadrille; 320 faqe; 45 dollarë

NjĂ« autore britanike me prejardhje nga Montserrat dhe Barbuda eksploron kulturĂ«n kulinare tĂ« Karaibeve. Libri trajton secilin ishull mĂ« vete, duke parĂ« historinĂ« koloniale dhe mĂ«nyrĂ«n se si ajo ka formĂ«suar gatimet, nga “pudding and souse” e Barbadosit te “saltfish fritters” e DomenikĂ«s.

Chesnok. Nga Polina Chesnakova. Hardie Grant Books; 240 faqe; 35 dollarë

NjĂ« udhĂ«tim personal nĂ« gastronominĂ« e diasporĂ«s sovjetike. Autorja ka lindur nĂ« UkrainĂ« nga njĂ« nĂ«nĂ« ruse dhe baba armen qĂ« ishin martuar nĂ« Gjeorgji; ajo eksploron kuzhinĂ«n e tĂ« katĂ«r vendeve dhe mĂ« shumĂ«. NjĂ« libĂ«r i rrallĂ« i gatimit qĂ« Ă«shtĂ« po aq argĂ«tues pĂ«r t’u lexuar sa edhe pĂ«r t’u gatuar.

The Complete Illustrated Guide to Japanese Cooking: Techniques, Ingredients & Recipes. Nga Harada Sachiyo. Hardie Grant Books; 288 faqe; 45 dollarë

NjĂ« hyrje nĂ« ndoshta kuzhinĂ«n mĂ« tĂ« sofistikuar tĂ« botĂ«s. Çdo teknikĂ« apo pĂ«rbĂ«rĂ«s shpjegohet pĂ«rmes infografikave; recetat pĂ«rfshijnĂ« fotografi hap pas hapi. Supat sezonale dhe stile tĂ« ndryshme sushi shpjegohen me detaje.

Fusão: Untraditional Recipes Inspired by Brazil. Nga Ixta Belfrage. Interlink Books; 288 faqe; 35 dollarë

Ky libĂ«r trajton ndikimet indigjene, portugeze dhe afrikano-perĂ«ndimore nĂ« peizazhin kulinar tĂ« Brazilit, mes tĂ« tjerash. (FusĂŁo do tĂ« thotĂ« “fusion” nĂ« portugalisht.) PĂ«r Ixta Belfrage, e cila ka punuar pesĂ« vjet me Yotam Ottolenghi, ky Ă«shtĂ« njĂ« eksplorim i vetĂ« trashĂ«gimisĂ« sĂ« saj. Provoni fasulet e zeza tĂ« gatuara nĂ«  çokollatĂ«.

Italopunk: 145 Recipes to Shock Your Nonna. Nga Vanja van der Leeden. Tra Publishing; 400 faqe; 55 dollarë

NĂ« njĂ« vit plot me libra tĂ« shkĂ«lqyer pĂ«r makaronat, “Italopunk” spikat. Nuk ka asgjĂ« tradicionale apo konservatore nĂ« kĂ«tĂ« manifest kundĂ«r dogmatizmit kulinar italian. Autorja, njĂ« shefe holandezo-indoneziane, interviston kuzhinierĂ« italianĂ« pĂ«r sfidat e tyre pĂ«r tĂ« shpikur receta nĂ« njĂ« vend tĂ« fiksuar pas traditĂ«s.

Something from Nothing. Nga Alison Roman. Clarkson Potter; 320 faqe; 37.99 dollarë

NjĂ« autore dhe kuzhiniere e njohur amerikane i kushton njĂ« himn pĂ«rbĂ«rĂ«sve bazĂ« tĂ« kuzhinĂ«s. “Casual” por “elegante” Ă«shtĂ« shpesh synimi i saj: rrepa tĂ« blera nĂ« supermarket me “gjalpĂ« shumĂ« tĂ« shtrenjtĂ«â€, ose patatina me kaviar, tĂ« cilat ajo i shĂ«rben pĂ«r tĂ« habitur miqtĂ« pa u lodhur shumĂ«.

 

 

HISTORI

38 Londres Street: On Impunity, Pinochet in England and a Nazi in Patagonia. Nga Philippe Sands. Knopf; 480 faqe; 35 dollarë

Ky është libri i tretë në një trilogji mbi nazistët, drejtësinë dhe pandëshkueshmërinë. Autori tregon se si miqësia e përfolur prej kohësh midis Augusto Pinochet, diktatorit kilian, dhe Walter Rauff, një oficeri nazist, rezultoi të ishte e vërtetë.

Allies at War. Nga Tim Bouverie. Crown; 672 faqe; 38 dollarë

NjĂ« histori diplomatike mjeshtĂ«rore e LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. Historia e aleancĂ«s sĂ« pamundur midis “Tre tĂ« MĂ«dhenjve”, Roosevelt, Churchill dhe Stalin, Ă«shtĂ« e njohur, por kĂ«tu Ă«shtĂ« e pasuruar me detaje tĂ« reja dhe anekdota pikante.

The CIA Book Club. Nga Charlie English. Random House; 384 faqe; 35 dollarë

Libra kontrabandoheshin me anije, trena dhe kamionĂ«. CIA dĂ«rgoi 10 milionĂ« libra nĂ« bllokun lindor, pĂ«rfshirĂ« “1984” tĂ« George Orwell, thriller-at e spiunazhit tĂ« John le CarrĂ© dhe kĂ«shillat e Virginia Woolf pĂ«r shkrimin. Ky Ă«shtĂ« rrĂ«fimi mahnitĂ«s i “sekretit mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«â€.

The Gods of New York. Nga Jonathan Mahler. Random House; 464 faqe; 32 dollarë

Midis viteve 1986 dhe 1989, “Nju Jorku i vjetĂ«r” vdiq dhe njĂ« i ri u lind. NjĂ« pjesĂ« e kĂ«naqĂ«sisĂ« sĂ« kĂ«tij libri, sidomos pĂ«r ata shumĂ« tĂ« rinj pĂ«r tĂ« kujtuar fundin e viteve ’80, Ă«shtĂ« se ai dokumenton njĂ« periudhĂ« kur disa prej figurave mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« politikĂ«s amerikane dolĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« skenĂ«.

The Illegals. Nga Shaun Walker. Knopf; 448 faqe; 32 dollarë

Një nga librat më bindës dhe perceptues për inteligjencën në dekadën e fundit. Shaun Walker ndërthur metodat e gazetarit dhe historianit, duke përshkruar gjallërisht se si KGB prodhoi spiunë të profilit të thellë, të cilët shpesh thyheshin nën presion.

The Last Days of Budapest. Nga Adam LeBor. PublicAffairs; 512 faqe; 35 dollarë

Ky libër i jashtëzakonshëm flet për transformimin e një prej kryeqyteteve më kozmopolite të Europës gjatë Luftës së Dytë Botërore. Autori tregon se si Budapesti u bë qendër intrigash dhe spiunazhi, duke u mbështetur në një gamë mbresëlënëse burimesh.

Peak Human. Nga Johan Norberg. Atlantic Books; 400 faqe; 32.99 dollarë

Një historian shpjegon se si fillojnë dhe përfundojnë, epokat e arta. Disa prej periudhave që autori paraqet mund të jenë të njohura për lexuesit, por ai shkatërron me finesë mite të përhapura dhe sjell detaje të reja dhe argumente provokuese.

The Revolutionists. Nga Jason Burke. Knopf; 768 faqe; 40 dollarë

Një rrëfim i hulumtuar thellë mbi rrëmbimet, marrjet peng dhe aktet e tjera terroriste të viteve 1970, i shkruar me ritëm nga korrespondenti i Guardian për çështjet e sigurisë ndërkombëtare. Libri ofron portrete të militantëve të majtë si Ilich Ramírez Sånchez (Carlos the Jackal), si edhe dokumenton ngritjen e ekstremizmit islamik.

Strangers and Intimates: The Rise and Fall of Private Life. Nga Tiffany Jenkins. Picador; 464 faqe; 28.99 dollarë

Një vështrim magjepsës mbi mënyrën se si koncepti i privatësisë ka evoluar me kohën. Një nga ato vepra të rralla që ndryshon mënyrën se si e sheh botën, me nga një ide të mprehtë në çdo faqe.

The Third Reich of Dreams: The Nightmares of a Nation. Nga Charlotte Beradt. Përkthyer nga Damion Searls. Princeton University Press; 152 faqe; 24.95 dollarë

Kjo përmbledhje tregon se, edhe në gjumë, regjimi fashist gjerman pushtonte mendjet e qytetarëve të tij. Një punë e jashtëzakonshme gazetarie, e përkthyer së fundmi në anglisht, që shfaq se si autoritarizmi deformon subkoshiencën.

Those Who Are About To Die. Nga Harry Sidebottom. Knopf; 416 faqe; 35 dollarë

Një historian shpjegon se si ishin në të vërtetë spektaklet e gladiatorëve. Për ata që mendojnë se romakët, me prerjet e flokëve dhe ngrohjen në dysheme, na ngjanin shumë, ky libër shërben si korrigjim i fuqishëm.

The Traitors Circle. Nga Jonathan Freedland. Harper; 480 faqe; 32 dollarë

Historia e jashtëzakonshme e një grupi aktivistësh antinazistë në Berlinin e kohës së luftës, përfshirë një konteshë që fshehu të dashurin e saj hebre brenda një divani kur Gestapo bastisi banesën. Të tradhtuar nga një informator, disa prej tyre paguan çmim të tmerrshëm për guximin e tyre. Në thelb, libri është një studim se si, në rrethana ekstreme, disa njerëz gjejnë kurajën e jashtëzakonshme për të bërë atë që është e drejtë.

 

POLITIKË DHE AKTUALITET

 Arctic Passages: Ice, Exploration and the Battle for Power at the Top of the World. Nga Kieran Mulvaney. Island Press; 240 faqe; 30 dollarë

Së shpejti, Oqeani Arktik mund të mbetet pa akull gjatë verës. Kjo po hap korridore të reja për anije tregtare. Në këtë libër mbresëlënës, një gazetar eksploron secilën nga këto rrugë, duke ndërthurur reportazhin me detaje nga udhëtimet e tij personale.

Daughters of the Bamboo Grove. Nga Barbara Demick. Random House; 352 faqe; 32 dollarë

Bazuar në raportime të gjera në Kinë dhe SHBA, ky libër zbulon se si politika e fëmijës së vetëm në Kinë çoi edhe në marrjen masive të fëmijëve për adoptim ndërkombëtar. Autorja ndjek historinë e rrëmbimit të një vajze binjake në vitin 2002 dhe adoptimin e saj në Amerikë; ribashkimi emocional me motrën në vitin 2019 është përshkruar me ndjeshmëri.

The Highest Exam: How the Gaokao Shapes China. Nga Ruixue Jia dhe Hongbin Li me Claire Cousineau. Belknap Press; 256 faqe; 29.95 dollarë

Gaokao, provimi i hyrjes në universitet në Kinë, formëson një pjesë të madhe të shoqërisë, nga pagat deri te politika. Ky libër analizon se si ky test është i pari nga shumë gara të njëpasnjëshme në të cilat kinezët konkurrojnë gjatë jetës së tyre.

The Finest Hotel in Kabul: A People’s History of Afghanistan. Nga Lyse Doucet. Allen Lane; 448 faqe; 29 dollarĂ«

Një kronikë e historisë së Afganistanit që nga viti 1969, e treguar nga këndvështrimi i Hotel InterContinental Kabul. Lyse Doucet, korrespondente ndërkombëtare e BBC-së, shkruan me stil tregimtar dhe me empati të thellë, duke paraqitur vuajtjet dhe qëndrueshmërinë e stafit të hotelit.

The Hour of the Predator: Encounters with the Autocrats and Tech Billionaires Taking Over the World. Nga Giuliano da Empoli. Përkthyer nga Sam Taylor. Pushkin Press; 160 faqe; 16.95 dollarë

Një shkrimtar italo-zviceran kaloi vite në korridoret e pushtetit, duke vëzhguar shfaqjen e një brezi të ri autokratësh në politikë dhe teknologji, të cilët ushqehen nga njëri-tjetri dhe ndajnë një pasion për tronditjen e botës. Autori i portretizon me humor të mprehtë dhe cinik.

I Deliver Parcels in Beijing. Nga Hu Anyan. Përkthyer nga Jack Hargreaves. Astra House; 336 faqe; 27 dollarë

Një bestseller kinez, i përkthyer së fundmi në anglisht. Proza e drejtpërdrejtë e Hu Anyan dhe vëzhgimet e tij të hollësishme kapin monotoninë rraskapitëse të punës me pagesë të ulët dhe ndikimin personal që ajo ka mbi punëtorët.

In Covid’s Wake: How Our Politics Failed Us. Nga Stephen Macedo dhe Frances Lee. Princeton University Press; 392 faqe; 29.95 dollarĂ«

Ky libër depërtues analizon pasojat e gjera dhe shpesh të papritura të pandemisë së Covid-19. Pandemia shkaktoi rritje globale të inflacionit, erozion të besimit tek ekspertët dhe thellim të polarizimit politik.

The Party’s Interests Come First: The Life of Xi Zhongxun, Father of Xi Jinping. Nga Joseph Torigian. Stanford University Press; 718 faqe; 50 dollarĂ«

Një biografi e Xi Zhongxun, babait të Xi Jinping, bazuar në një dekadë hulumtimi me burime kineze, angleze dhe ruse. Libri vlen jo vetëm për portretin e subjektit, por edhe për dritën që hedh mbi formimin e birit të tij, sot lider suprem.

Righting Wrongs: Three Decades on the Front Lines Battling Abusive Governments. Nga Kenneth Roth. Knopf; 448 faqe; 30 dollarë

NjĂ« aktivist i njohur i tĂ« drejtave tĂ« njeriut shpjegon se si mund tĂ« frenohet mizoria e regjimeve abuzive. ÇelĂ«si, argumenton ai, Ă«shtĂ« tĂ« shmangĂ«sh fyerjet dhe tĂ« “stigmatizosh me fakte”.

Russia’s Man of War: The Extraordinary Viktor Bout. Nga Cathy Scott-Clark. Hurst; 424 faqe; 34.99 dollarĂ«

Në vitin 2022, Viktor Bout, një trafikant armësh nga Rusia, u shkëmbye me Brittney Griner, një basketbolliste amerikane, pas 15 vitesh në paraburgim në SHBA. Kjo biografi e pasur në detaje mbështetet në intervista të rralla me të, edhe pse një trafikant armësh nuk është gjithmonë tregimtari më i besueshëm.

We the People: A History of the US Constitution. Nga Jill Lepore. Liveright; 720 faqe; 39.99 dollarë

PĂ«rkundĂ«r dĂ«shirĂ«s sĂ« EtĂ«rve Themelues, Kushtetuta e AmerikĂ«s Ă«shtĂ« tepĂ«r e vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u ndryshuar, argumenton autorja. Libri ofron njĂ« histori mbresĂ«lĂ«nĂ«se tĂ« pĂ«rpjekjeve tĂ« amerikanĂ«ve pĂ«r tĂ« rindĂ«rtuar republikĂ«n e tyre, shpesh me sukses tĂ« pjesshĂ«m.

When Everyone Knows That Everyone Knows
 Nga Steven Pinker. Scribner; 384 faqe; 30 dollarĂ«

Njohuria e pĂ«rbashkĂ«t, tĂ« dish se tĂ« tjerĂ«t e dinĂ« diçka, dhe se ata e dinĂ« qĂ« edhe ti e di, Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht e fuqishme. Mendimi mbi kĂ«tĂ« koncept “ndriçon shumĂ« enigma tĂ« çështjeve publike dhe jetĂ«s personale”, argumenton njĂ« polimat i Harvardit nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r erudit dhe energjik.

Why Nothing Works: Who Killed Progress — and How to Bring It Back. Nga Marc Dunkelman. PublicAffairs; 416 faqe; 32.50 dollarĂ«

Ky libër bindës argumenton se rregullimi i tepërt, pushteti i shpërndarë dhe vetot e shumta kanë dëmtuar Shtetet e Bashkuara duke bllokuar ndërtimin e banesave, infrastrukturën dhe qeverisjen efektive. Libri kristalizon ide që kanë qarkulluar në debate, think-tank dhe media sociale.

 

SHKENCË DHE TEKNOLOGJI

The Age of Diagnosis. Nga Suzanne O’Sullivan. Thesis; 320 faqe; 32 dollarĂ«

NjĂ« neurologe pyet nĂ«se ndjekja e pandĂ«rprerĂ« e diagnozave nga mjekĂ«t Ă«shtĂ« vĂ«rtet nĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« pacientĂ«ve. ShumĂ« gjendje normale patologjizohen; me testimet e hershme, njerĂ«zit trajtohen pĂ«r sĂ«mundje qĂ« mund tĂ« zhdukeshin vetĂ«. “Ne nuk po sĂ«muremi mĂ« shumĂ« – shkruan autorja, – por po i atribuojmĂ« mĂ« shumĂ« gjĂ«ra sĂ«mundjes.”

Collisions: A Physicist’s Journey from Hiroshima to the Death of the Dinosaurs. Nga Alec Nevala-Lee. W.W. Norton; 352 faqe; 31.99 dollarĂ«

Luis Walter Alvarez fitoi “Nobel” nĂ« vitin 1968 pĂ«r punĂ«n e tij nĂ« fizikĂ«n e grimcave. Ai ishte gjithashtu “detektivi mĂ« i madh shkencor nĂ« botĂ«â€. Lista e mistereve ku ai u konsultua, nga vrasjet tek UFO-t, do tĂ« habiste edhe vetĂ« Sherlock Holmes.

Crick: A Mind in Motion. Nga Matthew Cobb. Basic Books; 608 faqe; 36 dollarë

NjĂ« biografi e njĂ« prej shkencĂ«tarĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« shekullit tĂ« 20-tĂ«. Francis Crick, bashkĂ«zbulues i strukturĂ«s sĂ« ADN-sĂ«, ishte i etur pĂ«r dije, polemizues dhe i patrembur nga gabimi. MĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja: ai ndiqte njĂ« filozofi “mos u shqetĂ«so” nĂ« kĂ«rkimet e tij.

Empire of AI. Nga Karen Hao. Penguin Press; 496 faqe; 32 dollarë

Ky libër zbulon anët shqetësuese të Sam Altman, bashkëthemelues dhe CEO i OpenAI, si dhe të kulturës së Silicon Valley-t, duke ofruar një kundërpeshë të dobishme ndaj entuziazmit për Inteligjencën Artificiale gjeneruese.

Ends of the Earth: Journeys to the Polar Regions in Search of Life, the Cosmos and our Future. Nga Neil Shubin. Dutton; 288 faqe; 32 dollarë

Një libër plot fakte të mrekullueshme. Një gjuetar fosilesh amerikan përdor shkencën më të fundit për të përshkruar rolin e veçantë të rajoneve polare dhe rëndësinë e tyre për planetin. Autori paraqet pasojat e mundshme të ngrohjes globale, përfshirë lirimin e qindra viruseve të lashta të ngrira.

Fair Doses: An Insider’s Story of the Pandemic and the Global Fight for Vaccine Equity. Nga Seth Berkley. University of California Press; 408 faqe; 29.95 dollarĂ«

Historia e vaksinave, e rrëfyer nga një epidemiolog i sëmundjeve infektive. Gjatë pandemisë së Covid-19, Berkley u përball me rezistencë politike dhe nacionalizëm, ndërsa ndihmoi në shpërndarjen e 2 miliardë dozave vaksinash në mbarë botën.

Food Intelligence: The Science of How Food Both Nourishes and Harms Us. Nga Julia Belluz dhe Kevin Hall. Avery; 352 faqe; 30 dollarë

NjĂ« gazetare dhe njĂ« shkencĂ«tar i respektuar ushqyerjeje shpjegojnĂ« pse “luftĂ«rat” ushqimore mbi karbohidratet, yndyrnat dhe proteinat nuk kanĂ« njĂ« fitues tĂ« qartĂ«. Ata analizojnĂ« biologjinĂ« e metabolizmit njerĂ«zor, si dhe mashtrimet e industrisĂ« sĂ« ushqimeve tĂ« pĂ«rpunuara dhe mitet e nutricionit modern.

Is a River Alive? Nga Robert Macfarlane. W.W. Norton; 384 faqe; 31.99 dollarë

Autori ka një qëllim praktik të fshehur në prozën e tij të fuqishme: të argumentojë se lumenjtë duhet të trajtohen si subjekte të gjalla që meritojnë të drejta. Kushdo do të gjejë një arsye për të dashur në këtë libër. Një kryevepër.

The Lost Orchid: A Story of Victorian Plunder and Obsession. Nga Sarah Bilston. Harvard University Press; 400 faqe; 29.95 dollarë

Kur “orchidomania” pushtoi EuropĂ«n nĂ« shekullin e 19-tĂ«, orkidetĂ« u kthyen nĂ« simbole statusi, sa njĂ« çantĂ« Birkin apo njĂ« supermakinĂ« sot. HortikulturistĂ«t dhe ekonomistĂ«t do ta shijojnĂ« kĂ«tĂ« tregim shumĂ«ngjyrĂ«sh mbi orkidenĂ« dhe kuptimet e saj tĂ« shumta.

The Web Beneath The Waves: The Fragile Cables that Connect our World. Nga Samantha Subramanian. Columbia Global Reports; 128 faqe; 18 dollarë

NjĂ« studim i shkurtĂ«r dhe lirik mbi infrastrukturĂ«n nĂ«nujore tĂ« internetit dhe njerĂ«zit qĂ« e mirĂ«mbajnĂ« atĂ«. Libri kujton nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« goditur sa shumĂ« varet bota moderne nga rrjeti i brishtĂ« i kabllove nĂ«n det dhe sa e cenueshme Ă«shtĂ« bota “virtuale” ndaj ndĂ«rhyrjeve fizike, tregtare dhe gjeopolitike.

 

The post Librat më të mirë të vitit 2025   appeared first on Revista Monitor.

❌