Nga Gazeta âSIâ- Ambasada e Shteteve tĂ« Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s ka ndĂ«rmarrĂ« njĂ« nismĂ« duke ftuar nĂ« njĂ« takim deputetĂ«t qĂ« ulen pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« Parlament, por jo tĂ« gjithĂ«, pasi ftesat duket se janĂ« dĂ«rguar vetĂ«m pas njĂ« procesi âfiltrimiâ.
Sipas pamjeve të ndara nga Ambasada, në takim kanë qenë vetëm emrat e deputetëve që nuk janë përfolur për afera abuzive apo lidhje me kontigjentë kriminalë, si p.sh Ivi Kaso, Besart Xhaferri, Marjana Koceku etj.
âKĂ«tĂ« javĂ«, e Ngarkuara me PunĂ« Nancy VanHorn u takua me deputetĂ« tĂ« rinj nga Partia Socialiste dhe Partia Demokratike pĂ«r tâi pĂ«rgĂ«zuar ata teksa nisin Programin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« VizitorĂ«ve UdhĂ«heqĂ«s (IVLP). Ata do tĂ« udhĂ«tojnĂ« sĂ« bashku nĂ« Washington, DC; Phoenix, Arizona; dhe Pensacola, Florida, pĂ«r tĂ« forcuar bashkĂ«punimin SHBA-ShqipĂ«ri mbi prioritete tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, si nxitja e lidhjeve tregtare, çuarja pĂ«rpara e zhvillimit ekonomik transparent dhe mbrojtja e infrastrukturĂ«s kritike pĂ«rmes pĂ«rpjekjeve ndĂ«rpartiakeâ, njofton ambasada.
Ambasada ka lĂ«nĂ« jashtĂ« deputetĂ« si Sara Mile, e cila u reklamua si njĂ« fenomen nĂ« PS dhe theu rekordet e veteranĂ«ve tĂ« vjetĂ«r tĂ« partisĂ«, me votat qĂ« mori nĂ« zgjedhjet e 11 majit. Mile Ă«shtĂ« akuzuar si e lidhur me figura kriminale nĂ« zonĂ«n e Elbasanit, ku ajo shĂ«rben si deputete. Po ashtu mungojnĂ« figura tĂ« tjera tĂ« famshme si Zegjine Ăaushi, TĂ«rmet Peçi, Agron Malaj, Gjin Gjoni, Zija Isamili.
Nuk është e qartë nëse përzgjedhja e SHBA-së është rastësore apo një mesazh për kupolën drejtuese të shtetit.
Nga Gazeta âSIâ â NĂ« Komisionin pĂ«r KulturĂ«n, Turizmin dhe DiasporĂ«n u zhvillua sot seancĂ« dĂ«gjimore pĂ«r diskutimin e projektit TID (DurrĂ«s) me pĂ«rfaqĂ«sues nga Ministria e Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit si dhe njĂ« grup pĂ«rfaqĂ«suesish tĂ« komunitetit tĂ« banorĂ«ve tĂ« DurrĂ«sit.
Kryetarja e komisionit, Ina Zhupa, Fondacionit Shqiptaro Amerikan për Zhvillim, AADF që është zhvilluese e këtij projekti, ka refuzuar të jetë i pranishëm dhe të japë llogari publike para Kuvendit të Shqipërisë, për menaxhimin e një prone publike dhe interesit publik.
âSot jemi pĂ«rballĂ« faktit qĂ« Kuvendi i ShqipĂ«risĂ« nuk detyron dot njĂ« institucion privat qĂ« tâi vijĂ« nĂ« dĂ«gjesĂ« dhe kjo tregon atĂ« qĂ« ka thĂ«nĂ« opozita qĂ« kur AADF-ja filloi tĂ« fuste duart, kĂ«mbĂ«t dhe kokĂ«n nĂ« pasuritĂ« publike shqiptare: te koncesioni i Butrintit, te Piramida, Elbasani, Gjirokastra, Ohriâ, tha Zhupa.
NĂ« komision, Zhupa ngriti shqetĂ«simi se interesi publik i Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« privatit pĂ«r ta mbrojtur dhe sâka mĂ« asnjĂ« mekanizĂ«m qĂ« privati tĂ« detyrohet qĂ« minimalisht tĂ« pĂ«rgjigjet nĂ« komision.
Entela Koja, arkitekte dhe urbaniste, një nga pronaret e banesave të prekura nga projekti TID Durrës, tha se projekti ka shkelje të rënda në të drejtat qytetare, në të drejtat e pronësisë dhe në mënyrën se si është bërë.
âDeri nĂ« daljen e VKM-sĂ« sĂ« shpronĂ«simit, nĂ« muajin gusht, ne nuk jemi pyeturâ, tha Entela Koja, e cila pĂ«rmendi ligjin 169 tĂ« vitit 2020, i pĂ«rmendur edhe nĂ« Planin e Menaxhimit, i cili thotĂ« se konsultimet bĂ«hen me listĂ«prezencĂ« dhe marrje mendimesh nga banorĂ«t tĂ« cilat merren nĂ« konsideratĂ« nga grupi i projektimit.
Banoret thanë se, janë bërë projekte mbi objektet e tyre, pa i vënë kush në dijeni. Banorët u shprehën se, nuk janë kundër projektit por në fakt po mbrojnë shtëpitë e tyre.
 âDo prishet shtĂ«pia ime pĂ«r dy stola. Ky Ă«shtĂ« turp. NĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« do tĂ« shkatĂ«rrohen 18 banesa. Dhe nuk ka lidhje fare me amfiteatrin. ĂshtĂ« larg amfiteatrit. ShpronĂ«simi i banesĂ«s Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« 47 mln lekĂ« tĂ« vjetra. E turpshme dhe qesharake. NdĂ«rsa njĂ« vlerĂ«suese gjykate e vlerĂ«soi 420 mijĂ« euro pronĂ«n ku prindĂ«rit e mi banojnĂ«. Nuk e di si e ka blerĂ«. PrindĂ«rit e mi janĂ« 76 â 74 vjec. VlerĂ«simi Ă«shtĂ« shumĂ« qesharakâ, tha njĂ«ra nga banoret e pranishme nĂ« komision.
Projekti TID Durrës parashikon të rijetëzojë bulevardin Epidman dhe ta zgjerojë atë, duke prekur 74 banesa të zonës më të populluar të qytetit.
Nga Gazeta âSIâ â Ministri i Pushtetit Vendor, Ervin Demo, nĂ« njĂ« dalje pĂ«r mediat, sqaroi se cilat janĂ« dy kategoritĂ« qĂ« lehtĂ«sohen dhe shmangin konfliktet e pronĂ«s me anĂ« tĂ« PaketĂ«s sĂ« Maleve.
Sipas ministrit, Paketa do të sheshojë çdo lloj konflikti mbi pronësinë teksa do të tërheqë dhe investime madhore në zonat malore të vendit.
âPaketa e Maleve, nĂ«se i referohemi ligjit, Ă«shtĂ« e qartĂ« pĂ«r kategoritĂ« qĂ« pĂ«rfitojnĂ« nĂ«pĂ«rmjet saj. NĂ«se i referohemi dy kategorive,ata banorĂ« qĂ« disponojnĂ« njĂ« pronĂ« tĂ« caktuar dhe e kanĂ« pĂ«rdorur pĂ«r mĂ« shumĂ« se 10 vjet, por nuk kanĂ« dokumentacion, e kanĂ« tĂ« pamundur tĂ« bĂ«jnĂ« investime.
Për këto raste, ata kanë të drejtë të aplikojnë, duke garantuar se ata nuk kanë konflikte sa i përket pronësisë. Procesi në vetvete është shumë transparent sepse ndiqet në nivel vendor.
Kategoria e dytĂ« janĂ« rastet kur banorĂ«t brenda vetes sĂ« tyre kanĂ« ndarĂ« ose u janĂ« referuar pronave nĂ« bazĂ« tĂ« pronĂ«sive tĂ« vjetra tĂ« familjeve tĂ« tyre, pĂ«rshembull âkjo kodra kĂ«tu i takon banorit xâ dhe banorĂ«t e kanĂ« respektuar. Por ata nuk kane letra, edhe nĂ« kĂ«to raste u jepet e drejta tĂ« investojnĂ« nĂ« territorâ, sqaroi Demo.
Ministri tregoi se pasi bëhen aplikimet nëpër bashki, kryhet verifikimi, bëhet shpallja publike për 45 ditë dhe nëse nuk ka asnjë konflikt, merret vendimi nga qeveria.
Më tej ai theksoi se deri më tani janë miratuar 69 zona prioritare në 13 bashki; Vau i Dejës, Klos, Mat, Shkodër, Shijak, Kukës, Skrapar, Elbasan, Përmet, Belsh, Memaliaj, Tepelenë dhe Dibër.
âFluksi mĂ« i lartĂ« i aplikimeve lidhet me bashkitĂ« qĂ« kanĂ« territore mĂ« tĂ« mĂ«dha. Bashkia ShkodĂ«r ka shfaqur interes shumĂ« tĂ« lartĂ«, po ashtu edhe KukĂ«si, por edhe bashkitĂ« e tjera po ndjekin procesin me vĂ«mendje. Do tĂ« kemi 1 mijĂ« raste nĂ« nivel vendi tĂ« aplikantĂ«ve ku duhet pĂ«rmendur se 500 aplikantĂ«t e parĂ« marrin pĂ«rfitime, pĂ«rjashtohen nga taska e infrastrukturĂ«s, mĂ« pas nga tatim-fitimi pĂ«r njĂ« periudhĂ« 10-vjeçareâ u shpreh Demo.
Nga Gazeta âSIâ â Pas pesĂ« vitesh nĂ« detyrĂ«, Genti Gazheli Ă«shtĂ« shkarkuar nga posti i drejtorit tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« Doganave.
Gazheli është përfolur disa herë si subjekt nën hetim nga Struktura e Posaçme, por zyrtarisht një gjë e tillë nuk është konfirmuar asnjëherë. Së fundmi, emri i Gazhelit doli në skandalin e Bankers Petroleum, e cila u gjobit 130 mln euro, por gjoba rezulton e paprocesuar nga Dogana.
Gazheli tashmë do të shërbejë si zv.ministër në ministrinë e Mjedisit dhe vendin e tij tek Dogana do ta zërë, Besmir Beja.
Beja ka qenë më herët sekretar i Përgjithshëm i Ministrisë së Financave, ku është emëruar që nga muaji gusht i vitit 2024.
Në vendin e Bejës në MF, si Sekretar i Përgjithshëm, është emëruar Gentian Kerri.
Nga Gazeta âSIâ â Agjencia ShtetĂ«rore e KadastrĂ«s ka reaguar sot lidhur me situatĂ«n e krijuar nĂ« KadastrĂ«n e VlorĂ«s.
Në njoftimin zyrtar, ASHK thekson se prej kohësh, proceset kadastrale për disa drejtori vendore janë të lokalizuara në Tiranë, si pjesë e një modeli organizimi që synon optimizimin e burimeve njerëzore dhe proceseve administrative.
Sipas ASHK-së, procesi i transferimit të drejtorive vendore në Tiranë ka nisur që në vitin 2021 me transferimin e Durrësit e Krujës, për të vijuar më tej edhe me drejtori të tjera si Shkodër, Kavajë, Kamëz -Vorë dhe Vlorë.
âNĂ« kuadĂ«r tĂ« rritjes sĂ« efikasitetit dhe tĂ« mirĂ«administrimit tĂ« proceseve tĂ« parashikuara nga legjislacioni nĂ« fuqi, edhe pjesa e mbetur e punonjĂ«sve nĂ« qytetin e VlorĂ«s, po zhvendoset nĂ« TiranĂ«. Ky riorganizim synon pĂ«rshpejtimin e trajtimit dhe unifikimin e praktikave tĂ« punĂ«sâ, sqarohet nĂ« njoftimin pĂ«r shtyp.
Gjithashtu, nĂ« njoftim nĂ«nvizohet se âfalĂ« digjitalizimit dhe pĂ«rdorimit tĂ« sistemeve tĂ« avancuara, njĂ« jurist mund tĂ« pĂ«rpunojĂ« tĂ« gjithĂ« dokumentacionin ligjor dhe njĂ« hartograf mund tĂ« kryejĂ« reflektimet hartografike nĂ« sistemet pĂ«rkatĂ«se, pa qenĂ« prezent fizikisht nĂ« territorin nĂ« tĂ« cilin ndodhet prona apo aplikuesiâ.
Agjencia ShtetĂ«rore e KadastrĂ«s siguron banorĂ«t e VlorĂ«s se âjemi tĂ« pĂ«rkushtuar pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimeve kadastrale, pĂ«r tĂ« rritur ritmin e legalizimit tĂ« ndĂ«rtimeve informale si dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rfunduar procesin e Regjistrimit Fillestar nĂ« zonat e mbetura nĂ« tĂ« gjithĂ« qarkun e VlorĂ«sâ.
NĂ« njoftimin pĂ«r shtyp, Kadastra sjell nĂ« vĂ«mendje se âtĂ« gjitha aplikimet kryhen online pĂ«rmes portalit e-Albania dhe shĂ«rbimet pĂ«rkatĂ«se ofrohen gjithashtu nĂ« mĂ«nyrĂ« elektronike, drejtpĂ«rdrejt nĂ« profilin e qytetarit aplikues. Gjithashtu, dokumentacioni i nevojshĂ«m pĂ«r trajtimin e aplikimit, pĂ«rveç ngarkimit nĂ« sistemin elektronik, dĂ«rgohet pĂ«rmes PostĂ«s Shqiptare pranĂ« drejtorisĂ« vendore, pavarĂ«sisht vendndodhjes sĂ« saj, pĂ«r tâu administruar dhe bashkĂ«lidhur me aplikimin e kryer nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« rregullt dhe tĂ« standardizuarâ
Agjencia Shtetërore e Kadastrës përfundon reagimin zyrtar se mbetet e angazhuar që, përmes digjitalizimi të proceseve, të ofrojë shërbime gjithnjë e më të shpejta, transparente dhe të besueshme për çdo qytetar, në çdo drejtori vendore.
Nga Gazeta âSIâ â GjatĂ« muajit nĂ«ntor, depozitat nĂ« bankat shqiptare vlerĂ«sohen 1.452 triliardĂ« lekĂ«, me nĂ«j rĂ«nie prej 6 mld lekĂ«sh nga muaji tetor, ose -0.4%.
Sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë, rritja vjetore është 8.72%.
Kursimet raportohen nĂ« rĂ«nie pĂ«r monedhĂ«n vendase, 2.7 mld lekĂ« mĂ« pak nĂ« sistem. Po ashtu shifrat tregojnĂ« se kursimet kanĂ« rĂ«nĂ« edhe nĂ« valutĂ«, 9.2 mld lekĂ«. Â
Rënia e depozitave gjatë nëntorit duket si një fenomen sezonal që lidhet me festat e periudhës dhe nevojës për konsum më të lartë.
Përgjatë dy viteve të fundit, depozitat kanë rezultuar si investimi më tërheqës për shqiptarët përballë një tregu të dobët të titujve të borxhit dhe një tregu investimesh të pazhvilluar ende. Rënia graduale e normave të interesit mund të ndryshojë sërish balancat.
Pak muaj më parë, Agjencia e Sigurimit të Depozitave njoftoi se po shqyrtohet mundësia e rritjes së vlerës së kursimeve të siguara, nga 25 mln lekë (të vjetra) në 100 milionë.
Lajmet e këqija janë lajme të mira për çmimin e arit. Këto ditë, edhe lajmet e mira janë gjithashtu lajme të mira.
Ndërsa kërcënimet e Presidentit Donald Trump ndaj aleatëve europianë u përshkallëzuan, çmimi i metalit të verdhë u rrit me shpejtësi. Kur ai hoqi dorë nga këto kërcënime, çmimi vazhdoi të rritej. Ari është tashmë mbi 17% më i shtrenjtë këtë vit, duke kaluar për herë të parë ndonjëherë nivelin prej 5.000 dollarësh për onzmë 26 janar. Ende nuk ka ardhur shkurti dhe ari tashmë ka tejkaluar shumë nga parashikimet e analistëve për fundin e vitit 2026.
Ky aset ndodhet nĂ« qendĂ«r tĂ« asaj qĂ« quhet âtregtia e zhvlerĂ«simitâ (debasement trade), ku investitorĂ«t, tĂ« shqetĂ«suar nga shpenzimet fiskale tĂ« pakontrolluara, gjeopolitika e tensionuar dhe shembja e normave institucionale, shesin obligacionet qeveritare dhe dollarin, duke iu kthyer njĂ«rit prej aseteve mĂ« tĂ« vjetra pĂ«r mbrojtje. QĂ« nga momenti kur âmuriâ i tarifave globale tĂ« Trump u bĂ« publik mĂ« 2 prill tĂ« vitit tĂ« kaluar, indeksi S&P 500 ra me mĂ« shumĂ« se 1% nĂ« 27 raste. Mesatarisht, gjatĂ« kĂ«tyre rĂ«nieve, çmimi i arit u rrit me 0.6% nĂ« ditĂ«. Por ari rritet edhe kur aksionet rriten. NĂ« 24 ditĂ«t kur S&P 500 u hodh pĂ«rpjetĂ« me mĂ« shumĂ« se 1%, ari u rrit me 0.2%.
Vitet e fundit, bankat qendrore tĂ« vendeve nĂ« zhvillim, tĂ« udhĂ«hequra nga Kina, e kanĂ« nxitur kĂ«tĂ« rritje. KĂ«ta investitorĂ« jashtĂ«zakonisht konservatorĂ« janĂ« dashuruar sĂ«rish me arin fizik, tĂ« cilin shpresojnĂ« se do tâi mbrojĂ« nĂ« mes tĂ« trazirave gjeopolitike. MegjithatĂ«, flukset drejt fondeve tĂ« tregtueshme nĂ« bursĂ« (ETF) tĂ« arit sugjerojnĂ« se njĂ« grup i ri investitorĂ«sh po pĂ«rfshihet nga âethet e aritâ, tĂ« tĂ«rhequr mĂ« shumĂ« nga kthimet dhe diversifikimi sesa nga siguria. ETF-tĂ« e arit tani mbajnĂ« mbi 4.000 tonĂ« globalisht. Rezervat e tyre u rritĂ«n me 25% nĂ« vitin 2025 dhe tani vlejnĂ« mbi 650 miliardĂ« dollarĂ«.
Investitorët aziatikë po udhëheqin këtë valë. Në dy vitet e fundit, zotërimet e arit nga ETF-të me bazë në Azi janë më shumë se trefishuar, duke arritur në 460 tonë. Në tremujorin e fundit të vitit 2025, Huaan Yifu Gold ETF, një fond kinez, regjistroi flukset e dyta më të mëdha hyrëse nga të gjitha ETF-të e arit, pas vetëm fondit kryesor të State Street, një gjigant amerikan i menaxhimit të aseteve, rezervat e të cilit janë 11 herë më të mëdha. Fonde të mëdha në Japoni dhe Korenë e Jugut gjithashtu shënuan rritje të ndjeshme.
Cheah Cheng Hye, bashkëthemelues miliarder i Value Partners, një nga menaxherët më të mëdhenj të aseteve në Azi, deklaroi së fundmi se tani investon 25% të pasurisë së tij në ar, nga 15% një vit më parë. Dera për investime më të qëndrueshme institucionale mund të jetë duke u hapur gjithashtu. Sistemi Kombëtar i Pensioneve i Indisë, një strukturë që mbulon skemat pensionale me kontribute të përcaktuara, lejoi fondet të alokojnë deri në 1% të 175 miliardë dollarëve të aseteve të tyre në ETF të metaleve të çmuara. Në fillim të vitit 2025, një program pilot për industrinë kineze të sigurimeve u lejoi dhjetë kompanive të investonin të njëjtën përqindje të aseteve të tyre në ar.
âParaja e zgjuarâ zakonisht i pĂ«rçmon metalet e çmuara. NjĂ« aset qĂ« nuk prodhon flukse monetare â dhe kurrĂ« nuk do tâi prodhojĂ« â Ă«shtĂ« i pamundur tĂ« vlerĂ«sohet duke zbritur fluksin e fitimeve tĂ« pritshme nĂ« tĂ« ardhmen, siç ndodh me aksionet apo obligacionet. Asetet, vlera e tĂ« cilave bazohet tĂ«rĂ«sisht nĂ« atĂ« se sa mund tĂ« paguajĂ« dikush tjetĂ«r pĂ«r to nĂ« tĂ« ardhmen, janĂ« njĂ« burim shqetĂ«simi tĂ« kuptueshĂ«m pĂ«r menaxherĂ«t e kujdesshĂ«m tĂ« portofolĂ«ve.
Por njĂ« aset qĂ« ofron stabilitet gjatĂ« periudhave tĂ« panikut dhe qĂ« rritet lehtĂ«sisht pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« kohĂ«s, po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu refuzuar. Analiza e MSCI, njĂ« ofrues i tĂ« dhĂ«nave financiare, sugjeron se njĂ« investitor me njĂ« pĂ«rzierje tradicionale prej 60% aksione dhe 40% obligacione do tĂ« kishte mundur tĂ« rriste kthimet vjetore me katĂ«r pikĂ« pĂ«rqindjeje vitin e kaluar duke zĂ«vendĂ«suar gjysmĂ«n e obligacioneve me ar, pa shtuar pothuajse fare volatilitet nĂ« portofol.
Alokimet ndaj arit në portofolët gjigantë institucionalë të Perëndimit, të cilët zakonisht e kanë injoruar atë, mbeten ende minimale. Sipas Goldman Sachs, ari përbën vetëm 0.17% të pasurisë totale të amerikanëve të mbajtur në aksione dhe obligacione. Por çdo rritje prej 0.01 pikë përqindjeje në këtë peshë e rrit çmimin e metalit me rreth 1.4%. Nuk është e nevojshme që amerikanët të arrijnë nivelin aziatik të entuziazmit për arin që çmimi të vazhdojë të rritet./TheEconomist
Nga Gazeta âSIâ â Transformimi digjital ka ardhur si njĂ« âthikĂ« me dy teheâ pĂ«r sistemin bankar nĂ« ShqipĂ«ri, tĂ« cilat po pĂ«rballen me pĂ«rfitimet dhe rreziqet e inovacionit.
Sipas njĂ« studimi tĂ« kryer nga ekspertĂ«t e BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, mĂ« shumĂ« se 45% e bankave nĂ« vend e vlerĂ«sojnĂ« rrezikun kibernetik âtĂ« lartĂ«â,  ndĂ«rsa pothuajse 55%, e konsiderojnĂ« atĂ« âtĂ« mesĂ«mâ.
Investimi i bankave në sisteme të forta sigurie ndaj suleve kibernetike i detyron ato të kontraktojnë palë të tretë duke i bën sistemet bankare të varura dhe të ekspozuara ndaj kompanive të teknologjisë. Rreth 10.01% e bankave e konsiderojnë këtë si rrezik të lartë dhe 37.64% si rrezik mesatar.
NĂ« mjedisin digjital rriten edhe rreziqet e mashtrimit dhe pastrimit tĂ« parave. Sipas vrojtimit, 37.6% e bankave i konsiderojnĂ« kĂ«to rreziqe si âtĂ« mesmeâ, ndĂ«rsa 23% si âtĂ« lartaâ, duke treguar nevojĂ«n pĂ«r mjete mĂ« tĂ« avancuara tĂ« zbulimit tĂ« mashtrimit.
Edhe rreziqet e reputacionit janĂ« tĂ« pranishme. Rreth 59.7% e bankave i vlerĂ«sojnĂ« ato si âtĂ« mesmeâ, pasi çdo problem, si rrjedhja e tĂ« dhĂ«nave apo ndĂ«rprerja e shĂ«rbimeve, mund tĂ« dĂ«mtojĂ« imazhin e bankĂ«s dhe besimin e klientĂ«ve.
MegjithatĂ«, shumica e bankave shfaqen tĂ« sigurta se transformimi digjital nuk do tĂ« çojĂ« nĂ« humbje tĂ« konsiderueshme klientĂ«sh. Rreth 34.4% e bankave e konsiderojnĂ« rrezikun e humbjes sĂ« klientĂ«ve si âpa rrezikâ, ndĂ«rsa 18.87% si âtĂ« ulĂ«tâ.
Por nga ana tjetër, bankat shprehin se përfitimet nga ky proces janë po ashtu të larta. 100% e bankave në Shqipëri pohojnë se digjitalizimi ul kostot e shërbimit, menaxhon flukset e punës dhe optimizon shërbimin. Në të njëjtën kohë, transformimi digjital shihet si nxitës i përfshirjes financiare dhe integrimit europian.
Kur u pyetën për gatishmërinë e tyre për të adresuar rreziqet kibernetike që lidhen me FinTech, bankat shqiptare treguan besim të konsiderueshëm në përgatitjet e tyre. Përafërsisht 65.33% e bankave e vlerësuan veten si «shumë të përgatitura», ndërsa pjesa tjetër prej 30.74% treguan se ishin «të përgatitura».
Pagesat u shfaqĂ«n si fusha mĂ« e digjitalizuar, ku 23.78% e bankave deklarojnĂ« njĂ« nivel «shumĂ« tĂ« lartë» digjitalizimi dhe 49.9% raportuan njĂ« nivel «tĂ« lartë». ShĂ«rbimi ndaj klientit vlerĂ«sohet fusha e dytĂ« mĂ« e digjitalizuar, ku 42.56% e bankave e vlerĂ«sojnĂ« digjitalizimin e kĂ«saj fushe si âi lartĂ«â dhe 24% si âshumĂ« i lartĂ«â.
Nga Gazeta âSIâ â PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« qeveria paratĂ« e destinuara pĂ«r tĂ« rritur ekonominĂ« vendos qĂ« njĂ« pjesĂ« tâi pĂ«rdorĂ« me me pak vlerĂ«, por tâi çojĂ« pĂ«r pensione. Ekonomikisht dhe politikisht ky Ă«shtĂ« njĂ« menaxhim dĂ«mi. Pensionet janĂ« konsum buxheti ndĂ«rsa investimet janĂ« rritje vlere.
Janë rreth 30 miliardë lekë, ose rreth 4% të buxhetit të vitit 2025, që rialokohen nga institucionet që nuk i kanë përdorur tek ato që kanë nevojë më urgjente. Në seancën e sotme parlamentare, ministri i Financave prezantoi destinacionin e këtyre fondeve: 15 miliardë lekë për pensionistët, 2 miliardë për fermerët, 1.8 miliardë për Shëndetësinë, 1.3 miliardë për Ministrinë e Mbrojtjes, ndër të tjera.
Rialokimi nuk është fenomen i ri, por rihap një debat të vjetër: moskryerjen e shpenzimeve e planifikuara të institucioneve.
Një institucioni që i dalin para tepër, do të thotë se ka mungesë planfikimi dhe menaxhimi të këtyre fondeve. Shpesh mospërdorimi i parave vjen dhe si pasojë e vonesave admnistrative dhe mungesës së produktivitetit.
Nga ana tjetĂ«r, dĂ«rgimi i fondeve drejt sektorĂ«ve qĂ« kanĂ« ânevojĂ«â, tregon po ashtu njĂ« mungesĂ« parashikimi pĂ«r nevojat sektoriale qĂ« nĂ« fazĂ«n fillestare tĂ« hartimit tĂ« buxhetit.
Rialokimet e shpeshta të buxhetit bien ndesh dhe me disiplinën fiskale që kërkon BE-ja dhe institucionet e tjera ndëkombëtare.
Veprimtaria e rialokimit, nuk garanton asnjĂ« pĂ«rmbushje tĂ« detyrimeve, por Ă«shtĂ« thjesht njĂ« lĂ«vizje qĂ« rregullon statistikat e qeverisĂ«, pĂ«r tĂ« ruajturĂ«n balancĂ«n fiskale. Shpesh rialokimi shihet me rezerva dhe nga ekspertĂ«t e fushĂ«s, qĂ« e cilĂ«sojnĂ« si njĂ« proces jotransparent dhe joeficient qĂ« e kthejnĂ« buxhetin nĂ« njĂ« âmjet politikâ.
Ndryshimet e shpeshta të buxhetit, që shumë herë kanë krijuar dhe dëme financiare, janë bërë subjekt auditimi i KLSH-së, e cila kërkon rishikim tërësor të modelit të menaxhimit financiar publik, që të jetë sa më realist.
Paralelisht, qeveria po mban stok dhe një pjesë të madhe të parave dedikuar investimeve kapitale, duke rezultuar kështu me një suficit buxhetor në shifra rekord.
Të dhënat deri në muajin nëntor 2025, tregojnë se qeveria ka kryer vetëm 65.1% të planit për investime kapitale, përkthyer në rreth 85 mld lekë të munguara për ekonominë (totali i planifikuar 161 mld). Për të njëjtën periudhë, suficiti raportohet 49 mld lekë.
Për njohës të fushës, krijimi i suficitit tregon mungesë të kapaciteteve menaxhuese dhe tregues se barra fiskale është më madhe se sa fuqia absorbuese e ekonomisë për kapitale publike.
Poltikisht me lëvizjen e fundit, qeveria i ka vënë një maskë keqmenaxhimit duke krijuar iluzionin e kujdesit social, sepse të kalosh paratë e investimeve për pensione, nuk do të thotë që e ke zgjidhur problemin.
Ministri i Mbrojtjes në Norvegji, po shikon hartën e tij të preferuar dhe po tregon botën, nga pikëpamja e Arktikut.
Tore Sandvik vë gishtin tek gadishulli Kola i Rusisë, shtëpi e arsenalit më të madh bërthamor në botë, që gjendet brenda qarkut të Arktikut, fiks në kufi të Norvegjisë.
Udhëtimi më i shkurtër nga Kola drejt SHBA-së, kalon patjetër mbi Arktik, tregon ai.
âNjĂ« raketĂ« balistike mund tĂ« udhĂ«tojĂ« me njĂ« shpejtĂ«si prej 7 km nĂ« sekond dhe i duhen vetĂ«m 18 minuta tĂ« arrijĂ« nĂ« SHBAâ, tha ai. âKjo Ă«shtĂ« mbrojtje e atdheut- pĂ«r LondrĂ«n, pĂ«r Uashingtonin, pĂ«r Parisin, Berlinin, tĂ« gjithĂ« aleancĂ«nâ.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka vendosur gjatë vitit të kaluar një fokus agresiv dhe herë-herë të sikletshëm mbi Groenlandën, përmes përpjekjeve të tij të forta për të marrë nën kontroll ishullin Arktik danez.
Por duke u dakordĂ«suar javĂ«n e kaluar mbi njĂ« âkornizĂ«â marrĂ«veshjeje pĂ«r ishullin mĂ« tĂ« madh nĂ« botĂ« me sekretarin e pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« NATO-s, Mark Rutte, Trump ka zhvendosur fokusin brenda aleancĂ«s drejt sigurisĂ« Arktike, njĂ« çështje qĂ« vendet nordike kanĂ« kĂ«rkuar prej dekadash.
âNATO duhet tĂ« rrisĂ« angazhimin e saj nĂ« Arktik,â tha Mette Frederiksen, kryeministrja e DanimarkĂ«s. âMbrojtja dhe siguria nĂ« Arktik janĂ« çështje qĂ« prekin tĂ« gjithĂ« aleancĂ«n.â
Për pesë vendet nordike, të gjitha shtete arktike, kjo përfaqëson një mundësi për të rikthyer diskutimin gjeopolitik aty ku ata duan: te kërcënimi që vjen nga Rusia.
Pothuajse të gjitha shtetet Arktike, përfshirë Rusinë, kanë reduktuar praninë ushtarake pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, duke mbyllur baza. SHBA-ja ka mbyllur disa baza në Groenlandë dhe Islandë. Por Rusia ka nisur ripërtëritjen ushtarake dhe ekonomike të Arktikut shumë më herët se fuqitë perëndimore, nën udhëheqjen e Presidentit Vladimir Putin që në vitet 2000.
Rusia kontrollon rreth gjysmën e territorit dhe ujërave të Arktikut, duke pasur kështu gjurmën më të madhe ndër tetë vendet me prezencë në rajon, që përfshijnë SHBA-në, Kanadanë dhe pesë vendet nordike. Sot, Moska ka mbi 40 objekte ushtarake përgjatë bregut Arktik, përfshirë baza ushtarake, aeroporte, stacione radar dhe porte.
Arktiku ka një rol kritik në doktrinën bërthamore të Moskës. Aty ndodhet Flota e Veriut e Rusisë, e bazuar në Severomorsk në Gadishullin Kola, e cila operon gjashtë nga 12 nëndetëset bërthamore të vendit, sipas Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike.
âFlota e Veriut, dhe veçanĂ«risht nĂ«ndetĂ«set e saj, Ă«shtĂ« njĂ« shtyllĂ« e mbrojtjes strategjike tĂ« RusisĂ«. PĂ«r shkak tĂ« rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« saj, flota po modernizohet ende,â tha Ondrej Ditrych, analist i lartĂ« pĂ«r RusinĂ« pranĂ« Institutit tĂ« Bashkimit Europian pĂ«r Studime tĂ« SigurisĂ«.
Rusia gjithashtu mban një nivel të lartë gatishmërie në vendin e saj të testimit bërthamor në Novaya Zemlya, një arkipelag Arktik ku në tetor të kaluar testoi raketën e saj me energji bërthamore Burevestnik. Po ashtu, ajo po promovon përdorimin e Rrugës Veriore Detare, që kalon mbi veri të Rusisë dhe ofron mundësi për kohë transporti më të shkurtra mes Kinës dhe Europës, megjithëse trafiku aktual është nën pritshmëri.
Vendet nordike fqinjë me Rusinë kanë ndjekur me shqetësim rritjen e aktiviteteve ushtarake, duke bërë thirrje që NATO të angazhohet më shumë, me sukses relativisht të kufizuar, pjesërisht për shkak të kundërshtive nga vende si SHBA-ja.
âNe e dimĂ« qĂ« rusĂ«t po kryejnĂ« mĂ« shumĂ« aktivitete nĂ« veri. Situata e sigurisĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu e tillĂ« qĂ« kur akulli polar po shkrihet, Kina po ngrihet si njĂ« hegjemon rajonal me interesa globale. Ata e kanĂ« vetĂ«shpallur veten si njĂ« vend gati-Arktik,â tha Sandvik.
NjĂ« zyrtar i lartĂ« nga njĂ« vend tjetĂ«r nordik shtoi: âPĂ«rqendrimi i burimeve ushtarake nĂ« lagjen tonĂ« Ă«shtĂ« mjaft i madh.â
Oficeri mĂ« i lartĂ« ushtarak i NATO-s, Admirali Giuseppe Cavo Dragone, i tha Financial Times nĂ« tetor se Arktiku Ă«shtĂ« âme interes tĂ« madhâ pĂ«r aleancĂ«n ushtarake, e cila Ă«shtĂ« e pĂ«rkushtuar ta mbajĂ« tĂ« hapur pĂ«r navigim tĂ« lirĂ« dhe mundĂ«si tĂ« reja biznesi, si minierat dhe eksplorimi i naftĂ«s dhe gazit.
Disa vende anĂ«tare tĂ« NATO-s kanĂ« intensifikuar stĂ«rvitjet nĂ« kushte Arktike nĂ« Norvegji, FinlandĂ« dhe GrenlandĂ«, pĂ«rfshirĂ« SHBA-nĂ«, MB-nĂ« dhe FrancĂ«n. NĂ« mars, rreth 25,000 ushtarĂ« nga e gjithĂ« aleanca â pĂ«rfshirĂ« 4,000 nga SHBA-ja â do tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« stĂ«rvitjen âCold Responseâ nĂ« veri tĂ« NorvegjisĂ«, me qĂ«llim tĂ« praktikimit tĂ« luftĂ«s ajrore, detare dhe tokĂ«sore nĂ« kushte tĂ« rĂ«nda dimĂ«rore.
PĂ«rveç pĂ«rpjekjes pĂ«r tĂ« rikthyer vĂ«mendjen e SHBA-sĂ« tek kĂ«rcĂ«nimi nga Rusia, vendet nordike shpresojnĂ« qĂ« vĂ«mendja e rinovuar mbi sigurinĂ« Arktike tâu lejojĂ« tĂ« tregojnĂ« vlerĂ«n e tyre pĂ«r Uashingtonin.
Ka dy segmente detare thelbësore ku NATO dhe Rusia do të garojnë për kontroll në rast konflikti në Arktik: hapësira më e njohur GIUK midis Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar; dhe e ashtuquajtura Bear Gap midis arkipelagut norvegjez Svalbard dhe tokës kryesore të Norvegjisë, duke përfunduar pranë Gadishullit Kola.
Sandvik tha se Norvegjia pĂ«rdor avionĂ« tĂ« njohjes P8, satelitĂ«, dronĂ« me distancĂ« tĂ« gjatĂ«, nĂ«ndetĂ«se dhe fregata pĂ«r tĂ« monitoruar Bear Gap dhe zonat e tjera. âKjo Ă«shtĂ« mĂ«nyra si NATO mendon pĂ«r mbrojtjen e kĂ«saj zone nĂ« kohĂ« krize tĂ« nxehtĂ«. Por, mbi tĂ« gjitha, e bĂ«jmĂ« pĂ«r tĂ« shmangur pĂ«rshkallĂ«zimin dhe pĂ«r tĂ« frenuar RusinĂ«,â shtoi ai.
NjĂ« zyrtar i lartĂ« nordik shtoi se SHBA-ja varet nga kĂ«to informacione: âSigurisht qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« rrugĂ« me dy drejtime. Ne kemi njohuri tĂ« mirĂ« pĂ«r situatĂ«n se çfarĂ« po bĂ«n Rusia nĂ« anĂ«n e saj. SHBA-ja gjithashtu mund tĂ« pĂ«rdorĂ« hapĂ«sirĂ«n tonĂ« ajrore pĂ«r tĂ« monitoruar RusinĂ«.â
Shumica e interesit nĂ« Arktik lidhet me monitorimin e asaj qĂ« mund tĂ« vijĂ« nga ajri ose nĂ«n ujĂ«, dhe jo pĂ«r veprime nĂ« tokĂ«. âĂshtĂ« e pamundur tĂ« âpushtoshâ GroenlandĂ«n. Mund tĂ« zgjidhje Nuuk-un, por 95 pĂ«r qind e saj Ă«shtĂ« borĂ« dhe akull, dhe nuk mund ta marrĂ«sh atĂ«,â tha njĂ« zyrtar danez.
Trump duket se synon veçanërisht Groenlandën për sistemin e tij të propozuar të mbrojtjes nga raketat Golden Dome, që do të përdorte sensorë, satelitë dhe interceptues për të ndaluar projekte të ndryshme që mund të arrijnë SHBA-në.
Megjithatë, shumë vende nordike shqetësohen se ka një logjikë të pashmangshme në militarizimin e Arktikut, që deri tani ishte një nga pak rajonet me tension të ulët në botë. Ata theksojnë se rajoni është shtëpia e miliona njerëzve, shumë prej të cilëve janë popullsi indigjene, si në Grenlandë.
âUnĂ« shqetĂ«sohem qĂ« siguria po dominohet nĂ« agjendĂ«n Arktike, dhe harrojmĂ« se ka çështje tĂ« tjera po aq tĂ« rĂ«ndĂ«sishme si ndryshimi i klimĂ«s, infrastruktura, tĂ« drejtat e popullsisĂ« indigjene,â tha njĂ« tjetĂ«r zyrtar i lartĂ« nordik. âNuk ka shumĂ« pĂ«rfitime nga militarizimi i Arktikut sepse Ă«shtĂ« njĂ« zonĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r aktivitet.â
Aktualisht, po pranohet gjithashtu se lufta e RusisĂ« nĂ« UkrainĂ« ka ngadalĂ«suar pĂ«rforcimin e saj ushtarak nĂ« Arktik. âPrania aktuale e forcave nĂ« bazat ushtarake Arktike ka rĂ«nĂ« pasi disa brigada arktike u dĂ«rguan nĂ« UkrainĂ« dhe pĂ«suan humbje tĂ« rĂ«nda,â tha Ditrych.
Por ekziston gjithashtu njohja se Rusia dhe Kina janĂ« tĂ« gatshme tĂ« luajnĂ« njĂ« lojĂ« afatgjatĂ« nĂ« njĂ« rajon ku shkrirja e akullit mund tĂ« ndryshojĂ« kalkulimet ushtarake dhe ekonomike pĂ«r dekada. âĂshtĂ« njĂ« garĂ« nĂ« konkurrencĂ« strategjike nĂ« Arktik,â tha Sandvik.
Nga Gazeta âSIâ â Ministri i Financave, Petrit Malaj, ka prezantuar ditĂ«n e sotme nĂ« Kuvend aktin e ri normativ pĂ«r buxhetin 2025, qĂ« e lejon tĂ« kalojĂ« nĂ« fondin e ndihmĂ«s ekonomike, çdo para tĂ« pashpenzuar nga institucionet, rreth 150 mln euro nĂ« total.
Ministri Malaj është shprehur se ky akt normativ adreson nevojën e mbështetjes së shtresave në nevojë, siç janë familjet me ndihmë ekonomike dhe mbështetjen e personave me aftësi të kufizuar.
âMe kĂ«tĂ« akt normativ siguruam mbĂ«shtetjen e shtresave mĂ« nĂ« nevojĂ«, siç janĂ« familjet qĂ« pĂ«rfitojnĂ« ndihmĂ« ekonomike, apo personat me aftĂ«si tĂ« kufizuar, si dhe kujdestarĂ«t e tyre. Si dhe paralelisht me kĂ«tĂ«, kemi garantuar edhe fondet e nevojshme pĂ«r skemĂ«n e pensioneve. PĂ«rmes fondeve tĂ« dedikuara kemi synuar jo vetĂ«m ruajtjen, por edhe rritjen graduale tĂ« mbĂ«shtetjes sociale, duke iu pĂ«rgjigjur nevojave reale tĂ« qytetarĂ«ve shqiptarĂ«. PĂ«r vitin 2025, mbĂ«shtetja buxhetore pĂ«r familjet qĂ« kanĂ« pĂ«rfituar ndihmĂ« ekonomike, si dhe pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuar, arrin nĂ« vlerĂ«n 25.6 miliardĂ« lekĂ« apo 256 milionĂ« euro, pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu dhe fondin pĂ«r bonusin e fundvitit. NdĂ«rsa pĂ«r kategorinĂ« e pensionistĂ«ve, qĂ« pĂ«rfshin bonusin plus indeksimin, fondi buxhetor u llogarit nĂ« rreth 120 milionĂ« euro. Nga njĂ« vlerĂ«sim paraprak qĂ« kemi bĂ«rĂ« si Ministri e Financave, shuma qĂ« minimalisht dhe nĂ« vizionin minimalist do tĂ« kalojĂ« nĂ« kĂ«tĂ« llogari Ă«shtĂ« rreth 150 milionĂ« euro.
Gjatë fjalës së tij, ministri tha se pritet që rritja ekonomike e 2025-s të jetë 3.9%.
Bashkimi Europian dhe India kanĂ« dakordĂ«suar njĂ« marrĂ«veshje tĂ« tregtisĂ« sĂ« lirĂ« pas gati dy dekadash negocimi, nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« tĂ« dy vendet kĂ«rkojnĂ« tâi shmangen tarifave tĂ« Trump.
âKemi rĂ«nĂ« dakord pĂ«r njĂ« marrĂ«veshje, qĂ« Ă«shtĂ« âmĂ«maâ e tĂ« gjitha marrĂ«veshjeveâ, shkroi nĂ« X, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen.
âNe kemi krijuar njĂ« zonĂ« tĂ« tregtisĂ« sĂ« lirĂ« prej dy miliardĂ« banorĂ«sh, ku tĂ« dyja palĂ«t do tĂ« pĂ«rfitojnĂ«.â Von der Leyen dhe Presidenti i KĂ«shillit Evropian Antonio Costa janĂ« nĂ« Nju Delhi pĂ«r tĂ« shĂ«nuar kĂ«tĂ« moment.
Kryeministri indian Narendra Modi, i cili njoftoi përfundimin më herët gjatë ditës, tha se marrëveshja do të forcojë sektorët e prodhimit dhe shërbimeve të Indisë duke rritur besimin e investitorëve në ekonominë e tretë më të madhe të Azisë.
India dhe Bashkimi Europian kanë rënë dakord për një marrëveshje të tregtisë së lirë, e cila synon uljen e tarifave për shumicën e mallrave të konsumit dhe industriale që tregtohen mes Indisë dhe vendeve anëtare të BE-së.
Sipas një njoftimi për shtyp të Komisionit Europian të publikuar të martën, marrëveshja pritet të dyfishojë eksportet e mallrave të BE-së drejt Indisë deri në vitin 2032, përmes eliminimit ose uljes së tarifave për 96.6% të eksporteve të BE-së në Indi. Produktet e përfshira variojnë nga automjetet dhe mallrat industriale, te vera, çokollatat dhe makaronat. Ndërkohë, BE-ja do të eliminojë ose ulë tarifat për 99.5% të mallrave të importuara nga India brenda një periudhe shtatëvjeçare, sipas Ministrisë indiane të Tregtisë dhe Industrisë.
Përfundimi i negociatave, pas vitesh bisedimesh të ndërprera, pasqyron ndryshimet e shpejta në rreshtimin global nën presidencën e Donald Trump në SHBA. BE-ja, pavarësisht përplasjeve të gjata me zyrtarët indianë për çështje tregtare, po përqendrohet gjithnjë e më shumë në reduktimin e varësisë ekonomike nga SHBA-ja dhe Kina. Në të njëjtën kohë, India po përpiqet të heqë etiketën e proteksionizmit dhe të kompensojë tarifat 50% të vendosura nga Trump, duke balancuar njëkohësisht marrëdhëniet e saj me Rusinë.
Sipas Amitendu Palit, drejtues i kĂ«rkimit pĂ«r tregtinĂ« dhe ekonominĂ« nĂ« Institutin e Studimeve tĂ« AzisĂ« Jugore, vendet janĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« gatshme tĂ« âvarrosin sĂ«patĂ«n e luftĂ«sâ nĂ« njĂ« âatmosferĂ« pasigurieâ tĂ« krijuar nga politikat e Trump. âDiversifikimi Ă«shtĂ« absolutisht thelbĂ«sor,â tha ai. âKy Ă«shtĂ« thelbi i lojĂ«s.â
Kjo është marrëveshja më ambicioze tregtare që India ka nënshkruar ndonjëherë. Nju Delhi ka rënë dakord të lejojë deri në 250,000 automjete të prodhuara në Europë të hyjnë në tregun indian me tarifa preferenciale, një kuotë më shumë se gjashtë herë më e madhe se ajo e marrëveshjeve të mëparshme, sipas Bloomberg. Gjithashtu, India do të ulë gradualisht tarifat për verërat premium europiane nga 150% në 20%, sipas një dokumenti të Komisionit Europian.
Marrëveshja i jep Indisë një avantazh konkurrues në eksportin e mallrave intensive në fuqi punëtore që janë goditur rëndë nga tarifat e larta të Trump, si veshjet, gurët dhe bizhuteritë, si edhe këpucët. BE-ja ka ofruar gjithashtu angazhime detyruese për lëvizshmërinë e studentëve dhe vizat pas studimeve, si dhe koncesione në 144 sektorë shërbimesh. Sektori i bulmetit është përjashtuar nga marrëveshja me kërkesë të Indisë.
Marrëveshja pritet të nënshkruhet zyrtarisht pas përfundimit të shqyrtimit ligjor, i cili mund të zgjasë rreth gjashtë muaj. Ajo do të duhet gjithashtu të ratifikohet nga Parlamenti Europian.
Njoftimi vjen disa javĂ« pasi India nĂ«nshkroi marrĂ«veshje tregtare me ZelandĂ«n e Re dhe Omanin. Pak ditĂ« mĂ« parĂ«, BE-ja pĂ«rfundoi gjithashtu njĂ« marrĂ«veshje tĂ« veçantĂ« tregtare me bllokun Mercosur tĂ« AmerikĂ«s sĂ« Jugut, njĂ« tjetĂ«r hap nĂ« pĂ«rpjekjet e BE-sĂ« pĂ«r tâu shkĂ«putur nga varĂ«sia ndaj SHBA-sĂ« dhe KinĂ«s. Edhe kjo marrĂ«veshje ende pret ratifikimin nga ligjvĂ«nĂ«sit evropianĂ«.
Kryeministri Narendra Modi po kĂ«rkon njĂ«kohĂ«sisht tregje tĂ« reja pĂ«r IndinĂ«, njĂ« vend qĂ« Trump dikur e quajti âmbreti i tarifaveâ. MarrĂ«veshja e sĂ« martĂ«s ishte e katĂ«rta e nĂ«nshkruar nga Modi qĂ« prej majit tĂ« kaluar, pas atyre me MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, Omanin dhe ZelandĂ«n e Re.
Në vijim, India synon partneritete tregtare me bllokun Mercosur, Kilin, Perunë dhe Këshillin e Bashkëpunimit të Gjirit, për të siguruar burime strategjike dhe për të zgjeruar ndikimin global të vendit.
Tregtia dypalëshe mes BE-së dhe Indisë arriti në 136.5 miliardë dollarë në vitin fiskal indian që përfundoi në mars 2025. BE-ja përbën mbi 17% të eksporteve totale të Indisë, ndërsa India është partneri i nëntë më i madh tregtar i BE-së.
Partneriteti i sigurisë
BE-ja dhe India po thellojnë gjithashtu bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes, duke shpallur një partneritet të ri sigurie. Marrëveshja ka kryesisht vlerë politike dhe është pjesë e përpjekjeve të BE-së për të zgjeruar aleancat e saj, në një kohë kur Trump po trondit marrëdhëniet transatlantike. BE-ja ka nënshkruar marrëveshje të ngjashme së fundmi edhe me Mbretërinë e Bashkuar dhe Kanadanë.
Negociatat hasën vështirësi në momentet e fundit për shkak të mospajtimeve lidhur me përmendjen e pushtimit rus të Ukrainës, çështje që u hoq përfundimisht nga teksti final. Megjithatë, partneriteti hap rrugën për forcimin e bashkëpunimit në industrinë e mbrojtjes, sigurinë detare dhe mundësinë e stërvitjeve të përbashkëta detare./Bloomberg
Nga Gazeta âSIâ â Guvernatori i BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, Gent Sejko, nĂ« njĂ« konferencĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« BERZH, u shpreh se presionet demografike nĂ« ShqipĂ«ri pritet tĂ« vazhdojnĂ« dhe kjo do tĂ« ushtrojĂ« presion mbi vendimet monetare.
âStudimet tona tregojnĂ« se kĂ«to prirje ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« ushtrojnĂ« presion nĂ« rĂ«nie mbi normat reale tĂ« interesit. Ky mjedis kufizon efektivitetin e politikĂ«s monetare konvencionale, pasi normat e ulĂ«ta tĂ« interesit u lĂ«nĂ« bankave qendrore mĂ« pak hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« stimuluar ekonominĂ«. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, ndryshimet demografike mund tĂ« shkaktojnĂ« ndĂ«rlikim edhe tĂ« dinamikave tĂ« inflacionit. NĂ« tĂ« gjitha vendet nĂ« zhvillim tĂ« EvropĂ«s, popullsitĂ« nĂ« plakje dhe tkurrja e fuqisĂ« punĂ«tore rĂ«ndojnĂ« mbi rritjen ekonomike. MegjithatĂ«, pĂ«rgjigjja e politikave kĂ«rkon veprim tĂ« koordinuar dhe vullnet politikâ, tha Sejko.
Ai theksoi se ShqipĂ«ria e ka pĂ«rballuar mirĂ« krizĂ«n demografike dhe kĂ«rkesat e tregut tĂ« punĂ«s, por ka paguar âkostonâ e pagave mĂ« tĂ« larta dhe inflacionit.
Më tej, kreu i Bankës qendrore, e mbylli fjalën e tij me një thirrje për qeverinë, për të reformuar sistemin e pensioneve, hartimin e politikave të migracionit etj.
â TĂ« gjitha kĂ«to nĂ«nkuptojnĂ« pĂ«rqafimin e teknologjive tĂ« reja, pĂ«rfshirĂ« inteligjencĂ«n artificiale, nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rgjegjshme dhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se. Mbi tĂ« gjitha, brezat e rinj duhet tĂ« mbeten nĂ« qendĂ«r tĂ« vendimmarrjes ekonomikeâ, pĂ«rfundoi Gent Sejko.
Ămimi i arit ka kaluar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« 5.000 dollarĂ«, teksa investitorĂ«t drejtohen drejt kĂ«tij aktivi strehues pĂ«r shkak tĂ« tensioneve gjeopolitike nĂ« rritje.
Ari arriti të shënojë 5.052 dollarë për një onz të trojit të hënën, duke vazhduar një rritje që e çoi çmimin mbi 8% javën e kaluar, rritja javore më e madhe që nga kriza globale financiare e vitit 2008.
Një rritje historike e çmimeve të arit gjatë dy viteve të fundit është nxitur nga interes i shtuar i investitorëve dhe nga bankat qendrore që kërkojnë të diversifikojnë portofolin e tyre larg dollarit.
Javën e kaluar, kërcënimi i Presidentit amerikan Donald Trump për të vendosur tarifa ndaj aleatëve evropianë nëse ata nuk pranonin kërkesat e tij për kontroll mbi Groenlandën shkaktoi një shitje të fortë në Wall Street, para se rikthimi i tij i papritur të mërkurën të nxiste një rimëkëmbje të aksioneve.
Por dollari ka pasur vĂ«shtirĂ«si pĂ«r tĂ« rimarrĂ« terrenin e humbur, me njĂ« indeks tĂ« monedhĂ«s kundrejt monedhave tĂ« tjera, pĂ«rfshirĂ« paundin dhe euron, qĂ« ra 1.9 pĂ«r qind javĂ«n e kaluar. DobĂ«sia e dollarit mund tĂ« nxisĂ« arin, duke e bĂ«rĂ« metalin e çmuar tĂ« tregtuar nĂ« dollarĂ« mĂ« tĂ« lirĂ« pĂ«r tâu blerĂ« nĂ« monedha tĂ« tjera.
Nga Gazeta âSIâ â Drejtoria Vendore e AgjencisĂ« ShtetĂ«rore tĂ« KadastrĂ«s nĂ« VlorĂ« Ă«shtĂ« shkrirĂ« duke i kaluar tĂ« gjitha dokumentacionet drejtorisĂ« qendrore nĂ« TiranĂ«.
Vendimi është marrë nga drejtoresha e përgjtihshme e ASHK-së, Lorena Goxhobelli dhe hyn në fuqi më 1 shkurt, datë nga e cila Vlora nuk do të ketë më një strukturë vendore të Kadastrës
Gjithsesi, shkrirja nuk është një vendim surprizë.
Në gjashtë vitet e fundit, kjo drejtori ka ndërruar më shumë se 11 drejtues dhe ka qenë shpesh në qendër të skandaleve të abuzimit dhe korrupsionit.
GjatĂ« verĂ«s sĂ« vitit tĂ« shkuar, vetĂ« kryeministri Edi Rama e sulmoi publikisht KadastrĂ«n e VlorĂ«s, duke e quajtur âsimbol tĂ« pisllĂ«kut dhe korrupsionitâ. Ai theksoi se aty janĂ« punĂ«suar njerĂ«z qĂ« nuk kanĂ« lidhje me fushĂ«n, duke i cilĂ«suar si âujqĂ«râ.
Problemet nuk kanë qenë thjesht deklarative. Në vitin 2023, Kadastra e Vlorës u bë subjekt hetimi nga SPAK për parregullsi në regjistrat e pronave dhe abuzime nga drejtuesit. Vlora, ashtu si Durrësi, njihet si qyteti me problematika të thella të pronësisë, veçanërisht në bregdet.
NjĂ« shkrirje e ngjashme ndodhi me KadastrĂ«n e DurrĂ«sit nĂ« vitin 2022, pas konflikteve tĂ« shumta mbi pronat bregdetare, pĂ«rfshirĂ« edhe atentatin ndaj prokurorit Arjan Ndoji. Hetimet zbuluan se punonjĂ«s tĂ« KadastrĂ«s ndĂ«rhynin nĂ« regjistrat e pronave pĂ«r tĂ« ndryshuar pronarĂ«t nĂ« pĂ«rputhje me kĂ«rkesat e grupeve kriminale, pĂ«rfshirĂ« bandĂ«n e Avdylajve dhe AleksandĂ«r Lahon, i njohur si âRrumiâ i Shijakut.
Të gjitha këto dosje dhe skandale detyruan qeverinë të nisë procesin e digjitalizimit të Kadastrës, një nismë që megjithatë mbetet ende në tentativë, duke lënë pas probleme të trashëguara të menaxhimit dhe kontrollit të pronësisë në qytetet bregdetare.
Nga Gazeta âSIâ â  Sipas projeksioneve tĂ« qeverisĂ« pĂ«r tre vitet e ardhshme, struktura e rritjes ekonomike pritet tĂ« mbĂ«shtetet kryesisht te sektori i shĂ«rbimeve, me njĂ« rritje mesatare vjetore prej 5.4%.
Ky orientim konfirmon zhvendosjen graduale të ekonomisë nga ndërtimi, që parashikohet të hyjë në një fazë ngadalësimi. Pas viteve me ritme të larta rritjeje, ndërtimi parashikohet të rritet mesatarisht me 3.1% në vit. Industria pritet të shënojë një rritje më modeste, rreth 2.6% në vit, ndërsa për bujqësinë duket se shpresat janë tharë dhe parashikohet një rritje vjetore prej vetëm 0.2%, çka tregon mungesë reformash strukturore dhe produktivitet të ulët.
Për punësimin, projeksioni i qeverisë nuk është aspak optimist.
Ministria e Financave parashikon njĂ« punĂ«sim âtĂ« paktĂ«n, jo negativâ, pra njĂ« rritje e papĂ«rfillshme prej 0.2%. KĂ«to pritje tĂ« zymta pĂ«r tregun e punĂ«s lidhen kryesisht me vazhdimin e emigrimit dhe me presionet demografike, tĂ« cilat do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« kufizojnĂ« ofertĂ«n e fuqisĂ« punĂ«tore, argumenton MF.
Nga ana e kërkesës, qeveria parashikon një rritje mesatare vjetore të investimeve prej 4.9%, ndërsa konsumi final pritet të rritet me rreth 2.9% në vit.
NĂ« planin e jashtĂ«m, eksportet e mallrave dhe shĂ«rbimeve pĂ«r periudhĂ«n 2027â2029 parashikohen tĂ« rriten mesatarisht me 4.6% nĂ« vit nĂ« terma realĂ«. NdĂ«rkohĂ«, importet pritet tĂ« zgjerohen me njĂ« ritĂ«m mĂ« tĂ« ulĂ«t, rreth 3% nĂ« vit.
Në tërësi, PBB-ja e Shqipërisë pritet të rritet me 4% në vitin 2026 dhe 3.9% për periudhën 2027-2029, pa asnjë progres nga vitet e fundit.
Nga Gazeta âSIâ â  Ministri i Financave, Petrit Malaj, njoftoi se âofensivaâ drejt bizneseve ndĂ«rtuese dhe imobiliare do tĂ« zgjasĂ« deri nĂ« maj tĂ« kĂ«tij vitit, me qĂ«llim formalizimin e kĂ«tij tregu.
BashkĂ« me kreun e Tatimeve, Ilir Binaj, ministri i Financave tha se 25% e subjekteve ndĂ«rtuese nuk deklarojnĂ« pagat reale tĂ« punonjĂ«sve tĂ« tyre, me qĂ«llim shmangine e tatimit nĂ« burim. Â
âNĂ« kĂ«tĂ« sektor ka mbi 8 mijĂ« subjekte, ku 25 pĂ«rqind e tyre i paguajnĂ« punonjĂ«sve nga 400 deri nĂ« 500 euro. SynojmĂ« qĂ« tĂ« formalizojmĂ« tregun e punĂ«s dhe tĂ« sigurojmĂ« qĂ« tĂ« gjitha pagat tĂ« reflektojnĂ« realitetinâ, shtoi Malaj
Malaj tha se nisma e qeverisë për të formalizuar sektorin e ndërtimit, do të shtrihet edhe tek sektori turistik e siguria ushqimore.
âSektori i ndĂ«rtimit ka pasur njĂ« rritje tĂ« konsiderueshme, dhe fondi i pagave Ă«shtĂ« rritur gjithashtu. NĂ« turizĂ«m kemi njĂ« rritje tĂ« arkĂ«timit tĂ« TVSH-sĂ«, duke arritur nĂ« 40 milionĂ« euro pĂ«r vitin 2025. MegjithatĂ«, ka pasur mungesĂ« transparente nĂ« agjensi imobilare, ku punonjĂ«sve u mohohet deklarimi i pagave, çka pĂ«rkthehet nĂ« pensione mĂ« tĂ« ulĂ«taâ, tha Malaj.
PĂ«rballĂ« gazetarĂ«ve, ministri Malaj u pyet edhe pĂ«r rastin e parkut âDuranaâ, nĂ«se ai ka kĂ«rkuar njĂ« analizĂ« tĂ« aktivitetit tĂ« bizneseve qĂ« pĂ«rfitojnĂ« lehtĂ«sira fiskale.
Malaj tha se lista e bizneseve përfituese është përpiluar nga Këshilli Shqiptar i Investimeve dhe më pas është analizuar nga Tatimet.
âPor se kĂ«to kompani pĂ«rfitojnĂ« lehtĂ«si fiskale, nuk do tĂ« thotĂ« qĂ« Tatimet nuk mund tĂ« kryejnĂ« kontrolle, nĂ«se ka parregullsiâ.
Nga Gazeta âSIâ â Anketa e vitit 2025, kryer nga KĂ«shilli i Investimeve nĂ« vend, tregon se informaliteti mbetet âthembra e Akilitâ nĂ« sipĂ«rmarrjen shqiptare.
Sipas gjetjeve, informaliteti mbetet i lartë dhe i qëndrueshëm, pavarësisht masave. Në vitin 2025, rreth 8 nga 10 kompani deklarojnë se përballen me konkurrencë nga aktivitete informale në sektorin ku operojnë. Ky perceptim ka qenë relativisht i qëndrueshëm që nga viti 2018, me një mesatare prej gati 7 nga 10 kompani që raportojnë konkurrencë informale, çka nënvizon presionin e vazhdueshëm që informaliteti ushtron mbi bizneset formale.
Bizneset shprehen se korrupsioni është faktori kryesor i nxitjes së informalitetit dhe konkurrenca pandershme. Forma më e zakonshme e informalitetit është evazioni fiskal 57%, mosregjistrimi i aktivitetit 49% dhe puna në të zezë, 52%.
Ndërsa sipërmarrjet bëjnë thirrje për një komunikim më efikas institucional, 59% e tyre, në 2025, mendojnë se komunikimi me administratën tatimore është përmirësuar, tregues ky në rritje krahasuar me periudhat 2019/2024; edhe pse më i ulët se perceptimi i bizneseve në vitin 2018.
Sipas Këshillit të Investimeve, bizneset perceptojnë klimën e biznesit në Shqipëri si të ndikuar kryesisht nga tre elementë kritikë: Efikasiteti i sistemit gjyqësor dhe mbrojtja e të drejtave; Niveli i korrupsionit dhe transparenca institucionale; Cilësia dhe kostot e fuqisë punëtore. Përmirësimi i këtyre elementëve është kritik për të përmirësuar klimën e biznesit dhe për të tërhequr investime të qëndrueshme, argumenton KI.
Nga Gazeta âSIâ â PĂ«r sa kohĂ« EUR/USD do tĂ« tregtohet mbi nivelin 1.18, trendi mbetet bullish, me objektiv 1.192. Tregtimi nĂ«n nivelin 1.18 do ta frenonte pĂ«rkohĂ«sisht kĂ«tĂ« tendencĂ«, duke u paraprirĂ« nga testimi i suportit 1.177.
Për sa kohë GBP/USD do të tregtohet mbi nivelin 1.359, trendi mbetet rritës, me target 1.373. Një reagim pozitiv në këtë nivel do të avanconte lëvizjen rritëse drejt objektivit të radhës 1.38. Tregtimi nën nivelin 1.358 do të pasohej nga testimi i suportit 1.355.
Për sa kohë USD/JPY do të tregtohet nën nivelin 156.2, trendi mbetet bearish, me target 154.3. Tregtimi mbi nivelin 156.2 do të pasohej nga testimi i rezistencës 157.
Për sa kohë DOW JONES do të tregtohet nën nivelin 49,300, trendi mbetet negativ, me target 48,400. Tregtimi mbi nivelin 49,300 hap rrugën për një avancim të mëtejshëm drejt objektivit 49,900.
Për sa kohë CRUDE OIL do të tregtohet mbi nivelin 61, trendi mbetet pozitiv, me target 63.3. Tregtimi nën nivelin 61 do të pasohej nga testimi i suportit 60.6.
Për sa kohë BTC/USD do të tregtohet nën nivelin 86,750, trendi mbetet bearish, me target 68,200. Tregtimi mbi nivelin 86,750 do ta frenonte përkohësisht këtë tendencë, duke u paraprirë nga testimi i rezistencës 87,400.
Një lama është shtrirë mbi bar, me qafën e mbështetur, duke shijuar një rreze dielli. Një tjetër qëndron mbi një kodër dheu, me veshët të shtrirë. Një e tretë vrapon për të përshëndetur vizitorët me një përqafim të ngrohtë.
Kjo nuk është një fermë ku njerëzit mund të prekin kafshët. Këto kafshë me lesh janë në Belgjikë për punë.
ShkencĂ«tarĂ«t kanĂ« zbuluar potencialin e antitrupave tĂ« tyre pĂ«r tĂ« penguar shumĂ« sĂ«mundje, dhe tani zhvilluesit e ilaçeve po investojnĂ« miliarda dollarĂ« nĂ« njĂ« fushĂ« qĂ« mund tĂ« sjellĂ« njĂ« gjeneratĂ« tĂ« re ilaçesh qĂ« ndryshojnĂ« jetĂ«n. Objektivat pĂ«rfshijnĂ« edhe sĂ«mundje tĂ« vĂ«shtira pĂ«r tâu trajtuar, si kanceri, dhimbjet nervore dhe njĂ« sĂ«mundje kronike e lĂ«kurĂ«s.
Lamat janĂ« pjesĂ« thelbĂ«sore e eksperimentit. NdĂ«rmjet plazhimit nĂ« pluhur dhe kullotjes, ato marrin injeksione pĂ«r tĂ« stimuluar prodhimin e antitrupave tĂ« çmuar. KĂ«to kafshĂ« janĂ« ndĂ«r tĂ« paktat qĂ« prodhojnĂ« proteina tĂ« vogla, tĂ« quajtura nanotrupa, tĂ« cilat shkencĂ«tarĂ«t i vlerĂ«sojnĂ« si tĂ« lehta pĂ«r tâu prodhuar, manipuluar dhe dizajnuar.
âKanĂ« njĂ« natyrĂ« si Lego qĂ« mund tâi lidhĂ«sh nĂ« çdo mĂ«nyrĂ« qĂ« dĂ«shiron, gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« vĂ«rtet unike,â thotĂ« Mark Lappe, drejtori ekzekutiv i kompanisĂ« amerikane bioteknologjike Inhibrx Biosciences Inc. âNĂ«se provon tĂ« bĂ«sh kĂ«tĂ« me antitrupa tĂ« zakonshĂ«m, Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht komplekse.â
Fusha po zhvillohet shpejt, edhe pse ende në mënyrë të heshtur. Një ilaç i Sanofi-t për një çrregullim të rrallë autoimun të gjakut ishte ilaçi i parë i zhvilluar me antitrupa lamash që arriti në treg. AstraZeneca kohët e fundit publikoi rezultatet për një ilaç eksperimental për një çrregullim tjetër autoimun, që mund të bëhet një hit i mundshëm. Gjiganti farmaceutik amerikan Eli Lilly ka bashkëpunuar me kompaninë belge bioteknologjike Confo Therapeutics për të fituar të drejtat mbi një produkt që eksploron një qasje të re për menaxhimin e dhimbjes.
âMendoj se nanotrupat do tĂ« jenĂ« pjesĂ« kryesore e shumĂ« portofoljeve nĂ« tĂ« ardhmen,â thotĂ« Michael Quigley, drejtori shkencor i Sanofi-t. âSanofi nga perspektiva jonĂ« po udhĂ«heq kĂ«tĂ« fushĂ«.â
Inhibrx po punon për një terapi që mund të shkaktojë vdekjen e disa qelizave tumorale pa dëmtuar indet e shëndetshme, një përparim krahasuar me disa trajtime ekzistuese për kancerin. Aksionet e kompanisë u dyfishuan pasi një studim tregoi se pacientët me një lloj të rrallë kanceri të kockës, pa opsione trajtimi, jetuan më gjatë me ilaçin eksperimental pa përparim të sëmundjes. Trajtimi po testohet për disa lloje tumoresh.
Sistemi imunitar i lamave dhe të tjerëve nga familja e kamelidëve mund të futen në hapësira më të ngushta dhe të depërtojnë më mirë në inde sesa antitrupat njerëzorë, sepse janë më të vegjël dhe më të thjeshtë. Disa raportohet se mund të kalojnë edhe pengesën e rrënjës së trurit, duke dhënë shpresë për sëmundjet neurologjike.
Për lamat, kjo nuk është domosdoshmërisht një punë e keqe. Ata marrin një antigen disa herë dhe disa javë më vonë, kur sistemi i tyre imunitar ka reaguar, mblidhet një epruvetë gjaku që përmban antitrupat që shkencëtarët do të përpunojnë në laborator.
Kur të rriten, disa mund të kalojnë në një karrierë të dytë në parandalimin e zjarreve ose si mbrojtës të bagëtive. Disa do të adoptohen, ndërsa të tjerët do të dalin në pension.
âKemi njĂ« plan pensioni pĂ«r lamat,â thotĂ« Cedric Ververken, drejtori ekzekutiv i Confo, nĂ« njĂ« intervistĂ«. âPasi i kemi imunizuar dhe kemi prodhuar antitrupat, duam tĂ« sigurohemi qĂ« lama tĂ« ketĂ« ende njĂ« jetĂ« tĂ« lumtur.â
Një vështrim pas skenave tregon se kafshët në një fermë të madhe në Belgjikë jetojnë lirisht në një terren të madh, pjesërisht të pyllëzuar, të ndarë në disa kazerma me streha.
Lamat jetojnë në tufë me një anëtar dominues. Janë kafshë sociale dhe veshët e tyre tregojnë gjendjen e tyre shpirtërore, ashtu si te kuajt: veshët përpara, kur janë kuriozë; veshët mbrapa, kur janë vigjilentë dhe pak të dyshueshëm. Ndryshe nga kuajt, ata mund të shkelmojnë anash. Një femër temperamentse, Jane, njihet për të shpërthyer ndaj kujdestarit të saj nëse shporta me bar dhe pjatat nuk dorëzohen shpejt.
Vendndodhja e saktë e fermave shpesh mbahet sekrete, megjithatë përdorimi i lamave në kërkimin mjekësor rregullohet ligjërisht.
Kafshët luajnë gjithashtu një rol të madh në promovim. Inhibrx ka një fotografi të tyre në një broshurë mbi linjën klinike të ilaçeve. Prezantimi për investitorë i kompanisë zvicerane MoonLake Immunotherapeutics përfshin kafshë vizatime miqësore. Kompania holandeze Argenx SE, që merret me një lloj tjetër antitrupi lamash, gjithashtu përdor imazhe kartonike në faqen e saj, përfshirë një me beretë për të treguar se disa nga kafshët jetojnë në jug të Francës.
âNjerĂ«zit e duan lamĂ«n,â thotĂ« Tim Van HauĂ«ermeiren, drejtori ekzekutiv i Argenx, nĂ« njĂ« intervistĂ«. âDĂ«shirojnĂ« tĂ« dinĂ« gjithçka pĂ«r lamĂ«n. InvestitorĂ«t individualĂ« duan njĂ« lama tĂ« mbushur pĂ«r nĂ« shtĂ«pi.â
Shumica e aktivitetit me nanotrupa ka rrënjë në ose pranë Belgjikës, sepse Universiteti i Lirë i Brukselit është vendi ku u zbuluan për herë të parë antitrupat. Zbulimet origjinale lidhnin dromedaret, por studiuesit zbuluan shpejt se edhe kamelët, lamët dhe alpakët kanë të njëjtat tipare, po ashtu edhe peshqit shok.
Kampi i Brukselit ende strehon punë mbi nanotrupat, një term i patentuar nga Ablynx. VIB Nanobody VHH Core, që dizenjon këto antitrupa për klientët farmaceutikë dhe bioteknologjikë, operon në disa kazerma në një qoshe të gjelbër të kampusit. Grupi fokusohet kryesisht në trajtime dhe diagnostikime për kancer dhe sëmundje inflamatore, por po studion edhe aplikime të tjera, përfshirë një lloj kontraceptive për Fondacionin Gates.
âKu ka njĂ« objektiv qĂ« njĂ« antitrup mund tâi lidhet, mund tĂ« ketĂ« aplikim nanotrupi,â thotĂ« Steve Schoonooghe, njĂ« nga shkencĂ«tarĂ«t e VIB. âNa jepni njĂ« objektiv nĂ« njĂ« qelizĂ« kanceroze dhe ne mund tĂ« bĂ«jmĂ« njĂ« nanotrup kundĂ«r saj.â NjĂ« qĂ«llim, ashtu si te Inhibrx, Ă«shtĂ« tĂ« sulmojnĂ« tumorĂ«t pa dĂ«mtuar trajtimet e tjera si kimioterapia.
Për tani, bota e nanotrupave ende nuk ka provuar se mund të sjellë një hit të madh. Ilaçi Cablivi i Sanofi-t ishte pionier, por pas rreth shtatë vitesh në treg për një çrregullim të mpiksjes së gjakut, ka arritur vetëm 202 milionë euro shitje në tre tremujorët e parë të vitit të kaluar. Kompania franceze ka ndërprerë kërkimin mbi pesë ilaçe eksperimentale me nanotrupa vitet e fundit, megjithatë po vazhdon me të tjerat. Dy prej tyre po testohet për sëmundje si astma, diabeti dhe sëmundja inflamatore e zorrëve.
Fusha ka përjetuar edhe dështime. Vlera e tregut të MoonLake u rrëzua në shtator pasi një studim mbi trajtimin eksperimental të lëkurës tregoi se nuk ishte më i mirë se ilaçi rival.
âĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« mbajmĂ« mend zhvillimin e ilaçeve dhe maturimin e çdo platforme, qĂ« kĂ«rkon kohĂ«,â thotĂ« Quigley, drejtori shkencor i Sanofi-t.
Një sukses i madh mund të shtyjë gjithçka përpara, dhe ilaçi eksperimental për sëmundje të rralla i AstraZeneca-s, gefurulimab, ka potencialin për këtë. Ilaçi mund të bëhet një hit në 2031 dhe është një nga katër ilaçet me nanotrupa që kompania britanike po zhvillon.
âPĂ«r mua, nanotrupat pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« mjet tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« ri,â thotĂ« Seng Cheng, shef i kĂ«rkimeve dhe zhvillimit tĂ« produkteve te Alexion, biznesi i sĂ«mundjeve tĂ« rralla i AstraZeneca-s. âEnde nuk kemi shfrytĂ«zuar tĂ« gjithĂ« potencialin qĂ« mund tĂ« ofrojnĂ«.â
Nevoja për të punuar me lamat aktualisht mund të bëhet e tepërt me inteligjencën artificiale, por për tani kafshët ende shërbejnë një qëllim.
Lappe i Inhibrx vlerĂ«son se kompania bioteknologjike me bazĂ« nĂ« Kaliforni ka imunizuar mĂ« shumĂ« se njĂ«qind lama nĂ« San Diego County. Si disa tĂ« tjerĂ«t, ata i marrin lamat me qira dhe nuk i zotĂ«rojnĂ«, sepse âne jemi zhvillues ilaçesh, nuk jemi fermerĂ«.â/Bloomberg
Login
