âKurthi iranianâ nĂ« tĂ« cilin Benjamin Netanyahu e ka tĂ«rhequr Donald Trumpin po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« i dukshĂ«m. RrĂ«fimet mĂ« tĂ« besueshme gazetareske kanĂ« konfirmuar se kryeministri izraelit e ka bindur presidentin amerikan pĂ«r njĂ« luftĂ« tĂ« re (pas asaj tĂ« 12 ditĂ«ve nĂ« qershor 2025), mbi bazĂ«n e njĂ« supozimi qĂ« doli i pasaktĂ«: se protesta popullore, e nxitur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme nga agjentĂ«t izraelitĂ«, ishte gati tĂ« shpĂ«rthente sĂ«rish dhe, e shoqĂ«ruar nga njĂ« fushatĂ« bombardimesh, do tĂ« çonte nĂ« rrĂ«zimin e regjimit.
Paradoksi qĂ« po shfaqet para syve tanĂ« Ă«shtĂ« se ndodhi e kundĂ«rta. Protesta popullore nuk ndodhi, regjimi nuk u rrĂ«zua dhe, nĂ«se ka ndryshuar, ka ndryshuar pĂ«r keq, duke u ngurtĂ«suar edhe mĂ« shumĂ« dhe duke zbuluar njĂ« mjet tĂ« fuqishĂ«m presioni qĂ« nuk e kishte pĂ«rdorur kurrĂ« mĂ« parĂ«: bllokimin e NgushticĂ«s sĂ« Hormuzit. UdhĂ«heqja e re Ă«shtĂ« mĂ« e vjetĂ«r se mĂ« parĂ«, duke rikthyer mĂ«nyrat e mbijetesĂ«s tĂ« provuara nga themeluesit e RepublikĂ«s Islamike. Dhe natyrisht Ă«shtĂ« e vendosur tĂ« mos heqĂ« dorĂ« nga arma bĂ«rthamore, e cila do ta bĂ«nte pĂ«rfundimisht tĂ« paprekshme. AsnjĂ« marrĂ«veshje me Shtetet e Bashkuara nuk do ta bĂ«jĂ« tĂ« ndihet e sigurt pas asaj qĂ« ka bĂ«rĂ« Trump. Do tĂ« shĂ«rbejĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« fituar kohĂ« pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar bombĂ«n dhe pĂ«r tâu mbyllur si Koreja e Veriut.
Pse regjimi iranian mbijetoi
Danny Citrinowicz, nga Instituti pĂ«r Studime tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare, Ă«shtĂ« njĂ« nga analistĂ«t mĂ« tĂ« kthjellĂ«t nĂ« shpjegimin se si dhe pse gjĂ«rat kanĂ« shkuar krejt ndryshe nga ajo qĂ« izraelitĂ«t u paraqitĂ«n amerikanĂ«ve nĂ« takimet e shkurtit qĂ« çuan nĂ« bombardimet e fundit tĂ« muajit dhe fillimin e luftĂ«s: âNĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rshpejtojĂ« ndryshiminâ, shkruan ai nĂ« Foreign Affairs, âlufta e ka ngadalĂ«suar atĂ«. Vdekja e Khamenei-t e ka ndĂ«rprerĂ« evolucionin e Iranit dhe i ka dhĂ«nĂ« regjimit mundĂ«sinĂ« tĂ« konsolidohet. Presioni i jashtĂ«m pĂ«r rrĂ«zimin e regjimit iranian ka kontribuar nĂ« ruajtjen e tij.â
Më poshtë janë elementet kryesore që, fatkeqësisht, mbështesin këtë vlerësim.
Gabimet e Trump
Situata para luftës: Regjimi po kalonte një krizë shumë të rëndë. Protestat midis dhjetorit dhe janarit kishin qenë më të mëdhatë që nga revolucioni i vitit 1979. Ekonomia ishte në gjendje të keqe: rial-i kishte humbur gjysmën e vlerës dhe inflacioni afrohej 50%.
Regjimi gjithnjë e më i delegjitimuar: Edhe para asaj vale protestash, pakënaqësia ishte e dukshme, sidomos me pjesëmarrjen shumë të ulët (40%) në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024. Regjimi tentoi të zbusë situatën duke zgjedhur një president më të moderuar, Mahmoud Pezeshkian, dhe duke pezulluar ligje më të ashpra mbi shaminë.
Rruga e vetë-reformimit: Represioni i ashpër e ndali revoltën, por nuk mjaftonte për të shpëtuar regjimin. Problemet strukturore, korrupsioni dhe kriza ekonomike, mbetën. Sipas Citrinowicz, e vetmja rrugë mbijetese ishte një reformim i pjesshëm i brendshëm.
Khamenei nuk ishte më i keqi: Udhëheqësi Suprem i vrarë në bombardimet e 28 shkurtit, ndonëse kontrovers, ishte më pragmatik se grupi që e zëvendësoi. Ai kishte mbështetur marrëveshjen bërthamore me Obamën dhe kishte treguar kujdes në disa raste. Tani, udhëheqja e re është më radikale dhe më e ngurtë.
Nga Venezuela te dĂ«shtimi i ândryshimit tĂ« regjimitâ: Modeli i ndryshimit tĂ« shpejtĂ« tĂ« regjimit si nĂ« VenezuelĂ« nuk funksionoi. Garda Revolucionare ka forcuar kontrollin dhe pushteti Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« kolektiv dhe mĂ« i ashpĂ«r.
ĂfarĂ« mund tĂ« ndodhĂ« tani?
Lufta mund të vazhdojë pafundësisht
Një skenar është përshkallëzimi i vazhdueshëm: SHBA vijon me bombardime, Irani me mbylljen e Hormuzit. Por kjo do të destabilizonte gjithë rajonin dhe ekonominë globale.
Marrëveshje që forcon regjimin
NjĂ« tjetĂ«r skenar Ă«shtĂ« marrĂ«veshja, e cila do tâi jepte frymĂ«marrje ekonomike Iranit dhe do tĂ« ulte pakĂ«naqĂ«sinĂ« popullore, duke e bĂ«rĂ« regjimin mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.
Rikthimi i ambicies bërthamore
Me një udhëheqje më radikale dhe me rezerva të mëdha uraniumi të pasuruar, programi bërthamor iranian mund të përshpejtohet sërish.
Përfundimi i Citrinowicz është paradoksal: një strategji që synonte të parandalonte një Iran bërthamor mund ta ketë bërë atë më të mundshëm. Dhe rezultati mund të jetë një Iran më pak i parashikueshëm, më pak i moderuar dhe potencialisht më i rrezikshëm./Corriere