Nga Enver Robelli
1. Pezullimi i vizave të emigrimit: pse Serbia nuk është në listë, ndërsa Shqipëria dhe Kosova po?
Për shkak se në krahasim me shtetet e tjera të Ballkanit nga Serbia emigrojnë më pak njerëz në SHBA. Arsyeja e dytë: ata që emigrojnë, janë kryesisht njerëz të kualifikuar, për shembull inxhinierë të sektorit të IT-së. Rrjedhimisht, ata janë të kërkuar nga tregu amerikan i punës dhe nuk ekziston rreziku të përfundojnë si shfrytëzues të ndihmave sociale. Së fundi Donald Trump publikoi një listë sipas të cilës një përqindje e lartë e shtetasve që janë shpërngulur në SHBA nuk punojnë dhe janë të varur nga ndihmat sociale amerikane.
NĂ« kĂ«tĂ« listĂ« shtetasit e KosovĂ«s figuronin me 46 pĂ«r qind. ShqipĂ«ria me 41 pĂ«r qind. Mali i Zi me 37 pĂ«r qind. NjohĂ«s tĂ« sistemeve sociale amerikane e kanĂ« shpjeguar tashmĂ« se nuk mund tĂ« thuhet nĂ« mĂ«nyrĂ« paushalle se tĂ« gjithĂ« kĂ«ta njerĂ«z qĂ« emigrojnĂ« nĂ« SHBA janĂ« keqpĂ«rdorues tĂ« ndihmave sociale. BĂ«het fjalĂ« pĂ«r pĂ«rkrahje nga shteti qĂ« vetĂ« ligjet amerikane i parashohin. PĂ«rndryshe â nga tĂ« njĂ«jtat benefite pĂ«rfitojnĂ« 39 pĂ«r qind e familjeve amerikane, pra joemigrante.
Por Trump nuk interesohet pĂ«r kĂ«to detaje. Prioritet i tij Ă«shtĂ«: Amerika dhe shtetasit e saj. E ka thĂ«nĂ«, po e zbaton. Por do tĂ« ishte tepĂ«r e thjeshtĂ« tĂ« thuhej: Trump nuk ka tĂ« drejtĂ« fare. NĂ« shtetin amerikan tĂ« Minnesotas persona me prejardhje somaleze grabitĂ«n nga viti 2020 mbi 1 miliard dollarĂ« â kĂ«tĂ« e bĂ«nĂ« duke mashtruar sistemet sociale. 86 mashtrues â 78 prej tĂ« cilĂ«ve janĂ« me origjinĂ« somaleze â janĂ« akuzuar deri mĂ« tani nĂ« kĂ«tĂ« çështje. 59 prej tyre janĂ« dĂ«nuar me burg. Prokurori i çështjes, Joseph Thompson tha: âGjatĂ« karrierĂ«s sime jam specializuar nĂ« çështjet e mashtrimit, por pĂ«rmasa e asaj qĂ« ka ndodhur kĂ«tu nĂ« Minnesota mĂ« lĂ« pa frymĂ«â.
2. Bordi i Paqes për Gazën dhe ftesat e Trumpit
PikĂ«sĂ«pari mĂ« bĂ«ri pĂ«rshtypje gjuha e Donald Trumpit nĂ« letrĂ«n qĂ« u bĂ« publike nga disa politikanĂ«, tĂ« cilĂ«t u ftuan tĂ« bĂ«hen pjesĂ« e planit tĂ« presidentit amerikan pĂ«r GazĂ«n. ĂshtĂ« njĂ« letĂ«r qĂ« Trump ua ka dĂ«rguar disa krerĂ«ve tĂ« shtetit anekĂ«nd globit, jo vetĂ«m kĂ«tij tĂ« TiranĂ«s. TĂ« kthehemi te gjuha e Trumpit: ĂshtĂ« njĂ« gjuhĂ« e ndĂ«rtuar me superlativĂ« e me ekzagjerime. PĂ«r shembull: thotĂ« se ky Ă«shtĂ« âbordi mĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«sâ, pastaj âbordi mĂ« me ndikim i krijuar ndonjĂ«herĂ«â, mandej âaq i veçantĂ« sa kurrĂ« mĂ« parĂ« nuk ka ekzistuar diçka e ngjashmeâ.
Pse Ă«shtĂ« ShqipĂ«ria nĂ« kĂ«tĂ« bord? Trump dĂ«shiron tĂ« krijojĂ« njĂ« koalicion shtetesh qĂ« do mbĂ«shtesin planin e tij pĂ«r GazĂ«n. Nuk Ă«shtĂ« sekret se kryeministri i ShqipĂ«risĂ«, i cili Ă«shtĂ« nĂ« pushtet tashmĂ« 13 vite, ka arritur tĂ« krijojĂ« njĂ« profil nĂ« arenĂ«n e politikĂ«s botĂ«rore. KĂ«tu njĂ« rol mund tĂ« ketĂ« luajtur edhe njohja e tij â madje afĂ«rsia â me dhĂ«ndrin e Trumpit, Jared Kushner. Nga ky raport do tĂ« thosha mĂ« shumĂ« tregtar se diplomatik natyrisht qĂ« pĂ«rfiton personalisht edhe kryeministri i ShqipĂ«risĂ«. Me vetĂ«m pak ironi mund tĂ« themi: ishulli i Sazanit e bĂ«n tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m kryeministrin e ShqipĂ«risĂ« edhe nĂ« bregdetin e GazĂ«s. Pyetja Ă«shtĂ«: a pĂ«rfiton ShqipĂ«ria? Mbetet pĂ«r tâu parĂ«. SĂ« paku pĂ«r disa orĂ« pushtetarĂ«t nĂ« TiranĂ« mund tĂ« buçkariten dhe kĂ«sisoj tĂ« shpresojnĂ« se njerĂ«zit do tĂ« harrojnĂ« serinĂ« e aferave korruptive qĂ« tejkalojnĂ« çdo imagjinatĂ«.
3. Borde, nënborde dhe prapaskena
Agjencia amerikane e lajmeve Bloomberg njoftoi se presidenti Donald Trump synon tâu kĂ«rkojĂ« shteteve njĂ« miliard dollarĂ« pĂ«r njĂ« vend nĂ« KĂ«shillin e Paqes tĂ« planifikuar prej tij. Kjo u demantua nga ShtĂ«pia e BardhĂ« â ndonĂ«se jo krejtĂ«sisht.
Nga shtete me buxhete modeste si puna e Shqipërisë, SHBA-të me siguri do të kërkojnë përkrahje në mënyra të tjera, jomonetare. Për shembull: mund të kërkohet dërgimi i ushtarëve shqiptarë në Gaza që do të shërbejnë në kuadër të forcës ndërkombëtare të sigurisë ose ndonjë kontribut tjetër më shumë teknik.
Duhet ditur njĂ« gjĂ«. Bordi i Paqes pĂ«r GazĂ«n i ka disa nivele. SĂ« pari: Bordi Ekzekutiv Themelues. Kryetar i kĂ«tij bordi Ă«shtĂ« Donald Trumpi (e ka emĂ«ruar veten), anĂ«tarĂ« janĂ« â dhĂ«ndri i tij Jared Kushner, pastaj ministri i JashtĂ«m amerikan Marco Rubio, dy kĂ«shilltarĂ« tĂ« Trumpit, njĂ« biznesmen miliarder, shefi i BankĂ«s BotĂ«rore â dhe Tony Blair, i cili prej shumĂ« vitesh (sipas disa raporteve nga viti 2013) punon si kĂ«shilltar i kryeministrit tĂ« ShqipĂ«risĂ«, Edi Rama. VĂ«shtirĂ« tĂ« imagjinohet se Blair e bĂ«n kĂ«tĂ« pa honorar. Blair nuk ka ndonjĂ« kriter moral apo etik sa i pĂ«rket klientĂ«ve tĂ« tij. MĂ« 2015 ai u bĂ« kĂ«shilltar edhe i AleksandĂ«r Vuçiqit, atĂ«herĂ« kryeministĂ«r i vendit. Me atĂ« rast firma konsulente e Blairit, âTony Blair Associatesâ (TBA), njoftoi se ai do tĂ« ndihmojĂ« nĂ« ngritjen e njĂ« pike qendrore kontakti, e cila do tĂ« kĂ«shillojĂ« Vuçiçin pĂ«r reformat. 10 vjet mĂ« vonĂ« Serbia nuk Ă«shtĂ« mĂ« e reformuar, por mĂ« autoritare se çâka qenĂ«. Me apo pa kĂ«shilla tĂ« Tony Blairit, kjo Ă«shtĂ« e parĂ«ndĂ«sishme. Nga ky bashkĂ«punim me leverdi kanĂ« dalĂ« Blair dhe Vuçiqi, Serbia jo.
Sa i pĂ«ret planit tĂ« Trumpit pĂ«r GazĂ«n: NĂ«n Bordin Ekzekutiv Themelues ekziston Bordi Ekzekutiv i GazĂ«s. Aty pĂ«rveç disa emrave qĂ« u pĂ«rmendĂ«n mĂ« lart anĂ«tarĂ« janĂ« edhe ministri i JashtĂ«m turk, Hakan Fidan dhe njĂ« ministre nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Bie nĂ« sy se nĂ« Bordin e Paqes tĂ« Trumpit nuk Ă«shtĂ« asnjĂ« palestinez. NjĂ« lloj drejtori â âPĂ«rfaqĂ«sues i LartĂ«â â qĂ« do koordinojĂ« punĂ«t e Bordit tĂ« Paqes nĂ« terren do tĂ« jetĂ« diplomati bullgar Nikollai Mlladenov, i cili ka njĂ« karrierĂ« interesante. Ai rrjedh nga njĂ« familje e privilegjuar e nomenklaturĂ«s komuniste bullgare. Babai i tij ka qenĂ« oficer i lartĂ« i shĂ«rbimit sekret bullgar. Mlladenov nĂ« vitet 90-tĂ«, pas studimeve nĂ« LondĂ«r, ka punuar pĂ«r Fondacionin Soros nĂ« Sofje. Mandej ka bĂ«rĂ« njĂ« karrierĂ« politike nĂ« Bullgari â si deputet i partisĂ« konservatore dhe deputet nĂ« Parlamentin Europian, pastaj ka qenĂ« emisar i OKB-sĂ« pĂ«r Irakun dhe pĂ«r konfliktin izraelito-palestinez.
4. Groenlanda
Grenlanda është pjesë e Danimarkës, e Danimarka anëtare e NATO-s. Rrjedhimisht, Grenlanda është territor i NATO-s. Në rast se ky territor sulmohet nga Kina apo Rusia, SHBA-të janë të obliguara ta mbrojnë. Që nga viti 1951 ekziston një marrëveshje mes SHBA-ve dhe Danimarkës sipas të cilës Washingtoni mund të hap sa të dojë baza ushtarake në Grenlandë. Në dekadat e fundit SHBA-të i kanë mbyllur gati të gjitha bazat në Grenlandë. Ka mbetur vetëm një. Dikur SHBA-të kishin 6000 ushtarë në Grenlandë, tani i kanë 150.
Edhe sa i përket pasurive nëntokësore të Grenlandës: SHBA-të kanë të drejtë të kërkojnë licenca përkatëse dhe i marrin pa problem nga Grenlanda dhe Danimarka.
Por kjo nuk i mjafton Trumpit. Ai dĂ«shiron ta ketĂ« pronĂ« tĂ« veten GrenlandĂ«n. A do tâia dalĂ«? Nuk e dimĂ«. NjĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e sigurt: europianĂ«t janĂ« tĂ« alarmuar. Dhe nĂ« shumĂ« kryeqytete â nga Londra deri nĂ« Berlin â Trump po shihet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« si shantazhues dhe jo si partner. EuropianĂ«t mĂ« lĂ«nĂ« pĂ«rshtypjen e disa peshqve qĂ« pĂ«rpĂ«liten nĂ« breg tĂ« detit. Me dekada tĂ« tĂ«ra i kanĂ« injoruar rreziqet nĂ« fushĂ«n e sigurisĂ« dhe kanĂ« besuar nĂ« utopi si paqja e pĂ«rjetshme. KĂ«tu hyn edhe refuzimi shumĂ«vjeçar i DanimarkĂ«s pĂ«r tâu marrĂ« me sfidat e sigurisĂ« nĂ« GrenlandĂ«.
Problemi nuk është i ri. Thënë thjeshtë: sa më shumë që shkrihet akulli si pasojë e ndryshimeve klimatike, aq më shumë rrugë detare hapen rreth Grenlandës. Kjo domethënë: Nëse hapet rruga e re përmes veriut, udhëtimi i anijeve nga Europa në Azi do të shkurtohej nga 22 ditë në vetëm 10 ditë, duke u bërë shumë më i shpejtë sesa kalimi nga Kanali i Suezit. Brenda një dekade numri i anijeve që kalojnë Oqeanin e Arktikut është rritur për 37 për qind. Nuk është befasi që Kina synon të jetë e pranishme në këtë rajon. Nuk duhet të befasohemi që SHBA-të kundërpërgjigjen. Sa për krahasim Grenlanda është 55 herë më e madhe se Kosova e Shqipëria së bashku. Kaq sa i përket dimensionit gjeografik, gjeostrategjik dhe gjeopolitik.
Trump ka edhe arsye të brendshme për të shkaktuar tollovi në politikën botërore. Popullariteti i tij në SHBA po shënon rënie drastike. U premetoi amerikanëve ulje të kostos së jetesës dhe kjo nuk ndodhi. Sa i përket idesë së Trumpit për marrjen e Grenlandës, mendoj se rezistenca nga politikanët amerikanë të të dy partive nuk do të mungojë. Nëse Trump vërtet synon të nxisë një luftë tregtare me BE-në dhe Britaninë e Madhe për shkak se këto kundërshtojnë planet e tij për Grenlandën, do të përballet me rezistencë edhe nga amerikanët e thjeshtë.
5. Paralelet historike të krizave
Para gati një shekulli bota gjendej përballë një krize të madhe ekonomike, ndërkohë që rriteshin valët e nacionalizimit dhe popullizmit. Atëbotë politikani dhe publicisti italian Antonio Gramsci shkroi se kriza konsiston pikërisht në faktin se e vjetra po vdes dhe e reja nuk mund të lindë; në këtë ndërmjetkohë shfaqet një shumëllojshmëri simptomash morbide.
Ne jemi duke pĂ«rjetuar tani njĂ« kohĂ« tĂ« ngjashme. Por nuk e dimĂ« ende cili do tĂ« jetĂ« rezultati final i simptomave morbide. ĂshtĂ« e qartĂ« se Trump nuk ka ndonjĂ« respekt pĂ«r OKB-nĂ«, dhe NATO-n shpesh e sheh vetĂ«m si instrument pĂ«r tĂ« disiplinuar partnerĂ«t europianĂ«.
6. Kontradiktat e Trumpit
Donald Trump Ă«shtĂ« babai i kontradiktave. KĂ«shtu funksionon metoda e tij politike. NĂ« mĂ«ngjes kĂ«rcĂ«non, nĂ« mbrĂ«mje dĂ«rgon sinjale pajtimi. TĂ« nesĂ«rmen pohon tĂ« kundĂ«rtĂ«n. NjĂ« lojĂ« permanente nervash. Shikoni qasjen e tij ndaj Iranit: njĂ«herĂ« ju tha protestuesve, dilni nĂ« rrugĂ«, merrni institucionet, pastaj iu falĂ«nderua sundimtarĂ«ve nĂ« Teheran sepse paskĂ«shin ndalur ekezekutimet, pastaj u kĂ«rcĂ«nua prapĂ« pasi e ofendoi kreu i diktaturĂ«s sĂ« mullahĂ«ve. NĂ« kĂ«tĂ« lojĂ« nervash ai e ka sosur edhe durimin e konservatorĂ«ve britanikĂ«. Shefja e tyre Kemi Badenoch tha: âPajtohem me (kryeministrin) Keith Starmerâ. Badenoch e pati fjalĂ«n pĂ«r kĂ«rcĂ«nimin e Trumpit me tarifa tĂ« reja doganore nĂ«se europianĂ«t nuk ia pĂ«rhajrojnĂ« GrenlandĂ«n. EuropianĂ«t nuk janĂ« pĂ«r tâu xhelozuar kĂ«to ditĂ«: nĂ«se konfrontohen me Trumpin pĂ«r shkak tĂ« GrenlandĂ«n, rrezikojnĂ« qĂ« shefi i ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ« tĂ« ndalĂ« ndihmat ushtarake pĂ«r UkrainĂ«n. Kjo do tĂ« ishte njĂ« katastrofĂ« pĂ«r EuropĂ«n dhe njĂ« dhuratĂ« pĂ«r Vlladimir Putinin.
7. E ardhmja e Iranit dhe Venezuelës
Me optimizĂ«m mund tĂ« themi se ka filluar fundi i regjimit. Politologu amerikan Jack A. Goldstone pĂ«rmend pesĂ« kushtet specifike tĂ« nevojshme qĂ« njĂ« revolucion tĂ« jetĂ« i suksesshĂ«m: njĂ« krizĂ« fiskale, elita tĂ« pĂ«rçara, njĂ« koalicion opozitar i larmishĂ«m, njĂ« narrativĂ« bindĂ«se e rezistencĂ«s dhe njĂ« mjedis ndĂ«rkombĂ«tar i favorshĂ«m. KĂ«tĂ« dimĂ«r, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« qĂ« nga viti 1979, Irani i plotĂ«son pothuajse tĂ« pesĂ« kĂ«to kushte. Profesori Reinhard Schulze nga Universiteti i Bernit nĂ« ZvicĂ«r dhe njĂ« nga eksperĂ«t mĂ« tĂ« njohur tĂ« botĂ«s arabe dhe Iranit tha tĂ« premten pĂ«r gazetĂ«n âTages Anzeigerâ: âNĂ« njĂ« çast agonia mbaron dhe regjimi shembet, ndoshta deri mĂ« 15 marsâ.
Sa i pĂ«rket VenezuelĂ«s: diktatori Nicolas Maduro u rrĂ«mbye nga forcat amerikane dhe bota e tij u reduktua nĂ« njĂ« qeli burgu nĂ« New York. Por kush ka shpresuar se tani do nisĂ« njĂ« proces demokratik nĂ« VenezuelĂ«, duhet tĂ« pĂ«rballet me faktin se nĂ« Karakas vazhdon tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« pushtet diktatura socialiste, me tĂ« cilĂ«n Trump dĂ«shiron tĂ« vazhdojĂ« bashkĂ«punimin. Liderja e opozitĂ«s Maria Corina Machado ngarendi nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«, i dhuroi Trumpit edhe medaljen e Nobelit pĂ«r Paqe, me tĂ« cilĂ«n u shpĂ«rblye nga Komiteti i Nobelit, por presidenti nuk ndĂ«rroi mendje. Nuk ka njĂ« plan kohor pĂ«r zgjedhje nĂ« VenezuelĂ«, tha zĂ«dhĂ«nĂ«sja e Trumpit. Maria Corina Machado doli duarthatĂ« nga ShtĂ«pia e BardhĂ«, ndĂ«rsa ish-zĂ«vendĂ«sen e Maduros dhe presidenten e pĂ«rkohshme Delcy Rodriguez Trump e quajti ânjĂ« grua fantastikeâ.
PS. JavĂ«n qĂ« vjen Donald Trump do tĂ« marrĂ« pjesĂ« nĂ« Forumin Ekonomik tĂ« Davosit (WEF). Nga mesi i shkurtit mbahet Konferenca e SigurisĂ« nĂ« MĂŒnchen, forumi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r çështje tĂ« sigurisĂ« globale (Trump nuk ka paralajmĂ«ruar pjesĂ«marrjen e tij, por do vijnĂ« politikanĂ« tĂ« tjerĂ« amerikanĂ«). Temat pĂ«r diskutim nuk do tĂ« mungojnĂ«âŠ