TIRANË, 6 janar/ATSH/ Më 6 janar të vitit 1882 lindi Fan Stelian Noli, figurë e shquar e kombit shqiptar.

Noli ishte gjeni i letrave, dramaturg, muzikant, politikan, klerik dhe diplomat. Ai përktheu më shumë se 30 botime dhe tekste të ndryshme, ndër to dhe libra fetare, lutjesh dhe falënderimesh, duke qenë njohës dhe folës i rreth 7 gjuhëve të huaja.

Roli i tij si klerik ortodoks, ka qenë jashtëzakonisht i rëndësishëm jo vetëm për Kishën Ortodokse Shqiptare, por edhe për identitetin kombëtar dhe kulturën shqiptare.

Noli ishte figura kryesore e Lëvizjes së Qershorit 1924. Figura poliedrike e Nolit do të fokusohej në vitet ’30 në një spektër tjetër përpjekjesh krijuese, në atë të muzikologjisë. Në vitin 1935 Noli, i njohur gjerësisht si klerik dhe politikan, iu kthye njërit prej pasioneve të tij të hershme, muzikës. Në moshën 53-vjeçare u regjistrua në Konservatorin e Muzikës të Nju-England, në Boston, ku u diplomua më 1938. Para se të shtypej për botim, monografia “Bethoveni dhe Revolucioni Francez”, u mbrojt prej Nolit si temë diplome.

Përmes këtij studimi, Noli mori gradën shkencore të shkallës së parë në muzikë. Interesi i Fan Nolit për muzikën nisi në kishë. Ai u njoh si themeluesi i Kishës Ortodokse Shqiptare në Boston të SHBA, më 1908 dhe u bë reformatori i mirëfilltë i saj.

Reforma kishtare e Nolit solli të kënduarit shqip në kishë. Të kënduarit në “kishën e Nolit” bëhej me kor të përzier (burra e gra), ashtu siç këndohen në Perëndim meshat, oratoriot, requiem-et e madrigalët, por që ishin himne të Kishës Ortodokse dhe më kryesorja, të përkthyera prej tij dhe kënduara të gjitha në shqip.

/r.e/a.f/

The post Fan Noli, figurë qendrore e kulturës kombëtare appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 6 janar/ATSH/ Në Shën Mitër Korona, në Kalabri – një nga qendrat më të njohura të arbëreshëve të Italisë – është kremtuar sot Epifania, ose siç e quajnë vetë arbëreshët, Ujët e Pagëzuem.

Ceremonia u mbajt në Katedralen e Shën Mitrit në Hora e Arbëreshëvet (Piana degli Albanesi).

Bekimi i ujit u krye nga peshkopi i Eparkisë së Horës së Arbëreshëvet, Raffaele De Angelis. Përpara bekimit të ujit, u krye parakalimi i grave të kësaj qyteze, të veshura me kostume tradicionale arbëreshe dhe që mbanin në duar shporta me portokaj.

Dita e “Ujët të Pagëzuem” që u zhvillua në sheshin “Vittorio Emanuele” përveç parakalimit të grave dhe bekimit të ujit pati edhe ritualin e fluturimit të një pëllumbi të bardhë.

Komuniteti i arbëreshëve të Italisë i përket besimit të krishterë. Ata njohin papën e Romës si kreun e kishës së tyre, por i përkasin ritit bizantin. Në festat më të rëndësishme të këtij komuniteti, liturgjia mbahet në shqip ose greqisht.

1 nga 8

/a.f/r.e/

The post “Ujët e Pagëzuem”, rituali i arbëreshëve të Italisë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 6 janar/ATSH/ Dita e Ujit të Bekuar është kremtuar sot nga besimtarët ortodoksë anembanë vendit, por me kufizime në qytetet ku reshjet e shiut kanë qenë të shumta.

Kryepeshkopi Joan bëri sot bekimin e ujit dhe popullit shpresëtar në Kishën e Apostull Pavlit dhe Shën Astit, në qytetin e Durrësit. Rituali i hedhjes së kryqit u anulua në Durrës por edhe në Gjirokastër për shkak të situatës problematike nga moti i keq.

Dita e Ujit të Bekuar në Korçë, mblodhi besimtarët sipas traditës, me besim e përulësi shpirtërore. Ata kanë marrë ujin e shenjtë, duke ruajtur një zakon shekullor me shpresën për paqe, shëndet dhe mbarësi gjatë vitit. Hedhja e kryqit u bë në shatërvanin e qytetit.

Besimtarët ortodoksë të Fierit u mblodhën në Kishën e Shën Gjergjit për të festuar Ditën e Ujit të Bekuar. Liturgjia e mëngjesit, u drejtua nga Hirësia e Tij Nikolla, mitropoliti i Mitropolisë së Apolonisë.

Ndërkohë, besimtarët në Berat sfiduan kushtet e vështira atmosferike. Tetë djem të rinj u hodhën në lumin Osum. Kryqi u hodh nga Mitropoliti imzot Asti i ndjekur nga qindra qytetarë.

Uji i Bekuar simbolizon pastrimin, ripërtëritjen dhe bekimin për besimtarët dhe mjediset ku ata jetojnë e punojnë. Ky ujë është një nga dhuratat më të bukura të Zotit për t’i dhënë një pjesë të shenjtë jetës së përditshme dhe për të larguar të keqen nga gjërat që na rrethojnë.

1 nga 10

/a.f/

The post Rituali i hedhjes së kryqit në qytete të ndryshme të vendit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 janar/ATSH/ Më 5 janar 1555 prifti katolik shqiptar dom Gjon Buzuku përfundoi së shkruari “Mesharin” e tij, që deri më sot njihet si vepra e parë e llojit dhe njëkohësisht si i pari dokument letrar i botuar në gjuhën shqipe.

Vetë autori, dom Gjon Buzuku, shkruan në parathënien e “Mesharit” se e mbaroi “së shkruami” veprën më 5 janar 1555. Në vitin 1740 Mesharin e zbuloi ne Bibliotekën e Propagandës Fide, afër Romës, ipeshkvi i Shkupit imzot Gjon Nikollë Kazazi nga Gjakova. Në 1909, e rizbuloi arbëreshi Pal Skiroi, në Bibliotekën e Vatikanit në Romë, ku gjendet edhe sot me shënimin Katalogu: R.G. Liturgia III, 194.

At Justin Rrota ishte i pari që solli nga Biblioteka Apostolike e Vatikanit në vitin 1929 tre riprodhime të fotografuara të Mesharit të hershëm.

“Meshari” është një vepër monumentale e gjuhës shqipe dhe e kulturës shqiptare. Puna për të kishte filluar më 20 mars 1554, ndërkohë që në gjuhën shqipe nuk ekzistonte përkthimi i shkrimeve të shenjta biblike. Duke parë nevojën e madhe që kishin besimtarët e krishterë shqiptarë për të dëgjuar e kremtuar Fjalën e Zotit, Liturgjinë e Sakramentet e Shenjta në gjuhën amtare, dom Gjon Buzuku vendosi të hartonte këtë vepër.

/a.f/r.e/

The post “Meshari” i Gjon Buzukut, vepra monumentale e gjuhës shqipe appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 5 janar/ATSH/ Më 5 janar 1991 u recitua për herë të parë në publik, pas 45 vjetësh, “Iliada” shqiptare, “Lahuta e Malcis”.

Në Shkodër, gjatë këndimit të vargjeve të Fishtës, pati një çast pezulli prej aktorit në rolin e rapsodit. Mirëpo, performuesit i erdhi në ndihmë publiku, që fragmente të veprës i kishte mësuar përmendësh varg për varg.

Lahuta e Malcis është e shkruar në gegërisht, gjuha origjinale dhe standarde e kohës. Ajo është poema epike kombëtare shqiptare, botuar në vitin 1937. “Lahuta e Malcis” përbëhet nga 30 këngë dhe mbi 17 000 vargje. Fillimisht u botua nga Shtypshkronja Françeskane në Shkodër dhe ka rreth 700 faqe.

Përgjatë gjysmëshekullit të regjimit komunist, kryevepra e Atë Gjergj Fishtës, u censurua krahas botimeve të autorëve të tjerë nga veriu i vendit, Camaj dhe Harapi. Megjithatë, popullariteti i kësaj vepre në radhët e shqiptarëve, në mënyrë të veçantë mes shkodranëve, ishte i padyshimtë.

Studiues të shumtë, vendas dhe të huaj, e kanë cilësuar Fishtën si figurën më madhore të letrave shqipe në shek. XX. Krahas barazimit me “Iliadën” e autorit helen, në veprën e Fishtës do të gjendeshin afinitete edhe me stilin e Dantes dhe të Gëtes, për nga pleksjet e mitologjisë me realitetin, mendimi filozofik dhe dramaciteti.

/r.e/a.f/

The post Recitimi i parë në publik i “Lahutës së Malcis”, pas rënies së regjimit komunist appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 1 janar /ATSH/ Në shumë vende, viti i ri fillon më 1 janar. Megjithatë, nuk ka qenë gjithmonë kështu. Në fakt, për shekuj me radhë, data të tjera shënonin fillimin e kalendarit, duke përfshirë 25 marsin dhe 25 dhjetorin.

Caktimi i 1 janarit si Dita e Vitit të Ri erdhi falë mbretit romak Numa Pompilius. Gjatë mbretërimit të tij (715–673 para Krishtit) Numa e rishikoi kalendarin republikan romak në mënyrë që janari të zëvendësonte marsin si muajin e parë. Ishte një zgjedhje e përshtatshme, pasi janari u emërua sipas Janusit, perëndisë romake të të gjitha fillimeve; ndërsa muaji mars ishte në nder të perëndisë së luftës, Marsit. Por 1 janari nuk u bë fillimi zyrtar i vitit romak deri në vitin 153 para Krishtit.

Në vitin 46 p.K Jul Cezari prezantoi më shumë ndryshime, megjithëse kalendari Julian, siç u bë i njohur, e mbajti 1 janarin si datën e nisjes së vitit. Me zgjerimin e Perandorisë Romake u përhap gjithashtu edhe përdorimi i kalendarit Julian.

Në vitin 1582, përveç zgjidhjes së problemit me vitet e brishta, kalendari Gregorian rivendosi 1 janarin si fillimin e Vitit të Ri. Ndërsa Italia, Franca dhe Spanja ishin ndër vendet që pranuan menjëherë kalendarin e ri, kombet protestante dhe ortodokse ishin të ngadalta në miratimin e tij. Britania e Madhe dhe kolonitë e saj amerikane nuk filluan të ndiqnin kalendarin Gregorian deri në vitin 1752. Përpara kësaj, ata festonin Ditën e Vitit të Ri më 25 mars.

Me kalimin e kohës, vendet jo të krishtera gjithashtu filluan të përdorin kalendarin Gregorian. Kina (1912) është një shembull i shquar, megjithëse vazhdoi të festonte Vitin e Ri Kinez sipas një kalendari hënor. Në fakt, shumë vende që ndjekin kalendarin Gregorian kanë edhe kalendarë të tjerë tradicionalë ose fetarë. Disa kombe nuk e përvetësuan kurrë kalendarin Gregorian dhe kështu e fillojnë vitin në data të tjera përveç 1 janarit. Etiopia, për shembull, feston Vitin e Ri (i njohur si Enkutatash) në shtator.

/j.p/r.e/

The post Si u bë 1 janari dita e parë e vitit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 31 dhjetor/ATSH/ Çdo vit, më 31 dhjetor, njerëzit në mbarë botën festojnë Natën e Vitit të Ri, nata që ndan ditën e fundit të vitit për të sjellë agimin e vitit të ri kalendarik.

Kjo festë mbarëbotërore është një ditë për t’i thënë “lamtumirë” të vjetrës dhe si një përshëndetje për gjërat e reja që do të vijnë. Vigjilja e Vitit të Ri në kalendarin Gregorian i referohet mbrëmjes, ose zakonisht të gjithë ditës së fundit të vitit, 31 dhjetorit. Në shumë vende, nata e Vitit të Ri festohet me vallëzim, ngrënie, pije dhe hedhje fishekzjarresh.

E njohur edhe si Dita e Shën Silvestrit, vigjilja e Vitit të Ri është një nga festat më emocionuese të vitit. Disa vende, si Filipinet dhe Letonia, e festojnë Natën e Vitit të Ri si një festë publike. Në Japoni, është një festë qeveritare. Në vende të tjera, shumë biznese i lënë punonjësit e tyre të lire në mënyrë që ata të mund të marrin pjesë në festimet e shumta.

Ka shumë arsye pse kultura të ndryshme e konsiderojnë këtë ditë si një nga më të rëndësishmet e vitit. Jo vetëm sepse është një kohë festash dhe festimesh të mëdha në të gjithë botën, por edhe sepse shihet si një pikë kthese e rëndësishme. Përveç se është një kohë për të reflektuar mbi vitin e kaluar, gjithashtu shërben për marrjen e zotimeve të reja.

Shumë njerëz bëjnë premtime të Vitit të Ri. Megjithatë, nga anketimet është vënë re se vetëm 8% e njerëzve i arrijnë ato në të vërtetë. Sociologët thonë se në vend që të bëni premtime që nuk do t’i mbani, është më mirë të vendosni tre ose katër qëllime. Ndarja e qëllimeve në hapa të zbatueshëm dhe rishikimi i progresit tuaj çdo ditë ndihmon në mbajtjen e tyre.

Shumë qytete në të gjithë botën kanë përgatitur tashmë fishekzjarrë, koncerte, numërim mbrapsht dhe argëtime të tjera nga më të ndryshmet. Disa nga qytetet më të famshme për të festuar janë: New York City, Sydney, Bangkok, Dubai, Cape Town, Londër, Paris dhe Las Vegas.

Në Spanjë dhe vende të tjera spanjishtfolëse, është traditë të hash 12 kokrra rrushi gjatë numërimit mbrapsht deri në mesnatë, duke simbolizuar shpresat për vitin e ri. Në të gjithë botën, të hash çdo gjë në formën e një rrethi ose unaze simbolizon përmbushjen e rrethit dhe konsiderohet fat i mirë. /j.p/

The post Vigjilja e Vitit të Ri, traditat e festimet anembanë globit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Sot mbushen 85 vjet prej ndarjes nga jeta të Gjergj Fishtës, një prej figurave themelore të letrave shqipe.

Françeskani erudit, i quajtur ndryshe edhe Homeri shqiptar, i mbylli sytë më 30 dhjetor 1940. Fishta mbetet një prej figurave më brilante të letërsisë, publicistikës, gjuhësisë, meshtarisë, kulturës e diplomacisë.

Me penën e tij të fuqishme, At Gjergj Fishta lartësoi gjuhën shqipe, i dha zë epopesë historike të shqiptarëve, ndërtoi mitin letrar të qëndresës dhe dinjitetit kombëtar si dhe shndërroi fjalën artistike në akt atdhetarie.

“Lahuta e Malcís” shkruar prej tij, mbetet një nga kryeveprat e letërsisë sonë, dëshmi e shpirtit, historisë dhe identitetit shqiptar.

Në këtë 85-vjetor, Biblioteka Kombëtare nderoi At Gjergj Fishtën duke risjellë në kujtesë trashëgiminë e pavdekshme të tij, e cila vazhdon të jetojë dhe të flasë fuqishëm në kulturën, gjuhën dhe vetëdijen tonë kombëtare.

Ndërsa Biblioteka Publike “Gjergj Fishta” e qytetit të Lezhës kujtoi një fragment të fjalimit të Hoxhë Hafiz Ali Kraja, mbajtur në funeralin e At Gjergj Fishtës, ku thuhej: “Me ty, Patër Gjergj, Kombi naltësohet dhe madhënohet para popujve të tjerë, prandaj sot krejt populli shqiptar të përulet, djelmnia intelektuale vajton humbjen Tande e me lot ndër faqe të përcjell me mallënjim e dhimbje në jetën e pasosme”. /j.p/

The post At Gjergj Fishta, figurë themelore e kulturës kombëtare appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 30 dhjetor/ATSH/ Kryesia e Akademisë së Shkencave bëri dorëzimin e “Fjalorit të madh të gjuhës shqipe”.

Ky fjalor shënon kurorëzimin e punës 5-vjeçare (2021-2025) dhe pasqyron mbi 125.000 njësi leksikografik (rreth 105.000 fjalë në zëra të veçantë, rreth 3.500 fjalë “të fshehura” në kuptime si emra, mbiemra a ndajfolje, rreth 12.500 njësi frazeologjike, rreth 5.000 togfjalësha terminologjikë, rreth 1.200 emërtime shkurtesore, rreth 250 terma të huazuar të paasimiluar grafikisht, rreth 1.650 shprehje të huaja të paasimiluara e rreth 250.000 kuptime leksikore me mbi 1.000.000 shembuj ilustrues për këto kuptime etj.).

“Fjalori i madh i gjuhës shqipe” vjen si vepra leksikografike prej kohësh e munguar dhe mjaft e kërkuar.

Në ceremoninë e organizuar nga ASHSH, fjalori u dorëzua si maket i printuar në një kopje dhe u lidh në tri vëllime me nga 3300 faqe A4 secili. Kryesisë iu dorëzua dhe një kopje simbolike në variantin elektronik (CD).

Kryetari i Akademisë, akad. Skënder Gjinushi, vlerësoi punën e bërë nga gjithë grupi realizues i projektit: nga bashkëpunëtorët, nga hartuesit, nga redaktorët, nga kryesia e redaksisë, nga korrektorët, si dhe nga forcat ndihmëse.

Realizimi i projektit dhe puna e bërë u vlerësua dhe nga nënkryetari i Akademisë, akad. Vasil Tole, nga kryetari i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe albanologjike, akademik Gëzim Hoxha dhe nga akademikë të tjerë të pranishëm.

Në fillim të vitit 2026, vepra do të hidhet në sistemin on-line dhe do të jetë e hapur për përmirësime, për njësime, për shtime e rishikime që do të bëhen nga një grup leksikografësh pranë Qendrës së Botimeve Enciklopedike dhe Albanologjike. /j.p/

1 nga 3

The post Dorëzohet “Fjalori i madh i gjuhës shqipe”, në 2026-ën vepra do të jetë online appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 29 dhjetor/ATSH/ Në fshatin Poliçan të Bashkisë Dropull bashkëjetojnë bukuritë natyrore, historia dhe trashëgimia kulturore.
Në këtë fshat, një prej më të bukurve të jugut të Shqipërisë, mes objektesh të tjera gjendet edhe Kisha e Taxharikëve, një monument kulture i cili ruan shekuj trashëgimie kulturore.

Poliçani i komunës së Pogonit ofron mundësinë e një udhëtimi relaksues larg zhurmës së qytetit, me rrugicat e tij të qeta dhe panoramat mahnitëse. Fshati Poliçan është qendra e Pogonit, i cili banohet kryesisht prej minoritetit grek.

Kjo zonë trashëgon pasuri kulturore të larmishme, me polifoninë, sazet, instrumentet e kostumet popullore, të cilat e bëjnë tërheqës për vizitorë vendas e të huaj. /j.p/

1 nga 5

The post Kisha e Taxharikëve, ndër pasuritë kulturore të Pogonit appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 25 dhjetor/ATSH/ Krishtlindja është një nga kremtimet më të rëndësishme për miliona besimtarë në të gjithë botën, të cilët kanë Jezu Krishtin në qendër të besimit të tyre fetar.

Për të krishterët, 25 dhjetori shënon ngjarjen në të cilën Zoti u bë njeri, i lindur si një foshnjë e pafuqishme në një stallë për bagëti. Mishërimi i Zotit është një moment kyç në historinë e shpëtimit dhe kuptohet si fillimi i një akti dashurie hyjnore për njerëzimin që kulmon me vdekjen dhe ringjalljen e Krishtit në Pashkë. Lindja e Krishtit zbulon paradoksin e madhështisë hyjnore të shprehur përmes një foshnjeje të brishtë dhe varfërisë njerëzore.

Historia e Krishtlindjeve është e mbushur me mrekulli dhe kontraste simbolike: një virgjëreshë shtatzënë, barinjtë që lajmërohen nga engjëjt dhe një foshnjë të cilës i dhurojnë pasuri tre mbretër.

Teologjikisht, këto ngjarje e identifikojnë Jezusin si Mesinë e profetizuar dhe të shumëpritur që do të sjellë shpëtimin shpirtëror. Si një përmbushje e tillë e profecisë së Dhiatës së Vjetër, Jezusi quhet edhe Emanuel në Mateu 1:23, që do të thotë “Zoti është me ne”, një emër që shpreh besimin e krishterë se Zoti hyri fizikisht në historinë njerëzore. Keshtu, sezoni i Krishtlindjes është i mbushur me shpresë dhe gëzim për të krishterët që besojnë në një Zot të dashur dhe të pranishëm.

Që nga fillimi i shekullit të 20-të, Krishtlindja u transformua gjithashtu në një festë laike familjare, e respektuar edhe prej jo-të krishterëve e karakterizuar nga një shkëmbim dhuratash. Pjesë e kësaj feste u bë edhe një figurë mitike e quajtur Babagjyshi i Krishtlindjes. Periudha festive nis me Adventin deri në Epifani dhe është një sezon i pasur me tradita të panumërta fetare dhe laike që bashkojnë familjen, besimin dhe kulturën, duke theksuar temat e shpresës, gëzimit, bujarisë dhe vullnetit të mirë. /j.p/

The post Besimtarët e krishterë festojnë Krishtlindjen appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Kjo Krishtlindje ka bërë bashkë, në një frymë vëllazërore, gjithe ipeshkvijtë e Kishës Katolike në Shqipëri, të cilët iu drejtuan popullit shqiptar me një mesazh dashurie dhe shprese.

Mesazhi i kësaj Krishtlindjeje u përcoll nga ipeshkvi i Rrëshenit, imzot Gjergj Meta, arqipeshkvi i Shkodër-Pult, imzot Giovanni Peragine, imzot Arjan Dodaj, arqipeshkvi i Tiranë-Durrës dhe imzot Ottavio Vitale, ipeshkvi i Lezhës.

“Populli që ecte në errësirë pa një dritë të madhe dhe mbi këtë luginë të errët shndriti drita e fuqishme. E ke shumuar gëzimin, e ke rritur harenë”, me këto vargje të profetit Isaia, kapitulli 9, arqipeshkvi Arjan Dodaj, nisi mesazhin e tij drejtuar besimtarëve katolikë në këtë prag Krishtlindjeje.

Për imzot Dodaj, përvoja e Krishtlindjes është përvoja e daljes nga një errësirë.

“Zoti nëpërmjet ofertës së tij, shndrit në jetën tonë dhe përballë këtij grazhdi në Betlehem, ku jemi të gjithë të ftuar të kremtojmë e festojmë, le të sodisim këtë Zot që shndrit në errësirat e ekzistencës tonë”, tha arqipeshkvi Dodaj.

Kreu i Kryedioqezës Mitropolitane Tiranë-Durrës, ftoi besimtarët të bëjnë të mundur që, “edhe Kisha jonë të mbushet me dritën hyjnore të Jezusit, populli ynë të dalë nga fryma e errët e çdo distance, çdo shkurajimi e çdo mungese shprese”.

Në mesazhin e përbashkët të ipeshkvijve kujtohet edhe imzot Simon Kulli, ipeshkvi i Sapës i cili u nda nga jeta së fundmi. Simon Kulli ishte një ndër katër priftërinjtë e parë shqiptarë të shuguruar pas diktaturës komuniste në Shqipëri.

/a.f/

The post Imzot Dodaj: Krishtlindja, përvoja e daljes nga errësira appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Vigjiljen e Krishtlindjes së vitit 1939, u përurua Kisha e Etërve Jezuitë të Tiranës, kushtuar “Zemrës së Shenjtë të Krishtit”.

Kjo kishë katolike e ritit latin, është e vendosur në rrugën e Kavajës, në perëndim të Sheshit Skënderbej. Ndërtimi i saj kishte nisur që në vitin 1938, me arkitektin Giovanni Santi (1901-1983). Santi ishte një arkitekt italian, i mirënjohur për kishat e tij moderniste në Friuli Venezia Giulia dhe për punën e tij në Tiranë, me porosi të Jezuitëve. Karriera e tij përfshinte konkurse për projekte të rëndësishme fetare, të ndikuara nga tendencat moderniste. Me përurimin e “Zemra e Shenjtë e Krishtit”,  ajo u bë një nga tre kishat katolike të Tiranës në epokën parakomuniste.

Me shpalljen e Shqipërisë si vendi i parë në botë ateist, dhe me goditjen ndaj klerit, kisha u transformua, në vitin 1976, në kinoteatrin “Rinia”.  Në strukturën e fasadës u bënë ndërhyrje, për t’iu përshtatur funksionit të ri.

Me rënien e regjimit diktatorial, kishës iu rikthye fasada e mëparshme. Dyert e saj u rihapën për besimtarët në vitin 1991. Në vitin 1997, në këtë kishe u mbajt një meshë përshpirtjeje për humanisten shqiptare, Nënë Terezën.

/a.f/

The post “Zemra e Shenjtë e Krishtit” kremton sot 86-vjetorin e meshës së parë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Në Spitalin Rajonal Memorial të Fierit, vazhdojnë të realizohen me sukses procedura nga më të avancuarat sa i përket sëmundjeve vaskulare të trurit.

Prej më shumë se tre vitesh, në këtë spital, është ngritur një nga shërbimet më moderne për diagnostifikimin dhe trajtimin e sëmundjeve vaskulare të trurit.

Gjatë vitit 2025, janë kryer mbi 250 procedura me rezultate të suksesshme, falë teknologjisë së përparuar dhe aparaturave të imazherisë së gjeneratës së fundit, ku ekipi mjekësor arrin të diagnostikojë në kohë, duke realizuar ndërhyrjen e menjëhershme dhe jetëshpëtuese.

DSA-ja cerebrale i lejon mjekët të shohin me saktësi enët e gjakut të trurit dhe të identifikojnë aneurizmat, stenozat dhe çdo problem tjetër që mund të çojë në komplikacione serioze për jetën e pacientit.

Ndërkohë, prej një viti në këtë spital realizohet procedura e trombektomisë mekanike e cila është trajtimi më efektiv i goditjeve ishemike në tru. Me anë të katetereve arrihet ena e gjakut e bllokuar dhe realizohet heqja e gjakut të mpiksur duke i dhënë pacientit mundësinë e një rikuperimi të plotë. Mjekët shpjegojnë se, kjo është një ndërhyrje që shpëton jetë dhe ul ndjeshëm pasojat e invaliditetit.

1 nga 10

/a.f/

The post “Memoriali”, mbi 250 ndërhyrje të avancuara për sëmundjet vaskulare të trurit gjatë 2025 appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 24 dhjetor/ATSH/ Komuniteti arbëresh në Itali, ashtu siç ka ruajtur gjuhën për më tepër se 500 vjet, ka ruajtur edhe traditat e zakonet, sa i përket festave tradicionale dhe atyre fetare.

Krishtlindja, për këtë komunitet të krishterësh, është një nga festat më të rëndësishme të vitit.

Lucia Martino, një aktiviste e komunitetit arbëresh, shkrimtare dhe promovuese e e kuzhinës arbëreshe në botë, rrëfeu për ATSH-në traditën e pritjes së Krishtlindjes nga ky komunitet.

“Për ne Krishtlindja është një festë shumë e rëndësishme. Fillimisht bëjmë pemën, skenën e lindjes së Krishtit me grazhdin. Me këtë rast komuniteti merr pjesë në lutjet e përsëritura 9-ditore, (le novene) përmes të cilave i kërkohet Zotit të të plotësojë një dëshirë. Krishtlindja është edhe një rast për t’u lidhur më shumë mes arbëreshëve”, thote Lucia.

Këto ditë që i paraprijnë festës, këndohen këngët për Krishtin e sapolindur, në mënyrë rigoroze vetëm në gjuhën arbëreshe. Duke filluar nga data 23 dhjetor, veçanërisht në familjet e mëdha, njerëzit mblidhen për të përgatitur ëmbëlsirat e Krishtlindjes (scalette, crustuli etj). Lucia rrëfen se, kryesisht, ëmbëlsirat e Krishtlindjes përgatiten përmes skuqjes në vaj, ndërsa ato të Pashkës piqen në furrë.

“Natën që i paraprin Krishtlindjes, përgatitet tryeza duke u bazuar tek tradita, sipas të cilës duhen ngrënë 9 asortimente të ndryshme. Në këtë natë, gjithçka duhet të jetë pa mish. Dikur përgatiteshin spagetit me thërrmija buke dhe açuge, një kuzhinë e varfër por plot shije, e cila ndiqet edhe sot e kësaj dite”, shpjegon Lucia Martino e cila është mjeshtre e gastronomisë arbëreshe dhe ka shkruar disa libra në mënyrë që kultura e gatimit arbëresh të mos humbasë.

Një pjatë që nuk mungon në vigjilje të festës, është merluci i tharë (baccala’), gjithashtu rrepka, brokoli dhe peshq të vegjël të fërguar, por jo të kushtueshëm, duke bërë një lidhje me familjen e Nazaretit dhe Krishtin që lindi në varfëri. Gjithashtu vihen në tavolinë edhe ëmbëlsirat të cilat do të shoqërojnë të gjithë periudhën festive.

“Në familjen time, për Krishtlindje nuk kanë munguar kurrë petullat, të cilat i keni edhe ju”, rrëfen Lucia Martino. Më tej, ajo vijon me ëmbëlsirën tipike që hahet në vigjilje dhe quhet giuggiulena (ëmbëlsira të ngjashme me karamelet me fara susami, bajame e mjaltë).

Ndërkohë dreka e Krishtlindjes përgatitet me makarona shtëpie, kec me patate në furrë, fruta dhe ëmbëlsirat që ishin përgatitur më herët. Ndërsa panettone ka hyrë më vonë në traditën e tryezës arbëreshe.

E pyetur mbi besimin fetar, Lucia tregon se, arbëreshët janë katolikë, në kuptimin që varen nga papa. “Por ne ndjekim ritin bizantin dhe Eparkia jonë e Ungrës (Eparchia di Lungro) është njohur që në vitin 1919. Ne kremtojmë me liturgjinë tonë në gjuhën arbëreshe ose greqisht”, thotë Lucia Martino.

Në fakt, më shumë se 1 shekull më parë, Vatikani i kushtoi vëmendje më të madhe situatës së besimtarëve të ritit bizantin për shkak të kërkesave të tyre të vazhdueshme për emërimin e një peshkopi në Kalabri dhe një tjetër në Siçili, me kompetenca të plota territoriale.

1 nga 4

/a.f/

The post Krishtlindja tek arbëreshët, nga festa tek gatimet dhe liturgjia në dy gjuhë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 23 dhjetor/ATSH/ Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit vlerësoi Rita Petron me çmimin “Poeti Laureat 2025-2027”.

Petros iu dorëzua çmimi nga poeti e shkrimtari Primo Shllaku. Vlerësimi shkon përtej suksesit personal dhe shënon një moment të rëndësishëm për letërsinë shqipe bashkëkohore.

“Mendoj që kjo lloj poezie të shkojë sidomos tek të rinjtë, sepse duke qenë brenda programeve shkollore, unë e di që aty janë të kufizuara dhe në përgjithësi bëhet poezia e traditës. Kështu që kurset e hapura dhe punëtoritë me studentë dhe ata që duan të shkruajnë, por edhe kurset e hapura e leximet e hapura dhe për ata që duan të krijojnë bashkëbisedim, sepse në fund të fundit, poezia na zhvesh nga komplekset”, u shpreh poetja Rita Petro.

Misioni i çmimit “Poeti Laureat” është të nderojë autorë që, përmes fjalës poetike të pasurojnë gjuhën artistike dhe mbajnë gjallë dialogun mes letërsisë dhe shoqërisë. Ky çmim i jep poezisë një hapësirë më të madhe në vëmendjen publike dhe rikujton se fjala poetike mbetet një mjet i fuqishëm reflektimi dhe ndërgjegjësimi. /j.p/

The post Rita Petro fiton çmimin “Poeti Laureat 2025-2027” appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 23 dhjetor/ATSH/ Animacioni shqiptar i ka fillesat e tij 50 vjet më parë.

Në një aktivitet përkujtimor në nderim të animacionit dhe atyre që kontribuan në realizimin e këtij arti, Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit ndihmoi me dokumente arkivore dhe pamje filmike.

Kreu i AQSHF, Eljan Tanini, e konsideroi këtë jubile të artit tonë pamor, jo vetëm si një përvjetor festiv, por një rikthim në rrënjët e krijimtarisë sonë filmike aty ku lindi vizioni, ironia, karakteri dhe poezia që solli animacionin shqiptar ndër dekada.

Në fondin e AQSHF-së, ruhet një pasuri me vlera e cila bën të mundur që kjo histori të kujtohet me autenticitet duke i dhënë frymë figurave që e ndërtuan me pasion dhe vizion këtë traditë.

Në aktivitet u vlerësuan dhe u shpreh mirënjohja për të gjithë krijuesit, animatorët, studiuesit dhe dashamirësit që vijojnë ta mbajnë të gjallë trashëgiminë e animacionit shqiptar.

1 nga 11

/a.f/

The post 50-vjetori i animacionit shqiptar appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 22 dhjetor/ATSH/ 18 vjet më parë, u nda nga jeta regjisorja aq e dashur për publikun, Xhanfise Keko.

E njohur si regjisorja që ngriti në një nivel të lartë filmin për fëmijë, Xhanfise Keko u nderua dhe vlerësua jo vetëm nga spektatori. Ajo mban titullin “Nderi i Kombit” dhe mbetet një emër i paharruar i kinematografisë shqiptare dhe një zë i rrallë me ndjeshmëri artistike.

Xhanfise Çipi Keko lindi më 27 janar të 1928, në Gjirokastër. I kreu studimet në Moskë për montazh kinomatografik. Një suport në karrierën e saj ishte edhe bashkëshorti, regjisori dokumentarist Endri Keko.

Pionierja e filmit shqiptar për fëmijë e nisi rrugëtimin e saj artistik që në vitin 1952, si montazhiere dhe dokumentariste. Në karrierën e saj, realizoi 12 filma artistike të metrazhit të gjatë të cilët u vlerësuan edhe jashtë vendit. Filmat e saj nuk ishin thjesht histori në ekran, por edhe mësime njerëzore dhe kujtime që vijojnë të jetojnë me publikun.

Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit, në këtë përvjetor të humbjes së saj, u shpreh se, Xhanfisja i dha fëmijërisë sonë fytyrë, zë dhe ëndërr, duke e parë botën me sy të pastër e zemër të madhe.

/a.f/

The post Xhanfise Keko, regjisorja që bëri histori me filmat për fëmijë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 22 dhjetor/ATSH- Edlira Ruzi/ Katër herë zbriti Meri Popins nga oxhaku i familjes Benks, në 4 shfaqjet e vëna në skenën e Teatrit të Kukullave në Tiranë.

Premiera absolute e muzikalit aq të dashur botërisht, u duartrokit gjatë edhe nga fëmijët e kryeqytetit dhe prindërit që i shoqëronin. Çadra fluturuese, çanta magjike, zëri i ëmbël i Venera Lumanit si edhe loja e natyrshme e dy fëmijëve protagonistë, sollën në sallë një frymë përralle duke i përhumbur në ëndërrime.

Ashtu si në Broadway, Meri zbriti plot sharm e magji edhe në Teatrin e Kukullave duke sjell gëzim, por edhe rregull e këshilla. Misheli Kadeli e Luana Thomai, dy fëmijët nga Qendra Kombëtare e Kulturës për Fëmijë, që interpretuan Majkëll Benks dhe Xhejn Benks, u argëtuan me dadon e tyre speciale, por edhe mësuan një nga një fjalët magjike.

Siç ndryshoi dhoma e tyre, që u bë e rregullt dhe e bukur kur misioni i Merit mbaroi, edhe jeta e fëmijëve mori një udhë tjetër.  Bashkë me Majkëllin dhe Xhejnin, edhe spektatorët e vegjël mësuan se është e rëndësishme të thuash “të lutem” apo “faleminderit”.

E veçanta e shfaqjes ishte bashkëpunimi mes Teatrit të Kukullave dhe QKKF. Përveç Mishelit e Luanës, në shfaqje morën pjesë edhe 10 balerinë të vegjël të cilët shoqërojnë Merin në disa prej 8 pjesëve të kënduara të shfaqjes. Prania e aktorëve të vegjël, bëri që edhe bashkëmoshatarët e tyre spektatorë të përfshiheshin më shumë në historinë e Merit.

“Meri Popins” ishte muzikali i shumëpritur në mbyllje të këtij viti, me regji të Endri Çelës. Interesi i publikut ishte i madh dhe kjo u vu re edhe nga radha e gjatë në biletarinë e Teatrit të Kukullave.

Meri do të shfaqet sërish fundjavën e ardhshme në teatër, në datat 27 dhe 28 dhjetor.

1 nga 13

/a.f/

The post “Meri Popins”, muzikali i shumëpritur përfshin fëmijët në një botë me ëndrra appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

TIRANË, 21 dhjetor/ATSH/ Festivali i 64-t i Këngës në RTSH, uli sot siparin e tij, duke shpallur si fitues të këtij edicioni, Alis me këngën “Nan”.

Në vend të dytë dhe të tretë u renditen respektivisht: Inis Neziri dhe Sheila.

Alis, me këtë fitore, bëhet automatikisht përfaqësues i Shqipërisë në edicionin e ardhshëm të Eurosong-ut, që do të mbahet në Vjenë të Austrisë. “Nan” mori 152 pikë, 68 prej të cilave nga juria, dhe të tjerat nga votimi i publikut përmes sms-ve.

Në natën e katërt e njëkohësisht të fundit të festivalit konkurruan 23 këngëtarë. Por përveç tyre, performuan edhe të ftuarit specialë. Një prej tyre, ishte këngëtarja e dashur për publikun shqiptar, Bleona Qerreti, e cila u ngjit në skenë me hitin e saj të paharruar “Lërmëni”. Organizatorët kishin përgatitur disa surpriza për publikun në sallë dhe atë pas ekranit të televizorit. Një moment emocionues i këtij festivali ishte dueti mes dy të mëdhenjve të muzikës pop shqiptare, Elsa Lila dhe Aleksandër Gjoka. Pas performancës muzikore ata falenderuan publikun për mbështjeten e vazhdueshme. “Është falë jush që ne artistët ekzitojmë”, tha Elsa Lila, pas interpretimit të këngës “Vibracione”.

Të ftuarit e tjerë ishin këngëtarët e grupit “Shkodra elektronike” të cilët prezantuan krijimin e ri, “Fosforon”.

Ndërkohë një tjetër pikë kulminante e Festivalit të 64-t të Këngës në RTSH, ishte prania e të ftuarit special Tommy Cash, këngëtari estonez, me këngën hit-botëror, “Espresso macchiato”, i cili elektrizoi skenën e Pallatit të Kongreseve. Tommy Cash në përfundim të këngëve që interpretoi i premtoi publikut se do të kthehet për të ndenjur më gjatë dhe për të dhënë një koncert të vërtetë.

/r.e/

The post Alis kurorëzohet fitues i Fest 64, do të përfaqësojë Shqipërinë në Vjenë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.