“Të duash do të thotë të bësh gjëra të vogla me dashuri të madhe.”
“Mos i prisni kryetarët. Bëjini gjërat vetë, njëri për tjetrin.”
“Fjalët e mira mund të jenë të shkurtra dhe të lehta për t’u thënë, por jehona e tyre është vërtetë pa fund.”
“Vuajtja është dhuratë e madhe e Zotit.”
“Duhet të flasim më pak. Një vend për t’u lutur nuk është vend për thashetheme.”
“Unë nuk lutem për sukses. Kërkoj plotësinë e fesë.”
“Nëse i gjykoni njerëzit, nuk keni kohë t’i doni ata.”
“Folu butësisht njerëzve! Tregoje mirësinë në fytyrë, në sy, në buzëqeshjen tënde, në ngrohtësinë e buzëqeshjes tënde, gjithnjë të kesh buzëqeshje gazmore! Jep jo vetëm kujdesin, por edhe zemrën!”
“Ne s’mund të bëjmë dot gjëra të mëdha, vetëm gjëra të vogla me dashuri të madhe.”
“Nuk ka rëndësi sa shumë jemi të angazhuar të bëjmë, por sa shumë dashuri vendosim në të.”
“Po prisja të isha e lirë, por Zoti ka planet e Tij.”
“Çfarë mund të bësh për të promovuar paqen në botë? Shko në shtëpi dhe duaje familjen.”
“Ne nuk kemi nevojë për armë dhe bomba që të sjellim paqe në botë. Kemi nevojë për dashuri dhe dhembshuri.”
“Disa njerëz vijnë në jetë si bekim. Disa të tjerë vijnë si mësim.”
“Nëse jeni të dekurajuar, kjo është një shenjë e krenarisë, sepse kjo tregon se keni besim në fuqitë tuaja.”
“Gjithmonë kur takohemi me njëri-tjetrin le të buzëqeshim, buzëqeshja është fillimi i çdo dashurie.”
“Jo të gjithë ne mund të bëjmë gjëra të mëdha. Por ne të gjithë mund të bëjmë gjëra të vogla me dashuri të madhe.”
“Në qoftë se ne të vërtetë duam të na duan, duhet të mësojmë se si të falim.”
“Dashuria fillon duke u kujdesur për më të afërmit.”
“Varfëria më e tmerrshme është vetmia dhe ndjenja e të qenit pa dashuri.”/KultPlus.com
Grue a hyjneshë, e mbështjellun n’errsi të natës, zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia dhe u shtrue një fllad, një e kandshme ndjesi, një heshtje parathanse zemrën don të ma përpijë, vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës -jo -jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës Grue a hyjneshë m’erdhi nga gjin’ i errsinës… Që! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës. Buzët e njoma të saj, Syt e zez e të mdhaj me hamnoni vijash të bindshme premtojnë një dashni të hijshme (ashtu dhe akordi i heshtjes frytin e ambël të marrveshtjes). Dhe njëmend! At natë vallzuen ndjesit ejona më një valle dëfryese, pa marrun frymë…/KultPlus.com
Lionel Messi ka njoftuar tërheqjen e menjëhershme nga kombëtarja e Argjentinës, duke i dhënë fund një karriere 21-vjeçare me ekipin përfaqësues.
39-vjeçari luajti ndeshjen e fundit me Argjentinën në finalen e Kupës së Botës muajin e kaluar, ku kombëtarja e tij u mund 1-0 nga Spanja.
Në një mesazh në Instagram, Messi tha se vendimi për t’u larguar nga kombëtarja ishte i dhimbshëm, dhe se kishte ardhur koha për t’u tërhequr.
“Kam dhënë gjithçka që kisha dhe nuk kam më çfarë të jap. Ka gjithashtu shumë lojtarë të rinj të talentuar që meritojnë të jenë këtu”, u shpreh ai.
Messi debutoi me kombëtaren e Argjentinës në moshën 18-vjeçare dhe gjatë karrierës së tij zhvilloi 207 ndeshje, duke shënuar 125 gola.
Momenti më i madh i karrierës së tij me kombëtaren ishte në vitin 2022, kur udhëhoqi Argjentinën drejt fitores së Kupës së Botës në Katar.
Ai fitoi gjithashtu “Kupën e Amerikës” në vitet 2021 dhe 2024.
Në mesazhin e lamtumirës, Messi falënderoi tifozët, familjen, shokët e ekipit dhe trajnerët, duke thënë se tani do ta mbështesë Argjentinën si tifoz.
“Do të më mungojë shumë të dëgjoj tifozët nga fusha. Tani do të jem njëri prej jush, duke bërë tifo dhe mbështetur ekipin nga jashtë”, tha Messi./KultPlus.com
Kopshtet e Pallatit të Versajës në Francë u shndërruan në shkollën e magjisë “Hogwarts”, në kuadër të ngjarjes globale për fansat “Back to Hogwarts”. Aktiviteti u organizua nga Warner Bros. Discovery France për të festuar 25-vjetorin e premierës së filmit të parë të sagës, Harry Potter and the Sorcerer’s Stone.
Ngjarja u zhvillua në kopshtet historike të Versajës, ku zona e famshme e Orangerie u dekorua me ngjyrat dhe simbolet e katër shtëpive të Hogwarts-it.
Nga mëngjesi deri në mbrëmje, fansat patën mundësinë të ndiqnin “leksione magjie”, të shihnin instalacione tematike dhe të merrnin pjesë në lojëra interaktive pa pagesë.
Mbrëmja kulmoi me një version special të shfaqjes ujore “Les Grandes Eaux Nocturnes”. Kopshtet u ndriçuan nën ritmet e muzikës ikonike të filmave, të shoqëruara nga një balet me drone dhe fishekzjarrë./KultPlus.com
NASA ka lëshuar në hapësirë teleskopin e ri “Nancy Grace Roman”, i projektuar për të studiuar planetet e largëta, yjet që shpërthejnë dhe vrimat e zeza, si dhe për të vëzhguar universin në një shkallë të paprecedentë.
Teleskopi, i cili mban emrin e një prej grave të para që ka mbajtur një post drejtues në NASA, u lëshua sot nga Kepi Kanaveral në Florida, në bordin e raketës “Falcon Heavy” të kompanisë “SpaceX” të Elon Musk.
Pritet që teleskopi të arrijë destinacionin e tij, rreth 1,6 milionë kilometra larg Tokës, brenda afro një muaji, ndërsa imazhet e para pritet të dërgohen në fillim të vitit 2027.
Misioni ka një buxhet total prej mbi 4 miliardë dollarësh.
Astronomët do ta përdorin teleskopin për të studiuar, mes të tjerash, ekzoplanetët (planete jashtë sistemit tonë diellor), yjet në shpërthim dhe vrimat e zeza.
Teleskopi “Roman” funksionon në mënyrë të ngjashme me Teleskopin Hapësinor “Hubble”, i lëshuar në vitin 1990, por është projektuar për të vëzhguar zona shumë më të mëdha të qiellit dhe me një shpejtësi shumë më të lartë.
Sipas shkencëtarëve të NASA-s, vëzhgimet që “Roman” mund t’i realizojë brenda një muaji, “Hubble” do t’i kryente për rreth një shekull.
Gjatë më shumë se 35 viteve në hapësirë, “Hubble” ka mbledhur rreth 400 terabajt të dhëna, ndërsa pritet që “Roman” të prodhojë mbi 500 terabajt të dhëna çdo vit.
Ndërkohë, Teleskopi Hapësinor “James Webb”, i lëshuar në fund të vitit 2021 për të plotësuar punën e “Hubble”, vëzhgon universin në gjatësi vale të ndryshme nga “Hubble” dhe “Roman”./KultPlus.com
ChatGPT do t’u nënshtrohet rregullave më të ashpra të Bashkimit Europian, pasi Komisioni Europian e përfshiu në listën e shërbimeve digjitale me ndikim shumë të madh.
Ky është rasti i parë që një chatbot me inteligjencë artificiale vendoset nën këtë nivel mbikëqyrjeje. Në të njëjtën listë u shtuan edhe forumi Reddit dhe platforma e lojërave Roblox. Vendimi zbatohet për platformat që kanë më shumë se 45 milionë përdorues aktivë në muaj brenda 27 vendeve të Bashkimit Europian.
Të tria kompanitë kanë katër muaj kohë për të përmbushur detyrimet shtesë që burojnë nga Akti i Shërbimeve Digjitale. Ato duhet të vlerësojnë dhe të kufizojnë rreziqet sistemike të krijuara nga shërbimet dhe algoritmet e tyre. Kontrolli do të përfshijë përhapjen e përmbajtjeve të paligjshme, ndikimin negativ te të miturit, mirëqenien fizike dhe mendore të përdoruesve, të drejtat themelore, proceset zgjedhore dhe sigurinë publike. Për ta përfshirë nën këtë legjislacion, Komisioni Europian e ka klasifikuar ChatGPT-në si motor kërkimi. Ekspertët vlerësojnë se ky vendim krijon një precedent dhe mund të ndikojë në mënyrën se si do të mbikëqyren në të ardhmen të gjitha sistemet e mëdha të inteligjencës artificiale gjeneruese./KultPlus.com
Më je betuar, deri në varr, Me magjinë tënde më ke folur Se do më duash tërë zjarr, Po prapë mbetem i pangopur. Gojën, te fytyra ime e ver, Fryma jonë s’ka të sosur Shpirtin tënd, do ta pi krejt Të vdekshmit janë të pangopur./KultPlus.com
Shqipëria vijon të tërheqë vëmendjen e medieve dhe ekspertëve ndërkombëtarë të turizmit, jo vetëm për bukuritë e saj natyrore dhe potencialin në rritje si destinacion turistik, por edhe për çmimet konkurruese që ofron, shkruan Rebecca Ann Hughes në edicionin argjentinas të revistës prestigjioze “Forbes”.
Në një studim të agjencisë britanike të udhëtimeve “Thomas Cook”, Tirana është vlerësuar si qyteti më i përballueshëm në Evropë për t’u vizituar gjatë muajit shtator, duke kryesuar një renditje që përfshin disa nga destinacionet më të njohura të kontinentit.
Studimi krahasoi 13 destinacione me buxhete nën 100 euro për person.
Tiranë, Shqipëri
Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë, u rendit si qyteti evropian më i përballueshëm për t’u vizituar në shtator, me një shpenzim mesatar prej 68 dollarësh në ditë për person.
Buxheti përfshin akomodimin, ushqimet dhe pijet, transportin lokal dhe hyrjet në atraksionet kryesore.
Përmes të dhënave u analizuan kostot e ndryshme dhe identifikuan 13 qytete ku është e mundur të kalohet një ditë e plotë me 100 euro (116 dollarë amerikanë) ose më pak.
Llogaritja përfshin akomodimin në një hotel me tre yje.
Udhëtimet jashtë sezonit turistik kanë fituar terren mes turistëve që kërkojnë temperatura më të freskëta dhe destinacione më pak të mbipopulluara.
Rritja e kërkesës e ka bërë më të shtrenjtë udhëtimin, megjithatë në Evropë ende ekzistojnë alternativa ekonomike.
Pse Tirana kryeson renditjen?
Kryeqyteti shqiptar dallohet për arkitekturën e tij, kulturën e gjallë të kafeneve dhe aksesin në plazhe, parqe kombëtare dhe liqene.
Shqipëria është shndërruar në një nga destinacionet turistike me rritjen më të shpejtë në Evropë.
Megjithatë, numri i vizitorëve është ende më i vogël se në Itali apo Spanjë.
Numri më i ulët i turistëve mundëson që atraksionet kryesore të vizitohen me më shumë qetësi dhe të ruhet një buxhet i moderuar.
Në fillim të shtatorit, Tirana ofron 116 struktura akomoduese me tre yje, me një çmim mesatar prej 37 dollarësh për person dhe për natë.
Edhe të ngrënit jashtë është më ekonomik.
Një darkë në një restorant të përballueshëm kushton mesatarisht 9,86 dollarë, ndërsa një kafe rreth 2,30 dollarë dhe një birrë lokale 1,74 dollarë.
Çmimi mesatar i hyrjes në atraksionet kryesore është vetëm 5,22 dollarë.
Mes vendeve që mund të vizitohen është Blloku, një lagje që dikur ishte e rezervuar ekskluzivisht për elitën e Partisë Komuniste dhe që sot dominohet nga kafene në ambiente të hapura, bare dhe butikë të pavarur.
• Pesë qytetet që kryesojnë renditjen e destinacioneve më të përballueshme në Evropë për muajin shtator janë:
Mira Murati mes 100 figurave që po udhëheqin revolucionin e Inteligjencës Artificiale.
Revista prestigjioze TIME i ka kushtuar një artikull inxhinieres me origjinë shqiptare, Mira Murati, duke e përfshirë në listën e 100 personave që po udhëheqin revolucionin e Inteligjencës Artificiale në mbarë botën.
Murati është gjithashtu pjesë e kopertinës globale të TIME100 AI, ku shfaqet krahas emrave të njohur të industrisë së teknologjisë, si Sam Altman, Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Ellison dhe Ilya Sutskever.
Përzgjedhja e saj vjen pas një karriere të rëndësishme në industrinë e teknologjisë dhe rolit që ka pasur si drejtuese e teknologjisë në OpenAI, kompania pas ChatGPT.
Për këtë vit, TIME e ka ndarë listën në katër kategori kryesore: Liderë, Inovatorë, Formësues dhe Mendimtarë. Lista përfshin jo vetëm drejtues dhe studiues të teknologjisë, por edhe politikëbërës, sipërmarrës, artistë dhe figura të tjera kreative që po ndikojnë në zhvillimin e Inteligjencës Artificiale.
Sipas kryeredaktorit të TIME, Sam Jacobs, edicioni i këtij viti pasqyron një industri me zhvillim të shpejtë dhe ndikim të madh në shoqëri, ekonomi dhe politikë. Në listë është e dukshme edhe prania e figurave të rëndësishme të teknologjisë nga Kina, në një kohë kur gara mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës për zhvillimin dhe dominimin e teknologjive të Inteligjencës Artificiale është intensifikuar.
Përfshirja e Mira Muratit në listën TIME100 AI përbën një tjetër vlerësim të rëndësishëm për karrierën e saj ndërkombëtare dhe kontributin në zhvillimin e teknologjisë së Inteligjencës Artificiale./KultPlus.com
Një studim ndërkombëtar me të dhëna nga 40 stacione evropiane ka zbuluar një rritje të rrezatimit ultraviolet (UV) gjatë dekadës 2013–2022, sipas medias italiane “La Repubblica”.
Në disa zona të Italisë, rritja arrin rreth 10%, ndërsa në Evropën qendrore tendencat janë më të theksuara.
Shkencëtarët e lidhin këtë ndryshim, kryesisht me pakësimin e vranësirave.
Në një verë të karakterizuar nga temperatura të larta, një faktor që dikur përdorej kryesisht për t’u mbrojtur nga shiu, po shërben gjithnjë e më shumë si mburojë ndaj diellit.
Bëhet fjalë për çadrat dhe pajisjet mbrojtëse kundër rrezatimit ultraviolet, përdorimi i të cilave po bëhet më i zakonshëm në vende të ndryshme.
Kjo prirje lidhet edhe me një problem, që studiuesit e konsiderojnë gjithnjë e më të rëndësishëm: sasia e rrezatimit ultraviolet që arrin në sipërfaqen e Tokës, është rritur në pjesë të mëdha të Evropës.
Një studim i ri ndërkombëtar ka analizuar për herë të parë në një shkallë të gjerë, të dhënat nga 40 stacione evropiane dhe ka konstatuar një rritje të konsiderueshme të rrezatimit UV në pjesën më të madhe të kontinentit.
Më shumë rrezatim UV në Evropë
Studimi, i publikuar në revistën shkencore “Photochemical & Photobiological Sciences”, pjesë e “Springer Nature”, përfshiu më shumë se 50 studiues dhe u bazua në matjet e kryera në 40 pika të ndryshme në Evropë gjatë viteve 2013–2022.
Studiuesit krahasuan matjet e rrezatimit UV në tokë me të dhëna satelitore, për rrezatimin diellor dhe kohëzgjatjen e ndriçimit diellor.
Rezultatet tregojnë se në 26 nga 40 stacionet pati një rritje statistikisht të rëndësishme të mesatares vjetore të rrezatimit UV.
Në këto pika, rritja mesatare ishte 1,2% në vit, ndërsa gjatë gjithë dekadës rritja mesatare e vlerësuar ishte rreth 11,2%.
Në disa pika, ndryshimi ishte edhe më i madh, duke arritur deri në rreth 26% gjatë periudhës 2013–2022.
Rritja nuk është e njëjtë në të gjithë kontinentin.
Sipas studiuesve, tendencat më të mëdha janë vërejtur në Evropën qendrore, ndërsa në jug dhe në veri ato janë përgjithësisht më të ulëta.
Në gadishullin Iberik, për shembull, pjesa qendrore dhe jugore nuk shfaq të njëjtin model rritjeje, si pjesët e tjera të Evropës.
Edhe Italia shënon rritje
Italia është ndër vendet ku janë evidentuar ndryshime të rëndësishme.
Në kuadër të studimit janë përdorur të dhëna nga katër stacione italiane: Aosta, Sesto Fiorentino, Roma dhe Lampedusa.
Sipas Henri Diémoz, nga ARPA Valle d’Aosta, i cili është një prej autorëve të studimit, në Aosta është evidentuar një rritje prej rreth 7% gjatë 10 viteve, ndërsa në Romë dhe Sesto Fiorentino rritja është afër 10%.
Në Lampedusa, në jug të Italisë, nuk është regjistruar një rritje e konsiderueshme.
Këto të dhëna përputhen me përfundimin e përgjithshëm të studimit se, Evropa qendrore është ndër zonat më të ekspozuara ndaj rritjes së rrezatimit UV.
Çfarë po e shkakton rritjen?
Studiuesit theksojnë se ndryshimi nuk shpjegohet thjesht me ndryshimin e shtresës së ozonit.
Faktori kryesor duket të jetë pakësimi i vranësirave, i cili lejon që një sasi më e madhe e rrezatimit diellor, të arrijë në sipërfaqen e Tokës.
Studimi konstaton gjithashtu rritje të rrezatimit të përgjithshëm diellor dhe të kohëzgjatjes së ndriçimit diellor, të dhëna që përputhen me rezultatet e matjeve të rrezatimit UV.
Ndikimi i aerosoleve rezulton përgjithësisht më i vogël dhe pjesërisht i maskuar nga efekti i vranësirave.
Studiuesi i ENEA-s Alcide Giorgio Di Sarra, një tjetër autor i studimit, e lidh rritjen kryesisht me uljen e mbulimit me re.
Pse është shqetësuese për shëndetin?
Rrezatimi ultraviolet është një faktor i njohur rreziku për dëmtimet e lëkurës.
Ekspozimi i tepërt mund të shkaktojë djegie nga dielli dhe dëmtime të tjera të lëkurës, ndërsa ekspozimi i akumuluar ndaj rrezatimit UV, lidhet me rritjen e rrezikut për kancere të lëkurës, përfshirë melanomën dhe kanceret jo-melanomë.
Autorët e studimit theksojnë se ndikimi i saktë i rritjes së vërejtur të rrezatimit UV ndaj shëndetit të njeriut, është i vështirë të përcaktohet me saktësi, pasi për shumë efekte të rrezatimit UV mungojnë ende marrëdhënie të plota dozë–përgjigje.
Megjithatë, lidhja mes ekspozimit ndaj UV dhe kancereve jo-melanomë të lëkurës është ndër më të dokumentuarat.
Verës i shtohet një tjetër rrezik
Studiuesit nënvizojnë se muajt e verës kanë rëndësi të veçantë për mbrojtjen nga rrezatimi, pasi në këtë periudhë nivelet e UV janë më të larta dhe ndikimi i tyre ndaj shëndetit është më i madh.
Për këtë arsye, rritja e rrezatimit UV e evidentuar në studim, e bën edhe më të rëndësishme mbrojtjen gjatë ekspozimit në diell, veçanërisht gjatë orëve kur rrezatimi është më intensiv.
Një tjetër ekspert i intervistuar nga “la Repubblica” thekson rëndësinë e përdorimit të kremit mbrojtës dhe të shmangies së ekspozimit në orët e nxehta të ditës, veçanërisht te fëmijët.
Sipas tij, një pjesë e madhe e djegieve nga dielli ndodh gjatë 20 viteve të para të jetës.
Studimi arrin në përfundimin se rritja e rrezatimit UV në sipërfaqen e Tokës është një fenomen i përhapur në pjesën më të madhe të Evropës dhe se pakësimi i vranësirave është faktori kryesor, që po e nxit këtë ndryshim.
Për autorët, monitorimi më i madh i rrezatimit është i domosdoshëm për të vlerësuar më mirë pasojat ndaj shëndetit dhe për të përmirësuar masat parandaluese./KultPlus.com
Yllka Sheqiri, me prejardhje nga Kosova, udhëheqëse e Qendrës së Njohurive MiM (MiM Kunskapscentrum) dhe themeluese e Fempower, është nominuar për “Çmimin e Vajzave 2026” (Flickapriset 2026), që ndahet nga Plan International Suedi (Plan International Sverige).
Ky çmim u jepet personave ose organizatave që angazhohen në mënyrë të veçantë për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të vajzave. Nominimi i Sheqirit vjen si vlerësim për punën e saj në fuqizimin dhe mbështetjen e vajzave të reja.
Vitin e kaluar, Sheqiri ishte përzgjedhur gjithashtu si finaliste për “Çmimin e Modelit për Diversitet” (Fannys Förebildspris), duke u vlerësuar për angazhimin e saj në shoqërinë suedeze.
Ambasada e Republikës së Kosovës në Suedi e ka përgëzuar Yllka Sheqirin për këtë nominim dhe për kontributin e saj në fuqizimin e të rinjve dhe në shoqërinë suedeze./KultPlus.com
Organizata “Albanians for America” ka mirëpritur marrëveshjen ndërmjet Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës për nominimin e Prof. Dr. Bekim Sejdiut për President të Republikës së Kosovës.
Në një deklaratë, organizata ka shprehur mbështetjen për kandidaturën e Sejdiut dhe u ka bërë thirrje deputetëve të Kuvendit që procesin e zgjedhjes së presidentit ta trajtojnë në interes të shtetit dhe të stabilitetit institucional.
“Albanians for America” ka theksuar gjithashtu rëndësinë e forcimit të partneritetit me Shtetet e Bashkuara dhe orientimit euroatlantik të Kosovës, duke kërkuar nga deputetët që të përmbushin përgjegjësinë e tyre kushtetuese dhe të votojnë për zgjedhjen e presidentit./KultPlus.com
Presidentja në detyrë e Kosovës, Albulena Haxhiu, ka dekoruar me Medaljen Presidenciale të Meritave boksieren Donjeta Sadiku, në shenjë mirënjohjeje për suksesin e saj në Lojërat Mesdhetare “Taranto 2026”.
Haxhiu vlerësoi veçanërisht triumfin e Sadikut, e cila u shpall kampione në Lojërat Mesdhetare dhe fitoi medaljen e artë pas fitores në finale ndaj përfaqësueses së Serbisë, Kristina Kuluhova.
Në ceremoninë e dekorimit, Haxhiu përgëzoi Donjeta Sadikun, trajneren Marjola Sallauka dhe ekipin e saj, duke theksuar kontributin e tyre në sukseset e sportit kosovar dhe përfaqësimin e denjë të Kosovës në arenën ndërkombëtare./KultPlus.com
Më 30 gusht shënohet përvjetori i lindjes së shkrimtarit francez Théophile Gautier, një nga figurat e njohura të letërsisë së shekullit XIX.
Gautier ishte poet, romancier, gazetar dhe teoricien i artit. Ai u dallua për stilin e tij romantik dhe ishte një nga themeluesit e teorisë së “artit për hir të artit”, duke mbrojtur idenë se arti duhet të vlerësohet për bukurinë dhe vlerën e tij estetike.
Ndër veprat e tij më të njohura është romani “Mademoiselle de Maupin”, ndërsa krijimtaria e tij pati ndikim edhe në zhvillimin e parnasianizmit dhe simbolizmit në letërsinë franceze. Théophile Gautier ndërroi jetë në Paris më 23 tetor 1872./KultPlus.com
Mikpritja e hebrenjve në Shqipëri, teksa përpiqeshin t’i shpëtonin terrorit antisemit gjatë Luftës së Dytë Botërore, përbën një histori bujarie dhe humanizmi e dokumentuar nga arkivat.
Për të evidentuar këtë faqe të historisë shqiptare, ku familjet shqiptare u shndërruan në një “oaz shprese” për hebrenjtë, u zhvillua sot një ekspozitë e dedikuar në prani të një grupi mësuesish të historisë nga Shqipëria dhe Kosova.
Ekspozita u zhvillua në kuadër të një seminari të organizuar nga Shoqata e Mësuesve të Historisë, në bashkëpunim me Institutin e Studimeve për Krimet dhe Pasojat e Komunizmit (ISKK) dhe “The Olga Lengyel Institute for Holocaust Studies and Human Rights” (TOLI).
Përmes dokumenteve dhe fotografive, pjesëmarrësit u njohën me përpjekjet e autoriteteve shtetërore të kohës për sigurimin e mbarëvajtjes së qëndrimit të hebrenjve në Shqipëri, si dhe me historitë e solidaritetit dhe mikpritjes së familjeve shqiptare.
Gjatë vizitës, mësuesit e historisë u ndalën gjithashtu në ambientet e punës së Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave (DPA), ku u njohën me veprimtarinë dhe shërbimet që institucioni ofron për qytetarët dhe studiuesit.
Historia e mbrojtjes dhe mikpritjes së hebrenjve në Shqipëri gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore mbetet një nga dëshmitë më domethënëse të solidaritetit dhe humanizmit të shqiptarëve, duke përcjellë edhe sot vlera universale të respektimit të jetës dhe dinjitetit njerëzor./atsh/KultPlus.com
Arti është më i fuqishëm se realiteti, jo sepse e mohon atë apo sepse është një formë e arratisjes nga bota konkrete, por sepse e tejkalon realitetin përmes vizionit, imagjinatës, estetikës dhe përjetimit. Realiteti na tregon atë që është, arti na hap mundësinë të shohim atë që mund të jetë, atë që fshihet pas së dukshmes dhe atë që nuk mund të shprehet vetëm përmes fakteve.
Në këtë kuptim, arti nuk është thjesht pasqyrim i realitetit, por një mënyrë e veçantë e njohjes së tij. Shkenca kërkon ta shpjegojë të vërtetën përmes faktit, dëshmisë dhe verifikimit, ndërsa arti e kërkon të vërtetën përmes ndjesisë, imagjinatës, simbolit, metaforës dhe përvojës njerëzore. Të dyja i afrohen së vërtetës, por nga rrugë të ndryshme.
Prandaj, e vërteta nuk mund të reduktohet vetëm në atë që është e matshme, e provueshme dhe objektivisht e verifikueshme. Ekziston edhe një e vërtetë që përjetohet, ndjehet dhe imagjinohet. Arti na mëson pikërisht këtë, se e vërteta në vetvete mund të ketë bukurinë e saj dhe se bukuria nuk është thjesht një zbukurim i së vërtetës, por një mënyrë për ta zbuluar atë.
Një vepër arti mund të mos na japë një fakt të ri shkencor, por mund të na zbulojë një të vërtetë mbi vetminë, dashurinë, frikën, vdekjen, kujtesën, lirinë apo ekzistencën që asnjë formulë nuk mund ta përshkruajë plotësisht. Ajo nuk na thotë vetëm çfarë është bota, por na bën të përjetojmë se çfarë do të thotë të jesh në botë.
Prandaj, fuqia e artit qëndron në aftësinë për ta zhvendosur realitetin nga fusha e faktit në fushën e kuptimit. Realiteti është ajo që ekziston, arti është ajo që i jep ekzistencës një dimension të ri kuptimor.
Nëpërmjet artit, e dukshmja bëhet e padukshme, e zakonshmja bëhet e jashtëzakonshme dhe ajo që dukej e njohur shfaqet përsëri para nesh si një mister. Në këtë perspektivë, imagjinata nuk është e kundërta e realitetit, por një nga mënyrat më të thella për ta kuptuar atë.
Arti e zgjeron kufirin e realitetit duke krijuar mundësi të reja të të parit, të të menduarit dhe të të ndierit. Ai nuk e kopjon botën, ai e rishpik atë për të na bërë të kuptojmë më thellë botën që tashmë ekziston.
Kështu, arti është më i fuqishëm se realiteti në kuptimin se ai nuk kufizohet nga ajo që është e pranishme para syve tanë. Ai depërton pas sipërfaqes së gjërave dhe e kthen përvojën njerëzore në vizion, ndjenjë dhe kuptim.
Në fund të fundit, arti na kujton se njeriu nuk jeton vetëm në botën e fakteve, por edhe në botën e kuptimeve. Dhe pikërisht aty fillon dimensioni më i thellë i së vërtetës.
E tërë kjo u debatua në Edicionni e katërmbëdhjetë të NET/RRJET – EXPOART.40 që dëshmon se një program i artit bashkëkohor nuk mund të kuptohet vetëm përmes ekspozitës si rezultat përfundimtar.
Në thelb të këtij edicioni qëndron një koncept më kompleks: procesi si vepër, dialogu si metodë dhe hapësira si material. Kjo qasje e zhvendos vëmendjen nga objekti artistik i përfunduar te marrëdhënia që krijohet ndërmjet artistit, publikut, trupit, hapësirës dhe idesë.
Në këtë kuptim, NET/RRJET LAB XIV nuk funksionon thjesht si një laborator pedagogjik për artistët e rinj, por si një mikro-hapësirë e prodhimit të mendimit artistik.
Punëtoritë, mentorimi, ligjëratat dhe ndërveprimi me publikun krijojnë një strukturë ku vepra nuk lind vetëm nga materiali, por nga procesi i të menduarit dhe nga përballja e ideve me situata konkrete.
Vetë ekspozita “Çfarë mbeti e pathënë?” e përforcon këtë ide duke e zhvendosur vëmendjen drejt heshtjes, kujtesës, tensionit, afërsisë dhe gjendjeve emocionale që nuk artikulohen domosdoshmërisht përmes gjuhës.
Sislej Xhafa: kur realiteti nuk përshkruhet, por vihet në pikëpyetje
Një nga momentet më të rëndësishme të programit ishte prania e artistit Sislej Xhafa, përmes ligjëratës “Narrativat e padukshme”.
Në praktikën e Xhafës, realiteti nuk trajtohet si një sipërfaqe që artisti duhet ta imitojë apo dokumentojë. Përkundrazi, ai bëhet një terren i pasigurt që duhet të shqyrtohet, të destabilizohet dhe të vendoset vazhdimisht në pikëpyetje.
Vetë artisti e formulon këtë qëndrim duke thënë: “Realiteti është më i fuqishëm se arti. Si artist, nuk dua ta pasqyroj realitetin, por dua ta vë atë në pikëpyetje.”
Këtu qëndron një nga dimensionet më interesante të artit të Xhafës: ai nuk kërkon medoemos të prodhojë një objekt që shpjegon realitetin. Ai krijon një situatë në të cilën realiteti fillon të duket i çuditshëm, i pasigurt, absurd ose paradoksal.
Pikërisht për këtë arsye, ligjërata e tij nuk mbeti në nivelin e diskursit teorik. Ajo u shndërrua në një eksperiencë performative, ku publiku u përfshi fizikisht në vetë ndërtimin e situatës artistike.
Në një nga momentet më karakteristike të këtij takimi, disa vullnetarë morën pjesë në një performancë me vezë, duke dalë përpara publikut me vezë në gojë, në një veprim që, në dukje, është i thjeshtë, por artistikisht prodhon një tension të fortë mes trupit dhe objektit.
Imazhi i dy pjesëmarrëseve që afrohen përmes këtij gjesti e zhvendos performancën nga një akt ilustrues drejt një situate të hapur interpretimi.
Veza, si objekt, mbart një potencial të jashtëzakonshëm simbolik: ajo mund të lidhet me brishtësinë, lindjen, mundësinë, jetën, por edhe me thyerjen, rrezikun dhe ekspozimin e trupit ndaj një objekti të jashtëm.
Kur ajo vendoset në gojë, objekti nuk është më thjesht një material; ai bëhet pjesë e trupit dhe njëkohësisht pengesë për të folur.
Pikërisht këtu performanca fiton një shtresë konceptuale veçanërisht interesante: publiku sheh një trup që është i pranishëm, por që përmes objektit në gojë e humb përkohësisht mundësinë e komunikimit verbal.
Në këtë pikë, performanca mund të lexohet edhe në raport me vetë idenë e “narrativave të padukshme”. Ajo që nuk thuhet nuk është domosdoshmërisht mungesë e kuptimit; përkundrazi, heshtja, gjesti dhe sikleti trupor bëhen forma të tjera të komunikimit.
Artisti e largon kuptimin nga deklarata dhe e vendos në situatë. Publiku nuk merr një përgjigje të gatshme, por detyrohet të reagojë ndaj asaj që po ndodh përpara tij.
Kështu, veza bëhet një lloj “fjalie” pa gjuhë. Trupi bëhet medium. Publiku bëhet pjesë e veprës. Dhe hapësira, në vend që të mbetet vetëm vendi ku zhvillohet një aktivitet artistik, shndërrohet në një material të performancës.
Nga ligjërata te përvoja
Kjo është ndoshta pika ku NET/RRJET LAB XIV arrin një nga dimensionet e tij më të rëndësishme, arti nuk shpjegohet vetëm ai përjetohet.
Dokumentacioni i programit e përshkruan qartë këtë kalim nga diskutimi te situata, duke theksuar se ndërveprimi, afërsia dhe tensioni e zhvendosën komunikimin nga fjala tek trupi, objekti, hapësira dhe marrëdhënia me tjetrin.
Ky transformim është veçanërisht i rëndësishëm për një program që synon të formojë artistë të rinj. Në vend që arti konceptual t’u prezantohet vetëm si histori, teori apo katalog emrash, ai u shfaq si një mënyrë e të menduarit dhe e organizimit të përvojës.
Në këtë aspekt lidhet natyrshëm edhe me ligjëratën “Arti konceptual në Kosovë”, e cila e zhvendosi diskutimin nga objekti tradicional drejt idesë, konceptit, kontekstit dhe procesit artistik.
Ligjërata mbi artin konceptual dhe performanca e Sislej Xhafës, ndonëse të ndryshme në formë, takohen në një pikë themelore: vepra nuk është vetëm ajo që shohim, por ajo që na detyron të mendojmë.
Në artin konceptual, ideja mund të jetë më e rëndësishme se materiali; në performancë, veprimi dhe marrëdhënia mund të jenë më të rëndësishme se objekti.
Në të dyja rastet, publiku nuk mbetet konsumator pasiv, por bëhet pjesë e procesit të kuptimit.
“Çfarë mbeti e pathënë?” si vazhdim i këtij procesi
Në këtë sfond, ekspozita e artistëve të rinj “Çfarë mbeti e pathënë?” nuk duhet parë thjesht si rezultat i pesë ditëve të punës.
Ajo është vazhdim i logjikës së laboratorit: përmes pikturës, vizatimit, videos, instalacionit, fotografisë dhe ndërhyrjeve hapësinore, artistët i afrohen pikërisht atyre gjendjeve që rezistojnë ndaj formulimit të drejtpërdrejtë.
Këtu ekspozita fiton një dimension bashkëkohor: ajo nuk përpiqet ta mbushë boshllëkun e heshtjes, por ta bëjë atë të dukshëm.
E pathëna nuk trajtohet si deficit komunikimi, por si një hapësirë ku mund të lindë vepra. Kjo e vendos ekspozitën në një marrëdhënie të natyrshme me performancën e Xhafës, ku heshtja, gjesti dhe prania trupore prodhojnë një narrativë që nuk ka nevojë të shpjegohet plotësisht.
Në këtë aspekt, NET/RRJET XIV ka rëndësi jo vetëm si platformë ekspozimi, por si mekanizëm i prodhimit të përvojës artistike dhe mendimit kritik.
Programi lidh artistët e rinj me profesionistët, edukimin me praktikën dhe teorinë me përvojën.
Në fund, ajo që mbetet më e rëndësishme nuk është vetëm një ekspozitë, një ligjëratë apo një performancë e veçuar.
Është pyetja që arti i tillë ia rikthen publikut: çfarë ndodh kur vepra nuk kërkon të na tregojë diçka, por na vendos në një situatë ku duhet të mendojmë vetë?
Pikërisht në këtë hapësirë – ndërmjet idesë dhe trupit, fjalës dhe heshtjes, objektit dhe veprimit – NET/RRJET XIV e gjen kuptimin e tij më të fortë si laborator i artit bashkëkohor./KultPlus.com
Rreth meje rruga ulërin dhe buçet. E gjat’ e hollë, sterrë, kujë madhështore, Një grua shkoj me një fustan të zi për dore, Q’e kolovitte posht’ e lart me salltanet.
Si ëngjëll, si statuj’ e gjallë vetëtin. Si i shastisur dhe i çakërdisur unë, Nga syr’ i saj si qjell që mbrun furtunë Thëthinja mjaltë që magjeps, dëfrim që grin.
Ia shkrepi dhe u-err. Moj flutur e farosur, Që me vështrimin tënt më bëre flag’ e furrë, S’të shoh më vallë veç në jetën e pasosur?
Ah, gjetkë, tutje, tepër vonë, nofta kurrë, Se unë s’di ku ike, ti ku shkonj’ s’e di, Të desha, moj, e dinje, vetë moj, dhe ti./KultPlus.com
Kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, dhe kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhiku, kanë arritur marrëveshje për postin e presidentit të Kosovës.
Të dy liderët janë pajtuar që kandidati për president të jetë Bekim Sejdiu. Abdixhiku ka bërë të ditur se takimet mes dy palëve kanë nisur më 9 korrik dhe kanë vazhduar me diskutime për stabilitetin institucional.
Sipas Abdixhikut, bisedimet nuk kanë qenë të lehta, por palët kanë qenë të vendosura për të gjetur një zgjidhje dhe për t’i hapur rrugë funksionimit të institucioneve./KultPlus.com
Martin Bell, ish-gazetar i BBC-së, reporter lufte dhe ish-deputet britanik, ka mbushur sot 88 vjeç. Bell lindi më 31 gusht 1938 në Redisham të Suffolk-ut, në Angli.
Ai u bë i njohur për karrierën e gjatë si reporter lufte dhe për mënyrën e veçantë të raportimit nga zonat e konfliktit. Për shkak të veshjes së tij karakteristike, sidomos kostumit të bardhë, Bell u bë i njohur me nofkën “njeriu me kostumin e bardhë”.
Në vitin 1997, Bell hyri në politikë si kandidat i pavarur dhe u zgjodh deputet për zonën e Tatton, duke qëndruar në Parlament deri në vitin 2001.
Gjatë karrierës së tij si gazetar, ai mbrojti idenë se gazetaria duhet të ketë edhe një përgjegjësi morale. Bell e ka përshkruar gazetarinë si një “sipërmarrje morale”, ku gazetari nuk duhet vetëm të raportojë faktet, por edhe të jetë i vetëdijshëm për përgjegjësinë e tij ndaj viktimave dhe të drejtës.
Pas largimit nga politika, Bell ka vazhduar angazhimin në çështje humanitare dhe është Ambasador i UNICEF-it.
Me një karrierë që përfshin gazetarinë, politikën dhe angazhimin humanitar, Martin Bell mbetet një nga figurat më të njohura britanike në fushën e raportimit të konflikteve./KultPlus.com
Login
