Në një intervistë për revistën e pavarur serbe “Radar”, një nga shkrimtarët më të shquar serbë dhe kritikët më të ashpër të nacionalizmit, Svetisllav Basara, ka folur gjerësisht mbi krizën e thellë politike e shoqërore që ka përfshirë Serbinë.

Në romanin e tij më të fundit, “Gjingjiqi: Kujtimet nga ana tjetër e varrit”, Basara analizon historinë e re serbe, duke filluar nga çështja e Kosovës e deri te kapja e shtetit nga Aleksandar Vuçiq, roli i kishës dhe përgjegjësia e elitave politike të prirë nga Vojisllav Koshtunica e Boris Tadiqi.

Duke komentuar politikat e sotme të regjimit ndaj Kosovës, Basara nuk u pajtuan me konstatimin se Aleksandar Vuçiq po fshin edhe gjurmët e fundit të pranisë shtetërore serbe në Kosovë. Ai tha se gjurmët e fundit të pranisë shtetërore serbe në Kosovë janë fshirë në një proces që ka përfunduar gjeopolitikisht shumë më herët.

Sipas Basarës, gjurmët e fundit të shtetësisë serbe në Kosovë janë fshirë realisht që në ditën e nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës në vitin 1999. Të gjitha strukturat ose “institucionet” që Beogradi ka pretenduar se mbante atje pas luftës nuk ishin gjë tjetër veçse imazhe të rreme të krijuara për konsum të brendshëm politik, ashtu siç janë bërë edhe vetë institucionet e Republikës së Serbisë, shtoi Basara.

Sipas shkrimtarit serb, rënia e Serbisë në gjendjen e sotme nuk mund t’i faturohet vetëm Aleksandar Vuçiqit apo as thjesht Slobodan Millosheviqit. Basara pretendon se gjendja aktuale është produkt i mbetjeve të mbledhura nën qilim për më shumë se një shekull e gjysmë.

“Nuk është Vuçiqi ai që e bëri Serbinë kështu siç është; ai vetëm hoqi dorezat dhe hoqi velin e fundit nga fytyra e saj e shëmtuar. Qilimi nën të cilin për më shumë se një shekull e gjysmë regjimet fshihnin krimet dhe bëmat e fëlliqura është kalbur dhe përmbajtja me erë të keqe ka dalë në sipërfaqe”, shprehet Basara.

Ai shton se politika e sotme është e vazhdueshme dhe strukturore: lufta epike për Kosovën, ksenofobia, urrejtja ndaj Perëndimit dhe klerikalizmi i stilit e fashistit Dimitrije Lotiq, të ushqyera me dekada nga intelektualët nacionalistë dhe të përshtatura në shekullin 21 nga ideologë si Dobrica Qosiq.

Një nga pjesët më goditëse të intervistës lidhet me figurën e ish-kryeministrit properëndimor Zoran Gjingjiq dhe sfondin e vrasjes së tij në vitin 2003. Basara zbulon se Gjingjiq nuk kishte më asnjë shans të mbijetonte politikisht apo fizikisht, sepse tentoi të këpuste qarkun e nacionalizmit dhe të bënte ndryshime strukturore.

“Gjingjiq u vra edhe pse nuk do të duhej të vritej. Ai e kishte kuptuar se nuk mund të bënte asgjë nga ato që kishte planifikuar për shkak të pengesave dhe tashmë po negocionte me disa universitete evropiane për t’u larguar nga politika pas zgjedhjeve të para. Rrethi i tij politik e dinte këtë. E vranë pjesërisht nga inati i pastër, e pjesërisht për të dërguar një mesazh: ‘Kështu do të përfundojë çdokush që guxon të prishë rendin e çarshisë’”, argumenton Basara.

Sipas tij, pasuesit e menjëhershëm të pushtetit pas atentatit – Vojislav Koshtunica dhe Boris Tadiq – ishin përfituesit e parë që gëzuan pushtet të pakufizuar për tetë vjet, duke hapur rrugën e rikthimit të radikalëve.

Basara e akuzon drejtpërdrejt Koshtunicën se vendosi “kontinuitet shtetëror” me strukturat e Millosheviqit, mbështeti rebelimin e armatosur të njësisë JSO dhe përdori mjetet e shtetit e klerikalizmit për të bllokuar reformat.

Mbi rolin e Kishës Ortodokse Serbe dhe klerikalizmit, Basara përmend raste të ndërhyrjes direkte politike e gjyqësore, si mbyllja e hetimeve për pedofili ndaj peshkopit Pahomije me urdhër të drejtpërdrejtë politik të Koshtunicës, apo promovimin e ideve fashiste e ushtarake nën petkun e fesë.

I pyetur për mënyrën se si Aleksandar Vuçiq ka kapur çdo pore të shtetit, të shërbimeve të sigurisë e medias, Basara nënvizon se Vuçiqi e mori pushtetin dhuratë nga dështimet e Tadiqit dhe paaftësia e elitave të vetëquajtura demokratike.

Sot, kufiri mes shtetit dhe mafias është fshirë plotësisht, por kjo nuk është diçka e re pasi, sipas tij, organet e larta të policisë e shërbimit sekret ishin të përfshira edhe në ekzekutimin e vetë kryeministrit të vendit dy dekada më parë.

Sa i përket zgjedhjeve të mundshme dhe revoltës aktuale studentore e qytetare, Basara shprehet skeptik. Ai kritikon opozitën serbe dhe rrethin intelektual se në vend që të organizohet në parti liberale-demokratike, rrëshqet sërish në të njëjtin nacionalizëm të rrezikshëm.

“Unë zgjedhjet e mundshme i shoh si një zgjedhje mes ‘botës serbe’ të Aleksandar Vulinit dhe ‘pikëvështrimit serb’ të Millo Lomparit (kritik letrar serb, nacionalist dhe i afërt me studentët protestues). Asnjëri prej tyre nuk është zgjedhja ime. Pothuajse si në slloganin e filmit Alienët kundër Predatorit: Kushdo që të fitojë, ne humbasim”, përfundon Svetisllav Basara, duke paralajmëruar se pa një ndryshim rrënjësor konceptual, Serbia do të vazhdojë të mbetet e bllokuar në rrugën e saj pa krye./ Euronews/ KultPlus.com

Folklori në Dropull ka tërhequr vëmendjen e shumë studiuesve, të cilët kanë hulumtuar brendinë e përmbajtjes së teksteve, aspektin muzikor, por edhe kostumet, veshjet tradicionale të zonës.

Njëri prej tyre është specialist i kulturës, Stefan Arseni, i cili prej më shumë se gjashtë dekadash ndjek nga afër zhvillimet kulturore në zonën e Dropullit. Madje, ai arriti të bëjë dallimin e periudhave para dhe pas viteve ’90 për sa i përket zhvillimeve kulturore në zonën e minoritetit etnik grek.

“Dhe para tranzicionit është munduar që të ruajtur folklorin, të ruajtur dhe të ruajt identiteti i folklorit në minoritet. Aty kishte  vatra kulture, kishte shtëpi kulture dhe ishte më e organizuar. Tani nuk është më, nuk funksionon më ajo. Kështu që shpeshherë edhe abuzohet dhe nuk del tamam ajo siç duhet të jetë. Grupet kanë qenë të konsoliduara . Tani më shumë kalohet në anën koncertale sesa në atë të folklorit, në të ruajturit identitetit dhe të asaj që është tamam burimore.

Që të bëhet tamam kjo punë, duhet të merren me ata që janë specialistë”, tha Arseni.

Njëkohësisht, zoti Stefan Arseni, me gjithë dekadat e shumta që mban mbi supe, vazhdon të jetë aktiv në jetën kulturore dhe artistike, si në qytetin e Gjirokastrës, ashtu edhe në Dropull.

Në prag të fillimit të Konferencës së IX të Ambasadorëve të Republikës së Kosovës, U.D. Presidentja Albulena Haxhiu mirëpriti sonte në Prishtinë, së bashku me Kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, dhe Zëvendëskryeministrin dhe Ministrin në detyrë të Punëve të Jashtme, Glauk Konjufca, ambasadorët dhe konsujt e Republikës së Kosovës që shërbejnë në misionet tona diplomatike dhe konsullore në mbarë botën.

Në një mjedis ndërkombëtar që po ndryshon me shpejtësi, misionet tona diplomatike kanë rol thelbësor në forcimin e pozitës së Kosovës, zgjerimin e partneriteteve, avancimin e integrimit euroatlantik dhe prezantimin e Kosovës si një shtet demokratik, i besueshëm dhe aktiv në botë.

Konferenca e IX do të shërbejë për harmonizimin e prioriteteve, vlerësimin e sfidave me të cilat përballen misionet tona dhe përcaktimin e drejtimit të mëtejmë të veprimit diplomatik të Republikës së Kosovës./ KultPlus.com

Lionel Messi pritet të ndërmarrë hapa ligjorë ndaj disa mediave argjentinase, të cilat dyshohet se kanë cenuar privatësinë e familjes së tij gjatë ceremonisë mortore për babanë e tij, Jorge Messi.

Sipas raportimeve, ekipi ligjor i yllit argjentinas po përgatit veprime ndaj mediave që dyshohet se kanë shkelur kufijtë e privatësisë gjatë ceremonisë, e cila u zhvillua në mënyrë private në Rosario, shkruan Indeksonline

Messi udhëtoi drejt Argjentinës së bashku me bashkëshorten Antonela Roccuzzo dhe fëmijët e tyre për t’i dhënë lamtumirën e fundit babait të tij, i cili ndërroi jetë në moshën 68-vjeçare.

Familja Messi kishte kërkuar privatësi gjatë kësaj periudhe të vështirë, ndërsa ceremonia u zhvillua në rrethin e ngushtë familjar dhe me praninë e disa personave të afërt.

orge Messi ishte jo vetëm babai i Lionel Messit, por edhe agjenti i tij për pjesën më të madhe të karrierës, duke luajtur një rol të rëndësishëm në rrugëtimin e tij drejt majave të futbollit botëror.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka pritur në Zyrën e Kryeministrit një grup prej rreth 25 studentësh nga mërgata, të angazhuar në rrjete të ndryshme akademike dhe profesionale në Gjermani dhe Zvicër.

Sipas Kurtit, në mesin e të pranishmëve ishin përfaqësues të AYO – Albanian Youth Organization e.V., DORA e.V. dhe VaS (Vereinigung albanischer Studierender NRW e.V.) nga Gjermania, si dhe të Shoqatës Studenti nga Zvicra.

Kurti bëri të ditur se gjatë takimit është diskutuar për zhvillimet politike në Kosovë, rolin e të rinjve nga mërgata, si dhe mundësitë për një bashkëpunim më të strukturuar ndërmjet institucioneve të Kosovës dhe të rinjve që jetojnë jashtë vendit.

“Idetë që janë zhvilluar nga përvojat e tyre në studime dhe në angazhimet shoqërore jashtë vendit janë një potencial i rëndësishëm për progresin e vendit tonë”, ka shkruar Kurti.

Ai ka theksuar se institucionet duhet të krijojnë kushte dhe mundësi që të rinjtë nga mërgata të kontribuojnë dhe të bashkëpunojnë për të ardhmen e tyre në Kosovë./ KultPlus.com

Muaji gusht sjell në Netflix një listë të pasur me filma dhe seriale, duke ndërthurur produksione të reja me rikthimin e disa prej titujve më të njohur të kinemasë dhe televizionit.

Në katalogun e platformës do të rikthehen filma të dashur nga publiku, mes tyre Clueless, Marie Antoinette dhe Party Girl, ndërsa shikuesit do të kenë mundësi të zbulojnë edhe produksione të reja në zhanre të ndryshme, nga drama e komedia te thrillerët dhe dokumentarët.

Një prej titujve që pritet të tërheqë vëmendjen është My Brilliant Career, përshtatja e re e romanit klasik australian të Miles Franklin. Seriali, që debuton më 13 gusht, ndjek Sybylla Melvin, një vajzë të re që përpiqet të ndërtojë rrugën e saj dhe të mbrojë ambiciet artistike në një shoqëri që i vendos kufij të fortë grave.

Më 19 gusht rikthehet Love Is Blind: UK, me një sezon të ri që sjell një grup beqarësh britanikë në kërkim të dashurisë. Formati i njohur i reality-show-t i vendos konkurrentët përballë njëri-tjetrit në takime ku nuk mund të shihen, duke i detyruar të krijojnë fillimisht një lidhje përmes bisedave.

Gjatë muajit rikthehen gjithashtu seriale të tjera të njohura, përfshirë Tires, My Life with the Walter Boys dhe Outer Banks, ndërsa në listën e filmave të rinj përfshihet edhe thrilleri The Last House.

Më 28 gusht pritet The Whisper Man, një thriller kriminal me Robert De Niron dhe Adam Scott, i cili sjell në ekran një histori të mbushur me mister dhe tension.

Netflix nuk e lë pas as dokumentarin. Gjatë gushtit në platformë do të mbërrijnë produksione si Mourinho, që i kushtohet karrierës së trajnerit portugez José Mourinho, si dhe Freefall: A Reckoning for Boeing, që trajton historinë dhe polemikat rreth kompanisë së aviacionit Boeing.

Krahas premierave, në katalog do të rikthehen edhe filma si Annie, Elysium dhe disa tituj të serisë The Fast and the Furious, duke u dhënë shikuesve mundësinë të rishikojnë disa prej produksioneve më të njohura.

Ndër publikimet kryesore të muajit janë:

Më 13 gusht publikohet My Brilliant Career, më 19 gusht rikthehet Love Is Blind: UK, ndërsa më 28 gusht vjen The Whisper Man. Kështu, gushti në Netflix vjen me një kombinim të klasikëve të rikthyer, premierave të reja, serialeve të shumëpritura dhe dokumentarëve, duke ofruar një program të larmishëm për ditët e fundit të verës./KultPlus.com

Në një kohë kur përditshmëria shpesh shoqërohet me stres dhe ngarkesë, filmat “feel-good” mbeten një mënyrë e thjeshtë për t’u shkëputur për pak nga realiteti dhe për të shijuar një histori që sjell humor, ngrohtësi dhe emocione pozitive.

Revista e njohur Vogue ka përzgjedhur 31 filma që, sipas saj, janë idealë për t’u rishikuar sa herë që nevojitet pak rehati përmes kinemasë. Lista përfshin filma të zhanreve të ndryshme, nga komeditë romantike dhe aventurat, te animacionet dhe filmat sportivë, duke përfshirë tituj nga vitet ’40 e deri te prodhimet më të reja.

Në listë hapet rrugëtimi me The Philadelphia Story (1940), komedia klasike me Katharine Hepburn, ndërsa një tjetër film i rëndësishëm i epokës është It’s a Wonderful Life (1946), me Jimmy Stewart dhe Donna Reed, i cilësuar si një nga modelet e hershme të filmave që synojnë të përcjellin ndjenja optimizmi dhe ngrohtësie.

Mes filmave të përzgjedhur janë edhe Annie (1982), The Princess Bride (1987), When Harry Met Sally (1989), Father of the Bride (1991), A League of Their Own (1992) dhe Groundhog Day (1993).

Vitet ’90 përfaqësohen gjithashtu nga disa prej komedive më të dashura të publikut, përfshirë Clueless (1995), Home for the Holidays (1995) dhe The Parent Trap (1998), ndërsa fillimi i viteve 2000 sjell tituj si Bring It On dhe Miss Congeniality (2000), The Princess Diaries dhe Shrek (2001).

Në përzgjedhje nuk mungojnë as filma që janë kthyer në klasikë modernë. Amélie (2002), Blue Crush (2002), Finding Nemo (2003), 13 Going on 30 (2004), March of the Penguins (2005), Last Holiday dhe Stick It (2006) janë disa prej tyre.

Lista vazhdon me Across the Universe dhe Ratatouille (2007), si dhe Mamma Mia! (2008), film muzikor që vazhdon të jetë një prej zgjedhjeve të preferuara për një mbrëmje argëtuese. Në të njëjtën linjë janë edhe It’s Complicated dhe Julie & Julia (2009), dy filma që sjellin në qendër marrëdhëniet, jetën e përditshme dhe dashurinë për ushqimin.

Në mesin e prodhimeve më të reja janë To All the Boys I’ve Loved Before (2018), Booksmart (2019) dhe Little Women(2019), ndërsa përzgjedhja mbyllet me Toy Story 5 (2026), pjesa më e re e një prej ekskluziviteteve më të njohura të animacionit.

Sipas Vogue, këta filma janë zgjedhje ideale për momentet kur publiku nuk kërkon një dramë të rëndë apo një histori që kërkon shumë përqendrim, por thjesht dëshiron të pushojë, të argëtohet dhe të rikthehet te disa prej historive më të dashura të kinemasë./KultPlus.com

Filmi “Shame and Money” ka rikujtuar përmes një postimi në rrjetet sociale se së shpejti do të nisë shfaqja në kinematë e Kosovës dhe në vende të ndryshme të Evropës.

Përmes njoftimit, ekipi i filmit ka bërë të ditur se qytetet ku do të shfaqet filmi, datat e projeksioneve dhe informacionet për biletat do të publikohen në faqen e tyre në rrjetet sociale.

Publiku është ftuar ta ndjekë këtë faqe për të qenë i informuar për çdo përditësim lidhur me shfaqjet e filmit.

“Shame and Money” është film i regjisorit kosovar Visar Morina, ndërsa detajet për premierat dhe shfaqjet në kinema pritet të bëhen të ditura së shpejti./KultPlus.com

DokuFest ka publikuar programin e plotë të DokuNights, duke zbuluar artistët dhe oraret që do të shoqërojnë netët e festivalit në Prizren nga 12 deri më 15 gusht.

Programi nis më 12 gusht, me Jackal që do të performojë nga ora 22:00 deri në mesnatë, ndërsa më pas, nga 00:00 deri në 02:00, atmosferën do ta vazhdojë Don’t Fk With Disco**. Më 13 gusht, muzika nis në orën 22:00 me Liburn Jupolli, i cili do të pasohet nga Lluni në orën 23:00. Nga mesnata deri në 02:00 performon Marshall Jungle.

Mbrëmja e 14 gushtit sjell një program që vijon deri në orët e para të mëngjesit. Bufiman performon nga 23:59 deri në 02:00, ndërsa më pas skenën e merr Konduku, nga ora 02:00 deri në 04:00. Programi mbyllet me Carl H, nga 04:00 deri në 06:00.

Netët e DokuNights përmbyllen më 15 gusht, me Tirana-Tirona Allstars, që performojnë nga ora 21:00 deri në 23:00. Më pas, nga 23:59 deri në 02:00, vijon Richii, ndërsa nga 02:00 deri në 04:00 performon Diamin. Programi mbyllet me Tam Tam, nga ora 04:00 deri në 06:00.

Me këtë program, DokuNights do të shoqërojë ditët e fundit të DokuFestit me muzikë dhe performanca që do të vazhdojnë deri në orët e para të mëngjesit./KultPlus.com

Në kuadër të DokuFestit, sonte në Prizren prezantohet performanca live “A Cage in Search of a Nightingale”, një projekt i artistëve Elvin Brandhi dhe Daniel Bird, që eksploron ndërthurjen mes medias analoge dhe asaj digjitale.

Për këtë projekt, Bird dhe Brandhi kanë punuar me arkivat e Radios Publike Armene, duke rikthyer efekte zanore të periudhës sovjetike nga shiritat magnetikë origjinalë. Materialet arkivore janë ndërthurur me regjistrime të realizuara në peizazhe malore dhe tempuj të rrënuar, duke krijuar një kolonë zanore të re për materialin filmik.

Kjo eksperiencë zhvillohet në dialog me kompozitorin e kolonës zanore origjinale, Tigran Mansurian, ndërsa performanca vë në fokus edhe punën e regjisorit Sergei Parajanov dhe rëndësinë e “shpirtit të vendit” në veprën e tij.

Përmes tingullit, imazhit dhe materialeve arkivore, performanca sjell një perspektivë të re mbi poezinë vizuale të filmit, duke krijuar një përvojë audiovizuale që lidh trashëgiminë analoge me format bashkëkohore të medias. Programi dhe ekspozita mbështeten nga Calouste Gulbenkian Foundation./KultPlus.com

Përmes një postimi është bërë e ditur se filmi “Shame and Money”, me regji të Visar Morinës, është tashmë kandidat i kualifikuar për Oscars 2027, pas fitores së çmimit kryesor në Festivalin e Filmit Sundance.

Filmi triumfoi me Grand Jury Prize – World Cinema Dramatic në edicionin e vitit 2026 të Sundance, një vlerësim që i ka hapur rrugën drejt garës për çmimet prestigjioze të Akademisë.

“Shame and Money” trajton historinë e një familjeje kosovare që përballet me vështirësi ekonomike, zhvendosjen dhe përpjekjen për të ruajtur dinjitetin përballë kushteve të vështira të jetës.

Suksesi në Sundance dhe tashmë kualifikimi për Oscars 2027 e vendosin filmin e Morinës në vëmendjen e skenës ndërkombëtare të kinematografisë, duke shënuar një tjetër moment të rëndësishëm për kinemanë kosovare./KultPlus.com

Edicioni i 2026-ës ngre pikëpyetje për rolin e Venecias në sezonin e çmimeve, teksa disa prej titujve më të shumëpritur kanë zgjedhur festivale të tjera ose po qëndrojnë jashtë qarkut festiv.

Festivali i Filmit në Venecia ka qenë prej vitesh një prej pikave më të rëndësishme të nisjes së sezonit të madh kinematografik. Tapeti i kuq i Lidos, premierat botërore dhe prania e yjeve të Hollywood-it e kanë kthyer festivalin italian në një stacion të rëndësishëm për filmat që synojnë çmimet më prestigjioze, përfshirë Oscarët.

Por edicioni i vitit 2026 po sjell një panoramë disi ndryshe. Para publikimit të programit, pritshmëritë ishin të mëdha për disa produksione të profilit të lartë. Filma si Digger i Alejandro González Iñárritu me Tom Cruise, vazhdimi i The Social Network, The Adventures of Cliff Booth i David Fincher, Cry to Heaven i Tom Ford, Behemoth! i Tony Gilroy apo Jack of Spades i Joel Coen përfliteshin si tituj të mundshëm të Venecias.

Asnjëri prej tyre nuk përfundoi në programin e festivalit. Venecia nuk mbetet pa emra të mëdhenj. Në edicionin e këtij viti janë të pranishëm filma si Wild Horse Nine i Martin McDonagh, me John Malkovich dhe Sam Rockwell, Bunker i Florian Zeller, me Penélope Cruz dhe Javier Bardem, Bucking Fastard i Werner Herzog, me Kate dhe Rooney Mara, si dhe Primetime i Lance Oppenheim, me Robert Pattinson.

Megjithatë, mungesa e disa prej titujve më të përfolur ka nxitur diskutimin nëse Hollywood-i po e rishikon marrëdhënien e tij me festivalin. Një pjesë e filmave duket se nuk kanë përfunduar ende në kohë për Venecian. Të tjerë kanë zgjedhur rrugë alternative. Behemoth! pritet të shfaqet në Festivalin e Filmit në Nju Jork, ndërsa The Debut dhe Being Heumann kanë zgjedhur Toronton. Ndërkohë, Elsinore, Tender Loving Care dhe A Long Winter përfliten për Telluride. Për disa produksione të tjera, si Digger, duket se strategjia është edhe më e drejtpërdrejtë: shmangia e qarkut festiv dhe një nisje e drejtpërdrejtë në kinema.

Arsyeja lidhet edhe me rrezikun që mbart një premierë në Venecia. Festivali ofron prestigj, vëmendje ndërkombëtare dhe një tapet të kuq që mund t’i japë një filmi shtysë të jashtëzakonshme në sezonin e çmimeve. Fitimi i Luanit të Artë ka ndihmuar në të kaluarën edhe rrugëtimin drejt Oscarit, siç ndodhi me Nomadland dhe The Shape of Water. Por e njëjta vëmendje mund të kthehet në problem nëse filmi nuk pritet mirë. Publiku dhe kritika ndërkombëtare në Venecia njihen për reagimet e forta. Një premierë e dështuar mund të ndikojë në mënyrën se si një film perceptohet që në fillim të sezonit të çmimeve. Pikërisht kjo ka ushqyer edhe strategjitë e reja të studiove, sidomos pas rasteve kur produksione me pritshmëri të mëdha janë përballur me reagime të ftohta në Lido.

Në të kundërt, festivale si Telluride, Toronto apo New York Film Festival ofrojnë një tjetër lloj atmosfere. Ato konsiderohen më të favorshme për ndërtimin gradual të entuziazmit rreth një filmi. Telluride, veçanërisht, me praninë e madhe të profesionistëve të industrisë, mund të krijojë një valë të fortë mbështetjeje përpara se filmi të përballet me një kritikë më të gjerë.

Edhe Toronto ka një avantazh të rëndësishëm. Çmimi People’s Choice ka krijuar ndër vite një lidhje të fortë me sezonin e Oscarëve. Filma si Nomadland, Green Book, 12 Years a Slave, The King’s Speech dhe Slumdog Millionaire kanë arritur të fitojnë si në Toronto, ashtu edhe të marrin vëmendje të madhe në garën për filmin më të mirë. Por ekziston edhe një rrugë e tretë: të mos zgjedhësh fare një festival. Sinners i Ryan Coogler dhe One Battle After Another i Paul Thomas Anderson dëshmuan se një film mund të ndërtojë sukses kritik dhe komercial pa pasur nevojë për një premierë në një festival të madh. Për produksionet e mëdha të Hollywood-it, kjo mund të jetë një strategji gjithnjë e më tërheqëse, veçanërisht kur një film ka tashmë emra të fuqishëm, audiencë të garantuar dhe potencial të madh në arkë.

Rasti i Joker: Folie à Deux mbetet një shembull domethënës i rrezikut. Filmi i Todd Phillips, me Joaquin Phoenix dhe Lady Gaga, mbërriti në Venecia me pritshmëri të jashtëzakonshme, por reagimet e ashpra të kritikës ndikuan në perceptimin e tij dhe në rrugëtimin e mëtejshëm komercial e të çmimeve. Në këtë panoramë, Venecia mund të jetë duke ndryshuar rol. Në vend që të jetë domosdoshmërisht pika e nisjes për filmat më të mëdhenj të Hollywood-it, festivali mund të bëhet gjithnjë e më shumë një platformë për kinemanë autoriale, produksionet ndërkombëtare dhe filmat më të vegjël që kërkojnë një shtysë për t’u futur në qendër të vëmendjes. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht dobësim i festivalit. Përkundrazi, mungesa e disa blockbusterëve mund t’i japë më shumë hapësirë filmave që ndryshe do të mbeteshin në hijen e produksioneve të mëdha.

Edhe edicionet e fundit kanë treguar se Venecia mund të shërbejë si trampolinë për filma më pak të njohur. Kur programi ka më pak prodhime të mëdha të studiove, vëmendja mund të zhvendoset te autorët dhe historitë që kërkojnë një audiencë më të gjerë. Kështu, një festival që nuk arrin të tërheqë të gjithë pretendentët e mëdhenj për Oscar mund të vazhdojë të prodhojë vetë pretendentë të rinj. Në fund, pyetja nuk është vetëm nëse filmat e mëdhenj po i shmangen Venecias, por edhe se çfarë kërkojnë sot studiot nga një festival. Për disa filma, tapeti i kuq i Lidos mund të jetë ende një avantazh i jashtëzakonshëm. Për të tjerë, një premierë më e kontrolluar në Toronto, Telluride apo New York, ose edhe një dalje e drejtpërdrejtë në kinema, mund të duket si një bast më i sigurt.

Venecia, megjithatë, vazhdon të ketë një armë që festivalet e tjera nuk mund ta zëvendësojnë lehtë: fuqinë për të vendosur një film në qendër të bisedës globale. Dhe në një sezon ku disa prej filmave më të mëdhenj po zgjedhin të qëndrojnë larg Lidos, kjo hapësirë mund t’u përkasë pikërisht filmave që kanë më shumë nevojë për të./KultPlus.com

Në edicionin e shtatë, Mokrës iu kushtua një festë që mblodhi banorë, vizitorë dhe turistë rreth traditave, artizanatit, gastronomisë dhe kulturës së kësaj treve.

Mokra u kthye edhe një herë në një pikëtakim të kulturës dhe traditës shqiptare, përmes edicionit të shtatë të “MOKRA N’Fest”. Festa mblodhi mijëra vizitorë, banorë të zonës, pushues dhe turistë vendas e të huaj, duke sjellë në vëmendje historinë, identitetin dhe mikpritjen karakteristike të kësaj treve.

Aktiviteti u zhvillua në një atmosferë festive, ku tradita nuk mbeti vetëm pjesë e kujtesës, por u shfaq përmes artit, muzikës, gastronomisë dhe zejeve të trashëguara ndër breza. Për shumë prej pjesëmarrësve, “MOKRA N’Fest” ishte një mundësi për t’u rikthyer te rrënjët, ndërsa për vizitorët një mënyrë për të zbuluar një tjetër dimension të Shqipërisë.

Në kuadër të festës u organizua edhe një ekspozitë fotografike, përmes së cilës u sollën pamje nga historia, natyra dhe arkitektura e Mokrës. Fotot shërbyen si një udhëtim vizual nëpër peizazhet dhe kujtesën e zonës, duke nxjerrë në pah vlerat që e bëjnë këtë trevë të veçantë.

Një tjetër pjesë e rëndësishme e aktivitetit ishte artizanati. Punimet e mjeshtërve vendas u prezantuan përmes demonstrimeve të drejtpërdrejta, duke i dhënë hapësirë zanateve tradicionale dhe njerëzve që vijojnë t’i ruajnë ato. Në një kohë kur shumë prej këtyre mjeshtërive rrezikojnë të humbasin, prezantimi i tyre në një festë të tillë merr edhe një vlerë të veçantë kulturore.

Edhe gastronomia ishte pjesë e pandashme e festës. Gatimet karakteristike të Mokrës u shtruan për vizitorët, duke e kthyer tryezën tradicionale në një tjetër mënyrë për të rrëfyer historinë dhe identitetin e zonës. Shijet lokale, ashtu si këngët dhe vallet, përcollën një pjesë të trashëgimisë që vazhdon të ruhet brenda familjeve dhe komunitetit.

Muzika popullore dhe vallet tradicionale plotësuan atmosferën, duke e kthyer festën në një hapësirë ku brezat u takuan përmes kulturës. Tingujt tradicionalë shoqëruan aktivitetet gjatë ditës, ndërsa pjesëmarrësit iu bashkuan atmosferës festive.

Për rëndësinë e aktivitetit ka reaguar edhe ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, i cili e ka cilësuar “MOKRA N’Fest” një ngjarje që promovon traditat, kulturën, historinë dhe identitetin e kësaj treve.

Përtej festës, aktiviteti po merr gjithnjë e më shumë edhe një dimension turistik. Rikthimi i emigrantëve në vendlindje gjatë verës, së bashku me interesin e vizitorëve vendas dhe të huaj, e kthen Mokrën në një hapësirë ku trashëgimia kulturore mund të përjetohet nga afër.

“MOKRA N’Fest” dëshmon kështu se tradita mund të jetë edhe një urë drejt turizmit. Përmes kulturës, ushqimit, artizanatit, muzikës dhe historisë, Mokra vazhdon të tregojë identitetin e saj dhe të ftojë vizitorët të zbulojnë një Shqipëri më autentike, larg itinerareve të zakonshme turistike./KultPlus.com

Këngë, valle dhe kostume tradicionale u bënë pjesë e mbrëmjes verore, duke sjellë pranë vendasve dhe turistëve mozaikun e kulturës shqiptare.

Saranda u kthye në skenë të një feste të veçantë folklorike, ku kënga, vallja dhe kostumet tradicionale sollën në zemër të qytetit ngjyrat dhe ritmet e krahinave shqiptare. Ansambli Kombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore çeli në qytetin bregdetar turin veror “Fest Folk 2026”, një udhëtim që gjatë muajit gusht do të vijojë edhe në qytete të tjera të Shqipërisë.

Në një prej mbrëmjeve më të frekuentuara të sezonit turistik, artistët e Ansamblit sollën një repertor të pasur me këngë e valle nga treva të ndryshme shqiptare. Në skenë, tingujt tradicionalë u shoqëruan me kostumet karakteristike të krahinave, duke krijuar një mozaik të gjallë të trashëgimisë kulturore shqiptare.

Spektakli nuk iu drejtua vetëm publikut vendas. Mes spektatorëve ishin edhe turistë të shumtë që po kalojnë pushimet në Sarandë dhe që patën mundësinë të njihen më nga afër me një pjesë të kulturës shqiptare përmes muzikës dhe vallëzimit.

Kostumet shumëngjyrëshe, ritmet e valleve dhe interpretimi i artistëve e kthyen mbrëmjen në një festë të hapur, ku tradita u takua me atmosferën e qytetit turistik. Për shumë prej vizitorëve të huaj, kjo ishte një mënyrë tjetër për të zbuluar Shqipërinë, përtej peizazheve dhe bregdetit.

Drejtori i Ansamblit Kombëtar, Sokol Marsi, e sheh “Fest Folk 2026” si një mënyrë për ta çuar artin folklorik më pranë publikut, sidomos gjatë muajve të verës, kur qytetet shqiptare mbushen me vizitorë vendas e të huaj.

Ndërsa për solisten Mariana Shkreta, folklori mbetet një nga mënyrat më të drejtpërdrejta për të treguar historinë dhe identitetin e një vendi. Kënga, vallja dhe kostumi tradicional nuk janë thjesht elemente të një shfaqjeje, por bartës të një trashëgimie që ka kaluar brez pas brezi.

Pas ndalesës së parë në Sarandë, turi “Fest Folk 2026” do të vijojë në qytete të tjera të Shqipërisë. Ansambli Kombëtar do të marrë me vete këngët e vjetra, vallet e krahinave dhe kostumet tradicionale, duke i sjellë ato në hapësira ku trashëgimia kulturore mund të takohet jo vetëm me publikun shqiptar, por edhe me vizitorët që zgjedhin Shqipërinë si destinacionin e tyre të verës.

Në këtë mënyrë, folklori del nga skena tradicionale dhe udhëton drejt qyteteve, shesheve e hapësirave publike, duke mbetur një prej mënyrave më të gjalla për të rrëfyer Shqipërinë përmes artit./KultPlus.com

“Se Shqypnia u rrudh e vogël” – vargjet e poetit që e kthyen dhimbjen për atdheun në kujtesë, krenari dhe thirrje për të mos harruar.

Kishin Hyp Nji Rreze Dilli
Ai Shen Pjetri e Ai Shen Mhilli
E Po Flisnin Per i Hall Te Vjeter
Ai Shen Mhill Me Njat Shen Pjeter

Se Shqypnia U Rrudh e Vogel
Per Shqyptart Sa Nji Gogel
Lene T`shejt e Mos Ta Zgjasim
Zbresin N`toke Shqypnin e Masin

Moren T`shejt Nji Lamsh T`mashit
Nisen Matjen N`Preveze T`tashin
Mirpo Lamshi u Ka Mej
Porsa Mbrin T`shejtnit Ne Qafe Peje

Edhe Nejse Mos Me u Zgjat
Si Me Mat Shqypnin e Ngrat
Peni i Mashit Asht Mbaru
Vrik Kalon Dreqi Mallku

I kane Pre Kryet Lekuren i Kan Rru
E Me Ate Lesh Kan Ba Nji Dredhe T`Djallit
Qys Se u Mat Me Dredhe T`Djallit
Asnji PUn S`na Shkon Per S`marit

Sesa Nisim Nji Pune T`re
T`paret Qe e Prishim Jemi Ne

Troç Dy Fjale Kombit Mbare
Sy Me Sy Me Ja Than Deshta
Ma Zor Mblidhen Dy Shqiptar
Sesa Mblidhet Nji Thes Me Pleshta/ KultPlus.com

Shekulli XX ishte një periudhë kur letërsia ndryshoi ritmin, gjuhën dhe mënyrën se si e shihte njeriun. Në një epokë të shënjuar nga luftërat, revolucionet, krizat shoqërore dhe përmbysjet kulturore, shkrimtarët nisën të kërkonin forma të reja për të treguar realitetin. Romani nuk ishte më vetëm një histori me fillim dhe fund, por u bë një hapësirë ku ndërthureshin kujtesa, ëndrrat, trauma, politika, identiteti dhe vetëdija njerëzore.

Mes qindra veprave të botuara gjatë këtij shekulli, disa prej tyre u kthyen në pika referimi të letërsisë botërore. Ato nuk u mjaftuan me suksesin e kohës së tyre, por ndikuan te breza të tërë shkrimtarësh dhe ndryshuan mënyrën se si lexuesit e përjetonin një libër. Në këtë rrugëtim mund të niset nga “Pedro Páramo” i Juan Rulfos, botuar në vitin 1955. Romani meksikan është një vepër e pazakontë, ku e kaluara dhe e tashmja, të gjallët dhe të vdekurit, duket se bashkëjetojnë në të njëjtën hapësirë. Me një strukturë jo-lineare dhe një atmosferë të mbështjellë nga misteri, Rulfo krijoi një nga veprat themelore të realizmit magjik dhe ndikoi në mënyrë të rëndësishme te letërsia latino-amerikane që do të vinte më pas.

Një tjetër vepër që ndryshoi kufijtë mes gazetarisë dhe letërsisë ishte “In Cold Blood” i Truman Capote-s. I botuar në vitin 1966, libri rindërton vrasjen e familjes Clutter në Kansas dhe e trajton një ngjarje reale me mjetet e prozës letrare. Capote ndërtoi një rrëfim të detajuar, të ftohtë dhe njëkohësisht të fuqishëm, duke hapur një rrugë të re për atë që më vonë do të bëhej një prej zhanreve më të ndjekura: true crime.

Në një tjetër cep të botës, Haruki Murakami e çoi lexuesin drejt një realiteti ku kufiri mes të zakonshmes dhe të pazakontës është pothuajse i padukshëm. “Kronika e Zogut Kurdisës”, e botuar në tre pjesë gjatë viteve 1994–1995, është një eksplorim i vetmisë, identitetit, traumës dhe kujtesës historike. Proza ëndërrimtare e Murakamit krijon një atmosferë ku ngjarjet e pamundura duken po aq të natyrshme sa ato të përditshmet.

Letërsia fantastiko-shkencore gjeti një nga kulmet e saj te “Dune” i Frank Herbertit. I botuar në vitin 1965, romani nuk u kufizua vetëm në krijimin e një universi të gjerë fantastik. Përmes luftës për pushtet, fesë, ekologjisë dhe figurës së liderit mesianik, Herbert ndërtoi një reflektim mbi rreziqet e fanatizmit dhe përqendrimit të pushtetit. Ndikimi i “Dune” vazhdon të ndihet edhe sot, shumë përtej kufijve të zhanrit fantastiko-shkencor.

Ndërkohë, në Amerikën e viteve njëzetë, F. Scott Fitzgerald krijoi një nga portretet më të fuqishme të një shoqërie të magjepsur nga pasuria dhe suksesi. “Gatsby i Madh”, botuar në vitin 1925, është historia e një ëndrre që nuk mund të realizohet dhe e një të shkuare që nuk mund të rikthehet. Përmes figurës së Jay Gatsby-t, Fitzgerald e ktheu romanin në një kritikë të hollë të “Ëndrrës Amerikane”, duke e bërë atë një nga veprat më të njohura të letërsisë amerikane.

Pak vite më vonë, J. D. Salinger do t’i jepte një zë të veçantë ankthit dhe rebelimit të adoleshencës. “Ruajtësi në Thekër”, i botuar në vitin 1951, u shndërrua në një roman simbolik për të rinjtë që ndihen të huaj në një botë të cilën nuk e kuptojnë ose nuk e pranojnë. Holden Caulfield, me sinqeritetin, zemërimin dhe pasigurinë e tij, mbeti një prej personazheve më të paharrueshme të letërsisë moderne.

Në të njëjtën dekadë, J. R. R. Tolkien po krijonte një botë krejtësisht tjetër. “I Zoti i Unazave”, botuar në vitet 1954–1955, e transformoi letërsinë fantastike duke i dhënë asaj një univers të ndërtuar me një thellësi të jashtëzakonshme. Toka e Mesme, gjuhët, mitologjia dhe historia e saj e bënë veprën një pikë kthese për zhanrin dhe vendosën një standard që shumë autorë të mëvonshëm do të përpiqeshin ta arrinin.

Nëse Tolkien ndërtoi një botë të re, Thomas Pynchon e shndërroi botën reale në një labirint të çuditshëm. “Ylberi i Gravitetit”, botuar në vitin 1973, është një prej romaneve më të rëndësishme të postmodernizmit. Lufta, teknologjia, paranoja dhe pushteti bashkohen në një rrëfim kompleks që sfidon mënyrën tradicionale të të treguarit. Vepra u kthye në një nga shembujt më të spikatur të mënyrës se si romani mund të shpërbëjë vetë rregullat e tij.

Por një nga revolucionet më të mëdha letrare të shekullit erdhi nga Amerika Latine. Me “Njëqind vjet vetmi”, Gabriel García Márquez krijoi Macondon, një hapësirë ku historia dhe fantazia nuk janë kundërshtare, por pjesë e së njëjtës botë. Historia e familjes Buendía është një rrëfim për dashurinë, humbjen, pushtetin, luftën dhe përsëritjen e historisë. Romani, i botuar në vitin 1967, u bë një nga veprat më të rëndësishme të realizmit magjik dhe një nga librat që e vendosën letërsinë latino-amerikane në qendër të vëmendjes botërore.

Në krye të kësaj liste qëndron “Ulysses” i James Joyce, një nga eksperimentet më radikale të letërsisë moderne. Botuar në vitin 1922, vepra merr si pikënisje “Odisenë” e Homerit, por e zhvendos aventurën epike në një ditë të zakonshme në Dublin. Përmes rrjedhës së ndërgjegjes, lojërave gjuhësore dhe një strukture jashtëzakonisht komplekse, Joyce e zgjeroi romanin përtej kufijve të tij tradicionalë.

“Ulysses” nuk është thjesht një libër për një ditë në jetën e disa njerëzve. Është një eksperiment mbi gjuhën, kujtesën dhe vetëdijen njerëzore, një vepër që tregoi se edhe përditshmëria më e zakonshme mund të shndërrohet në një univers të tërë letrar.

Nga Joyce te Márquez, nga Tolkien te Murakami, këto vepra dëshmojnë se letërsia e shekullit XX nuk u kufizua vetëm në rrëfimin e historive. Ajo ndryshoi mënyrën se si historitë mund të tregoheshin. Disa thyen strukturat tradicionale, të tjera krijuan botë të reja, ndërsa disa i dhanë zë frikërave, ëndrrave dhe kontradiktave të një epoke të tërë. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron forca e tyre: edhe pse shekulli që i solli në jetë ka përfunduar, këto libra vazhdojnë të flasin me një lexues që ende kërkon të kuptojë veten dhe botën përreth./KultPlus.com

Në Gjirokastër, historia nuk qëndron vetëm pas mureve të gurta të shtëpive karakteristike apo në sallat e muzeve. Në ditët e verës, ajo del në rrugë, merr zë përmes këngëve dhe ritëm përmes valleve, duke u bërë pjesë e përvojës së vizitorëve që mbërrijnë në qytetin e gurtë.

Gjatë fundjavave, kalldrëmet dhe hapësirat karakteristike të Gjirokastrës gjallërohen nga tingujt e muzikës popullore shqiptare. Ansamblet folklorike sjellin në qendër të vëmendjes këngët, vallet dhe veshjet tradicionale, ndërsa turistët ndalojnë për t’i ndjekur nga afër performancat.

Për shumë prej tyre, kjo është më shumë se një shfaqje. Është një mënyrë për ta njohur Shqipërinë përmes kulturës së saj, për të parë traditat të interpretuara në vendin ku ato kanë marrë jetë dhe për t’u afruar me një pjesë të trashëgimisë që është përcjellë ndër breza.

Interesi i vizitorëve po shkon edhe më tej. Krahas fotografive dhe videove që marrin me vete nga Gjirokastra, turistë të ndryshëm shfaqin kureshtje për të mësuar hapat e valleve popullore dhe për të provuar këngët tradicionale shqiptare. Kështu, publiku nuk mbetet vetëm spektator, por bëhet pjesë e atmosferës.

Në këtë mozaik kulturor, një vend të veçantë zë iso-polifonia shqiptare, një prej formave më të rëndësishme të trashëgimisë muzikore të vendit dhe pjesë e Listës Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s. Tingujt e saj, të ndërthurur me hapësirat historike të qytetit, i japin Gjirokastrës një tjetër mënyrë për të rrëfyer identitetin e saj.

Kultura, në këtë rast, nuk mbetet vetëm një kujtim i së kaluarës. Ajo shndërrohet në një përvojë që mund të përjetohet drejtpërdrejt, duke krijuar një lidhje mes trashëgimisë dhe turizmit.

Në një qytet ku çdo gur mbart një histori, këngët dhe vallet tradicionale po i japin asaj historie zë. Dhe ndërsa turistët kalojnë nëpër rrugët e Gjirokastrës, tradita shqiptare nuk shfaqet thjesht si pjesë e së shkuarës, por si një kulturë e gjallë që vazhdon të këndohet, kërcehet dhe të përcillet./KultPlus.com

Shkodra e nisi natën me muzikë, drita dhe ritme, ndërsa Kalaja e Rozafës qëndroi si sfond i një mbrëmjeje të mbushur me energji. Pranë hapësirës ku takohen Drini dhe Buna, nata e parë e “Dua Fest” mblodhi publikun shkodran për një koncert që solli në skenë disa prej emrave të njohur të muzikës shqiptare.

Lyrical Son, MC Kresha, Kida, Sardi Strugaj dhe David Dreshaj u bënë pjesë e programit të natës së parë, duke sjellë repertorin e tyre dhe duke i dhënë ritëm një prej mbrëmjeve më festive të kësaj vere në Shkodër. Publiku i ndoqi performancat mes këngëve të njohura, atmosferës së koncertit dhe një skene të vendosur në një prej peizazheve më karakteristike të qytetit.

“Dua Fest” rikthehet në Shkodër për të dytin vit radhazi, duke e vendosur muzikën në një hapësirë ku historia, natyra dhe jeta urbane bashkohen. Prania e Kalasë së Rozafës në sfond e bëri mbrëmjen edhe më të veçantë, duke i dhënë festivalit një identitet të lidhur ngushtë me qytetin dhe hapësirat e tij.

Por këtë vit festa nuk është menduar vetëm si një ngjarje muzikore. Krahas performancave, “Dua Fest” solli edhe një mesazh ndërgjegjësues për kujdesin dhe mbrojtjen e kafshëve endacake, duke e vendosur këtë çështje në vëmendjen e publikut gjatë aktivitetit.

Kështu, muzika dhe argëtimi u ndërthurën me një mesazh social, në një event që synon të krijojë një hapësirë ku festa mund të shkojë përtej skenës dhe të lidhet me çështje që prekin komunitetin.

Nata e parë ishte vetëm fillimi. “Dua Fest” do të vijojë edhe me një natë të dytë, ku Shkodra do të mirëpresë artistë të tjerë të muzikës shqiptare, duke vazhduar atmosferën e festivalit dhe netët verore nën hijen e Rozafës./KultPlus.com

Strategjia Kombëtare e Kulturës 2026–2030, e miratuar nga qeveria në fund të korrikut, po shoqërohet me debate mbi mënyrën se si është konceptuar e ardhmja e kulturës në Shqipëri, por edhe mbi modelin e financimit dhe pavarësinë e institucioneve kulturore.

Kryetarja e Këshillit Kombëtar të Partisë Demokratike, Julinda Emiri, ka kërkuar që dokumenti t’i nënshtrohet një diskutimi më të gjerë publik, duke vënë në fokus disa prej pikave që, sipas saj, kërkojnë sqarim dhe debat. Në reagimin e saj, Emiri vlerëson se strategjia përmban objektiva pozitive, por shpreh shqetësimin për një ndryshim të mënyrës së konceptimit të kulturës, e cila në dokument shihet gjithnjë e më shumë përmes prizmit të industrisë krijuese dhe potencialit ekonomik.

“Strategjia shënon një ndryshim filozofik që kërkon debat serioz publik: zhvendosjen e kulturës drejt konceptit të industrisë, produktit dhe instrumentit ekonomik”, është shprehur Emiri.

Sipas saj, zhvillimi i industrive krijuese është i rëndësishëm, por kultura nuk mund të reduktohet vetëm në vlerën e saj ekonomike. Ajo përfshin artin, trashëgiminë, institucionet kulturore dhe hapësirat për krijim të pavarur, përtej logjikës së tregut. Një prej çështjeve që PD kërkon të qartësohet lidhet me financimin e strategjisë. Emiri ka ngritur pikëpyetje mbi shifrat e paraqitura në dokument, duke vënë në dukje dallime mes kostos së përgjithshme të parashikuar dhe skenarëve të financimit të aktiviteteve.

Në një pjesë të strategjisë përmendet një kosto vjetore e vlerësuar rreth 10 miliardë lekë, me financim 70 për qind nga shteti dhe 30 për qind nga burime të tjera, ndërsa në një tjetër pjesë skenari optimal i aktiviteteve llogaritet në rreth 7 miliardë lekë në vit. Për Emirin, kjo kërkon një pasqyrë më të qartë të kostos reale të zbatimit të strategjisë dhe mënyrës se si do të sigurohen fondet. Në qendër të kritikave është edhe roli i financimit privat. PD e konsideron të mirëpritur përfshirjen e kapitalit privat në kulturë, por kundërshton mundësinë që ky financim të kthehet në zëvendësim gradual të përgjegjësisë së shtetit.

“Kapitali privat duhet të plotësojë financimin publik, jo ta zëvendësojë atë”, ka deklaruar Emiri.

Një tjetër pikë e debatit është rikrijimi i Këshillit për Artin, i cili sipas strategjisë do të funksionojë pranë Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, ndërsa synohet që të ketë autonomi në sigurimin dhe shpërndarjen e fondeve. Për PD-në, kjo ngre pyetjen se sa e pavarur mund të jetë një strukturë që ndodhet brenda një institucioni qeveritar, veçanërisht kur ky institucion ka rol në financimin dhe mbikëqyrjen e saj.

Emiri kërkon që përbërja e Këshillit, mënyra e emërimit të anëtarëve, mandatet dhe procedurat e financimit të përcaktohen në mënyrë të tillë që të garantojnë pavarësi nga ndërhyrjet politike. Në këtë kuadër, ajo ka ngritur edhe shqetësimin për mënyrën se si fondet publike mund të shpërndahen, duke kërkuar mekanizma që të sigurojnë mbështetje të barabartë për artistët dhe projektet, përfshirë zërat kritikë dhe krijimtarinë e pavarur.

Një tjetër çështje e theksuar është raporti mes kulturës dhe turizmit. Sipas Emirit, zhvillimi i turizmit nuk duhet të kthehet në kriterin kryesor për përcaktimin e politikave kulturore, ndërsa trashëgimia kulturore duhet të ruajë vlerën dhe autenticitetin e saj dhe jo të trajtohet vetëm si një element që i shërben industrisë turistike.

Në përfundim të qëndrimit të saj, Emiri ka renditur pesë garanci që, sipas PD-së, duhet të jenë pjesë e një politike të re kulturore: financimi privat të jetë plotësues dhe jo zëvendësues i fondeve publike; fondet shtetërore të mbështesin artin e pavarur, kritik, eksperimental dhe jofitimprurës; të krijohen mekanizma të posaçëm për artistët dhe institucionet jashtë Tiranës; Këshilli i Artit të ketë pavarësi reale në vendimmarrje dhe financim; si dhe trashëgimia kulturore të mbrohet nga komercializimi që mund të cenojë interesin publik, autenticitetin dhe identitetin kombëtar.

Debati mbi Strategjinë Kombëtare të Kulturës 2026–2030 rikthen kështu në vëmendje një prej çështjeve themelore të politikave kulturore: si mund të zhvillohet sektori krijues dhe të përfitojë nga potenciali ekonomik i kulturës, pa humbur në këtë proces rolin e saj si hapësirë për identitet, kujtesë, kritikë dhe krijimtari të lirë./KultPlus.com

Dukagjin Lipa, babai i yllit ndërkombëtar të muzikës Dua Lipa, ka folur për mënyrën se si ai dhe bashkëshortja e tij, Anesa, i kanë rritur fëmijët duke ruajtur një lidhje të fortë me Kosovën, gjuhën shqipe dhe trashëgiminë shqiptare.

Në një intervistë për “Across the Balkans”, Dukagjin Lipa u pyet se si familja kishte arritur t’ua përcillte fëmijëve një ndjenjë kaq të fortë përkatësie dhe dashurie për vendlindjen, pavarësisht se ata u rritën dhe ndërtuan karrierat e tyre në një mjedis ndërkombëtar, shkruan KultPlus.

Dukagjin Lipa tha se gjithçka nisi nga krenaria e tyre për prejardhjen.

“Ne jemi shumë, shumë krenarë për atë që jemi dhe nga vijmë, dhe kjo është përcjellë te fëmijët tanë”, u shpreh ai.

Ai tregoi se në familje përpiqeshin të flisnin shqip sa më shumë që të ishte e mundur, edhe kur ndodheshin në Londër apo në vende të tjera të botës.

“Përpiqemi të flasim shqip sa më shumë që mundemi, kur jemi në Londër, kur jemi kudo në botë”, tha ai.

Duke folur për marrëdhënien e veçantë që ka me vajzën e tij, Dua Lipën, ai tregoi edhe një detaj të veçantë nga jeta e tyre familjare. Sipas tij, kur donin të thoshin diçka në mënyrë private, ata kalonin në gjuhën shqipe.

“Ndonjëherë me Duan, kur duhet të themi diçka në fshehtësi, e kthejmë në shqip. Kjo është gjuha jonë sekrete”, tregoi Dukagjin Lipa.

Për të, ruajtja e identitetit lidhet drejtpërdrejt me pranimin dhe dashurinë për prejardhjen.

“Besoj se duhet ta përqafosh atë që je dhe të jesh krenar për atë që je, ta duash trashëgiminë dhe historinë tënde dhe të jesh krenar për të”, theksoi ai.

Dukagjin Lipa tha se një nga mesazhet më të rëndësishme që prindërit duhet t’u përcjellin fëmijëve është që të mos ndihen të turpëruar nga vendi prej nga vijnë apo nga gjuhët që flasin.

“Duhet t’u tregosh fëmijëve se nuk duhet të kenë turp nga vendi prej nga vijnë dhe nga gjuhët që flasin”, u shpreh ai.

Familja Lipa jetoi për disa vite në Londër, ku Dua Lipa lindi, ndërsa më vonë u kthye në Prishtinë. Lidhja me Kosovën dhe identitetin shqiptar ka mbetur një pjesë e rëndësishme e jetës së këngëtares, e cila në shumë raste ka folur publikisht për origjinën e saj.

Kjo lidhje është shfaqur edhe përmes angazhimeve të familjes Lipa në jetën kulturore të Kosovës. Dukagjin Lipa është një nga figurat kryesore pas Sunny Hill Festival, ndërsa Dua Lipa e ka përdorur vazhdimisht platformën e saj ndërkombëtare për të promovuar Kosovën dhe kulturën shqiptare.

Rrëfimi i Dukagjin Lipës tregon se, përtej suksesit ndërkombëtar, për familjen Lipa ruajtja e gjuhës, historisë dhe trashëgimisë ka qenë një pjesë e rëndësishme e edukimit të fëmijëve – një mënyrë për t’u siguruar që lidhja me rrënjët të mos humbiste pavarësisht se ku do t’i çonte jeta./KultPlus.com

Dukagjin Lipa, Dua Lipa’s father, explains Across the Balkans how he and his wife raised their children to stay connected to their Kosovan and Albanian heritage by embracing their language, identity and culture.

For the full episode: https://t.co/9g6sIpDakB pic.twitter.com/M7WHpmomff

— TRT World (@trtworld) August 9, 2026