Kalaja e Rozafës po hyn në një periudhë të re ndërhyrjesh, ku krahas mbrojtjes së monumentit historik, vëmendje e veçantë do t’i kushtohet edhe mënyrës se si vizitorët e përjetojnë një prej simboleve më të njohura të Shkodrës.

Projekti i ri synon të përmirësojë infrastrukturën dhe kushtet e pritjes së turistëve, ndërsa ndërhyrjet në kompleksin e kalasë do të orientohen drejt restaurimit dhe ruajtjes së vlerave të saj historike e arkitektonike.

Nisma mbështetet nga Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), ndërsa financimi realizohet përmes Fondit Shqiptar të Zhvillimit, në bashkëpunim me institucionet përgjegjëse për trashëgiminë kulturore dhe Bashkinë Shkodër.

Një pjesë e rëndësishme e projektit lidhet me aksesin dhe organizimin e lëvizjes së vizitorëve. Në plan janë përfshirë masa për menaxhimin e transportit, si dhe krijimi i një stacioni të ri autobusi, me synimin për ta bërë mbërritjen dhe orientimin drejt monumentit më të përshtatshëm për turistët.

Paralelisht, ndërhyrjet do të shtrihen edhe në hapësirat e kompleksit monumental, ku synohet restaurimi dhe valorizimi i elementeve që dëshmojnë historinë e gjatë të Kalasë së Rozafës. Qëllimi është që zhvillimi i saj si destinacion turistik të shkojë paralelisht me ruajtjen e identitetit dhe autenticitetit të monumentit.

Interesi i vizitorëve ndaj kalasë është i konsiderueshëm. Vetëm gjatë korrikut të vitit 2026, monumenti priti 23,678 turistë, sipas të dhënave të Drejtorisë Rajonale të Trashëgimisë Kulturore Shkodër.

E ngritur mbi kodrën që shtrihet mbi qytet, Kalaja e Rozafës është një nga pikat më karakteristike të Shkodrës. Pozicioni i saj i ofron vizitorëve një pamje të gjerë mbi qytetin, liqenin dhe peizazhin përreth, duke e bërë njëkohësisht monument historik dhe një prej destinacioneve kryesore turistike të veriut të Shqipërisë.

Me ndërhyrjet e reja, synohet që kjo trashëgimi të ruhet për brezat e ardhshëm, ndërsa përvoja e vizitorëve dhe infrastruktura rreth saj të përshtaten me numrin gjithnjë në rritje të turistëve./Kultplus.com

Një fotografi mund të ruajë një fytyrë, një rrugë, një zakon apo një moment që nuk kthehet më. Në Muzeun Kombëtar të Fotografisë “Marubi” në Shkodër, kjo ide merr një dimension më të gjerë, pasi dy kapituj të rëndësishëm të fotografisë shqiptare prezantohen pranë njëri-tjetrit: trashëgimia e dinastisë Marubi dhe krijimtaria e Gjon Milit.

Përmes ekspozitës së përhershme “Dinastia Marubi”, muzeu hap një dritare drejt Shqipërisë së shekullit XIX. Koleksioni i fotografive të realizuara ndër vite nga Marubët dokumenton një shoqëri në ndryshim, duke ruajtur portrete, veshje, tradita dhe momente nga jeta e përditshme. Materiali fotografik shërben kështu edhe si një dëshmi e çmuar për mënyrën se si është formësuar kujtesa vizuale e vendit.

Në një tjetër drejtim të këtij rrëfimi qëndron Gjon Mili. I lindur në Korçë më 1904, ai u shpërngul në Shtetet e Bashkuara në vitin 1923, ku do të ndërtonte një karrierë që e vendosi në mesin e emrave të rëndësishëm të fotografisë eksperimentale.

“Gjon Mili: Retrospektivë”, kuruar nga Howard Greenberg, sjell në Shkodër një përzgjedhje fotografish dhe materialesh arkivore nga koleksionet e Howard Greenberg Gallery. Përmes tyre bëhet e dukshme një qasje krejt tjetër ndaj aparatit fotografik: jo vetëm të kapësh një çast, por të luash me mënyrën se si ai çast mund të shihet.

Mili e shndërroi dritën dhe lëvizjen në elemente të vetë fotografisë. Eksperimentet e tij me ekspozimin dhe gjurmët e lëvizjes krijuan imazhe ku koha nuk fshihet, por bëhet e dukshme. Kështu, fotografia merr një karakter më dinamik dhe artistik, duke u larguar nga funksioni i saj tradicional dokumentues.

Nëse Marubët na tregojnë se si fotografia mund të bëhet një arkiv i një shoqërie, Mili dëshmon se ajo mund të jetë edhe një hapësirë eksperimentimi. Njëri e ruan kohën përmes imazhit, tjetri e sfidon mënyrën se si koha regjistrohet në të.

Pikërisht ky kontrast i bën dy ekspozitat të plotësojnë njëra-tjetrën. Nga negativët e xhamit dhe fotografitë që sot kanë vlerën e dokumenteve historike, te eksperimentet me dritën dhe lëvizjen, “Marubi” krijon një rrëfim që shtrihet përtej një periudhe të vetme.

Në Shkodër, fotografia shqiptare shfaqet kështu si një histori që ka ditur të ruajë të kaluarën, por edhe të kërkojë forma të reja shprehjeje. Marubët dhe Gjon Mili, secili në kohën dhe gjuhën e vet, dëshmojnë se një aparat fotografik mund të bëjë më shumë sesa të ndalë një moment: mund të ruajë një epokë dhe, njëkohësisht, të ndryshojë mënyrën se si e shohim atë./Kultplus.com

Nëse do të kishte një mënyrë për të parë se si funksiononte mendja e Umberto Eco-s, ajo ndoshta do të gjendej mes rafteve të bibliotekës së tij. Jo vetëm për shkak të mijëra librave që ajo përmban, por edhe për mënyrën se si shkrimtari, filozofi dhe semiologu italian i shihte ata: si pjesë të një rrjeti të pafund dijesh, zbulimesh dhe lidhjesh të papritura.

Prej 1 korrikut, biblioteka personale e Eco-s është bërë e qasshme për publikun në Palazzo Poggi, në Bolonjë, duke sjellë në një hapësirë të vetme një pjesë të rëndësishme të botës së tij intelektuale.

Koleksioni përmban rreth 32 mijë libra. Nëse do të vendoseshin njëri mbi tjetrin, do të arrinin afërsisht 900 metra lartësi, një shifër që e bën përmasën e kësaj biblioteke po aq mbresëlënëse sa edhe përmbajtjen e saj.

Por numri nuk është ajo që e bën koleksionin e veçantë. Eco kishte një mënyrë të pazakontë për ta menduar bibliotekën. Për të, ajo nuk duhej të ishte vetëm një hapësirë ku gjendej libri që po kërkoje. Përkundrazi, rëndësi kishte edhe ajo që mund të zbuloje rastësisht.

Në këtë ide qëndron edhe koncepti i “fqinjit të mirë”, i lidhur me studiuesin Aby Warburg: një libër mund të bëhet i rëndësishëm pikërisht sepse ndodhet pranë një tjetri që nuk kishe plan ta lexoje. Për Eco-n, kërkimi i dijes nuk përfundonte gjithmonë aty ku e kishe nisur.

Për ta sjellë koleksionin nga shtëpia e tij në Milano në Bolonjë, Universitetit të Bolonjës iu deshën muaj të tërë pune. Librat u kataloguan dhe u zhvendosën me kujdes, duke u përpjekur të ruhej edhe renditja që Eco kishte krijuar gjatë viteve.

Dhe ajo që gjendet në rafte është po aq e larmishme sa vetë interesat e tij. Krahas filozofisë, semiotikës dhe letërsisë botërore, koleksioni përfshin libra mbi fetë, okultizmin, historinë e artit, kinemanë, televizionin dhe kulturën popullore.

Në mesin e autorëve janë emra si James Joyce, J.R.R. Tolkien, Franz Kafka, Italo Calvino, Jorge Luis Borges dhe Agatha Christie, ndërsa një pjesë e konsiderueshme i kushtohet edhe botës së komikëve. Nga Diabolik dhe Tex Willer te Mafalda, Topolino, Spider-Man dhe Watchmen, raftet tregojnë se kurioziteti i Eco-s nuk kishte kufij të ngurtë mes kulturës së lartë dhe asaj popullore.

Koleksioni përmban gjithashtu libra të rrallë dhe botime të pazakonta. Një prej tyre është një version pirat i romanit “Emri i Trëndafilit”, botuar në Bashkimin Sovjetik me një kopertinë që, në mënyrë absurde, e paraqiste veprën si një roman erotik.

Megjithatë, ndoshta gjurmët më interesante janë ato që Eco ka lënë vetë mbi libra. Shënime në margjina, nënvizime, faqe të palosura, skica dhe shkrime të bëra me dorë e bëjnë koleksionin më shumë sesa një bibliotekë të ruajtur pas vdekjes së autorit. Ato tregojnë se si ai lexonte, çfarë e tërhiqte dhe cilat ide e bënin të ndalej te një faqe.

Rreth 150 persona e kanë vizituar deri tani këtë hapësirë, e cila mund të vizitohet me rezervim. Biblioteka do të jetë e mbyllur gjatë gushtit dhe pritet të rihapet në shtator.

Në këtë mënyrë, biblioteka e Eco-s nuk shfaq vetëm atë që lexonte një prej intelektualëve më të rëndësishëm italianë të shekullit XX. Ajo tregon edhe mënyrën se si ai e konceptonte dijen: si një rrjet ku një libër të çon te tjetri, një ide lind nga një tjetër dhe një zbulim i rastësishëm mund të jetë po aq i vlefshëm sa përgjigjja që ke kërkuar që në fillim./Kultplus.com

Çfarë e bën një qytet vërtet të mirë për të jetuar? Jo domosdoshmërisht ndërtesat e larta, teknologjia apo numri i atraksioneve, por mënyra se si një banor e përjeton ditën e zakonshme: sa lehtë shkon në punë, sa afër e ka një dyqan, sa i qasshëm është transporti dhe sa mirë funksionojnë hapësirat që ndajnë të gjithë.

Japonia duket se e ka gjetur një pjesë të kësaj formule. Në Indeksin Global të Jetueshmërisë 2026 të Economist Intelligence Unit, Osaka u rendit e shtata dhe Tokioja e dhjeta në botë. Kjo e bëri Japoninë të vetmin shtet aziatik me dy qytete në dhjetëshen më të mirë.

Pas këtij rezultati qëndrojnë faktorë si stabiliteti, shëndetësia, arsimi dhe infrastruktura, por edhe një mënyrë e veçantë e planifikimit urban. Qytetet japoneze janë ndërtuar rreth nevojave të jetës së përditshme, duke e bërë lëvizjen, blerjet dhe shërbimet më të arritshme.

Një nga shembujt më të qartë janë shotengai, rrugët tradicionale tregtare ku dyqanet e vogla, kafenetë, klinikat dhe shërbimet e tjera gjenden pranë njëra-tjetrës. Në vend që banorët të varen nga makinat për çdo nevojë, shumë prej tyre mund ta kryejnë pjesën më të madhe të ditës në këmbë.

Kjo mënyrë organizimi krijon edhe një tjetër ndjesi: lagjja bëhet pjesë e jetës sociale. Një vizitë për të blerë ushqime mund të shndërrohet në një shëtitje, takim me fqinjët dhe një përvojë të zakonshme të komunitetit.

Transporti publik është një tjetër shtyllë. Trenat dhe autobusët japonezë njihen për saktësinë, pastërtinë dhe sigurinë, duke u mundësuar njerëzve të lëvizin pa pasur nevojë për makinë. Për personat me aftësi të kufizuara, Japonia ka bërë përpjekje të vazhdueshme për ta bërë transportin më të qasshëm. Pas ligjit “Barrier-Free” të vitit 2006, mijëra stacione janë përshtatur me ashensorë dhe zgjidhje të tjera që eliminojnë pengesat fizike.

Por qytetet japoneze nuk kanë hequr dorë nga e kaluara në emër të modernizimit. Në mes të qendrave të mëdha urbane mund të gjenden tempuj, faltore, pemë shekullore, dyqane tradicionale dhe ndërtesa historike. Shpesh, infrastruktura e re ndërtohet rreth asaj që tashmë ekziston, në vend që ta fshijë atë.

Kjo marrëdhënie me hapësirën shihet edhe në mënyrën se si qytetet i përshtaten natyrës. Një pemë e vjetër mund të ruhet edhe kur rreth saj ndërtohet një stacion treni, duke treguar një qasje ku zhvillimi dhe trashëgimia nuk shihen domosdoshmërisht si kundërshtare.

Në fund, megjithatë, infrastruktura është vetëm një pjesë e historisë. Jetueshmëria e qyteteve japoneze lidhet edhe me mënyrën se si njerëzit sillen në hapësirat e përbashkëta. Radhët respektohen, trenat mbahen të qetë, hapësirat publike pastrohen dhe njerëzit përpiqen të mos shqetësojnë të tjerët.

Në një vend me qytete kaq të dendura dhe me miliona njerëz që lëvizin çdo ditë, këto zakone të vogla kanë një ndikim të madh.

Kjo është ndoshta ajo që e bën modelin japonez kaq interesant: një qytet i mirë nuk krijohet vetëm me ndërtesa, teknologji dhe transport modern. Ai ndërtohet edhe përmes distancave të shkurtra, shërbimeve të qasshme, respektit për historinë dhe një kulture të përditshme që e bën jetën e përbashkët më të lehtë./Kultplus.com

“Skena nga jeta e fshatit” sjell copëza të një bote të njohur përmes poezisë.

Dritarja e avulluar samovari i çajit edhe vjeshtë
i tillë i lirë rrethuar me sendet që vjetërohen
përmbi rafte ftonj një plakë si pikturë
a nuk qenka vallë krejt zjarri një trillim
bien gjethet e në kopsht femra kotet në luhajë
me goditje të rënda imagjinate me një botë prej letre
tek gjej ngushëllim mes sendesh që s’janë më
atje diku në botën time atje diku larg
eja përsëri netve të vona si hije që sajon
pak frymë njeriu e pak dritë qiriri./ Kultplus.com

Aktorja gjermane Iris Berben do të nderohet me Çmimin Gjerman të Politikës Kulturore 2026, për angazhimin e saj shumëvjeçar kundër antisemitizmit, racizmit dhe ekstremizmit të djathtë, si dhe për kontributin në kulturën e kujtesës dhe edukimin demokratik.

Këshilli Gjerman i Kulturës e bëri të ditur vlerësimin në Berlin, ndërsa ceremonia do të mbahet më 24 shtator, me pianistit Igor Levit që do të mbajë fjalimin e nderimit.

Berben është një nga aktoret më të njohura gjermane dhe ka një karrierë disa dekadëshe në televizion dhe kinema. Ajo u bë veçanërisht e njohur për rolin e detekives Rosa Roth, të cilin e interpretoi për gati dy dekada, ndërsa së fundmi u shfaq në filmin “Triangle of Sadness” të Ruben Östlund.

Angazhimi i saj publik ka nisur që në rini. E rritur në Hamburg, Berben ishte aktive si adoleshente në opozitën jashtëparlamentare dhe në vitin 1967 vizitoi për herë të parë Izraelin, pas Luftës Gjashtëditore.

Në vitin 2002, ajo mori Çmimin Leo Baeck për angazhimin kundër antisemitizmit, racizmit dhe ekstremizmit të djathtë, ndërsa ndër vite është vlerësuar edhe për kontributin e saj shoqëror.

Vetëm këtë vit, Berben u nderua me Çmimin Annemarie Renger, ndërsa që nga viti 2022 mban edhe Urdhrin Kundër Seriozitetit Vdekjeprurës.

Çmimi i ri vlerëson kështu jo vetëm karrierën e saj artistike, por edhe dekadat e angazhimit publik për demokracinë, kujtesën historike dhe luftën kundër formave të diskriminimit dhe ekstremizmit./Kultplus.com

Në Publik Galeri në Tiranë, qilimat dhe sixhadet e punuara me dorë po sjellin në vëmendje një traditë që vazhdon të ruhet përmes punës së grave artizane. Ekspozita “Thurja e Qilimave” prezanton krijimet e grave të sipërmarrjes sociale “Tradita ime Artizanale”, duke ndërthurur trashëgiminë kulturore me një model të ri të zhvillimit social.

Punimet e ekspozuara nuk janë vetëm objekte dekorative. Në motive, ngjyra dhe teknikat e përdorura ruhen elemente të trashëgimisë shqiptare, të përcjella ndër breza dhe të mbajtura gjallë përmes punës së dorës.

Pas kësaj ekspozite qëndron edhe një histori tjetër, ajo e hapësirave që kanë marrë një funksion të ri. Publik Galeri është ngritur në një pasuri të konfiskuar dhe administrohet nga Agjencia e Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara (AAPSK), duke u kthyer në një hapësirë për artin, kulturën dhe aktivitetet komunitare.

Në të njëjtën kohë, një tjetër pasuri e konfiskuar, në Elbasan, është vënë në funksion të “Tradita ime Artizanale”, ku gratë zhvillojnë aktivitetin e tyre të prodhimit. Ekspozita në Tiranë krijon kështu një lidhje mes vendit ku këto punime krijohen dhe hapësirës ku ato prezantohen.

Përtej qilimave dhe sixhadeve, “Thurja e Qilimave” sjell në qendër historitë e grave që qëndrojnë pas secilit punim dhe rolin që artizanati mund të luajë në krijimin e mundësive për punësim dhe përfshirje sociale.

Ekspozita dëshmon gjithashtu se trashëgimia kulturore nuk është vetëm diçka që ruhet në muze apo në arkiva. Ajo mund të vazhdojë të jetojë përmes punës së përditshme, duke u përshtatur me nevojat e së tashmes dhe duke krijuar mundësi të reja për komunitetin.

“Thurja e Qilimave” shndërrohet kështu në një takim mes traditës dhe jetës bashkëkohore, ndërsa pasuritë e konfiskuara marrin një tjetër rol: nga prona të lidhura me të kaluarën kriminale, në hapësira që sot i shërbejnë artit, kulturës, punës dhe komunitetit./Kultplus.com

Dy vepra të rëndësishme të Muslim Mulliqit, “Para fortune” dhe “Në kërkim të hapësirave të reja”, të realizuara më 1984, janë pjesë e ekspozitës “Jo gjithë njerëzit ekzistojnë në të Tashmen e njëjtë”, e kuruar nga Hana Halilaj në Galerinë Kombëtare të Kosovës.

Mulliqi, një prej figurave më të rëndësishme të artit modern në Kosovë, njihet për një gjuhë ekspresioniste të dallueshme, ku ngjyrat e forta, kontrastet dhe format e mprehta ndërtojnë skena që shpesh bartin tension, lëvizje dhe gjendje të brendshme.

Në “Para fortune”, figurat dhe format arkitekturale vendosen nën një qiell të trazuar, ndërsa një formë harkore krijon ndjesinë e një kufiri apo kalimi. Në veprën tjetër, “Në kërkim të hapësirave të reja”, një figurë e zgjatur qëndron mbi një terren të errët, e rrethuar nga forma organike dhe trajta që sjellin ndjesinë e lëvizjes.

Dy veprat, të vendosura në kontekstin e ekspozitës, hapin një lexim më të gjerë mbi marrëdhënien mes njeriut, hapësirës dhe ndryshimit. Ato bëhen pjesë e një dialogu mes veprave nga koleksioni i GKK-së dhe praktikave bashkëkohore, përmes të cilit ekspozita trajton kujtesën, identitetin, përkatësinë dhe mënyrat se si marrëdhënia me vendin është ndryshuar përgjatë dekadave.

“Jo gjithë njerëzit ekzistojnë në të Tashmen e njëjtë” shënon edhe rihapjen e Galerisë Kombëtare të Kosovës pas rinovimit dhe rikonfigurimit të hapësirave të saj ekspozuese. Ekspozita përfshin artistë nga gjenerata dhe periudha të ndryshme, duke krijuar një përballje mes trashëgimisë artistike dhe praktikave të sotme.

Orari i vizitave:
E martë – E premte: 10:00–18:00
E shtunë – E diel: 10:00–17:00

Ekspozita është e hapur deri më 26 gusht 2026 në Galerinë Kombëtare të Kosovës./Kultplus.com

Këshilltarja e U.D. Presidentes së Kosovës, Vlora Konushevci, ka përfaqësuar Albulena Haxhiun në hapjen e edicionit të 25-të të Panairit të Librit në Ulqin, një prej ngjarjeve që ndër vite ka bashkuar autorë, botues dhe lexues shqiptarë në këtë qytet.

Në kuadër të kësaj vizite, Konushevci ka vënë në pah rëndësinë e librit dhe kulturës në ruajtjen e lidhjeve mes shqiptarëve, duke përcjellë edhe mesazhin e U.D. Presidentes së Kosovës me rastin e këtij përvjetori.

“Në këtë përvjetor jubilar, përcolla mesazhin e U.D. Presidentes se libri është ura më e qëndrueshme që i afron dhe i lidh shqiptarët kudo që jetojnë. Po ashtu, shpreha mirënjohje për kontributin e madh të qytetarëve të Ulqinit në kulturën kombëtare, si dhe për solidaritetin me Kosovën gjatë vitit 1999”, ka thënë Konushevci.

Ajo ka theksuar se Panairi i Librit në Ulqin dëshmon rëndësinë e gjuhës, librit dhe kulturës si shtylla të identitetit kombëtar, duke kontribuar në forcimin e lidhjeve kulturore në hapësirën shqiptare.

Para pjesëmarrjes në hapjen e panairit, Konushevci, së bashku me ambasadoren e Kosovës në Mal të Zi, Ariana Zherka, është takuar me kryetarin e Komunës së Ulqinit, Genci Nimanbegu.

Takimi është fokusuar në marrëdhëniet mes Ulqinit dhe Kosovës dhe në mundësitë për thellimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve në fushën e kulturës, arsimit dhe ruajtjes së trashëgimisë shqiptare.

“Biseduam për lidhjet e Ulqinit me Kosovën, për bashkëpunimin ndërmjet institucioneve tona dhe për punën që mund të bëjmë së bashku në kulturë, arsim dhe ruajtjen e trashëgimisë shqiptare”, ka thënë Konushevci.

Sipas saj, lidhja e Ulqinit me Kosovën nuk kufizohet vetëm te turizmi dhe periudha e verës, por shtrihet edhe në dimensionin kulturor e historik.

“Me Ulqinin na lidh një afërsi që shkon përtej verimeve dhe turizmit. Ai është pjesë e hapësirës sonë kulturore dhe vendtakim i natyrshëm i shqiptarëve nga rajoni e diaspora”, ka deklaruar ajo.

Panairi i Librit në Ulqin këtë vit shënon 25-vjetorin e themelimit, duke vazhduar të krijojë një hapësirë takimi për librin, autorët dhe lexuesit shqiptarë./Kultplus.com

Kryetari i Prishtinës, Perparim Rama, ka bërë të ditur se projekti “Stacioni Kulturor” po hyn në fazën e përgatitjeve, duke sjellë një qendër të re për artin dhe kulturën në kryeqytet.

Sipas Ramës, kjo hapësirë do të shndërrohet në një pikëtakim për artistët, krijuesit dhe komunitetin, duke ofruar mundësi të reja për zhvillim kulturor, dialog dhe krijimtari.

“Edhe një qendër e re e artit dhe kulturës po merr jetë në zemër të Prishtinës. Një hapësirë e re për artistët, krijimtarinë, dialogun dhe komunitetin, një vend ku idetë takohen, frymëzimi rritet dhe kultura vazhdon të lulëzojë”, ka shkruar Rama.

Projekti synon transformimin e një hapësire të lënë pas dore në një vend aktiv për veprimtari kulturore dhe artistike, duke kontribuar në krijimin e ambienteve të reja publike për qytetarët.

Sipas kryetarit të Prishtinës, investimet në kulturë, kreativitet dhe hapësira publike janë pjesë e vizionit për një qytet më të gjallë dhe më të hapur ndaj artit./KultPlus.com

Instituti i Sigurisë së Inteligjencës Artificiale (AISI) i Mbretërisë së Bashkuar ka bërë të ditur se disa modele të avancuara të inteligjencës artificiale shfaqën sjellje mashtruese gjatë testeve të sigurisë.

Sipas raportit të institutit, modelet “Mythos” nga kompania Anthropic dhe “Sol” nga OpenAI u përpoqën të ndikonin te njerëzit për të kryer detyra të caktuara gjatë eksperimenteve.

Rasti më serioz, sipas AISI-së, lidhej me modelin “Mythos”, i cili gjatë një testi të sigurisë kibernetike tentoi të fuste kod të dëmshëm në platformën GitHub. Për të rritur mundësinë e suksesit, modeli krijoi identitete të rreme në internet dhe dërgoi mesazhe duke u paraqitur si persona realë.

Përpjekja u ndalua falë mbikëqyrjes njerëzore, e cila pengoi futjen e kodit keqdashës në sistem.

Kompanitë Anthropic dhe OpenAI kanë deklaruar se kushtet e testimit nuk përfaqësojnë mënyrën tipike të përdorimit të modeleve të tyre nga publiku.

AISI sqaroi se këto raste u shfaqën në një numër të kufizuar situatash dhe nën kushte të veçanta eksperimentale, por paralajmëroi se aftësitë e modeleve për të vepruar në mënyrë autonome dhe për të përdorur strategji mashtruese kërkojnë monitorim dhe masa të mëtejshme sigurie./KultPlus.com

Parku i Liqenit Artificial në Tiranë u shndërrua mbrëmjen e djeshme në një skenë të muzikës klasike, ku publiku ndoqi koncertin “Kantata e Kafesë”, interpretimin në gjuhën shqipe të veprës satirike të kompozitorit të mirënjohur Johann Sebastian Bach.

Aktiviteti u zhvillua në kuadër të projektit “Bah… Cafè!”, me mbështetjen e bashkisë Tiranë, duke ofruar një mbrëmje ku muzika klasike u ndërthur me interpretimin skenik, në një atmosferë të veçantë pranë natyrës.

Interpretimi i kësaj vepre të Bach-ut u mirëprit nga publiku, i cili pati mundësinë të përjetojë një format artistik që ndërthur humorin, teatrin dhe muzikën baroke.

Në realizimin e koncertit kontribuoi Agjencia e Parqeve dhe Rekreacionit e cila bëri të mundur zhvillimin e tij në ambientet e Parkut të Liqenit Artificial.

“Kantata e Kafesë”, është një kantatë e ashtuquajtur “profane” (jofetare) e kompozitorit Johann Sebastian Bach. Vepra satirike u shkrua mes viteve 1732–1734 për t’u interpretuar në Kafenenë Zimmermann nga Collegium Musicum i Lajpcigut, me libret të shkruar nga Picander. “Kantata e Kafesë” rrëfen historinë e një babai i cili përpiqet ta bindë vajzën e tij, Lieschen, të heqë dorë nga zakoni i pirjes së kafesë. Pavarësisht kërcënimeve të të atit se do t’i ndalojë shëtitjet, rrobat e reja dhe madje edhe martesën, Lieschen nuk pranon të heqë dorë nga pija e saj e preferuar, të cilën e quan “më të ëmbël se një mijë puthje”.

Në fund ajo pranon vetëm në dukje, ndërsa fshehurazi vendos që do të martohet vetëm me një burrë që do t’i garantojë të drejtën për të pirë kafe sa herë të dëshirojë. Vepra mbyllet me një mesazh humoristik se vajzat nuk do ta lënë kurrë zakonin e pirjes së kafesë, ashtu si nënat dhe gjyshet e tyre./atsh

Kryetarja e Akademisë së Shkencave dhe e Arteve të Kosovës (ASHAK), akademike Justina Shiroka Pula, ka pritur në takim kryetarin e Federatës Panshqiptare “Vatra”, Dr. Elmi Berisha.

Gjatë takimit u diskutua për veprimtarinë dhe projektet e ASHAK-ut, si dhe për mundësitë e forcimit të bashkëpunimit shkencor dhe kulturor ndërmjet dy institucioneve.

Kryetari i “Vatrës”, Dr. Elmi Berisha, e njoftoi kryetaren Shiroka Pula me aktivitetet e federatës dhe kontributin e saj në shërbim të interesave kombëtare, si dhe me bashkëpunimin e saj me institucionet politike dhe shtetërore amerikane.

Palët u pajtuan që të nisin projekte konkrete të përbashkëta, të cilat do të jenë në interes të Republikës së Kosovës dhe çështjes kombëtare.

Takimi u vlerësua si një hap drejt thellimit të lidhjeve ndërmjet institucioneve akademike dhe organizatave shqiptare në diasporë./KultPlus.com

Pas çdo filmi të ruajtur në Arkivin Qendror Shtetëror të Filmit fshihet edhe puna e një profesioni sa i veçantë, aq edhe i rrallë në Shqipëri.

Prej dy dekadash, Hermelinda Troqe, inxhiniere kimiste dhe specialiste e shiritit 35 mm, kujdeset për ruajtjen e fondit filmik kombëtar, duke ndërthurur njohuritë shkencore me misionin për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore. Ky profesion është një shembull i rrallë i ndërthurjes së shkencës me kulturën, ku kimia nuk shërben vetëm laboratorit, por edhe ruajtjes së kujtesës filmike të Shqipërisë për brezat që do të vijnë.

Puna e saj zhvillohet mbi shiritat analogë 35 mm, materiale me një strukturë komplekse kimike të përbërë nga polimere, bazë acetati ose poliestri, si dhe emulsione argjendi e pigmentesh. Për të garantuar jetëgjatësinë e tyre, nevojiten njohuri të specializuara në kimi dhe konservim.

Çdo ditë, Hermelinda Troqe inspekton gjendjen fiziko-kimike të shiritave, duke monitoruar proceset e degradimit, si sindroma e uthullës apo kristalizimi i emulsionit, si edhe kontrollon nivelin e aciditetit, lagështisë dhe faktorë të tjerë që mund të dëmtojnë materialin filmik.

Një pjesë thelbësore e punës së saj është ruajtja e kushteve optimale të arkivimit. Temperatura, lagështia relative dhe ajrosja e ambienteve kontrollohen sipas standardeve shkencore, për të ngadalësuar plakjen kimike të shiritave dhe për të siguruar ruajtjen e tyre afatgjatë.

Përveç monitorimit, ajo kryen edhe pastrimin dhe konservimin e shiritave 35 mm përmes proceseve manuale dhe trajtimeve të specializuara, duke i përgatitur për digjitalizim dhe skanim me cilësi të lartë. Paralelisht, kujdeset edhe për mirëmbajtjen e pajisjeve, vlerësimin e materialeve të ambalazhimit arkivues dhe infrastrukturës mbrojtëse, për të garantuar sigurinë maksimale të fondit filmik./Atsh/KultPlus.com

Dita e tretë e Etno Fest solli një program të larmishëm artistik, ku teatri, trashëgimia kulturore, filmi dokumentar dhe muzika u ndërthurën në një mbrëmje me emocione dhe reflektim.

Një nga pikat kryesore të programit ishte monodrama “No Surprises”, me regji të Endrit Gashit dhe interpretim të Ergjan Mehmetit. Shfaqja trajtoi përjetimet e individit, raportin e tij me realitetin bashkëkohor dhe dimensionin emocional të dashurisë, duke lënë hapësirë për interpretime të ndryshme nga publiku.

Trashëgimia kulturore u rikthye në qendër të vëmendjes përmes etno-performancës “Zeje në zhdukje: Farkëtari”, e cila solli në skenë një prej zanateve më të hershme tradicionale. Përmes demonstrimit të mjeshtërisë së farkëtarit, performanca theksoi rëndësinë e ruajtjes dhe përcjelljes së zejeve që përbëjnë pjesë të identitetit kulturor.

Programi vazhdoi me shfaqjen e dokumentarit “Ferdonija”, realizuar nga Gazmend Bajri dhe Shkurte Dauti. Filmi sjell historinë e Ferdonije Qerkezit nga Gjakova, e cila jeton me kujtimin e humbjes së bashkëshortit dhe katër djemve të saj gjatë luftës, duke e portretizuar atë si simbol të qëndresës dhe kujtesës kolektive.

Më pas u shfaq dokumentari “Pesë lulet, një notë e humbur”, me autor Fatlum Haziri, i cili trajton helmimet e nxënësve në shkollat fillore dhe të mesme të Kosovës. Përmes dëshmive dhe materialeve dokumentuese, filmi rikthen në vëmendje një nga ngjarjet më të dhimbshme të historisë së afërt të vendit.

Mbrëmja u përmbyll me Etno Nejën, ku Ardian Behrami CIPA & Band sollën një performancë plot ritëm dhe energji, duke krijuar një atmosferë të veçantë dhe duke i dhënë fund ditës së tretë të festivalit me një përjetim artistik të paharrueshëm./KultPlus.com

Esad Mekuli

Gjykimi

Do të vijnë mbas nesh fëmijët tanë e fëmijët
e fëmijëve tanë
dhe ata do të flasin për ne, ata do të gjykojnë
për ne-
(Breznitë veprat i gjykojn .. -ka thanë nji njeri i
madh!)-
dhe nuk do t’na dënojn, e dij, për belbëzimet
tona, shtërzimet’
për gabimet-t’vogla e t’mëdha-për të
mbërrimet tona…
Pse-kush ka faj që prindet s’na lanë gadi kurrgja
-pos vorreve dhe padijes;
kush ka faj që aq kohë-errësija dhe vetmija-
si mrazet e pranverës kanë mbyt filizat mu në farë?!
Do të vijnë mbas nesh fëmijët tanë e fëmijët e fëmijëve
tanë-breznitë,
dhe ata do të dijnë për ne, se ne jemi pjella e Ditës
së Re-dhe plot diell e dashni;
do të dijnë për ne, e dij, dhe do t’ua kallxojnë me
binduni fëmive të vetë
si kemi ngallnjye, nga hini dhe vjetërsia, qytete t’reja,
fabrika dhe katunde…
si kemi shkrue kangë, si kemi thurë tregime-
tue belbzue ebecenë dhe gjuhën vetë…
(Dhe, ani, që të gjithë jemi marrë me çdo gja, si me
qenë mjeshtra çollakë,
me pak dije po me shumë e shum vullnet…)./KultPlus.com

Drejtori i Kulturës në Komunën e Prishtinës, Isah Mustafa, ka bërë të ditur se projekti kulturor “Qef n’Lagje” ka nisur me sukses në lagjen Dardani, duke sjellë një mbrëmje që bashkoi muzikën, kulturën dhe komunitetin.

Sipas Mustafës, qytetarë të shumtë iu bashkuan aktivitetit, ndërsa artistët Nita Latifi dhe String String performuan para publikut, duke krijuar një atmosferë të veçantë.

“Një lagje, një skenë dhe shumë energji. Dardania ishte ndalesa e parë e Qef n’Lagje, ku muzika, kultura dhe komuniteti u bënë bashkë në një mbrëmje plot atmosferë”, ka shkruar Mustafa.

Ai ka njoftuar gjithashtu se aktiviteti do të vazhdojë edhe në lagje të tjera të kryeqytetit. Ndalesa e radhës do të jetë të premten në lagjen Muharrem Fejza, pranë Shkollës “Pavarësia”, me fillim nga ora 20:00./KultPlus.com

Ariana Grande do të tërhiqet përkohësisht nga jeta publike pas përfundimit të turneut të saj botëror “Eternal Sunshine Tour”, i cili mbyllet më 1 shtator në Londër.

Përfaqësuesi i këngëtares konfirmoi se Grande do të bëjë një hap pas nga paraqitjet publike pas përfundimit të angazhimeve muzikore, duke theksuar se vendimi vjen pas vitesh të tëra nën vëmendjen dhe presionin e vazhdueshëm të publikut.

“Ariana do të marrë një hap prapa nga ekspozimi publik pasi të përfundojë turneun ‘Eternal Sunshine’. Ajo mezi pret ta përfundojë këtë rrugëtim në mënyrën më të mirë, shëndetshëm dhe e lumtur, dhe më pas të marrë një pushim të merituar nga puna dhe paraqitjet publike”, u shpreh përfaqësuesi i saj.

Këngëtarja 33-vjeçare e adresoi vetë lajmin gjatë koncertit të saj në Çikago, duke sqaruar se ky nuk ishte një vendim i marrë si reagim ndaj ndonjë situate të fundit, por një plan që e kishte menduar prej kohësh.

“Ky nuk ishte një vendim impulsiv. Është diçka që e kisha planifikuar dhe e kisha vendosur në heshtje shumë kohë më parë”, tha Grande para fansave të saj.

Ajo gjithashtu hodhi poshtë spekulimet se turneu kishte ndikuar negativisht në shëndetin e saj, duke theksuar se kjo përvojë ka qenë një nga periudhat më të bukura të karrierës së saj.

“Eternal Sunshine Tour”, i cili nisi në qershor të vitit 2026 në Oakland të Kalifornisë, përfshin 41 koncerte në Amerikën e Veriut dhe Evropë dhe mbështet albumin e saj të shtatë në studio, “Eternal Sunshine”, të publikuar në vitin 2024.

Përveç pauzës nga paraqitjet publike, Grande është tërhequr edhe nga rikthimi në skenën e West End-it në Londër, ku ishte planifikuar të luante në musical-in “Sunday in the Park with George” në vitin 2027.

Ekipi i produksionit e ka mbështetur vendimin e saj, duke deklaruar se largimi nuk ka qenë i lehtë, por se zgjedhja e saj respektohet plotësisht.

Grande nuk ka bërë të ditur se sa do të zgjasë kjo pauzë dhe kur do t’i rikthehet angazhimeve publike. Megjithatë, ajo ka bërë të qartë se dëshiron të përfundojë turneun me energji pozitive dhe më pas t’i kushtojë kohë vetes larg vëmendjes mediatike./KultPlus.com

Në kuadër të Javës Botërore të Gjidhënies, që shënohet nga 1 deri më 7 gusht, organizata Action for Mothers and Children (AMC) do të organizojë të premten, më 7 gusht, një ngjarje për zgjerimin e programit “Klasat për Nëna” në një lokacion të dytë në Fushë Kosovë, si dhe përurimin e një murali të ri publik për promovimin e gjidhënies.

Ngjarja synon të theksojë rëndësinë e qasjes së nënave në informata të besueshme për gjidhënien, ofrimin e mbështetjes praktike dhe rritjen e ndërgjegjësimit në komunitet për përfitimet e gjidhënies.

Murali është realizuar nga artistja kosovare Ermira Murati (Orange Girl) dhe është vepra e dytë e këtij lloji e krijuar në bashkëpunim me AMC-në për promovimin e gjidhënies.

Gjatë aktivitetit do të mbajnë fjalë rasti përfaqësues të Komunës së Fushë Kosovës, Drejtorisë së Shëndetësisë, Qendrës Kryesore të Mjekësisë Familjare dhe organizatës Action for Mothers and Children.

Në kuadër të ceremonisë do të nënshkruhet edhe Memorandumi i Bashkëpunimit ndërmjet Komunës së Fushë Kosovës dhe Action for Mothers and Children për zbatimin e programit “Klasat për Nëna”, ndërsa në fund do të bëhet zbulimi zyrtar i muralit kushtuar promovimit të gjidhënies.

Ngjarja do të mbahet të premten, më 7 gusht, me fillim nga ora 13:00, në QMF 2 në Fushë Kosovë./KultPlus.com

Edicioni i 16-të i Etno Fest vazhdon sonte (6 gusht) në Etno Village Kukaj, nën temën qendrore “Kujtesa”, me një program të pasur artistik e kulturor. Festivali mbahet nga 3 deri më 10 gusht dhe sjell aktivitete të ndryshme që ndërthurin artin, kulturën dhe trashëgiminë.

Programi i ditës së tretë përfshin:

17:00-18:30 – Debati “Dëshmi, dinjitet dhe shpresë”, i organizuar nga KRCT/QKRMT

18:30-19:40 – Koncert artistik me sopranon Besarta Murtezani dhe Ansamblin “Dardanus” nga Tetova.

20:00-21:30 – Shfaqja teatrore “Pylli” e Florian Zeller, nga Teatri “Bekim Fehmiu”, me regji të Erson Zymberit.

Nga ora 21:30 – Mbrëmja “Etno Neja” me Naim Bunjaku-Xuxi.

Festivali zhvillohet në fshatin Kukaj të Prishtinës dhe mbetet një nga ngjarjet më të rëndësishme verore kushtuar artit dhe kulturës tradicionale në Kosovë. /KultPlus.com