Ministri i Arsimit i Indisë, Dharmendra Pradhan, ka dhënë dorëheqjen pas një jave demonstratash masive, duke i dhënë një fitore të madhe një lëvizjeje të re rinore që i ka paraqitur një sfidë qeverisë së Narendra Modit.

Në një deklaratë, Pradhan tha se i kishte paraqitur letrën e dorëheqjes kryeministrit pas presionit të studentëve.

“Duke marrë parasysh situatën që është krijuar në Jantar Mantar dhe në të gjithë vendin, në mënyrë që forcat antikombëtare të mos përfitojnë nga kjo situate, ia kam dërguar letrën time të dorëheqjes kryeministrit”, shkroi Pradhan në një postim në rrjetet sociale.

“Unë i respektoj thellësisht aspiratat, ndjenjat dhe pritjet legjitime të të rinjve të vendit.”

Në 12 vitet që partia Bharatiya Janata (BJP) ka qenë në pushtet, kjo ishte hera e parë që një nga ministrat më besnikë të Modit është detyruar të japë dorëheqjen për shkak të presionit publik.

Protestat u organizuan nga një lëvizje politike rinore e sapoformuar që e quajti veten Partia e ‘Buburrecave’ (CJP) dhe u përshkallëzuan në një kryengritje mbarëkombëtare të mospajtimit të të rinjve këtë javë.

Njoftimi i Pradhan erdhi vetëm disa orë para se udhëheqësit e CJP të takoheshin me ministrat e BJP për të përsëritur kërkesat e tyre për dorëheqjen e tij, ndërsa turma protestuesish vazhduan të shtoheshin në kryeqytet, Delhi.

Lajmi për dorëheqjen e Pradhan u prit me brohoritje nga dhjetëra mijëra mbështetës të CJP të mbledhur në Delhi, të cilët kanë kërkuar llogari nga qeveria.

Që nga maji, CJP dhe mbështetësit e saj kanë bërë thirrje për dorëheqjen e Pradhan për shkak të një skandali rrjedhjeje provimesh që ka shkatërruar jetën e miliona studentëve dhe ka çuar vetëvrasjen e disa studentëve. Disa nga udhëheqësit e protestës hynë në greva të gjata urie.

Demonstratat e CJP-së morën një kthesë dramatike të hënën, kur qindra mijëra të rinj dhe studentë dolën në rrugët e Delhit në protestën më të madhe të udhëhequr nga të rinjtë në vite. Policia iu kundërpërgjigj tubimeve paqësore me brutalitet, duke përfshirë gaz lotsjellës dhe shkopinj gome, duke lënë qindra të plagosur.

Kjo i kishte shtuar demonstratat dhe gjatë gjithë kësaj jave mijëra njerëz u mblodhën në protestën e CJP-së në Delhi për të shprehur mbështetjen e tyre dhe për të kërkuar dorëheqjen e Pradhan. Demonstratat shpërthyen gjithashtu në të gjithë vendin, me qindra mijëra që dolën në rrugë në Kolkata dhe Mumbai.

Për javë të tëra, qeveria Modi i kishte injoruar protestuesit e CJP-së, por ndërsa mbështetja u rrit në një lëvizje masive të paparë këtë javë, ata ranë dakord të zhvillonin një dialog.

The post Indi/ Ministri i Arsimit jep dorëheqjen mes protestave të ‘Buburrecave’: I respektoj të rinjtë appeared first on Gazeta Si.

Zjarret në Evropë, sulmet me raketa ruse në Kiev, protestat në Nju Delhi dhe finalja e Kupës së Botës – shtatë ditët e fundit të kapura nga fotoreporterët në botë.

The post Java përreth botës në  fotografi appeared first on Gazeta Si.

Ndërsa për shumë turistë Koreja e Jugut mbetet vendi i K-pop-it, kuzhinës tradicionale dhe industrisë së bukurisë, një trend i ri po e shndërron vendin në një nga qendrat më të rëndësishme të kujdesit shëndetësor në botë. Gjithnjë e më shumë vizitorë po zgjedhin të kombinojnë pushimet me kontrolle mjekësore, ekzaminime të avancuara dhe procedura diagnostikuese, duke e kthyer turizmin mjekësor në një nga sektorët me rritjen më të shpejtë të ekonomisë koreane.

Vetëm në vitin 2025, mbi 2 milionë pacientë të huaj morën shërbime shëndetësore në Korenë e Jugut, një rritje prej 71.7% krahasuar me një vit më parë, sipas Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mirëqenies. Pjesa më e madhe e tyre vijnë nga Kina, Japonia, Tajvani dhe Shtetet e Bashkuara.

Ky sukses nuk është rastësi. Autoritetet koreane e kanë trajtuar turizmin mjekësor si një industri eksporti, duke investuar në infrastrukturë, teknologji dhe legjislacion që e bën vendin më tërheqës për pacientët ndërkombëtarë.

Kontrollet që zgjasin vetëm disa orë

Në shumë vende, një kontroll i plotë shëndetësor kërkon javë ose muaj pritjeje, ndërsa pacientët duhet të kalojnë nëpër procedura burokratike dhe miratime nga kompanitë e sigurimeve.

Në Korenë e Jugut, situata është krejt ndryshe.

Shumica e qendrave diagnostikuese ofrojnë paketa që përfshijnë analiza gjaku, rezonancë magnetike, ultratinguj, radiografi, endoskopi dhe ekzaminime të tjera në të njëjtën ditë. Shpesh, i gjithë procesi përfundon brenda tre deri në pesë orësh.

Për shumë pacientë, kjo kursen jo vetëm kohë, por edhe para.

Sipas CEOWorld Healthcare Index 2025, sistemi shëndetësor i Koresë së Jugut renditet i dyti më i mirë në botë, ndërsa çmimet mbeten relativisht të ulëta falë kontrollit shtetëror mbi tarifat mjekësore.

Ekspertët e industrisë thonë se në disa raste çmimi i një rezonance magnetike në SHBA mund të jetë pothuajse i barabartë me koston e një kontrolli të plotë të organizmit në Kore, edhe pasi llogaritet bileta e avionit.

Turizmi i bukurisë po shndërrohet në turizëm shëndetësor

Për vite me radhë Koreja e Jugut ka qenë e njohur për kirurgjinë estetike dhe trajtimet kozmetike. Tashmë ky reputacion po ndihmon edhe sektorin e kujdesit shëndetësor.

Shumë pacientë tregojnë se besimi ndaj klinikave koreane lindi pikërisht nga fama ndërkombëtare e vendit në mjekësinë estetike.

Pas rekomandimeve të miqve dhe videove në rrjetet sociale, ata rezervojnë kontrollet mjekësore shumë përpara nisjes së udhëtimit, duke i përfshirë ato në itinerarin turistik krahas vizitave në lagjet e njohura të Seulit.

Për shumë vizitorë, dita nis me analiza laboratorike dhe përfundon me darkë në Gangnam ose një shëtitje në rrugët e Seongsu.

Një nga arsyet kryesore të suksesit është organizimi.

Pacientët lëvizin nga një ekzaminim te tjetri me kohë minimale pritjeje, ndërsa stafi koordinon çdo hap të procesit. Shumë qendra ofrojnë edhe përkthyes profesionalë për pacientët e huaj, ndërsa rezultatet përgatiten në anglisht dhe dërgohen në mënyrë elektronike.

Në rast se gjatë kontrollit zbulohet një problem shëndetësor, pacienti referohet menjëherë në një spital të specializuar për trajtim ose ekzaminime të mëtejshme.

Ky model i integruar i kujdesit shëndetësor është një nga elementët që e dallon Korenë nga shumë vende të tjera.

Një tjetër faktor që po tërheq pacientët është kultura koreane e parandalimit.

Ndryshe nga sistemet që fokusohen kryesisht tek trajtimi i sëmundjes, modeli korean investon në diagnostikimin e hershëm. Kontrollet periodike janë pjesë e zakonshme e kujdesit shëndetësor dhe kjo filozofi është eksportuar tashmë edhe për pacientët ndërkombëtarë.

Shumë vizitorë zgjedhin paketa që përfshijnë ekzaminime të avancuara edhe pse nuk kanë simptoma, me synimin për të identifikuar në kohë çdo problem të mundshëm.

Rritja e kërkesës globale për kujdes shëndetësor cilësor, kostot e larta në shumë vende dhe zhvillimi i infrastrukturës mjekësore koreane po e shndërrojnë Korenë e Jugut në një nga destinacionet më konkurruese të turizmit mjekësor.

Ndërsa dikur turistët udhëtonin drejt Seulit kryesisht për kulturën pop, modën apo kirurgjinë estetike, sot një numër gjithnjë e më i madh po e zgjedh vendin për një arsye tjetër: mundësinë për të kryer kontrolle shëndetësore të shpejta, të avancuara dhe me kosto konkurruese.

Për Korenë e Jugut, kujdesi shëndetësor nuk është më vetëm një shërbim publik, por një sektor strategjik që po e pozicionon vendin si një nga qendrat globale të mjekësisë së së ardhmes.

Marrë nga: BBC. Përshtati: Gazeta Si.

The post Koreja po bëhet një nga qendrat globale të kujdesit shëndetësor në botë appeared first on Gazeta Si.

Sezoni i transmetimit të virusit të Nilit Perëndimor, i cili zakonisht zgjat nga fundi i pranverës deri në vjeshtë, arrin kulmin midis korrikut dhe shtatorit. Ndërsa raste u raportuan në Greqi, Itali, Spanjë, Rumani dhe Maqedoninë e Veriut, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) po u bën thirrje njerëzve në zonat e prekura të përqendrohen në parandalim.

“Hapa të thjeshtë si mbulimi, përdorimi i ilaçit kundër insekteve dhe pastrimi i ujit të ndenjur rreth shtëpisë mund të bëjnë një ndryshim të vërtetë”, thotë Hans Henri P. Kluge, Drejtor Rajonal i OBSH-së për Evropën.

Nuk ka vaksinë të licencuar për njerëzit dhe trajtimi kufizohet në menaxhimin e simptomave dhe kujdesin mbështetës në spital për rastet e rënda.

OBSH-ja për Evropën rekomandon mbulimin e pjesës më të madhe të trupit, kufizimin e kohës jashtë kur mushkonjat janë më aktive – në agim dhe muzg – aplikimin e ilaçit kundër mushkonjave, përdorimin e rrjetave të dritareve dhe dyerve në shtëpi dhe përdorimin e rrjetave kundër mushkonjave mbi shtretër. Pastrimi i ujit të ndenjur nga vazot, enët dhe mbeturinat e tjera do të largonte vendet e tyre të shumimit, duke zvogëluar kështu rrezikun.

Çfarë simptomash duhet të keni kujdes

Shumica e njerëzve të infektuar me virusin e Nilit Perëndimor – rreth 70 deri në 80% – nuk zhvillojnë simptoma.

Ata që kanë mund të përjetojnë ethe, dhimbje koke, lodhje, dhimbje muskujsh, të përziera ose të vjella, dhe ndonjëherë skuqje ose nyje limfatike të fryra.

“Kushdo që zhvillon ethe të lartë, skuqje ose ngurtësim të qafës pas një pickimi mushkonje duhet të vizitojë një mjek pa vonesë”, tha shefi i OBSH-së për Evropën.

Rreth një në 150 persona të infektuar zhvillon sëmundje të rëndë që prek sistemin nervor qendror “e cila mund të jetë kërcënuese për jetën”, tha Kluge.

Për shkak të ngrohjes globale, transmetimi pritet vetëm të rritet.

“Virusi i Nilit Perëndimor nuk është një kërcënim i ri, por kushtet që nxisin përhapjen e tij po ndryshojnë me shpejtësi”, tha Kluge. “Temperaturat e ngrohta dhe verat më të gjata po u japin mushkonjave më shumë kohë dhe territor për të transmetuar këtë virus.”

Greqia ka regjistruar rritjen më të mprehtë deri më tani. Autoritetet kombëtare raportuan 21 raste të konfirmuara njerëzore që nga 22 korriku. Njëzet prej këtyre pacientëve zhvilluan sëmundje neuroinvazive, të tilla si encefaliti ose meningjiti, dhe 13 mbeten në spital.

Italia ka raportuar përhapjen më të gjerë gjeografike, me 21 raste të konfirmuara në 17 zona të ndara që nga 15 korriku. Infeksione të fituara në vend janë konfirmuar gjithashtu në Maqedoninë e Veriut (dy raste), Rumani (dy) dhe Spanjë (dy).

The post Si të shmangni virusin e Nilit Perëndimor ndërsa rastet po rriten në Europë appeared first on Gazeta Si.

Disa kompani makinash në të gjithë botën janë përpjekur të lançojnë robotaxi në vitet e fundit. Megjithatë, më shpesh sesa jo, këto plane janë braktisur shpejt, me kompanitë që bëjnë kthesa të qeta menjëherë pas njoftimit të tyre.

Tesla, një nga kompanitë më të mëdha që premton robotaxi, është përballur me një ngadalësim të shpërndarjes në muajt e fundit, i nxitur nga kërkesa për të rritur sigurinë dhe sfidat e pazgjidhura operative dhe të softuerit.

Megjithatë, Tesla nuk është e vetmja kompani që përballet me këto probleme, me një numër kompanish evropiane të makinave si Volkswagen, BMW dhe Mercedes-Benz që shohin pengesa të konsiderueshme në planet e tyre për robotaxi.

Pse është kaq e vështirë për kompanitë të lançojnë robotaxi në Evropë?

Ndërsa prodhuesit e vjetër të makinave kanë parë përparime të vogla në robotaxi kohët e fundit, progresi mbetet ende i ngadaltë dhe i pabarabartë për lançimet e përhapura.

Volksëagen njoftoi për herë të parë partneritetin e saj komercial me robotaxi me Uber në prill 2025. Kjo ndodhi pasi prezantoi edhe degën e saj të drejtimit autonom, VW ADMT në korrik 2023.

Këtë korrik, kompania më në fund lançoi shërbimin e saj të parë të vërtetë robotaxi pilot për pasagjerë përmes degës së saj Moia në Hamburg.

Pavarësisht këtij pilotimi, shpërndarja e plotë komerciale e robotaksisë së Volksëagen në Evropë ende përballet me sfida të konsiderueshme, të tilla si afatet kohore të rrepta rregullatore, kostot e larta të pajisjeve dhe kërkesat e detyrueshme të monitorimit të sigurisë, ndër të tjera.

Rregulloret rrugore evropiane dhe gjermane kërkojnë që monitoruesit e trajnuar të sigurisë të qëndrojnë pas timonit gjatë testeve publike. Kjo e bën shumë të pamundur që Volksëagen të marrë certifikim komercial plotësisht pa shofer deri të paktën në vitin 2027.

Evropa gjithashtu vazhdon të ndjekë një qasje më të kujdesshme ndaj softuerit të paprovuar, krahasuar me SHBA-në dhe Kinën. Kjo mbikëqyrje e shmangies së rrezikut do të thotë që trajnimi i algoritmit në botën reale shpesh vonohet.

Mbikëqyrësit lokalë të sigurisë dhe udhëzimet për hetimin e aksidenteve në Evropë gjithashtu mund të kenë vështirësi në mbajtjen e ritmit me shpërndarjen e shpejtë të robotaksisë komerciale, duke shtuar një shtresë tjetër kompleksiteti.

Kostot e larta të harduerit dhe kompleksiteti i softuerit kanë ngadalësuar më tej shpërndarjen. BMË ka ndaluar funksionet e saj “nga sytë” e “Personal Pilot Level 3” në modelet kryesore për shkak të kostove në rritje dhe kërkesës së ulët.

Në vend të kësaj, tani e ka zhvendosur fokusin drejt drejtimit të asistuar të Nivelit 2 Plus/DCAS të avancuar, ku shoferi mbetet përgjegjës për makinën dhe për ruajtjen e vëmendjes në rrugë.

Në mënyrë të ngjashme, Volksëagen i dha fund një aleance të mëparshme të zhvillimit të përbashkët me Bosch, për shkak të kostove më të larta.

Konsumatorët janë gjithashtu gjithnjë e më të pavullnetshëm të paguajnë më shumë vetëm për karakteristika të kufizuara autonome, gjë që ka bllokuar rastet e biznesit për flotat pa shofer në shumë raste.

Konkurrenca në rritje midis kompanive evropiane si Mercedes-Benz dhe partneriteteve të drejtuara nga teknologjia si lidhja Uber-Autobrains/Ëayve ka shtrënguar më tej tregun e drejtimit të asistuar dhe të automatizuar.

Rrjetet e forta ekzistuese të transportit publik urban në shumicën e qyteteve evropiane kanë zhvendosur gjithashtu fokusin drejt integrimit më të fortë të transportit publik në vend të më shumë opsioneve të transportit me qira.

Ndërsa Evropa vazhdon të luftojë me karakteristikat e drejtimit autonom dhe përfshirjen e robotaksive komerciale, Kina tashmë ka robotaksi në disa nga qytetet e saj si Pekini, Wuhani, Shenzhen, Guangzhou dhe Shangai.

Këto shërbime operojnë kryesisht brenda zonave pilot të përcaktuara dhe distrikteve periferike, në vend që të kalojnë nëpër të gjitha qendrat metropolitane, me qytete si Wuhan dhe Shenzhen që kanë edhe flota të gjera komerciale që funksionojnë 24/7.

Përdoruesit mund të porosisin përmes platformave kryesore dhe aplikacioneve të rezervimit si WeChat dhe Alipay.

Kjo ka çuar në një pyetje kyçe: Çfarë po bën mirë Kina në lidhje me robotaksinë, që Evropa ende nuk po e bën?

Një nga arsyet më të mëdha pse Kina po sheh rritje shpërthyese të robotaksisë është për shkak të mbështetjes së gjerë qeveritare, pasi politikat shtetërore mbështesin zhvillimin e drejtimit autonom sipas objektivave kombëtare të teknologjisë.

Një arsye tjetër është se, edhe pse përballen me probleme sigurie, siç është një ndërprerje e licencimit pas një ndërprerjeje teknike të trafikut në Ëuhan në prill të këtij viti, lëshimi i lejeve tani po rimëkëmbet vazhdimisht, që nga korriku.

Si e tillë, Kina nuk po lejon që bllokimet teknike të rastit të ngadalësojnë trajektoren e përgjithshme dhe rritjen e robotaksisë në të gjitha qytetet e saj.

Sektori vendas i prodhimit të makinave dhe zinxhiri i furnizimit me EV kanë rritur gjithashtu mundësi të konsiderueshme për të fituar pajisje më të lira dhe prodhim në shkallë të gjerë.

Në mënyrë të ngjashme, qytete si Pekini dhe Guangzhou ofrojnë gjithashtu shumë mundësi për të trajnuar softuerë në qendrat kaotike urbane dhe për të ndihmuar algoritmet të kuptojnë sjelljen e paparashikueshme të këmbësorëve dhe automjeteve.

Konsumatorët kinezë kanë shfaqur një gatishmëri më të madhe për të hipur në automjete pa shofer dhe për t’u besuar atyre krahasuar me tregjet evropiane dhe të tjera perëndimore.

The post Pse Europa po mbetet pas Kinës në zhvillimin e robotaksive appeared first on Gazeta Si.

Këtë verë, zjarre kanë shpërthyer në Francë, Gjermani, Greqi, Spanjë dhe Portugali, me zjarrfikës të vdekur gjatë luftimit të flakëve në Francë dhe Itali. Nga fillimi i vitit deri më 22 korrik, në Evropë janë zbuluar 1,254 zjarre, duke emetuar mbi 8.31 milion ton CO₂.

Shqetësuese është se zjarret po bëhen më të shpeshta dhe intensive në Evropë, tha OBSH.

Portugalia dhe Spanja kanë raportuar secila një rritje prej 100% të zjarreve këtë vit krahasuar me të njëjtën periudhë në vitin 2025. Që nga viti 2022, numri i zjarreve është rritur me 57% në të gjithë Europën. Vetëm vitin e kaluar, rreth 2.2 milion hektarë u dogjën, ndërsa 254,388 hektarë ishin shkatërruar deri më 22 korrik të këtij viti, sipas Sistemit Evropian të Informacionit për Zjarret në Pyje (EFFIS).

“Ndërsa ndryshimi i klimës nxit një botë që po ngrohet, ne duhet të përgatitemi për zjarre më të shpeshta dhe intensive”, tha shefi i OBSH-së për Evropën, Hans Henri P. Kluge.

Zjarret jo vetëm që shkatërrojnë mjetet e jetesës, detyrojnë evakuime, prishin sistemet e kujdesit shëndetësor dhe marrin jetë njerëzish, por gjithashtu kanë pasoja në shëndetin e njerëzve edhe me kilometra larg.

“Ndikimet shëndetësore shtrihen shumë përtej flakëve,” tha Kluge.

Tymi i zjarreve mund të udhëtojë qindra kilometra, duke përkeqësuar cilësinë e ajrit larg zonës së zjarrit. Ai përmban një përzierje të rrezikshme ndotësish, siç janë PM2.5, NO2, ozoni, hidrokarburet aromatike dhe plumbi. Kur zjarret djegin shtëpi ose ndërtesa, ato gjithashtu mund të lëshojnë kimikate toksike nga elektronika, mobiljet, plastikat dhe bojërat.

“Tymi mund të udhëtojë në distanca të gjata, duke përkeqësuar gjendjen e zemrës dhe të frymëmarrjes dhe duke ndikuar në shëndetin mendor, veçanërisht tek të moshuarit, fëmijët, gratë shtatzëna dhe ata me sëmundje kronike,” tha Kluge.

Ai u bëri thirrje qeverive të sigurojnë në kohë “alarmime për zjarret, motin dhe cilësinë e ajrit, këshilla të qarta shëndetësore dhe kujdes parësor dhe emergjent të arritshëm”.

The post OBSH paralajmëron se zjarret janë shtuar me 57% në Evropë vetëm në katër vite appeared first on Gazeta Si.

Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, ka rindërtuar kronologjinë e Ligjit për Investimet Strategjike, nga miratimi i tij në vitin 2015 deri te zgjatjet e vazhdueshme dhe debatet e sotme për shfuqizimin e tij.

Tabaku kujtoi se ligji u prezantua fillimisht si një instrument i përkohshëm, që synonte të tërhiqte investitorë të huaj dhe të nxiste investime në sektorët strategjikë të ekonomisë. Por, sipas saj, pas një dekade zbatimi, ai është kthyer në një mekanizëm për shpërndarjen pa garë të aseteve dhe pronave publike te një grup i kufizuar përfituesish.

Deputetja demokrate deklaroi se ligji është ndryshuar nëntë herë, ndërsa gjashtë prej ndërhyrjeve kanë pasur si qëllim vetëm shtyrjen e afatit të tij.

“Pa iu tharë ende boja ligjit, qeveria solli kërkesën e parë për shtyrjen e afatit në vitin 2018. Nëntë herë është ndryshuar ligji, gjashtë prej të cilave vetëm për t’i shtyrë afatin”, u shpreh Tabaku.

Ajo rikujtoi se, që në momentin e miratimit të ligjit në vitin 2015, kishte propozuar disa amendamente që synonin mbrojtjen e pronës private dhe ndalimin e ndërhyrjes së shtetit në marrëdhëniet ndërmjet dy pronarëve privatë.

Sipas Tabakut, amendamentet synonin të pengonin marrjen e pronës së një qytetari me çmim reference për t’ia kaluar më pas një subjekti tjetër privat, por ato u rrëzuan nga votat e mazhorancës socialiste.

Deputetja e PD-së u ndal edhe te nisma e saj e vitit 2022 për ndërprerjen e efekteve të ligjit. Ajo tha se propozimi u rrëzua me argumentin e përfaqësuesve të qeverisë se ligji kishte qenë i dobishëm dhe se po punohej për një kuadër të ri e të përhershëm për investimet.

Tabaku theksoi se ligji i ri i premtuar nuk u miratua, ndërsa afati i Ligjit për Investimet Strategjike vijoi të shtyhej. Para zgjedhjeve të vitit 2025, mazhoranca e zgjati zbatimin e tij deri më 31 dhjetor 2026.

Ajo e lidhi këtë model edhe me ndryshimet në ligjin për portet turistike, të cilat, sipas saj, u krijojnë investitorëve strategjikë mundësinë të ndërtojnë dhe operojnë porte pa iu nënshtruar procedurave të zakonshme konkurruese.

Sipas deputetes demokrate, një qeveri që e ka mbajtur në fuqi për më shumë se një dekadë një ligj të tillë nuk mund të jetë e besueshme kur premton shfuqizimin e tij apo një “besëlidhje të re” me qytetarët.

“Sa mund t’u besohet atyre që e kanë ngritur këtë sistem se do ta zhbëjnë atë? Sa mund t’u besohet atyre që plot gjashtë herë e kanë ndryshuar ligjin vetëm për t’i shtyrë afatin dhe asnjëherë për të përmirësuar konkurrencën, meritokracinë apo garën në ekonomi?”, deklaroi Tabaku.

Për deputeten e PD-së, Ligji për Investimet Strategjike është një nga shembujt më të qartë të ligjeve me porosi, ndërsa Parlamenti është përdorur si “noter i qeverisë” për interesa të ngushta.

“Këtë sistem nuk mund ta zhbëjnë ata që e krijuan, e konceptuan, e votuan dhe e zbatuan. Këtë sistem do ta ndryshojë shoqëria shqiptare. Shfuqizimi i këtij ligji është heqja e njërës prej tullave mbi të cilat është ngritur sistemi i favoreve”, përfundoi Tabaku.

The post Tabaku analizon 10 vitet e Ligjit të Investimeve Strategjike: 9 ndryshime, 6 shtyrje dhe prona pa garë appeared first on Gazeta Si.

Për dekada të tëra, shkencëtarët na kanë paralajmëruar për pasojat katastrofike të ndryshimeve klimatike. Këto paralajmërime shpesh kanë ardhur në studime shkencore duke përdorur vite në dukje të largëta si 2050 dhe 2100.

Por kjo verë vërteton se nuk duhet të presim deri në të ardhmen që ndryshimet klimatike të merren seriozisht. Nga valët e nxehtësisë përvëluese, te përmbytjet vdekjeprurëse, te zjarret e tërbuara dhe tymi që lidhen me to- shenjat janë kudo përreth nesh, pikërisht tani.

Fatkeqësitë e fundit janë ajo që duket ngrohja globale: Njëra mbi tjetrën, të gjitha ndodhin pothuajse në të njëjtën kohë.

“Ndryshimi i klimës është një kërcënim aktual dhe do të bëhet edhe më i vështirë për t’u injoruar ndërsa ndikimet rriten”, thotë Zachary Labe, shkencëtar i klimës.

“Djegia e lëndëve djegëse fosile tashmë po ka një ndikim të qartë dhe të rëndësishëm në komunitete dhe nuk duhet të presim deri në vitin 2050 ose 2100 për të parë pasojat.”

Vera dikur ishte një kohë e qetë për pushime. Tani kemi një sezon tymi që shoqëron një sezon zjarresh që duket se zgjat gjatë gjithë vitit në Perëndimin Amerikan dhe pjesë të Kanadasë. Kjo po ndodh ndërsa temperaturat mesatare rriten dhe pyjet bëhen më të ndjeshme ndaj ndezjes nga rrufeja dhe veprimet njerëzore.

Ngjarjet ekstreme të motit dhe klimës deri më tani këtë verë duken si një skenar filmi katastrofash të ekzagjeruara, përveçse ky është realiteti.

Pjesë të Teksasit po përjetojnë përmbytje të menjëhershme pas një ngjarjeje vdekjeprurëse reshjesh 1,000-vjeçare- e dyta në vetëm dy vjet. Ngjarje të tilla kanë një shans prej 0.1% të ndodhin në çdo vit të vetëm, në rrethana normale. Por reshjet ekstreme po bëhen më të zakonshme ndërsa ndotja që ngroh planetin i shtyn temperaturat më lart sepse ajri më i ngrohtë mban më shumë lagështi.

Ndërkohë, qindra miliona njerëz në SHBA dhe Evropë janë përvëluar nën kupolat e pamëshirshme të nxehtësisë që kanë rezultuar në mijëra vdekje të tepërta vetëm në Evropë.

Në Evropën Perëndimore, një sërë kupolash nxehtësie në maj, qershor dhe korrik i shndërruan peizazhet e gjelbërta në vatra zjarri, me zjarre vdekjeprurëse që përfshinë Spanjën, Francën, Mbretërinë e Bashkuar dhe vende të tjera ku zjarret dikur konsideroheshin të rralla. Mungesa e ujit po shfaqet në Holandë dhe së shpejti pritet dhe në vende të tjera.

Valët e fundit të të nxehtit në Amerikë thyen një mori rekordesh të të gjitha kohërave, mujore dhe ditore të temperaturave maksimale dhe të temperaturave minimale gjatë natës, disa prej të cilave me diferencë të madhe. Termometrat në shtete normalisht më të ftohta si Montana dhe Minesota kanë regjistruar temperatura aq të larta sa kanë thyer rekordet e vjetra të të gjitha kohërave, me temperatura maksimale në mesin e korrikut që u shtrinë deri në kufirin kanadez. Temperaturat në disa pjesë të Montanës u ngjitën në 47 gradë Celsius.

Shkencëtarët kohë më parë dhanë alarmin se kur të vijnë fatkeqësitë klimatike, ato nuk do të ndodhin domosdoshmërisht një nga një. Në vend të kësaj, do të ketë një rritje të fatkeqësive të përbëra, ndërsa një ekstrem grumbullohet mbi tjetrin. Dhe kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur këtë verë.

“Këto rreziqe të mbivendosura mund të çojnë në humbje më të mëdha ekonomike, ndikime më serioze shëndetësore, stres të shtuar në infrastrukturë dhe dëmtime të mëtejshme të ekosistemeve”, thotë Labe.

Nxehtësia, përmbytjet, zjarret dhe tymi që rezultojnë kanë përkuar me publikimin e një raporti të ri nga Akademia Kombëtare e Shkencave mbi atribuimin e ngjarjeve ekstreme të motit ndryshimeve klimatike dhe sa larg ka arritur ky hulumtim vetëm në vitet e fundit.

Hulumtuesit tani mund t’i lidhin me besim dhe drejtpërdrejt valët e nxehtësisë dhe ekstremet e reshjeve, si dhe ndikimet e tyre, me ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu, zbuloi raporti.

Është e mundur që kjo verë mizore e përmbytjeve, valëve të nxehtësisë dhe zjarreve do t’i bëjë njerëzit të rivlerësojnë qëndrimin e tyre ndaj çështjeve klimatike. Disa sondazhe kanë treguar lëvizje drejt mbështetjes më të madhe për veprimin klimatik midis të mbijetuarve të fatkeqësive klimatike.

Shkurt, ndërsa fatkeqësitë e kësaj vere mund t’i bëjnë njerëzit më të vetëdijshëm për ndryshimin e klimës, ato nuk kanë gjasa të ndryshojnë drejtimin politik.

Por është vetëm një parapamje e asaj që do të vijë nëse djegia e lëndëve djegëse fosile nuk kufizohet shpejt dhe në mënyrë drastike.

“Ne me të vërtetë po shohim pasojat e mosveprimit ndaj klimës”, tha shkencëtari i klimës Michael Mann i Universitetit të Pensilvanisë.

Do të ishte gabim të mendohej se kriza klimatike ka arritur një “normalitet të ri”, pasi bota vazhdon të ngrohet ndërsa ndotja nga lëndët djegëse fosile grumbullohet në atmosferë, tha Mann.

“Është një bazë gjithnjë në ndryshim drejt kushteve më ekstreme për sa kohë që vazhdojmë ta ngrohim planetin me ndotje nga karboni”, tha ai.

Ai preferon termin “anormalitet i ri”.

“Unë përdor analogjinë ndonjëherë të një autostrade të rrezikshme në të cilën po shkojmë, dhe duhet të zbresim në daljen tjetër të mundshme para se të përplasemi.”

The post Zjarret, përmbytjet dhe nxehtësia rekord- Kjo është vera e katastrofave që po përkeqësohen appeared first on Gazeta Si.

Në epokën e teknologjisë dhe rrjeteve sociale, njerëzit janë më të lidhur se kurrë më parë, por njëkohësisht edhe më të ndarë. Algoritmet e mediave sociale na shfaqin përmbajtje që përputhet me bindjet dhe interesat tona, duke krijuar të ashtuquajturat “dhoma jehone”. Si rezultat, njerëzit ekspozohen gjithnjë e më pak ndaj mendimeve të ndryshme, gjë që rrit polarizimin, dezinformimin dhe mosbesimin ndaj të tjerëve.

Në këtë kontekst lind pyetja: a mund të përdoret inteligjenca artificiale për të afruar njerëzit, në vend që t’i ndajë? Një studim i 2026 sugjeron se përgjigjja mund të jetë po. Studiuesit krijuan një chatbot të quajtur Mësuesi i Shkencave Dialogike (DST), i cili nuk u jepte nxënësve përgjigje të gatshme, por i nxiste të diskutonin, të arsyetonin dhe të shqyrtonin këndvështrime të ndryshme. Chatboti luante rolin e “avokatit të djallit”, duke sfiduar argumentet e nxënësve me pyetje dhe kundërargumente, në mënyrë që ata të zhvillonin mendimin kritik.

Studimi u zhvillua me 21 nxënës të dy shkollave të mesme në Indonezi. Rezultatet treguan se shumica e pjesëmarrësve u angazhuan në dialog të frytshëm, duke demonstruar aftësi si marrja e perspektivës së tjetrit, arsyetimi logjik, argumentimi dhe të menduarit krijues. Në disa raste, nxënësit ndryshuan ose pasuruan qëndrimet e tyre pas bisedave me chatbot-in, duke treguar se dialogu me AI mund të ndikojë pozitivisht në mënyrën se si njerëzit analizojnë një problem.

Megjithëse studimi kishte një numër të kufizuar pjesëmarrësish dhe nuk mund të përgjithësohet për të gjitha shoqëritë, ai ofron një drejtim premtues për kërkimet e ardhshme. Ideja është që inteligjenca artificiale të mos përdoret vetëm si një burim informacioni, por si një mjet që nxit bashkëpunimin, reflektimin dhe mirëkuptimin mes njerëzve.

Një shembull tjetër është platforma Polis, e cila përdoret për të ndihmuar komunitetet të gjejnë pika të përbashkëta në vend që të përqendrohen te dallimet. Duke kombinuar mjete të tilla me arsimin, nxënësit mund të mësojnë që në moshë të hershme të dëgjojnë mendimet e të tjerëve, të argumentojnë me respekt dhe të bashkëpunojnë për zgjidhjen e problemeve.

Si përfundim, inteligjenca artificiale nuk është domosdoshmërisht një faktor që nxit ndarjen e shoqërisë. Kur projektohet me qëllim për të promovuar dialogun, mendimin kritik dhe respektin ndaj perspektivave të ndryshme, ajo mund të shërbejë si një mjet i rëndësishëm për zhvillimin e inteligjencës kolektive dhe për ndërtimin e një shoqërie më bashkëpunuese. E ardhmja e AI-së nuk varet vetëm nga teknologjia, por edhe nga mënyra se si zgjedhim ta përdorim atë për të mirën e përbashkët.

The post A mund të na ndihmojë inteligjenca artificiale të mësojmë të pëlqejmë njëri-tjetrin? appeared first on Gazeta Si.

Nga gjaku i fronit osman, te kupolat blu që dominojnë horizontin e Stambollit, historia e Xhamisë së Sulltan Ahmedit është rrëfimi i një sulltani adoleshent që kërkoi pavdekësinë përmes arkitekturës dhe përfundoi duke krijuar një nga monumentet më ikonike të botës islame.

Qielli mbi Stamboll ndryshon çdo ditë. Në verë, Bosfori shkëlqen nën dritën e diellit, ndërsa dimri e mbështjell qytetin me mjegull dhe erëra të ftohta. Por ekziston një vend ku bluja nuk zbehet kurrë.

Brenda Xhamisë së Sulltan Ahmedit, të njohur në mbarë botën si Xhamia Blu, mijëra pllaka qeramike me ngjyrë safiri krijojnë iluzionin e një qielli të përhershëm. Për besimtarët është një simbol i parajsës, për arkitektët një kryevepër e shekullit XVII, ndërsa për historianët, dëshmia se një nga skandalet më të mëdha të oborrit osman u shndërrua në një monument të pavdekshëm.

Pak turistë e dinë se pas kupolave elegante dhe minareve që ngrihen drejt qiellit fshihet një histori pushteti, gjaku dhe ambicieje.

Një fron i ndërtuar mbi tragjedi

Kur Ahmedi I mori fronin osman në vitin 1603 ishte vetëm 13 vjeç. Ai trashëgoi një perandori të madhe, por edhe një traditë mizore: vëllavrasjen mbretërore.

Babai i tij, Mehmedi III, kishte urdhëruar ekzekutimin e 19 vëllezërve për të eliminuar çdo rival të mundshëm. Vetëm pak muaj para se Ahmedi të bëhej sulltan, edhe gjysmëvëllai i tij kishte pësuar të njëjtin fat.

I riu duhej të provonte se ishte një sundimtar i denjë. Por ndryshe nga paraardhësit, ai nuk kishte fitore të mëdha ushtarake që ta përjetësonin emrin e tij. Zgjodhi një rrugë tjetër: arkitekturën.

Në moshën 19-vjeçare urdhëroi ndërtimin e xhamisë më madhështore që kishte parë ndonjëherë Perandoria Osmane.

Rivaliteti me Shën Sofinë

Vendndodhja nuk ishte rastësi.

Vetëm pak qindra metra larg ngrihej Shën Sofia, simboli i madh i Perandorisë Bizantine, e kthyer në xhami pas pushtimit të Kostandinopojës në vitin 1453.

Arkitekti Sedefka Mehmed Aga ndërtoi një monument që bashkonte traditën osmane me trashëgiminë bizantine. Kupola qendrore, gjysmëkupolat dhe hapësirat monumentale krijuan një dialog të heshtur me Shën Sofinë, sikur dy epoka të ndryshme të historisë po shikonin njëra-tjetrën përballë.

Por nuk ishte kupola ajo që ndezi polemikat.

Skandali i gjashtë minareve

Në atë kohë, asnjë xhami perandorake nuk kishte më shumë se katër minare.

Ahmedi kërkoi gjashtë.

Vendimi shkaktoi zemërim në botën islame, sepse vetëm Xhamia e Madhe e Mekës kishte po aq minare. Kritikat u përhapën shpejt: sulltani akuzohej se po e vinte veten në të njëjtin nivel me vendin më të shenjtë të Islamit.

Për të shmangur krizën fetare, sipas një legjende të përhapur, sulltani financoi ndërtimin e një minareje të shtatë në Mekë, duke rikthyer dallimin mes dy faltoreve.

Qoftë e vërtetë apo jo, historia e gjashtë minareve mbetet një nga episodet më të famshme të arkitekturës osmane.

Xhamia Blu nuk ishte vetëm vend lutjeje.

Ajo u projektua si një kompleks i tërë shoqëror. Brenda tij funksiononin një medrese për studentët e teologjisë, një spital, një hapësirë për të varfrit, një bujtinë për udhëtarët dhe Pazari Arasta, të ardhurat e të cilit shërbenin për mirëmbajtjen e kompleksit.

Në zemër të Stambollit, kompleksi u kthye në një qendër ekonomike, fetare dhe kulturore që ndikoi zhvillimin e qytetit për shekuj.

Qielli blu brenda mureve

Brendësia e xhamisë është ajo që i dha emrin me të cilin njihet sot.

Mbi 20 mijë pllaka të prodhuara në Iznik mbulojnë muret me motive lulesh në nuanca blu, të gjelbra dhe të bardha. Drita depërton nga qindra dritare me xham shumëngjyrësh, duke krijuar një atmosferë që duket sikur sfidon kohën.

Edhe llambadarët mbajnë një detaj të pazakontë: vezë struci. Sipas besimit të kohës, aroma e tyre largonte merimangat dhe mbronte dekorimet e brendshme nga rrjetat.

Ahmedi I nuk jetoi gjatë.

Ai vdiq në moshën 27-vjeçare, vetëm pak vite pasi pa të përfunduar veprën e tij më të madhe.

Megjithatë, ai la pas edhe një trashëgimi tjetër. Ndryshe nga paraardhësit, refuzoi të vriste vëllain e tij më të vogël, duke i dhënë fund traditës së vëllavrasjes që kishte njollosur historinë osmane për dekada.

Ironikisht, sistemi që e zëvendësoi- izolimi i princave në pallat- prodhoi sundimtarë gjithnjë e më të papërgatitur, një zhvillim që shumë historianë e lidhin me fillimin e rënies së Perandorisë Osmane.

Katër shekuj më vonë, Perandoria Osmane nuk ekziston më, por Xhamia Blu vazhdon të dominojë horizontin e Stambollit.

Pas restaurimit më të madh në historinë e saj, të përfunduar në vitin 2023, monumenti u rihap për besimtarët dhe vizitorët nga e gjithë bota.

Historia e saj dëshmon se ndonjëherë ambicia politike, rivaliteti fetar dhe skandalet e pushtetit mund të lënë pas jo vetëm konflikte, por edhe vepra që i mbijetojnë shekujve. Xhamia e Sulltan Ahmedit mbetet një prej tyre: një monument ku arkitektura, besimi dhe historia vazhdojnë të takohen nën një qiell që nuk resht kurrë së qeni blu.

The post Si një skandal mbretëror krijoi një nga kryeveprat më të mëdha të shenjta në botë appeared first on Gazeta Si.

Nivelet e ujit në lumin Danub kanë rënë në minimum historik, duke zbuluar brigje të gjera me rërë, anije të mbytura dhe duke shkaktuar probleme serioze për transportin, furnizimin me karburant, peshkimin dhe turizmin.

Nivelet rekord kanë ekspozuar një anije mallrash që u fundos në vitin 1937. Moti i zgjatur i thatë dhe i nxehtë ka bërë që niveli i lumit të bjerë në mënyrë drastike në të gjithë Hungarinë, Kroacinë, Serbinë dhe Rumaninë.

The post Lumi Danub tërhiqet në nivele rekord, zbulohet një anije e mbytur që prej vitit 1937 appeared first on Gazeta Si.

Apple dhe Google kanë dominuar prej kohësh tregun e telefonave inteligjentë, duke kombinuar afërsisht 5 miliardë telefona Android dhe iPhone aktivë në të gjithë botën, sipas firmës së kërkimit të tregut Omdia. Dhe ndërsa AI vazhdon të bëhet më e kudondodhur dhe e specializuar, dy gjigantët e teknologjisë po u mundësojnë asistentëve të tyre të AI-së të ndihmojnë në përfundimin e detyrave në vend që thjesht t’u përgjigjen pyetjeve.

Por Komisioni Evropian dëshiron që asistentë të tjerë virtualë të jenë po aq të spikatur në telefonat inteligjentë sa Gemini i Google dhe Siri i Apple. Tani po kërkon që Google t’u japë agjentëve të tjerë të AI-së akses më të gjerë në Android deri në korrik 2027. Mandati i BE-së është pjesë e Aktit të Tregjeve Digjitale, një sërë rregulloresh të Big Tech që hynë në fuqi në rajon në vitin 2023.

Komisioni Evropian beson se ky mandat i ri mund të ndihmojë në barazimin e fushës së lojës në garën e AI-së. Rreth 427 milionë iPhone dhe telefona Android bien nën rregulloren e BE-së, sipas Omdia.

Megjithatë, Apple dhe Google thonë se hapja e platformave të tyre mund të ngrejë shqetësime serioze për privatësinë. Apple njoftoi në qershor se nuk do të lançonte asistentin e saj të ri Siri AI në iPhone dhe iPad në BE për shkak të Aktit të Tregjeve Digjitale.

Google argumenton se dhënia e aksesit më të madh për aplikacionet e jashtme mund t’u japë atyre “leje të ndjeshme dhe të fuqishme” mbi pajisjet e përdoruesve.

Kompania paralajmëron se ndarja e të dhënave të kërkimit mund të dobësojë privatësinë, të rrezikojë sekretet tregtare dhe të krijojë probleme për sigurinë kombëtare.

Edhe Apple ka ngritur shqetësime të ngjashme.

Sipas Apple, rregullat e BE-së mund ta detyrojnë kompaninë t’u japë asistentëve të tjerë virtualë akses të drejtpërdrejtë në të dhënat private të përdoruesve.

Ekspertët e teknologjisë pranojnë se shqetësimet për privatësinë janë reale, por disa vënë në dyshim nëse ato janë arsyeja e vetme që kompanitë po kundërshtojnë rregullat e reja.

Calli Schroeder, eksperte për inteligjencën artificiale dhe të drejtat e njeriut, ka thënë se argumentet e kompanive të mëdha teknologjike duhet të analizohen me kujdes, pasi ato historikisht kanë marrë vendime për privatësinë edhe kur kjo u ka sjellë përfitime biznesi.

Sipas saj, sfida më e madhe është krijimi i një ekuilibri mes inovacionit dhe mbrojtjes së të dhënave personale.

Rregullat e reja evropiane mund të ndikojnë jo vetëm te Google dhe Apple, por edhe te kompanitë e tjera të AI-së.

Një shembull është OpenAI, krijuesi i ChatGPT, i cili tashmë përdoret nga një pjesë e konsiderueshme e përdoruesve të telefonave inteligjentë në Evropë.

Analistët mendojnë se nëse përdoruesit mund të përdorin drejtpërdrejt një asistent si ChatGPT për të kryer veprime në telefon, ata mund të anashkalojnë pjesërisht shërbimet tradicionale të Android ose iOS.

“Kush kontrollon asistentin e inteligjencës artificiale në telefon mund të ketë një ndikim të madh mbi mënyrën se si njerëzit përdorin teknologjinë në të ardhmen”, vlerësojnë ekspertët e industrisë.

Rreziqet e një bote të drejtuar nga agjentët e AI-së

Debati i ri ngre pyetje të mëdha për të ardhmen e privatësisë.

Nëse një asistent i inteligjencës artificiale ka akses te mesazhet, vendndodhja, kamera, mikrofoni apo ekrani i përdoruesit, një gabim ose keqpërdorim mund të ketë pasoja serioze.

Ekspertët paralajmërojnë se një agjent i AI-së mund të marrë vendime ose të kryejë veprime që përdoruesi nuk i ka parashikuar.

Ndryshe nga aplikacionet tradicionale, sistemet e inteligjencës artificiale shpesh trajnohen me sasi të mëdha të dhënash dhe mund të përballen me sfida të reja për mbrojtjen e informacionit personal.

Përplasja mes Google, Apple dhe Bashkimit Evropian nuk është vetëm një debat për rregullat teknike. Ajo përcakton se kush do të ketë kontroll mbi mënyrën se si njerëzit ndërveprojnë me inteligjencën artificiale në jetën e përditshme.

BE-ja kërkon më shumë konkurrencë dhe zgjedhje për përdoruesit, ndërsa kompanitë teknologjike paralajmërojnë se hapja e platformave mund të sjellë rreziqe të reja.

Në fund, beteja për asistentët e AI-së mund të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e telefonave inteligjentë, por edhe mënyrën se si njerëzit do të punojnë, komunikojnë dhe marrin vendime në epokën e inteligjencës artificiale.

The post Google dhe Apple po përplasen me BE-në mbi të ardhmen e asistentëve të inteligjencës artificiale appeared first on Gazeta Si.

Shitjet përmes transmetimeve live në TikTok po kthehen në një nga formatet më të suksesshme të tregtisë online, duke u dhënë mundësi bizneseve të vogla të arrijnë mijëra klientë në kohë reale dhe të rrisin ndjeshëm fitimet.

Një nga shembujt më të spikatur është ai i britanikes Daisy Kelly, e cila themeloi markën e produkteve të bukurisë Gloë For It në vitin 2020 nga tavolina e kuzhinës së nënës së saj. Sot, biznesi i saj gjeneron rreth 6 milionë paund në vit, ndërsa mbi 40% e shitjeve vijnë nga TikTok Shop. Gjatë një transmetimi live që zgjati 12 orë, kompania realizoi mbi 100 mijë paund shitje.

Sipas Kelly, transmetimet live krijojnë një lidhje të drejtpërdrejtë me klientët, të cilët mund të shohin produktet, të bëjnë pyetje dhe të blejnë menjëherë. Ajo e përshkruan përvojën si të kesh qindra klientë brenda një dyqani në të njëjtën kohë.

Fenomeni nuk kufizohet vetëm te produktet e bukurisë. Edhe biznese të tjera kanë përfituar nga kjo mënyrë e re e shitjes. Kasapi Manny Malik, për shembull, shiti mish me vlerë 8 mijë paund gjatë një transmetimi treorësh në TikTok, ndërsa marka e bizhuterive Adorina e rriti numrin e porosive nga 50 në muaj në rreth 500 në javë pasi nisi të shiste përmes platformës.

Sipas një studimi të agjencisë Savvy Marketing, 30% e konsumatorëve kanë blerë të paktën një produkt gjatë një eventi të shitjeve live, ndërsa 66% e të rinjve të Gjeneratës Y dhe Z pranojnë se produktet që bëhen virale ose promovohen drejtpërdrejt i nxisin më shumë të blejnë.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë edhe për anën tjetër të fenomenit.

Organizata Money Ëellness thekson se ritmi i shpejtë i ofertave dhe mundësia për të paguar me një klikim mund t’i shtyjnë konsumatorët drejt blerjeve impulsive dhe shpenzimeve të tepërta.

Pavarësisht këtyre shqetësimeve, shitjet live po shihen si një nga trendet me rritjen më të shpejtë në tregtinë elektronike, duke ndryshuar mënyrën se si bizneset prezantojnë produktet dhe ndërveprojnë me klientët.

The post TikTok po ndryshon rregullat e biznesit- 100 mijë euro shitje në vetëm një transmetim live appeared first on Gazeta Si.

Në fund të vitit 2024, në një periferi të qetë të Stokholmit, një djalë 14-vjeçar iu afrua një burri në të 80-at, i cili po përdorte një mbështetëse për ecje. Ai e goditi burrin tre herë në shpinë.

Videoja e sulmit në Hasselby u transmetua dhe u përhap me shpejtësi. Ajo ushqeu një ekosistem global online që inkurajon dhe lavdëron në mënyrë aktive aktet e dhunës dhe degradimit- “gamifikimin e dëmit”, siç e thotë studiuesi Marc-Andre Argentino.

Djali dyshohet se kishte lidhje me një rrjet të njohur si 764. Grupe të tilla synojnë të rinjtë në lojëra duke përfshirë Roblox dhe Minecraft, si dhe komunitetet që luftojnë me shëndetin mendor ose identitetin seksual për zhvatje online, duke i shtyrë ata drejt akteve të dhunës dhe vetëlëndimit.

Rrjeti 764, i themeluar nga një adoleshent nga Teksasi, Bradley Cadenhead, është vetëm një pjesë e një ekosistemi online në zhvillim, me autorë dhe viktima në dhjetëra vende. Cadenhead tani po vuan një dënim me 80 vjet burg në SHBA për posedim materialesh abuzimi seksual me fëmijë.

Aktualisht, në gjykatat në mbarë botën ka disa raste me lidhje të dyshuara me grupe të tilla. Të dhënat ligjore nga vende të shumta sugjerojnë se ata shpesh festojnë dhunën, manipulimin dhe dëmin për hir të vetë dhunës, duke mbledhur të dhëna për akte të tilla për të fituar famë dhe kontroll.

“Këta janë të rinj që rekrutojnë të rinj të tjerë”, thotë Bjorn Ihler, themeluesi i firmës së sigurisë Revontulet. “Është një fenomen rinor”.

Komisionerja federale e policisë australiane, Krissy Barrett, ka thënë: “Një trend shqetësues është se si viktimat po bëhen autorë për t’u përpjekur t’i shpëtojnë ngacmuesve të tyre online, të cilët i kanë miqësuar dhe i kanë edukuar, dhe më pas i kanë detyruar të lëndojnë veten”.

Një gjykatë suedeze vendosi në prill 2025 se adoleshenti kishte kryer goditjen me thikë edhe pse ishte shumë i ri për t’u mbajtur penalisht përgjegjës. Por një emër tjetër doli gjatë hetimit, thanë autoritetet lokale për Guardian – një emër përdoruesi online: “Chai”.

Në fillim të vitit 2025, ndërsa vendi ishte ende duke u tronditur nga sulmi, një vajzë australiane telefonoi policinë suedeze. Ajo donte t’u tregonte autoriteteve për Chai-n.

Linus Svensson, një gazetar investigativ në transmetuesin suedez SVT, nuk kishte dëgjuar kurrë për 764 para goditjes me thikë në vitin 2024.

Svensson thotë se tani di për të paktën nëntë raste gjyqësore lokale që lidhen me “Com”- termi për një rrjet të gjerë online që merret me krim kibernetik, zhvatje dhe dhunë, dhe që përfshin 764. Ai thotë se ka gjetur dhjetëra anëtarë suedezë në grupet e bisedave.

“Është më i madh se këto pak raste”, thotë ai. “Mendoj se u desh pak kohë autoriteteve suedeze dhe gjithashtu publikut të gjerë që ta kuptonin vërtet këtë.”

Ndërsa filloi të shfletonte videot dhe imazhet e ndara nga grupi për hetimin e SVT, Svensson hasi një adoleshent në veri të Suedisë i cili ishte dënuar në vitin 2024 për përpjekjen për të detyruar një djalë 13-vjeçar të vriste veten.

Kjo, sipas Jenny Ostling, prokurore e lartë publike në Njësinë Kombëtare të Suedisë kundër Krimit Ndërkombëtar dhe të Organizuar, ishte Chai.

Adoleshenti, emri i vërtetë i të cilit nuk mund të publikohet, është në gjyq për më shumë se 70 vepra të dyshuara penale, sipas aktakuzës, duke përfshirë inkurajimin e dyshuar të dikujt për të lënduar veten dhe për të vrarë veten, si dhe krijimin e materialeve për abuzim seksual me fëmijë. Shumica dyshohet se janë kryer kundër vajzës australiane.

Ai akuzohet gjithashtu për nxitjen e një të riu në Gjermani për të lënduar veten aq keq sa gati sa vdiq.

Avokatja e tij, Emily Toyra, i tha Guardian se i mohon të gjitha akuzat.

Gjyqi u ndërpre në fund të qershorit pasi gjykata suedeze e dërgoi atë për një hetim psikiatrik mjeko-ligjor, sipas të dhënave të gjykatës, duke deklaruar se kishte “prova bindëse se ai ka kryer disa nga veprimet për të cilat është akuzuar”. Çështja do të kthehet në gusht.

Ostling thotë se çështja do të vërë në provë nëse njerëzit mund të mbahen përgjegjës për detyrimin nga distanca të të tjerëve në akte vetëlëndimi ose dhune – një shenjë dalluese e grupeve të tilla si 764.

“Ata kanë një qëllim për vetë grupin: të shkatërrojnë botën… Por anëtarët kanë edhe një qëllim për veten e tyre: ata duan të fitojnë status brenda grupit”, thotë Ostling.

Krijimi i materialeve të reja mund të jetë një parakusht për hyrje në ‘dhomat e mbyllura’ të bisedave dhe tregues të tjerë të anëtarësimit.

“Ata kryesisht i detyrojnë viktimat e reja të presin veten ose të bëjnë akte seksuale,” thotë ajo. “Ata e përdorin këtë për t’i detyruar ata të bëjnë diçka më të keqe.”

Ostling pretendon se Chai kishte “status të lartë” brenda 764 dhe ishte ftuar në një dhomë bisedash të njohur si “764 Inferno”.

Avokatja e tij e kundërshton këtë karakterizim dhe thotë se përfshirja e klientit të saj ishte e kufizuar në redaktimin e imazheve dhe videove.

“Mjedisi Com është shumë fluid,” thotë Toyra.

“Klienti im nuk e pranon karakterizimin e ‘764 Inferno’ si lloji i grupit të organizuar të pretenduar nga prokuroria. Sipas tij, ishte thjesht një bisedë në grup midis shumë të tjerave.”

Një fenomen global

Një aktakuzë e zbuluar nga Departamenti Amerikan i Drejtësisë në prill 2025 pretendon se dy amerikanë në të 20-at e tyre të hershme, Leonidas Varagiannis dhe Prasan Nepal, ishin pjesë e një dhome bisede me të njëjtin emër e cila “ishte e rezervuar për bërthamën e brendshme të anëtarëve të 764”.

Dyshja akuzohet se ka përdorur “764 Inferno” për të komplotuar me anëtarë të tjerë për të krijuar dhe shpërndarë imazhe të shfrytëzimit të fëmijëve, ndër akuza të tjera. Studiuesit kanë gjetur të paktën 295 arrestime të lidhura me rrjetin Com në 33 vende.

Në Zelandën e Re, pas një informacioni nga autoritetet amerikane, Ronndog Keefe u deklarua fajtor në vitin 2025 për 13 akuza, përfshirë shpërndarjen e materialit “të tmerrshëm dhe grafik” të shfrytëzimit të fëmijëve. 22-vjeçari u dënua me më shumë se pesë vjet burg në dhjetor.

Keefe pretendoi se ishte gjithashtu viktimë e 764, i cili tha se e kishte kërcënuar se do ta arrestonte nëse nuk do të shpërndante një material të tillë, sipas të dhënave ligjore, por gjykata zbuloi se kjo “thjesht nuk ishte e besueshme”.

Vitin e kaluar në Mbretërinë e Bashkuar, Cameron Finnigan, atëherë 19 vjeç, iu dha një dënim i zgjatur prej nëntë vitesh për posedim të një dokumenti terrorist – një “udhëzues vrasjeje” me këshilla se si të kryhen “sulme me kamionë” – dhe imazhe të pahijshme të fëmijëve. Ai u dënua gjithashtu për inkurajimin e dikujt në internet për t’i dhënë fund jetës së tij.

Gjykata zbuloi se Finnigan ishte pjesë e 764.

Në qershor, një tjetër adoleshent britanik, Elijah Palmer, u dënua për inkurajim të vetëlëndimit të rëndë, ndër akuza të tjera. Ai ishte gjithashtu i lidhur me 764, tha policia, dhe e kishte shënjestruar viktimën e tij në Roblox dhe platformën e bisedave Discord.

The post Brenda rrjetit online ku fëmijët dhe të rinjtë i detyrojnë bashkëmoshatarët të dhunojnë e të vetëlëndohen appeared first on Gazeta Si.

Nga Gaby Hinsliff– M’u desh pak kohë të kuptoja se çfarë po bënte burri ulur pranë meje në tren. Ai po shfletonte fotografi të një vajze të vogël në telefonin e tij; zmadhonte disa prej tyre, priste imazhe të tjera. Në pamje të parë, asgjë e pazakontë, derisa kuptova se fotot ishin qartësisht të fëmijës së vogël që ishte ulur përballë nesh, duke luajtur me prindërit e saj.

Në një tren të mbushur me njerëz që, si zakonisht, ishin të zhytur në ekranet e telefonave të tyre, një i panjohur po fotografonte fshehurazi atë vajzë herë pas here. Dhe nëse ekrani i telefonit nuk do ta kishte ekspozuar, ai mund të mos ishte zbuluar kurrë.

Ai episod ka ndodhur kohë më parë, por m’u rikthye në mendje javën e kaluar teksa dëgjova një intervistë të drejtuesit të divizionit të pajisjeve “wearables” të Meta-s, Alex Himel, për BBC-në. Ai fliste me entuziazëm për mënyrën se si përdorte syzet e reja inteligjente për të filmuar vajzën e tij duke kënduar në një konkurs talentesh.

Syzet, tha ai, i lejonin të ruante kujtimin pa qenë i detyruar ta shihte fëmijën përmes ekranit të telefonit. Kështu mund të ishte “i pranishëm në moment”, me kokën lart dhe duart e lira.

Deri këtu, një histori e bukur. Por çfarë ndodh me rrezikun që dikush t’i përdorë këto syze për të filmuar fshehurazi fëmijë të tjerë?

Syzet inteligjente të Meta-s kanë një dritë të vogël sinjalizuese në kornizë që tregon kur përdoruesi po regjistron, por teknologjia është ende aq e re sa shumë njerëz nuk mendojnë ta kërkojnë atë. Dhe në epokën e inteligjencës artificiale, imazhet e vjedhura të fëmijëve kanë pasoja serioze.

Fotot e marra në jetën reale ose të marra nga interneti mund të përdoren si material bazë për krijimin e përmbajtjeve realiste të abuzimit seksual me fëmijë përmes AI-së. Fondacioni Internet Watch Foundation ka paralajmëruar se materialet e krijuara nga inteligjenca artificiale mund të nxisin interes seksual ndaj fëmijëve, të normalizojnë dhunën dhe të rrisin rrezikun e abuzimeve reale.

Kur Google prezantoi syzet e para inteligjente në vitin 2013, ato nuk patën sukses. Ishin konsideruar shumë “nerdy”, por edhe shqetësuese për shkak të mundësive që krijonin për përndjekësit, trollët online, kriminelët apo regjimet represive që mund t’i përdornin për mbledhje informacioni.

Por kompanitë e mëdha të teknologjisë nuk e kanë braktisur idenë e një lidhjeje më të drejtpërdrejtë mes njerëzve dhe internetit. Versionet e reja janë më të kuruara dhe më të pranueshme për publikun.

Syzet e Meta-s, të krijuara në bashkëpunim me Ray-Ban dhe të promovuara edhe nga figura si Kylie Jenner, shiten me një mesazh tërheqës për prindërit: “mos humb asnjë moment”.

Ato premtojnë të kapin hapat e parë të një fëmije, momentet familjare apo edhe të kryejnë veprime të përditshme- kontrollimin e email-eve, blerjet online apo dëgjimin e podkasteve- pa hequr sytë nga fëmijët.

Është një ide joshëse për prindërit e zënë, që përpiqen të kombinojnë gjithçka njëkohësisht. Por shqetësimet për privatësinë janë aq të mëdha sa disa kopshte dhe shkolla kanë nisur t’i ndalojnë këto pajisje në ambientet e tyre.

Megjithatë, ekziston edhe një anë tjetër e historisë: bërja e këtyre syzeve shoqërisht të papranueshme mund të dëmtojë njerëzit që mund të përfitojnë më shumë prej tyre.

Për personat e verbër, kjo teknologji mund të jetë transformuese- duke i ndihmuar të shmangin pengesat, të orientohen më lehtë dhe të përkthejnë menjëherë tekstin në audio.

Meta ka argumentuar se përgjegjësia u takon individëve që të mos e “shfrytëzojnë në mënyrë abuzive” teknologjinë. Por kjo ngre pyetjen nëse industria ka mësuar diçka nga mënyra se si njerëzit u përshtatën me platformat e saj sociale.

Një zgjidhje mund të ishte krijimi i ligjeve të reja për privatësinë në epokën digjitale, duke i detyruar prodhuesit ta bëjnë shumë më të qartë kur pajisjet regjistrojnë- ndoshta edhe përmes një sinjali zanor, si alarmi i një kamioni që lëviz mbrapsht.

Por një masë e tillë do t’i bënte syzet më pak tërheqëse për përdoruesit dhe më pak fitimprurëse për kompanitë që synojnë një treg masiv.

Një tjetër mundësi do të ishte mbajtja përgjegjëse e prodhuesve, jo vetëm e përdoruesve, për keqpërdorimet e mundshme. Por kjo mund të sillte procese të gjata ligjore, që do të përfundonin shumë kohë pasi dëmi të ishte bërë.

Opsioni më radikal do të ishte një sistem kontrolli përpara daljes në treg të teknologjive të reja, duke vlerësuar dëmet e mundshme sociale-një qasje e ngjashme me mënyrën se si kontrollohen barnat e reja apo produktet ushqimore.

Ndoshta zgjidhja më e mirë është edhe ajo më pak e mundshme: një industri teknologjike që të fillojë të parashikojë më herët pasojat negative dhe t’i eliminojë ato që në fazën e projektimit.

Sepse disa rreziqe, në fund të fundit, janë aq të dukshme sa nuk duhet të na duhen syze inteligjente për t’i parë./ The Guardian

• Gaby Hinsliff është kolumniste e Guardian

The post Syzet e Meta-s mund të filmojnë fshehurazi çdo fëmijë. Si ta përballojmë këtë rrezik? appeared first on Gazeta Si.

Kina ka ndërmarrë një nga hapat më të fortë në botë për të kufizuar përdorimin e chatbot-ëve me inteligjencë artificiale që ofrojnë shoqëri dhe mbështetje emocionale. Vendimi shënon një moment të rëndësishëm në debatin global mbi balancën mes inovacionit teknologjik dhe mbrojtjes së shëndetit mendor të përdoruesve, veçanërisht të të rinjve.

Autoritetet kineze kanë ndaluar përdorimin e chatbot-ëve shoqërues për të miturit dhe kanë vendosur rregulla më të rrepta për platformat që zhvillojnë këto aplikacione. Synimi është të parandalohet varësia emocionale, manipulimi psikologjik dhe izolimi social që mund të krijohet nga marrëdhëniet gjithnjë e më të ngushta mes njerëzve dhe inteligjencës artificiale.

Kur inteligjenca artificiale bëhet “familje”

Fenomeni është bërë i dukshëm në Kinë, ku mijëra përdorues kanë krijuar chatbot-e të personalizuar që luajnë rolin e prindërve, partnerëve apo miqve. Një studente 19-vjeçare, e identifikuar me pseudonimin Xiao Ying, krijoi një version virtual të nënës së saj përmes një aplikacioni me inteligjencë artificiale. Për muaj të tërë, ajo komunikonte çdo ditë me chatbot-in, duke gjetur tek ai mbështetjen emocionale që, sipas saj, nuk mund ta merrte në jetën reale.

Historia e saj nuk është e vetmja. Përdorues të shumtë kanë rrëfyer se chatbot-ët i kanë ndihmuar të përballojnë vetminë, humbjen e një të afërmi apo vështirësitë psikologjike. Për disa, kufizimi i këtyre aplikacioneve është përjetuar si humbja e një miku të ngushtë.

Rregullat e reja

Masat e reja nuk prekin përdorimin e inteligjencës artificiale për arsimin, shërbimin ndaj klientit apo detyra të tjera praktike. Kufizimet fokusohen vetëm tek chatbot-ët që krijojnë lidhje emocionale me përdoruesit.

Platformat janë detyruar të vendosin paralajmërime të qarta se përdoruesi po komunikon me një sistem të inteligjencës artificiale, si dhe të marrin masa për të shmangur varësinë dhe manipulimin psikologjik.

Ekspertët e politikave teknologjike e konsiderojnë këtë një nga ndërhyrjet më të drejtpërdrejta të një shteti në zhvillimin e inteligjencës artificiale emocionale.

Pse shqetësohet Pekini?

Studiuesit argumentojnë se chatbot-ët emocionalë kanë aftësinë të krijojnë lidhje shumë të forta me përdoruesit. Karakteristikat që i bëjnë ata tërheqës- durimi, disponueshmëria 24 orë në ditë dhe mungesa e gjykimit- mund të shndërrohen edhe në burim varësie.

Sipas ekspertëve të psikologjisë dhe teknologjisë, përdoruesit që vuajnë nga vetmia apo probleme emocionale janë më të ekspozuar ndaj ndikimit të këtyre sistemeve, të cilat shpesh projektohen për të mbajtur sa më gjatë vëmendjen e përdoruesit.

Kjo ka ngritur shqetësime edhe për privatësinë, manipulimin emocional dhe ndikimin që inteligjenca artificiale mund të ushtrojë mbi vendimmarrjen e njerëzve.

Një trend që po përhapet

Kina nuk është e vetmja që po vendos kufizime. Bashkimi Evropian, përmes Aktit për Inteligjencën Artificiale, ka ndaluar sistemet që manipulojnë grupet e cenueshme, ndërsa në Shtetet e Bashkuara disa shtete kanë miratuar ligje për mbrojtjen e të miturve nga chatbot-ët emocionalë. Debati është bërë edhe më intensiv pas padive ndaj kompanive të teknologjisë që akuzohen se chatbot-ët e tyre kanë nxitur sjellje të rrezikshme tek përdoruesit.

Strategjia e Kinës për lidership global

Vendimi për të kufizuar chatbot-ët nuk nënkupton frenim të zhvillimit të inteligjencës artificiale. Përkundrazi, ai është pjesë e strategjisë së Pekinit për t’u paraqitur si lider global në qeverisjen dhe sigurinë e IA-së.

Së fundmi, Kina shpalli krijimin e një aleance ndërkombëtare për zhvillimin e sigurt dhe të drejtë të inteligjencës artificiale, me pjesëmarrjen e dhjetëra vendeve. Mesazhi i Pekinit është i qartë: ndërsa gara teknologjike me SHBA-në vazhdon, Kina synon të udhëheqë edhe në vendosjen e standardeve ndërkombëtare për përdorimin e përgjegjshëm të IA-së.

Presidenti Xi Jinping e ka paraqitur zhvillimin e inteligjencës artificiale si një prioritet kombëtar, duke theksuar se teknologjia duhet t’i shërbejë njerëzimit pa cenuar stabilitetin shoqëror.

Balanca mes teknologjisë dhe marrëdhënieve njerëzore

Megjithatë, shumë analistë vënë në dukje se kufizimet mund të lidhen edhe me sfida më të gjera sociale në Kinë, si rritja e vetmisë, rënia e lindshmërisë dhe ulja e interesit të të rinjve për martesë dhe krijimin e familjes.

Në rrjetet sociale kineze, shumë përdorues kanë reaguar me skepticizëm, duke argumentuar se ndalimi i chatbot-ëve nuk do të ndryshojë problemet sociale që i shtyjnë njerëzit të kërkojnë shoqëri tek inteligjenca artificiale.

Në fund, rasti i Kinës tregon se sfida më e madhe nuk është vetëm zhvillimi i inteligjencës artificiale, por mënyra se si shoqëritë do të mësojnë të jetojnë me të. Ndërsa chatbot-ët bëhen gjithnjë e më të aftë për të kuptuar dhe imituar emocionet njerëzore, qeveritë në mbarë botën do të përballen me pyetjen nëse duhet të kufizojnë teknologjinë apo të gjejnë mënyra për ta bërë atë më të sigurt, pa penguar inovacionin.

The post Ambicia e Kinës për të udhëhequr botën në AI ka filluar të thyejë zemrat appeared first on Gazeta Si.

Numri i personave të evakuuar për shkak të zjarreve masive që kanë përfshirë Francën dhe Spanjën vijon të rritet nga ora në orë.

Sipas mediave të huaja, më shumë se 220 mijë persona janë detyruar të largohen nga banesat e tyre në jugperëndim të Francës dhe në qendër të Spanjës, ku po përhapen zjarre të mëdha pyjore, ende jashtë kontrollit të plotë të autoriteteve.

Numri i të evakuuarve u rrit ndjeshëm gjatë natës, pasi mbi 60 mijë banorë u larguan nga zonat e rrezikuara në rajonin atlantik francez të Bordosë.

Zjarri që ka përfshirë prej të mërkurës Gironde, në jugperëndim të Francës, po afrohet drejt zonës metropolitane të Bordosë. Për këtë arsye, prefekti i departamentit urdhëroi evakuimin “parandalues” të katër qyteteve të tjera.

Masa prek banorët e Saint-Medard-en-Jalles (33 mijë banorë), Saint-Jean d’Illac (9.600), Martignas-sur-Jalles (8 mijë) dhe Saint-Aubin de Médoc (7.800).

Sipas autoriteteve lokale, zjarri ka shkatërruar deri tani rreth 19 mijë hektarë tokë dhe 100 ndërtesa brenda tre ditësh.

Ndërkohë, zjarret e fuqishme në Spanjë kanë detyruar Madridin të shpallë gjendjen e emergjencës kombëtare.

Ministria e Brendshme spanjolle ka rritur në 63 mijë numrin e personave të evakuuar ose të detyruar të qëndrojnë të izoluar në zonat mes Madridit dhe Avilës.

Shifra u rrit pasi rreth 5 mijë persona u evakuuan nga një kamping në El Escorial, si pasojë e zjarreve që po përfshijnë disa zona të vendit.

Sipas mediave spanjolle, autoritetet vijojnë përpjekjet për të vënë nën kontroll flakët, ndërsa situata mbetet kritike për shkak të temperaturave të larta dhe përhapjes së shpejtë të zjarreve.

The post Mbi 220 mijë persona të evakuuar nga zjarret masive në Francë dhe Spanjë appeared first on Gazeta Si.

Shtetet e Bashkuara kanë regjistruar nivelin më të lartë të rasteve të fruthit në 35 vjet, sipas të dhënave të reja nga Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC).

Deri në fund të muajit qershor, në SHBA janë konfirmuar 2,318 raste të fruthit, duke tejkaluar rekordin e vitit të kaluar prej 2,289 rastesh, kur dy fëmijë të pavaksinuar humbën jetën nga kjo sëmundje.

Rritja e rasteve vjen në një kohë kur hezitimi ndaj vaksinimit në SHBA është shtuar vitet e fundit, duke çuar në uljen e niveleve të vaksinimit. Autoritetet amerikane rekomandojnë dy doza të vaksinës për fëmijët nga mosha një deri në gjashtë vjeç, të cilat sigurojnë 97% mbrojtje kundër sëmundjes.

Në muajin nëntor, një panel do të vendosë nëse SHBA do ta humbasë statusin e vendit që ka eliminuar fruthin, status të cilin Kanadaja e humbi vitin e kaluar. Një vend e humbet këtë status pas një viti ose më shumë transmetimi të pandërprerë të të njëjtit lloj të virusit të fruthit, vëren BBC.

Sipas të dhënave, SHBA ka regjistruar më shumë raste të fruthit në 18 muajt e fundit sesa në 25 vitet e mëparshme të marra së bashku.

Vitin e kaluar, një shpërthim në një komunitet menonit në Teksas shkaktoi vdekjen e dy fëmijëve të pavaksinuar, si edhe të një të rrituri të pavaksinuar në shtetin fqinj të Nju Meksikos.

Vetëm gjatë muajit të fundit, Virxhinia dhe Pensilvania kanë raportuar shpërthime të reja të fruthit, ndërsa Utah vijon të përballet me një numër të lartë rastesh që nisën vitin e kaluar. Në total, rreth 45 shtete kanë raportuar raste.

Virusi i fruthit, i njohur për skuqjen karakteristike të kuqe, infektonte miliona fëmijë çdo vit para zbulimit të vaksinës. Ai është shumë ngjitës dhe mund të jetë fatal. Disa pacientë mund të zhvillojnë komplikacione afatgjata, si encefaliti dhe amnezia imunologjike, e cila e rikthen sistemin imunitar në gjendjen e tij fillestare, duke e lënë organizmin me aftësi të kufizuar për t’iu përgjigjur infeksioneve të reja.

The post SHBA regjistron nivelin më të lartë të rasteve të fruthit në 35 vjet, mbi 2,300 të infektuar appeared first on Gazeta Si.

Presidenti amerikan Donald Trump është gjithnjë e më i zhgënjyer nga lufta me Iranin, e cila ka hyrë në muajin e pestë pa një zgjidhje të qartë, ndërsa sipas tij konflikti do të zgjaste vetëm disa javë.

Sipas Wall Street Journal, në një takim të fundit në Zyrën Ovale, Trump ka përdorur tone të ashpra ndaj udhëheqjes iraniane, duke i cilësuar liderët e Teheranit me fjalë fyese dhe duke shprehur zemërim për zgjatjen e konfliktit.

Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara po dërgojnë forca të reja drejt Lindjes së Mesme, duke i dhënë presidentit amerikan më shumë alternativa nëse vendos të vijojë përshkallëzimin ushtarak. Trump zhvilloi një tjetër takim me ministrat dhe këshilltarët e tij, ndërsa deklaroi se “problemi i Iranit po zhduket dita-ditës” dhe se SHBA-të po zhvillojnë bisedime me Teheranin.

Megjithatë, përpjekjet diplomatike duket se kanë hasur pengesa. Kryeministri irakian Ali Al Zaidi, pas një vizite në Shtëpinë e Bardhë, raportohet se ka propozuar një armëpushim gjatë vizitës së tij në Iran, por regjimi iranian e ka refuzuar këtë nismë, duke deklaruar se problemi nuk janë ndërmjetësit, por “qasja amerikane”.

Ndërkohë, Uashingtoni po përpiqet të përfshijë edhe vendet evropiane në përpjekjet për të garantuar lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, një nga pikat më strategjike për tregtinë globale të energjisë.

Në Shtëpinë e Bardhë ka gjithashtu shqetësime për pasojat politike të luftës. Disa këshilltarë të Trump druhen se republikanët mund të përballen me humbje në zgjedhjet e mesit të mandatit për shkak të rritjes së çmimeve, rënies së popullaritetit dhe viktimave amerikane në konflikt.

Në muajt e fundit Trump ka njoftuar armëpushime dhe ka kërcënuar Iranin me goditje të ashpra, por pas periudhave të shkurtra qetësie, përplasjet kanë rifilluar. Së fundmi, presidenti amerikan ka rikthyer kërcënimet për sulme ndaj infrastrukturës energjetike dhe objekteve strategjike iraniane.

Një zyrtar i lartë amerikan ka deklaruar se Trump beson se Teherani kupton vetëm gjuhën e forcës, ndaj sulmet ajrore po vazhdojnë. Megjithatë, presidenti amerikan ka hezituar të miratojë një operacion tokësor, i cili do të sillte rrezik të lartë për viktima amerikane dhe mund të shkaktonte pakënaqësi mes mbështetësve të tij në lëvizjen MAGA.

Përtej tensioneve politike, Pentagoni është i shqetësuar për ndikimin e sulmeve ajrore mbi rezervat amerikane të municioneve. Rimbushja e këtyre rezervave kërkon jo vetëm financime të mëdha, por edhe kohë, duke rritur shqetësimet për gatishmërinë amerikane në rast të një konflikti tjetër.

Ndërkohë, Trump dhe ekipi i tij po marrin masa për sigurinë, për shkak të frikës nga sulme të mundshme iraniane ndaj tij. Këshilltarët kryesorë të presidentit janë paralajmëruar të shmangin përdorimin e aplikacioneve si Uber, ndërsa gjatë një vizite në Turqi për samitin e NATO-s, Izraeli paralajmëroi për një komplot të mundshëm iranian për eliminimin e Trumpit.

Me dështimin e përpjekjeve diplomatike dhe mungesën e një alternative tjetër, disa republikanë thonë se presidenti amerikan po rikthehet te “Plani A”, përdorimi i forcës ushtarake ndaj Iranit.

The post Wall Street Journal: Trump i lodhur nga lufta me Iranin, SHBA rrit presionin ushtarak ndërsa diplomacia ngec appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’– Ndërsa përfundonte ceremonia e varrimit të Udhëheqësit Suprem Ajatollah Ali Khamenei, i vrarë në valën e parë të sulmeve ajrore amerikano-izraelite në shkurt, nga jugu i Iranit u ngritën tinguj të fortë bombardimesh.

Por, përmes ritualeve të varrimit dhe sulmeve të reja ajrore, një institucion shtetëror nuk ndaloi kurrë ritmin: shtyllat e ekzekutimit. Demonstruesit e arrestuar së fundmi në rrugë dhe të burgosurit politikë të mbajtur për vite me radhë po ekzekutohen me ritëm të shpejtë.

Strategjia e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit në Iran duket se ka supozuar se një luftë konsumimi, së bashku me kërcënimet dramatike të presidentit amerikan Donald Trump, do të ndryshonte mënyrën se si Republika Islamike trajton popullin e saj ose botën, ose do të nxiste një masë kritike iranianësh në rrugë për të rrëzuar regjimin. Mujt që nga shkurti kanë zbuluar mangësitë në këtë vlerësim.

Udhëheqësi i parë suprem i Republikës Islamike, Ajatollah Ruhollah Khomeini, ndërtoi tërë sistemin mbi një doktrinë të thjeshtë, brutale dhe të pathyeshme: Çdo veprim kundër regjimit ose aparatit shtetëror duhet të ndëshkohet me dënimin më të ashpër të mundshëm—pa asnjë mëshirë.

Zyrtarët lejohen të bëjnë gjithçka që duhet për të ruajtur sistemin, edhe nëse kjo do të thotë të shkelin parimet themelore fetare të regjimit.

Khomeini predikoi për vite me radhë mbikëqyrjen klerikale mbi shtetin para Revolucionit Iranian të vitit 1979. Por ishte pasi u bë Udhëheqësi i Lartë që u zbulua vërtetë shtrirja e plotë e kësaj doktrine. Në janar 1988, në një letër drejtuar atëherë presidentit Khamenei, ai shpalli se interesat e shtetit islamik kishin përparësi mbi të gjitha parimet “sekondare” të Islamit, përfshirë lutjen, agjërimin dhe haxhin në Mekë. Kjo version i zgjeruar i teorisë u bë i njohur si “kujdestaria absolute e juristit”.

Me fjalë të tjera, e ngulitur në themelet e Republikës Islamike është një doktrinë që lejon shtypjen totale të popullsisë dhe mobilizimin e plotë të burimeve shtetërore në emër të ruajtjes së sistemit. Pavarësisht se cili ajatollah mban pushtetin ose kush përbën rrethin e tij të brendshëm, doktrina mbetet e njëjtë.

Prandaj gjenerata e tretë e udhëheqjes, e sapo fuqizuar, nuk do të sillet ndryshe nga paraardhësit e saj. Kjo përfshin përdorimin e Gjykatave Revolucionare—të cilat në origjinë ishin të destinuara të merrnin në trajtim vetëm çështje të caktuara, si akuzat për spiunazh—si një tribunal që jep dënime me vdekje për këdo që shpreh edhe kundërshtimin më të vogël ndaj status quosë.

Ndërsa të pandehurit përballen me akuza të rënda, ata gjykohen pa asnjë avokat mbrojtës të pavarur.

Irani po rrisë ekzekutimet shumë para se të fillonte lufta. Amnesty International regjistroi të paktën 2,159 ekzekutime në vitin 2025, më shumë se dyfish i numrit të vitit të mëparshëm.

Lufta nuk i ndaloi autoritetet iraniane nga kjo fushatë. Pa u ndalur as nga bombardimet e as nga Viti i Ri Persik, aparati i shtypjes iraniane ka kryer të paktën 40 ekzekutime për akuza me motive politike që nga shkurt 2026.

Për më tepër, pas armëpushimit të 27 marsit, Organizata për të Drejtat e Njeriut në Iran dokumentoi një rritje të theksuar të ekzekutimeve nga muaji i mëparshëm, me të paktën 101 ekzekutime që u kryen në qershor. Pavarësisht luftës, Irani ka kryer të paktën 413 ekzekutime këtë vit—dhe nuk ka plane për të ndryshuar kursin.

Aktualisht, dihet se më shumë se 70 protestues janë në qeli vdekjeje në një burg të vetëm në Isfahan, ndërsa të paktën 26 prej tyre janë transferuar tashmë në izolim para ekzekutimit të afërt. Siç vuri në dukje drejtori i Iran Human Rights, “numri i vërtetë i dënimeve me vdekje të dhëna në mbarë vendin është shumë më i lartë se sa ishte vlerësuar më parë.”

Kjo na çon te supozimi amerikan-izraelit se populli i Iranit do të ngrihet kundër regjimit. Ndërsa shtypja ekstreme e pengon mosmarrëveshjen, ajo gjithashtu mund të nxisë rezistencën, veçanërisht kur kombinohet me vështirësi të zgjatura ekonomike dhe presion të fortë social.

Në Iran, edhe ata që kanë dëshiruar një ndryshim me kuptim brenda regjimit, në vend të zëvendësimit të tij, janë zhgënjyer vazhdimisht.

Frustrimi popullor dukej se po arrinte kulmin para se të fillonin sulmet amerikano-izraelite, kur dhjetëra mijëra iranianë dolën në rrugë. Besnik doktrinës së Khomeinit, ata u përballën me një masakër.

Qeveria e Iranit ka pranuar 3,117 vdekje protestuesish. HRANA, një shoqatë shtypi e themeluar nga avokatët iranianë të të drejtave të njeriut, e çon numrin e vdekjeve të konfirmuara mbi 6 mijë , megjithatë disa vlerësojnë se është shumë më i lartë: 17 mijë ose madje36,500.

Pak pasi iranianët përjetuan këtë shtypje brutale, bombat amerikane dhe izraelite filluan të bien. Trump duket se shpresonte se kjo do ta transformonte protestën në revolucion, por pas gjithë atij derdhje gjaku, shoqëria iraniane qëndroi në shtëpi.

Fantazma e fragmentimit territorial të Iranit, e përforcuar nga propaganda, shkaktoi një alarm të tillë sa që entuziazmi për ndryshimin e regjimit u zëvendësua, praktikisht brenda natës, nga përçarje të thella shoqërore dhe mosmarrëveshje midis iranianëve, brenda dhe jashtë vendit. Ndjenja e pasigurisë dhe e huajësisë që rezultoi bëri që shumë njerëz të lidhen më shumë me sistemin që më parë kishin dashur ta largonin.

Kjo frikë nga fragmentimi duhet të kuptohet jo si një dobësi psikologjike, por si një reagim racional ndaj zgjedhjes midis të keqes dhe më të keqes. Kjo dilemë mbështet efikasitetin e doktrinës themelore të Republikës Islamike. Kostot e status quosë janë të larta, por iranianët kanë përfunduar se kostot e kolapsit dhe fragmentimit do të ishin edhe më të larta.

Duhet të jetë e qartë tashmë se një luftë konsumimi nuk është thjesht e pamjaftueshme për të rrëzuar Republikën Islamike; ajo në fakt po forcon perspektivat e regjimit për mbijetesë.

Larg se t’i detyrojë udhëheqësit e Iranit të çmontojnë mekanizmat më mizorë të shtypjes, çdo raund i ri sulmesh u sjell atyre ushqim të freskët: arrestime të reja, dënime të reja dhe ekzekutime të reja.

The post Pse Irani nuk do të ndryshojë appeared first on Gazeta Si.