Festat shpesh perceptohen si periudha e qetësisë, afrimitetit dhe pushimit. Megjithatë, për shumë njerëz, kjo kohë shoqërohet me shqetësim të brendshëm, nervozizëm dhe lodhje emocionale, të cilat bien ndesh me idenë se si “duhet” të përjetohet kjo periudhë.
Kur gjithçka rreth nesh flet për gëzim dhe relaks, ndërsa brenda ndjejmë tension, lind një ndjenjë faji pse nuk po e shijojmë pushimin “siç duhet”.
Psikologët theksojnë se kjo ndjenjë nuk është shenjë dobësie, por një sinjal i rëndësishëm për të kuptuar nevojat tona të brendshme.
Pushimi që nuk sjell qetësi
Në nivel psikologjik, shqetësimi gjatë festave nuk është rastësor. Ndryshimi i rutinës dhe hapësirat e zbrazura që lihen pas angazhimeve të përditshme bëjnë që të dalin në sipërfaqe ndjenjat e shtyra gjatë vitit: lodhja akumuluar, pakënaqësia e pashprehur dhe nevoja për pushim të vërtetë.
Festat shpesh krijojnë një paradoks: dëshira për të ngadalësuar ritmin dhe për t’u qetësuar ndeshet me pritshmëritë e takimeve, vizitave dhe përgjegjësive emocionale, duke kthyer pushimin në burim tensioni.
Nervozizmi – shenjë e mbingarkesës
Nervozizmi që shfaqet gjatë festave rrallë lidhet me të tjerët. Ai buron kryesisht nga presioni i brendshëm për të qenë i mjaftueshëm, i disponueshëm dhe i fortë për të gjithë. Frika për të mos zhgënjyer të tjerët, vështirësia për të thënë “jo” dhe ndjenja se pushimi duhet merituar rrisin ngarkesën emocionale.
Trupi ndjen këtë presion në mënyrë konkrete: tension në kraharor, ngurtësi në qafë, lodhje e vazhdueshme, irritim i shpejtë ose ndjenja shqetësimi pa arsye të qarta janë shenja të një sistemi nervor që mbetet në gjendje vigjilence, edhe kur rrethanat duken të qeta.
Shumë njerëz përpiqen ta menaxhojnë këtë tension përmes aktivitetit të vazhdueshëm: organizimi, gatimi, pastrimi dhe planifikimi krijojnë një ndjenjë kontrolli. Kur lodhja bëhet e madhe, shpërqendrimi me telefon, ushqim, seriale apo alkool ofron qetësi vetëm përkohësisht.
Si ta menaxhojmë realisht ritmi
Psikologët sugjerojnë se shqetësimi dhe nervozizmi gjatë festave tregojnë një mungesë të pushimit të vërtetë dhe kujdesit ndaj vetes. Festat e bëjnë këtë mungesë më të dukshme dhe ndalimi i ritmit mund të ndihet i pakëndshëm.
Hapat që ndihmojnë për t’u ndjerë më mirë janë:
Vendosja e kufijve të butë për detyrat dhe pritshmëritë.
Rikthimi i një gjumi të rregullt.
Momente të vogla qetësie pa produktivitet.
Shkëputja nga zhurma digjitale.
Pranimi se nuk duhet të jemi gjithmonë të disponueshëm.
Shqetësimi dhe nervozizmi nuk duhet shtypur ose injoruar. Ata janë mesazhe që tregojnë se ritmi dhe mënyra se si kujdeseni për veten kanë nevojë për rishikim. Dëgjimi i këtyre sinjaleve mund të kthejë festat nga burim tensioni në një mundësi për të ndërtuar një marrëdhënie më të shëndetshme me pushimin dhe qetësinë personale.
Ishulli i vogël i Kiritimati, u bë vendi i parë në Tokë që priti Vitin e Ri 2026. Ishulli është pjesë e shtetit të Kiribatit, që ndodhet ne Oqeanin Paqësor. Mikroshteti përbëhet nga disa ishuj të vegjël që ndodhen në jug të Havait dhe në verilindje të Australisë.
Kiribati shpalli pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar në vitin 1979. Sot shumë prej ishujve, që janë të pabanuar, janë në rrezik zhdukjeje, nga rritja e nivelit të detit.
Arkipelagu ka një popullsi prej rreth 116 mijë banorësh. Edhe pse ndodhet shumë pranë Havait, Kiribati e feston Vitin e Ri thuajse një ditë më përpara se shteti amerikan.
Bufi i dëborës është shpallur i zhdukur në nivel rajonal në Suedi. Për herë të parë në 20 vjet, vendi ka humbur zyrtarisht një specie shpendi.
Shkencëtarët theksojnë se ndryshimet klimatike kanë ndikuar ndjeshëm në rënien e numrit të tyre, duke prishur ekosistemin e brishtë arktik.
“Dimrat më të ngrohtë sjellin më shumë shi dhe më pak borë, duke shkatërruar tunelet e borës ku mbështeten lemingët – burimi kryesor i ushqimit të bufëve të dëborës,” shpjegoi revista BirdLife International.
Bufi i dëborës, një nga speciet më të mëdha të bufëve në botë, jeton në rajonet e ftohta të Arktikut, përfshirë Alaskën, Kanadanë, Rusinë veriore dhe Skandinavinë.
Ai është bërë i njohur edhe në kulturën popullore përmes personazhit Hedwig në filmat e Harry Potter.
“Është e vështirë të ngatërrosh një Buf të Dëborës me një zog tjetër. I madh, i bardhë i ndezur dhe tepër i hijshëm, është një nga bufët më të mëdhenj në botë. Normalisht folezon shumë lart në Arktik, pas rritjes dhe rënies së popullatave të lemingëve. Në vitet e mira, kur ushqimi është i bollshëm, disa migrojnë në jug dhe vendosen në malet suedeze.”
Në nëntor, Qendra Suedeze e Informacionit për Speciet propozoi klasifikimin e bufit të dëborës si “të zhdukur” në Suedi, pasi nuk është vërejtur asnjë folezim që nga viti 2015.
Ky institucion, pjesë e Universitetit Suedez të Shkencave Bujqësore (SLU), përditëson Listën e Kuqe çdo pesë vjet, ndërsa versioni i rishikuar pritet të publikohet në mars 2026.
Por jeta nuk ka qenë kurrë e lehtë për këtë specie. Në vitet 1800, në disa pjesë të botës, ajo ishte ndër bufat më të persekutuar. Mijëra u qëlluan për taksidermi, dhe të rriturit dhe vezët u gjuanin për ushqim.
Sipas një studimi të botuar në revistën Bird Conservation International në fund të vitit 2024, popullata globale e bufëve të dëborës vlerësohet në 14,000 deri në 28,000 individë në çiftëzim.
Në vitin 2017, Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) e klasifikoi specien si të cenueshme, pas një rënieje prej rreth 30% të popullatës globale në dekadën e fundit.
Megjithatë, biologu Mikael Svensson nga Banka e të Dhënave të Specieve SLU thekson se, edhe pse nuk shihen më në Suedi, bufët e dëborës nuk janë zhdukur nga e gjithë Skandinavia. Një rikthim i lemingjeve mund të nxisë, me kalimin e kohës, rikthimin e bufëve të dëborës, të cilët migrojnë në mënyrë të çrregullt për mijëra kilometra, në varësi të disponueshmërisë së gjahut.
Pavarësisht këtyre sfidave, Bufët e Borës janë zogj të jashtëzakonshëm. Ata mund ta dëgjojnë prenë e fshehur nën borën e thellë dhe zhyten drejt e nëpër të për ta kapur atë.
Të kamufluar në mënyrë të përsosur në peizazhin arktik, ata mund të jetojnë për dekada në disa nga kushtet më të ashpra në Tokë.
Dhe për një kohë të gjatë, Suedia u ofroi pikërisht atë që u nevojitej: mot të ftohtë, peizazhe të hapura, ligatina dhe shumë brejtës.
Në Pagliara dei Marsi, një fshat i lashtë në shpatet e Malit Girifalco në rajonin Abruzzo të Italisë, macet tashmë tejkalojnë me numër banorët.
Ato enden lirshëm në rrugicat e ngushta, hyjnë dhe dalin nga shtëpitë dhe shtrihen mbi mure, ndërsa mjaullima e tyre është një tingull konstant në qetësinë e fshatit, pas dekadash të rënies së popullsisë, shkruan The Guardian.
Por kjo qetësi u ndërpre në mars, kur fshati festoi një ngjarje të rrallë: lindjen e një fëmije. Lara Bussi Trabucco është fëmija i parë që ka lindur në Pagliara dei Marsi pothuajse pas 30 vjetësh, duke rritur popullsinë e fshatit në rreth 20 banorë. Ajo është vajza e 42-vjeçares Cinzia Trabucco dhe partnerit të saj Paolo Bussi, 56 vjeç.
Pagëzimi i saj në kishën përballë shtëpisë u ndoq nga i gjithë komuniteti – përfshirë edhe macet – dhe për shkak të veçantisë së të pasurit një fëmijë në fshat, ajo tashmë është bërë atraksioni kryesor turistik.
“Njerëz që nuk e dinin as që Pagliara dei Marsi ekzistonte, kanë ardhur vetëm sepse kishin dëgjuar për Laran,” tha nëna e saj.
“Edhe pse ka vetëm nëntë muaj, ajo është e famshme.”
Lindja e Larës simbolizon shpresën, por njëkohësisht kujton krizën demografike që përfshin Italinë. Në vitin 2024, lindjet në vend arritën nivelin më të ulët historik prej 369,944, sipas të dhënave të Istat, ndërsa shkalla e fertilitetit gjithashtu ra në nivelin më të ulët.
Arsyet janë të shumta: pasiguria në punë, emigrimi masiv i të rinjve, mungesa e mbështetjes për nënat që punojnë dhe rritja e infertilitetit tek meshkujt. Për më tepër, një numër gjithnjë e më i madh njerëzish zgjedhin të mos kenë fëmijë.
Çifti Trabucco-Bussi ka një histori të veçantë. Cinzia Trabucco, mësuese muzike nga Frascati pranë Romës, ka punuar në kryeqytet për vite, para se të vendoste të kthehej në fshatin e gjyshit të saj, për të rritur familjen larg zhurmës së qytetit.
Ajo u takua me Paolo Bussin, një punëtor ndërtimi nga zona, disa vjet më parë, dhe bashkë vendosën të sjellin jetë të re në këtë fshat të lashtë.
Dashi – Dita sjell dinamika në vendin e punës. Mund të merrni një konfirmim të rëndësishëm ose të finalizoni një detyrë të mbetur pezull. Në planin personal, shmangni debatet e nxituara. Komunikimi i qetë do ju ndihmojë të ruani ekuilibrin.
Demi – Sot është ditë e favorshme për çështje financiare dhe planifikim afatgjatë. Një mundësi bashkëpunimi mund të paraqitet papritur. Në marrëdhënie është koha të tregoni më shumë fleksibilitet.
Binjakët – Energjia e ditës ju ndihmon të bëni zgjedhje të qarta. Mund të merrni lajme të mira në lidhje me një projekt të ri. Në jetën personale, një bisedë e sinqertë zgjidh një keqkuptim të vjetër.
Gaforrja – Fokusi bie te familja dhe stabiliteti emocional. Mund të ndiheni më nostalgjikë se zakonisht. Në punë, vendimet e nxituara nuk rekomandohen, merrni kohën që ju nevojitet.
Luani – Kontakte të reja profesionale ju hapin dyer të rëndësishme. Autoriteti juaj vlerësohet. Në dashuri, dita stimulon afrimitetin dhe rikthimin e harmonisë.
Virgjëresha – Dita është e favorshme për përqendrim dhe organizim. Mund të përfundoni me sukses një detyrë kërkuese. Në marrëdhënie, mos i lini detajet e vogla të prishin atmosferën.
Peshorja – Sot ndiheni më të vendosur dhe më të sigurt për drejtimin që do të merrni. Një propozim profesional mund të duket premtues. Në jetën sentimentale, kërkohet më shumë durim.
Akrepi – Dita favorizon ndryshimet dhe vendimet strategjike. Në punë do të keni mundësinë të tregoni aftësinë për të menaxhuar situata të vështira. Në dashuri, intensiteti mbetet i lartë.
Shigjetari – Me Hënën në një pozicion të favorshëm, energjia juaj rritet. Sot është ditë e mirë për udhëtime të shkurtra, takime apo fillime të reja. Në çift, është momenti ideal për planifikime të rëndësishme.
Bricjapi – Dita kërkon pragmatizëm. Një çështje që lidhet me karrierën merr kthesë pozitive. Në sferën personale, stabiliteti vjen përmes dialogut dhe qartësisë.
Ujori – Idetë tuaja marrin vëmendje, mund të prezantoni një projekt me sukses. Një takim i papritur sjell perspektiva të reja. Në dashuri, hapuni më shumë emocionalisht.
Peshqit – Intuita është aleati juaj më i mirë sot. Është ditë ideale për vendime krijuese dhe plane të brendshme. Në marrëdhënie mund të lindë nevoja për qartësime.
Do jeni të vendosur sot të ndryshoni rutinën e jetës suaj në çift, në mënyrë që të ndiheni akoma më mirë në krahët e atij që dashuroni. Yjet do i keni pranë dhe do ja dilni mbanë me sukses. Beqaret do dashurohen kokë e këmbë me një person që sapo do e njohin. Gjendja financiare do fillojë dalëngadalë të përmirësohet dhe do ndiheni më të qetë tashmë.
Demi
Edhe pse keni një lidhje të qëndrueshme, është mirë të mos luani shumë me zjarrin gjatë kësaj dite. Pa e kuptuar, situata mund t’ju dale jashtë kontrollit. Beqaret do ndihen më në fund gati t’i pranojnë ftesat që kanë kohë që u bëhen dhe të fillojnë një lidhje. Gjendja financiare do jetë përgjithësisht e mirë, pa probleme apo vështirësi.
Binjakët
Planetët do ndikojnë negativisht sot në jetën tuaj në çift, prandaj është mirë të tregoheni të kujdesshëm me ato që i thoni partnerit. Beqaret do kenë takime dhe mundësi për aventura, mjafton t’i shfrytëzojnë sa më shumë. Në planin financiar, mos prisni që situata të përmirësohet menjëherë, sepse kjo nuk ka për të ndodhur.
Gaforrja
Dita e sotme do jetë rutinë për ata që janë në një lidhje. Nuk do jeni në humorin e duhur për të provuar eksperienca të reja. Beqaret nuk do e mbajnë mendjen tek krijimi i një lidhjeje, por papriturat mund të sjellin surpriza. Në planin financiar duhet të merrni disa vendime që do ndikojnë mjaft tek e ardhmja. Do dini si t’i menaxhoni paratë.
Luani
Do merreni vesh më së miri me atë që keni në krah sot dhe së bashku do mendoni edhe për të ardhmen. Të gjithë do ju kenë zili për bashkëpunimin. Beqaret do tërheqin vëmendjen e të gjithëve, por nuk do ndihen ende gati të pranojnë propozime. Financat do jenë të ekuilibruara për pjesën më të madhe; mjafton një menaxhim më i mirë që situata të përmirësohet më tepër.
Virgjëresha
Nëse keni nevojë për më shumë ngrohtësi në jetën tuaj në çift, duhet t’ia thoni partnerit dhe jo të prisni që ai ta kuptojë vetë. Ai do jetë i zënë me angazhime dhe nuk do mendojë detajet. Beqaret do takojnë disa persona që do iu sjellin lumturi dhe begati në jetën e tyre. Për të përmirësuar financat, nuk duhet të luani me zjarrin apo me lojërat e fatit.
Peshorja
Të dashuruarit do ndihen mirë ashtu si janë dhe nuk do kërkojnë asgjë më tepër. Partneri do ju përgatisë edhe disa surpriza të vogla. Për beqaret, klima yjore do jetë shumë më e ngrohtë se më parë dhe mundësitë për të krijuar një lidhje janë të mëdha. Nëse doni që financat të jenë të mira, duhet t’i dëgjoni me kujdes këshillat e të afërmve.
Akrepi
Do ndiheni më të dashuruar se kurrë më parë gjatë kësaj dite dhe do i bëni disa propozime të çmendura personit që keni në krah. Edhe beqaret më në fund do e bëjnë për vete atë që kanë pëlqyer prej kohësh. Çdo gjë do iu duket më e bukur sot. Me financat tregohuni të kujdesshëm, sepse në një moment mund të përballeni me vështirësi.
Shigjetari
Dita e sotme do jetë shumë e mirë për ata që janë në një lidhje. Do kaloni çaste të lumtura me partnerin dhe asgjë nuk ka për të shkuar keq. Beqaret do kenë mundësi pa fund për njohje të reja, por asnjëri nuk do iu pëlqejë aq sa duhet. Në planin financiar do kryeni transaksione dhe investime të rëndësishme, pasi gjendja do jetë e favorshme.
Bricjapi
Sot do fillojë një etapë shumë e bukur për jetën tuaj sentimentale. Do merreni vesh për mrekulli me atë që keni në krah dhe do ndiheni gati të ndërmerrni sfida. Beqaret ende nuk do jenë gati të ndryshojnë statusin, prandaj do mbeten vetëm. Financat do jenë më të mira dhe me ndihmën e disa familjarëve do arrini të kaloni edhe vështirësitë e dikurshme, duke qenë më të qetë.
Ujori
Do jeni të vendosur të bëni ndryshime rrënjësore sot në jetën tuaj në çift dhe keni për t’ia dalë mbanë. Si ju ashtu edhe ai që keni në krah do jeni në humorin e duhur. Beqaret do ndihen gati për të pranuar ftesat që do iu bëhen, edhe sikur të jenë vetëm për aventura kalimtare. Në planin financiar do jetë e vështirë të ruani ekuilibrin.
Peshqit
Falë ndikimit dhe shtysës që do iu japë Merkuri, sot do bëni disa ndryshime rrënjësore në jetën tuaj në çift. Sigurisht, për gjithçka do bini dakord me partnerin. Beqaret do takojnë që në mëngjes persona që do iu shtojnë dëshirën për të krijuar një familje. Në planin financiar mund të përballeni me vështirësi të mëdha për shkak të pamaturisë së kohëve të fundit.
Pas dekadave të izolimit dhe një eksodi të madh, Shqipëria po u kthehet rrënjëve të saj kulinare, falë gjysheve që ende gatuajnë si dikur, ka shkruar mediumi prestigjioz BBC.
Tefta Pajenga, 76 vjeçe, është një nga shumë gjyshet e moshës së pensionit që sot janë bërë kuzhiniere televizive në Shqipëri. Në emisionin e saj kombëtar, ish-mësuesja u mëson amvisave të reja si të gatuajnë japrakë (sarma) – gjethe rrushi, të mbushura me oriz, mish të bluar dhe erëza.
Japrakët kanë një vend të veçantë në zemrat e shqiptarëve. Zakonisht përgatiten në familje dhe hahen gjatë festave të krishtera dhe myslimane. Emri dhe receta vijnë nga ndikimi osman (fjala turke “yaprak” do të thotë “gjethe”), por përbërësit janë vendas: kopër, speca e mentë nga veriu i Shqipërisë.
Japrakë (sarma), të shërbyer me kos, djathë e ullinj Japrakë (sarma), të shërbyer me kos, djathë e ullinj
Sot, gjyshe si Pajenga po u mësojnë disa brezave në një nga vendet më të reja në moshë në Evropë se si të përgatisin gatime të vjetra. Kjo sepse vendi ka kaluar dy “harresa” të mëdha kulinare në 80 vitet e fundit.
Periudha e parë e harresës ishte nga viti 1946 deri në 1991, kur Shqipëria u izolua plotësisht nga bota nën komunizëm. Kryeministri i sotëm, Edi Rama, Shqipërinë e asaj kohe e ka quajtur “Koren e Veriut në Evropë”. Gjatë atyre viteve u dogjën libra gatimi, importet u ndaluan, udhëtimet jashtë vendit u bllokuan, ushqimi u kolektivizua dhe mungesat ishin të vazhdueshme.
Periudha e dytë erdhi pas rënies së komunizmit, kur nga viti 1989 deri më 2001 rreth 710 mijë shqiptarë, ose 20 për qind e popullsisë, u larguan për të punuar jashtë. Me kohën, shumë emigrantë harruan recetat e gjysheve teksa përshtateshin me vendbanimet e reja.
Pajenga kujton se edhe demokracia e thelloi problemin.
“Gjatë komunizmit njerëzit kishin një punë nga ora 07:00 deri në 15:00. Kur erdhi demokracia, duhej të bëje më shumë se një punë për ta ushqyer familjen”, ka thënë ajo.
Pajenga gjithashtu ka thënë se shumë nga ata që i mbanin mend recetat tradicionale, nuk kishin më kohë t’i gatuanin.
Kur filloi emisionin e saj në vitin 2004, Pajenga ka thënë se nuk pretendonte t’i “edukonte” shefat e kuzhinës përmes tij.
“Audienca ime nuk ishin shefat e kuzhinës, por amvisat dhe të rinjtë që u mungonte njohuria ose e kishin harruar kuzhinën tradicionale”, ka thënë ajo.
Kuzhina shqiptare pasqyron historikisht pozicionin e vendit si urë mes Lindjes dhe Perëndimit. Romakët sollën rrushin dhe ullinjtë në shekullin II p.e.s. Disa receta shqiptare u përhapën drejt Lindjes gjatë Perandorisë Osmane, të tjera erdhën në Shqipëri nga pjesë të Ballkanit.
Ndërkohë që sutlijashi, (pudingu me oriz e qumësht) arriti në Shqipëri si pjesë e kuzhinës otomane, kurse pas Luftës së Dytë Botërore, nga Ballkani verior u importuan disa ushqime të tjera si ajvari, i cili përbëhet nga specat e kuq, patëllxhani i zi e erëzat.
Disa ushqime vendase, si meshavina (lloj djathi i bardhë me strukturë kokrrizore), nuk gjenden askund tjetër. Mënyra e përgatitjes së tij, ku bulmeti shtypet fort brenda dhjamit të kafshës për rreth tre muaj, derisa të fermentohet dhe të kthehet në një djathë pikant, është trashëguar brez pas brezi nga barinjtë e Alpeve Shqiptare.
Shumë receta të vjetra shqiptare përfshijnë edhe flinë, si lloj palëpete me shtresa të holla të lyera me mazë, si dhe byrekun apo piten me mish, apo piten me origjinë turke që përgatitet me speca.
Pite me spinaq e shërbyer me kos
Gjyste Bici, 67 vjeçe, i mësoi recetat nga gjyshja e saj në Alpet e Veriut, ku dimrat e ashpër shpesh e izolonin zonën.
“Edhe para komunizmit kishte pak materiale të shkruara, ndaj recetat gjithmonë kalonin nga gjyshet te brezat e rinj”, ka thënë ajo.
Shumë receta kishin lidhje me festat fetare, gjë që gjatë komunizmit u dënua rëndë, sidomos pas vitit 1967 kur Enver Hoxha ndaloi çdo praktikë fetare.
Dallëndyshe Xhahysa, 91 vjeçe, kujton se regjimi i Hoxhës pretendonte t’i shkatërronte të gjitha fetë.
“Diktatura u përpoq t’i shkatërronte të gjitha fetë. Recetat nuk do të kishin mbijetuar kurrë po të mos ishin gjyshet si unë, ka thënë Xhahysa.
Ajo tregon se përgatitja e hallvës gjatë Ramazanit bëhej fshehurazi.
“Nëse gatuaje hallvë, fqinjët të spiunonin për të marrë ndonjë shpërblim nga shteti. Për të mos u zbuluar, blerjet bëheshin javë më herët dhe gatimi bëhej “me dritare të mbyllura ose perde të lëshuara. Nëse kapeshim, dënimi ishte i ashpër, mund të na dërgonin në kamp internimi për muaj të tërë”, ka thënë ajo.
Mungesa e ushqimeve bëri që shumë receta të humbnin. Ishte e ndaluar të mbaje kafshë si derra apo dele dhe çdo familje mund të merrte vetëm sasi të kufizuar ushqimi.
“Çdo muaj lejoheshin 10 kg patate dhe 2 kg djathë”, ka kujtuar Bici.
Receta si tava e krapit u harruan sepse peshkimi privat ishte i ndaluar.
Pas hapjes së kufijve në vitet ’90, shumë gjyshe filluan të shfaqeshin në televizion për të rikthyer recetat e vjetra. Në vitin 2007, Bici nisi të gatuante në emisionin “E Diela Shqiptare”, me receta që, siç thotë ajo, “janë gatuar për mijëra vjet”.
Por ato po përballeshin me një sfidë të re: emigrimin e fermerëve drejt Tiranës, duke boshatisur fshatrat.
“Bujqësia ende nuk është rimëkëmbur”, ka thënë Pajenga.
Për të mos lejuar që tradita të humbasë për herë të tretë, Bici ka botuar librin “Kuzhina unike e Alpeve Shqiptare” dhe vazhdon të gatuajë në emisionin “Histori Shqiptare”.
“Kam shumë kërkesa në Instagram për receta të vjetra. Nëse të rinjtë e bëjnë lakrorin tim nga TikTok-u, s’ka problem”, ka thënë ajo.
Edhe Xhahysa, tani stërgjyshe, vazhdon të ndajë dijet e saj. Ajo ka kontribuar me receta në restorantin e parë “nga ferma në tryezë” në Shqipëri, “Uka Farm” në Tiranë, një agroturizëm që ka frymëzuar mbi 100 ferma të tjera.
Receta e saj e fërgesës është ndër më të kërkuarat, ndërsa specat e skuqur me gjizë sjellin shijen e një Shqipërie të harruar.
“Uka Farm” në Tiranë“Uka Farm” në Tiranë
Në vitin 2018, një ngjarje që bashkoi 12 gjyshe dhe 12 kuzhinierë të rinj u bë sensacion kombëtar, duke sjellë formate të reja televizive si “Gjyshet Milionere”.
Ngjarjen e organizoi shefi i njohur Bledar Kola.
Bledar Kola në “Mullixhiu”
“Pa qenë shumë krenar, por ky emision ndezi një shkëndijë në një zjarr të madh”, ka thënë ai.
Pas një karriere në restorante të njohura të Evropës si “Le Gavroche” në Londër dhe “Noma” në Kopenhagë, Kola u kthye në Tiranë për të sjellë recetat e vjetra në mënyrë moderne në restorantin “Mullixhiu”. Në mungesë librash, ai mësoi edhe nga një gjyshe shqiptare.
Tani ai po hap një restorant tradicional në Gjirokastër, “Mullixhino”, që pritet të nisë punën në fund të vitit 2025.
“Kuzhina do të jetë e frymëzuar nga kopshti, çdo gjë në zjarr të hapur. Recetat janë homazh për gjyshet shqiptare”, ka thënë ai.
Ndërkohë, po përgatitet edhe një enciklopedi e re me 7,000 përbërës e receta shqiptare, shumë prej tyre të mbledhura nga gjyshet, e cila po shkruhet nga vëllai i Kolës, Nikolini, dhe nëntë akademikë.
Nikolini beson se ky libër “do të rrisë vetëdijen për kuzhinën shqiptare, njësoj siç bëri René Rexhepi për kuzhinën daneze”.
Sipas BBC-së, falë gjysheve, kuzhina shqiptare po rilind.
Afroja e një gruaje nga New York është certifikuar si më e madhja në botë, me një perimetër prej 1.8 metrash, duke u kurorëzuar zyrtarisht nga mbajtësja e mëparshme e rekordit.
Aevin Dugas, e cila e fitoi titullin për afro më të madh mbi një person të gjallë (femër) në vitin 2010, vizitoi një sallon flokësh në New York për t’ia dorëzuar zyrtarisht “shkopin” mbajtëses së re të rekordit, Jessica L. Martinez.
Flokët kaçurrela të Martinezit maten me 29 centimetra lartësi, 31 centimetra gjerësi dhe 1.8 metra perimetër, duke e shpallur zyrtarisht rekordin e saj të ri.
Dugas, e cila këtë vit u emërua një Ikonë e Rekordeve Botërore të Guinnessit, tha se ishte krenare që po ia dorëzonte titullin pas 15 vjetësh mbajtjeje.
“Shpresoj që njerëzit të mendojnë kur na shohin (ndërsa takohemi) se në fund të ditës, unë e dua veten, ajo e do veten, dhe të dyja thjesht po përpiqemi t’u mësojmë njerëzve të duan veten. Nuk është një garë, është thjesht dashuri”, tha ajo.
Ndërkohë, Martinez zbuloi se dikur i mbante flokët të drejtuar profesionalisht deri në shkollën e mesme, por i ndërpreu krejtësisht trajtimet gjatë vitit të parë të kolegjit.
Ajo shtoi se i ishte dashur një ekip prej tre personash me një matës për të marrë masat kur vendosi të tentonte rekordin këtë vit.
Roveri Perseverance i NASA-s mund të ketë hasur në një “vizitor” të huaj në sipërfaqen e Marsit – një shkëmb të çuditshëm, me shkëlqim metalik, që shkencëtarët besojnë se mund të jetë meteor, i formuar në zemrën e një asteroidi mijëra miliona vjet më parë.
Sipas NASA-s shkëmbi – i quajtur “Phippsaksla” – tërhoqi menjëherë vëmendjen e ekipit shkencor, pasi dallohej dukshëm nga terreni i sheshtë përreth tij. Analizat e para treguan nivele të larta hekuri dhe nikeli – të njëjtat elemente që gjenden zakonisht te meteorët që kanë rënë si në Mars, ashtu edhe në Tokë.
Ky mund të jetë meteori i parë që Perseverance ka zbuluar gjatë misionit të tij, edhe pse roverët e mëparshëm Curiosity, Opportunity dhe Spirit kanë gjetur më herët fragmente metalike të ngjashme në planet.
Shkëmbi ndodhet jashtë kraterit Jezero, i vendosur mbi një shtresë shkëmbore të formuar nga ndikimi i një asteroidi të dikurshëm, duke ngritur pyetje për mënyrën se si ai ka përfunduar aty.
Nëse konfirmohet si meteor, “Phippsaksla” do t’i shtohet listës së gjatë të meteorëve të gjetur nga roverët e NASA-s – si “Lebanon” dhe “Cacao” të Curiosityt – dhe do të ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë më mirë se si meteorët ndryshojnë me kalimin e kohës në këtë planet.
NASA ka thënë se studimi i shkëmbit “Phippsaksla” vazhdon dhe se shumë shpejt mund të konfirmojë nëse ky objekt me shkëlqim metalik është vërtet një fragment i ardhur nga hapësira.
MANILA, 11 nëntor /ATSH-AA/ – Të paktën 18 persona humbën jetën dhe dy të tjerë rezultojnë të zhdukur pasi tajfuni “Fung-Wong” shkaktoi shira të rrëmbyeshëm dhe përmbytje të mëdha në të gjithë Filipinet, duke detyruar evakuimin e më shumë se dy milionë banorëve, raportuan mediet locale.
Sipas “Inquirer”, mbi 2,4 milionë njerëz janë prekur në 15 rajone, përfshirë Luzonin qendror, rajonin autonom Bangsamoro në Mindanaon Muslimane (BARMM) dhe Visayas Perëndimore.
Autoritetet lokale thanë se më shumë se 800 mijë njerëz të zhvendosur po strehohen në rreth 11 800 qendra evakuimi në të gjithë rajonet e prekura.
Përmbytjet janë përhapur në 267 zona me tetë rajone ende nën ujë.
Rajoni Bicol regjistroi numrin më të lartë të zonave të përmbytura me 161, i ndjekur nga Calabarzon me 39 dhe Luzoni qendror me 36.
Stuhia dëmtoi rrugë dhe ura ndërsa ndërprerjet e furnizimit me energji elektrike dhe ujë vazhdojnë në dhjetëra qytete dhe qyteza.
Javën e kaluar, tajfuni “Kalmaegi” shkaktoi vdekjen e të paktën 224 personave, ndërsa la të zhdukur 109 persona dhe plagosi më shumë se 500 të tjerë në vend./ /Ad.Ab./
Holanda është zgjedhur si vendi më i sigurt për t’u vizituar në vitin 2026, sipas listës së përpiluar nga kompania e sigurimeve “Berkshire Hathaway Travel Protection” (BHTP).
Çdo vit, BHTP-ja anketon një numër të madh njerëzish për vendet ku kanë udhëtuar vitet e fundit dhe se sa të sigurt janë ndjerë në secilin prej tyre. Kjo vlen veçanërisht për gratë, personat e komunitetit LGBTQ+ dhe grupet e tjera të margjinalizuara.
ezultatet e këtyre anketave kombinohen më pas me statistika nga “Global Peace Index” dhe indekse të ngjashme, për të përcaktuar me saktësi se cilat vende ofrojnë më shumë paqe për udhëtarët çdo vit. Vitin e kaluar, Islanda ishte në krye të listës, por këtë vit ajo ka rënë në vendin e katërt, duke ia lënë fronin Holandës.
Kjo është veçanërisht mbresëlënëse, pasi vitin e kaluar Holanda renditej në vendin e 14-të. Sipas BHTP, sekreti i suksesit të këtij vendi është i thjeshtë: “Është një vend që dashuron paqen.
Gratë dhe grupet e margjinalizuara thanë se janë ndier shumë të mirëpritur në Holandë dhe vlerësuan lart masat shëndetësore. Shqetësimet më të mëdha për sigurinë që mund të keni lidhen me ndonjë çiklist të pakujdesshëm apo turistë të zhurmshëm”, thekson kompania.
Në vendin e dytë, duke ruajtur pozicionin nga viti i kaluar, është Australia. Ajo ka një sistem shumë të rregulluar, kujdes shëndetësor të shkëlqyer për vizitorët dhe një nivel të ulët aktiviteti terrorist. Sipas australianëve, kjo është rezultat i një sistemi politik të qëndrueshëm, nivelit të ulët të krimit dhe ligjeve të rrepta për bio-sigurinë dhe kontrollin e armëve.
Sipas studimit të Berkshire Hathaway Travel Protection, këto janë 15 vendet më të sigurta për të udhëtuar në vitin 2026: Holanda, Australia, Austria, Islanda, Kanada, Zelanda e Re, Emiratet e Bashkuara Arabe, Zvicra, Japoni, Irlandë, Belgjikë, Portugali, Francë, Mbretëria e Bashkuar, Danimarkë.
MANILA, 5 nëntor /ATSH-DPA/- Numri i të vdekurve nga tajfuni “Kalmaegi” në Filipine është rritur në 66, me 26 të zhdukur dhe mbi 430 000 të zhvendosur, tha sot agjencia kombëtare e fatkeqësive.
Dhjetë persona u raportuan gjithashtu të plagosur në përmbytjet dhe aksidentet e tjera të shkaktuara nga tajfuni “Kalmaegi”, ndërsa sistemi meteorologjik solli shira të rrëmbyeshëm mbi 24 provinca në rajonet kryesore filipinase, Luzon, Visayas dhe Mindanao.
Tajfuni po shoqërohej me erëra maksimale të qëndrueshme prej 130 kilometrash në orë dhe shpërthime të erës deri në 180 kilometra/orë ndërsa po largohej nga bregu perëndimor i Filipineve.
Ai lëvizi në veriperëndim me 25 kilometra/orë dhe parashikohet të largohet nga Filipinet sot në mbrëmje ose nesër ndërsa drejtohet drejt Vietnamit.
Dyzet e nëntë nga viktimat ishin nga provinca e Cebu, e cila u godit rëndë nga përmbytjet e konsiderueshme.
Zyra e Mbrojtjes Civile (OCD) shtoi se vdekjet u shkaktuan nga mbytja, rrëshqitjet e dheut dhe mbeturinat.
Njëmbëdhjetë vdekje, të shkaktuara nga përmbytjet dhe mbeturinat e rëna, u raportuan gjithashtu në rajonin e Ishullit Negros dhe provincat Capiz, Bohol, Leyte dhe Leyte Jugore.
Një total prej 706 549 personash në 24 provinca u prekën nga tajfuni, përfshirë 436 911 që u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre.
Më shumë se 30 fluturime u anuluan sot, ndërsa gati 3 000 pasagjerë ishin ende të bllokuar në portet detare.
Zyra e motit tha se një ciklon tjetër tropikal po lëvizte drejt Filipineve dhe pritej të hynte në vend deri të premten në mbrëmje ose të shtunën.
“Depresioni tropikal” pritet të intensifikohet dhe mund të shndërrohet në një super tajfun gjatë fundjavës.
Filipinet goditen mesatarisht nga rreth 20 ciklone tropikale në vit. Një nga stuhitë më të forta që ka goditur ndonjëherë vendin ishte Super Tajfuni “Haiyan” në nëntor 2013, i cili shkaktoi vdekjen e më shumë se 6 300 personave. //a.i/
Filipinasit u strehuan në çati për t’i shpëtuar përmbytjeve të shkaktuara nga shirat e rrëmbyeshëm të tajfunit të fuqishëm Kalmagi, i cili po përshkon arkipelagun sot dhe ka marrë tashmë të paktën dy jetë njerëzish.
Në orën 08:00, sistemi po lëvizte drejt perëndimit, përmes ishujve qendrorë të Cebu dhe Negros, me erëra prej 150 kilometrash në orë dhe shpërthime deri në 185 kilometra në orë, duke shkulur pemë dhe shtylla elektrike.
Tajfuni hyri në arkipelag nga lindja dje pak para mesnatës, duke arritur mbi tokë në nivelin e provincës së Ishujve Dinagat, pjesë e arkipelagut Visayas, me erëra që arrinin deri në 205 kilometra në orë, sipas Agjencisë Meteorologjike Filipinase .
This is not normal — it’s getting worse day by day. This morning, powerful floodwaters hit Villa Azalea Phase 2C, Cotcot, Liloan, Cebu, Philippines, as strong winds and heavy rain from Typhoon Tino (Kalmaegi) continued. pic.twitter.com/5qmenSBQNV
“Njerëzit e bllokuar në çati kërkuan të shpëtoheshin”, tha për AFP-në në telefon Ron Ramos, një zëdhënës i autoriteteve të Cebu-s, duke shtuar se disa qendra shpëtimi ishin madje të përmbytura.
“Uji u rrit shumë shpejt. Nga sa më thanë, përmbytjet filluan rreth orës 3 të mëngjesit. Deri në orën 4 të mëngjesit, situata ishte tashmë jashtë kontrollit, njerëzit nuk mund të dilnin më”, tha Don del Rosario, 28 vjeç. Ai është midis banorëve të qytetit Cebu që u strehuan në katet e sipërme të ndërtesave të tyre ndërsa tajfuni u tërbua.
Qindra njerëz, të cilët kishin jetuar në tenda në kampe të ngritura pas tërmetit me magnitudë 6.9 ballë në fund të shtatorit, “u evakuuan me nxitim për sigurinë e tyre”, tha Ron Ramos.
Priten më shumë stuhi
Çdo vit, rreth njëzet stuhi ose tajfunë godasin ose i afrohen Filipineve. Rajonet më të varfra të arkipelagut janë zakonisht ato që goditen më rëndë. Pas Kalmagit, meteorologia Charmene Varija pret “tre deri në pesë” stuhi të tjera deri në fund të vitit.
Heavy flooding is currently affecting Mandaue City, Cebu, Philippines, due to intense rainfall brought by Typhoon Tino (Kalmaegi). Authorities are urging residents in flood-prone areas to stay alert and take necessary precautions.
Fenomeni i motit La Niña, i cili ul temperaturën e ujërave sipërfaqësore në Oqeanin Paqësor qendror dhe lindor pranë ekuatorit, shoqërohet përgjithësisht nga një numër më i lartë tajfunësh, shpjegoi ajo për Agence France-Presse.
Në shtator, Filipinet u goditën nga dy stuhi vdekjeprurëse. Sipas ekspertëve, ndryshimi i klimës po i bën ngjarjet ekstreme të motit më të shpeshta dhe intensive.
Kur dy njerëz ndahen me respekt, mirëkuptim dhe pa dëshirën për të lënduar njëri-tjetrin, divorci mund të jetë një fillim i ri – si për ta, ashtu edhe për fëmijët e tyre.
Divorci është një temë për të cilën rrallë flitet pa paragjykime. Shpesh shihet si dështim, fund i dashurisë dhe shkatërrim i familjes.
Shumë njerëz besojnë se ndarja u shkakton fëmijëve pasiguri, frikë nga afërsia dhe një imazh negativ për martesën. Megjithatë, ekspertët e marrëdhënieve po theksojnë gjithnjë e më shumë se kjo nuk duhet të jetë gjithmonë kështu.
Kur dy njerëz ndahen me respekt dhe vetëdije, divorci mund të jetë një akt pjekurie, që sjell qetësi emocionale, zhvillim personal dhe një shans të ri për lumturi, si për ta, ashtu edhe për fëmijët e tyre. Qëndrimi në një marrëdhënie toksike, të ftohtë ose të palumtur shpesh lë plagë shumë më të thella se një ndarje e sinqertë.
Ekspertja për marrëdhënie, Nancy Pina, thekson se çiftet që ndahen me dinjitet, pasi kanë provuar gjithçka për të përmirësuar lidhjen, përfundimisht kuptojnë tre të vërteta befasuese. Pikërisht ato tregojnë se divorci, kur pranohet me mençuri, mund të sjellë paqe të brendshme, shëndet emocional dhe mundësi për dashuri të re, transmeton Telegrafi.
Marrëdhënia e prindërve bëhet modeli i dashurisë për fëmijët
Arsyeja më e fortë pse një çift nuk duhet të qëndrojë bashkë nëse pajtimi është i pamundur, është sepse marrëdhënia e tyre bëhet modeli i parë që fëmijët kuptojnë si “normal”.
Nëse prindërit qëndrojnë në një lidhje pa dashuri, besim dhe respekt, ata pa vetëdije u mësojnë fëmijëve se kjo është dashuria që duhet pranuar. Atmosfera toksike, konfliktet e vazhdueshme, ftohtësia dhe tensioni krijojnë një shtëpi pa siguri dhe ngrohtësi.
Fëmijët mund të mos kuptojnë gjithçka që ndodh, por e ndiejnë kur diçka nuk shkon. Nëse u thuhet se “gjithçka është në rregull” ndërkohë që ndjejnë të kundërtën, ata humbin besimin tek instinktet e tyre.
Më vonë, si të rritur, mund të zhvillojnë frikë nga afërsia, të përsërisin modele marrëdhëniesh të palumtura ose t’i sabotojnë lidhjet sapo bëhen serioze.
Sipas studimit të botuar në Journal of Child and Family Studies (2022), fëmijët e prindërve që ruajnë respekt dhe komunikim pas divorcit ruajnë një ndjenjë të shëndetshme për dashurinë dhe familjen, raporton Psychology Today.
Jeta në gënjeshtër i shkatërron emocionalisht dhe shpirtërisht
Ruajtja e iluzionit të një martese të lumtur kërkon energji të madhe emocionale. Shumë mendojnë se mund ta “përballojnë” edhe disa vite për hir të fëmijëve, por nuk e kuptojnë peshën psikologjike dhe fizike që mbart një jetë në mohimin e së vërtetës.
“Jeta në një lidhje ku mungon ndershmëria dhe përmbajtja emocionale çon në lodhje të thellë mendore dhe fizike,” shkruan Harvard Health Publishing. Shtypja e ndjenjave negative, zemërimi, trishtimi dhe zhgënjimi, grumbullohet dhe del në sipërfaqe në forma destruktive, shpesh ndaj fëmijëve, familjarëve ose vetvetes.
Për të shëruar vërtet, ish-partnerët duhet t’i lejojnë vetes të përjetojnë dhimbjen dhe humbjen. Vetëm kur e pranojnë dhimbjen dhe përballen me të, mund të rigjejnë ekuilibrin e brendshëm.
Sipas American Psychological Association, terapia individuale dhe ajo familjare ndihmojnë ndjeshëm në këtë proces, duke reduktuar depresionin dhe ankthin pas ndarjes.
Pa dashuri të sinqertë nuk ka qetësi të brendshme
Qëndrimi në një marrëdhënie pa dashuri do të thotë të japësh vazhdimisht, pa marrë asgjë në këmbim. Pa afërsi emocionale, butësi dhe mbështetje reciproke, njeriu zbrazet shpirtërisht dhe psikologjikisht.
Shumë njerëz që jetojnë gjatë në lidhje të tilla harrojnë se çfarë do të thotë të jesh vërtet i lumtur dhe i dashur. Prandaj, ndarja, sado e dhimbshme, nganjëherë është e vetmja rrugë për të rifituar paqen.
Kur partnerët vendosin të ndahen me respekt, ata i japin vetes mundësinë për të rigjetur gëzimin, vetëbesimin dhe ekuilibrin emocional. Dhe pikërisht kështu, bëhen shembull më i mirë për fëmijët e tyre: u mësojnë se dashuria e vërtetë nuk do të thotë të durosh, por të zgjedhësh sinqeritetin, lirinë dhe shëndetin emocional.
“Njerëzit shpesh e shohin divorcin si fundin e lumturisë, por në shumë raste është fillimi i saj,” shkruan The Guardian Lifestyle, duke iu referuar psikoterapistes Dr. Esther Perel, e cila thekson se “ndarja e ndershme shpesh është akt dashurie ndaj vetes.”
Në një kamp për azilkërkues në Reynosa, Meksikë, një kishë ishte shndërruar në shkollë për t’u dhënë fëmijëve një ndjenjë normaliteti mes dhunës, varfërisë dhe pasigurisë.
Çdo ditë, aty zhvilloheshin mësime të thjeshta dhe lojëra të strukturuara. Një nga mjetet që përdorej ishte Rigamajig Jr., një set lojërash ndërtimi që nxit krijimtarinë, bashkëpunimin dhe të mësuarit në mënyrë praktike, shkruan TIME.
Një djalë i vogël nga Haiti dallonte nga të tjerët. Ani pse ishte rreth gjashtë apo shtatë vjeç, ai nuk kishte folur asnjë fjalë që nga momenti që kishte mbërritur në kamp. Çdo ditë vinte në shkollë, por nuk luante, vetëm fshihej nën tavolinë deri në fund të orës.
Një ditë, vullnetarët vendosën disa copa të Rigamajig Jr. pranë vendit ku ai qëndronte. Pa thënë asgjë, i lanë aty si një “ftesë” për të luajtur. Pas pak, ai filloi t’i prekte pjesët, më pas të ndërtonte diçka. Brenda disa ditësh, ai doli nga nën tavolina, filloi të ndërtonte me fëmijët e tjerë, dhe të fliste. Loja e kishte rikthyer dalëngadalë në botën e të tjerëve.
Sipas TIME, ky moment i vogël tregon diçka shumë të madhe, loja nuk është vetëm zbavitje për fëmijë, por mjet i fuqishëm për shërim emocional.
Që në fillim të shekullit të kaluar, neurologu austriak, Sigmund Freud e kishte vërejtur se loja mund t’i ndihmonte njerëzit të shprehnin lirshëm ndjenjat dhe të përpunonin përjetime të dhimbshme. Më vonë, kjo u bë metodë e njohur klinike, terapia përmes lojës, e cila përdoret kryesisht me fëmijët, por mund të ndihmojë në çdo moshë.
“Loja është po aq natyrale për fëmijët sa frymëmarrja. Është një shprehje universale që tejkalon dallimet në etni, gjuhë apo kulturë”, kanë shkruar dy ekspertë të fushës, Charles Schaefer dhe Athena Drewes.
Schaefer, i njohur si “babai i terapisë me lojëra”, ka identifikuar 20 mënyra përmes të cilave loja mund të ndryshojë sjelljen.
Ai i ka ndarë përfitimet në katër fusha kryesore:
-loja ndihmon në komunikim,
-përmirëson mirëqenien emocionale,
-forcon marrëdhëniet shoqërore dhe
-ndërton qëndrueshmëri personale.
Këto ndikojnë pothuajse në çdo aspekt të shëndetit mendor, nga vetëvlerësimi dhe kontrolli i stresit, te empatia dhe mësimi.
Psikiatrja Lenore Terr, që ka punuar me fëmijë që kanë përjetuar trauma, ka thënë se loja mundëson procesin e quajtur “abreaction”, shprehjen dhe lirimin e emocioneve të lidhura me përjetime traumatike. Përmes lojës simbolike, fëmijët mund të “rishkruajnë” frikën e tyre.
Terr ka theksuar edhe dy funksione të tjera të rëndësishme të lojës: konteksti dhe korrigjimi.
“Duke eksploruar probleme në situata të ndryshme loje, fëmijët fitojnë perspektivë të re. Dhe duke imagjinuar përfundime të ndryshme, ata rifitojnë ndjenjën e kontrollit”, ka thënë ajo.
Pas ngjarjes së 11 shtatorit, për shembull, psikologët u kërkonin fëmijëve të ndërtonin kulla nga kubet dhe t’i rrëzonin me aeroplanë lodër, për t’i ndihmuar të përballeshin me frikën në mënyrë të sigurt.
(11 Shtatori i vitit 2001, është dita kur grupi terrorist, Al-Qaeda ka sulmuar Shtetet e Bashkuara të Amerikes (SHBA), duke rrezuar kullat binjake në New York e duke shkaktuar afër 3 mijë viktima, ngjarje e cila ka ndryshuar politikat e sigurisë në mbarë botën).
Përfitimet e lojës nuk ndalen te fëmijët
Edhe për të rriturit, loja mund të jetë mënyrë për çlirim emocional, lidhje sociale apo përpunim të dhimbjes. Terapistët shpesh përdorin lojëra si “thyerje akulli” për të krijuar besim në grup. Një këshilltare që punonte me viktima të dhunës në familje e fillonte çdo seancë me një lojë të thjeshtë me tullumbace. Në çifte, gratë duhej ta mbanin tullumbacen pezull pa e lënë të binte. Lojërat sjellin gaz, të qeshura, dhe hapin rrugën për shërim emocional.
Forma të tjera loje terapeutike, si lojërat me role, u japin të rriturve mundësinë të distancohen nga përjetimet e dhimbshme, të ushtrojnë sjellje të reja dhe të praktikojnë vëmendjen.
Loja ndihmon edhe shëndetin fizik
Një studim me të rritur me diabet të tipit 1 ka zbuluar se ata që luanin rregullisht me partnerët e tyre kishin humor më të mirë dhe ndiheshin më të mbështetur. Në spitalet pediatrike, terapia me lojë ndihmon fëmijët të reduktojnë ankthin dhe dhimbjen pas operacioneve.
Madje, vetë e qeshura ka efekte biologjike të matshme: ul stresin, rrit disponimin dhe tolerancën ndaj dhimbjes. Te njerëzit me dhimbje kronike, humori shpesh lidhet me cilësi më të mirë jete.
Por ajo që autorja Cas Holman thotë se e preku më shumë në kampin e Reynosas, nuk ishte vetëm mënyra si loja ndihmoi fëmijët individualisht, por si ndryshoi gjithë komunitetin. Në mesin e trishtimit dhe pasigurisë, loja solli diçka thellësisht njerëzore: lidhje, gëzim dhe shpresë.
Ashtu si natyra që qetëson edhe kur vetëm e shikon, edhe loja e fëmijëve mund të ketë efekt pozitiv për të gjithë.
“Një hapësirë ku fëmijët ndërtojnë, qeshin dhe luajnë, qoftë edhe për disa orë në ditë, mund të kthehet në një strehë për të gjithë”, ka shkruar Holman.
Ajo shpreson që kampet si Senda de Vida të shndërrohen në vende ku loja rikthen ndjenjën e kontrollit dhe krijimit.
Shpërngulja ua heq njerëzve ndjenjën e kontrollit mbi jetën e tyre. Loja, në formën e saj më të pastër, e rikthen atë. Ajo i fton njerëzit të imagjinojnë, të rindërtojnë, të fillojnë sërish.
Fragmentin TIMES e ka përdorur me leje nga “PLAYFUL” nga Cas Holman me Lydia Denworth, botuar më 21 tetor 2025 nga Avery, pjesë e Penguin Publishing Group.
Sipas një raporti, truprojat e presidentit rus, Vladimir Putin, mblidhin jashtëqitjen e tij gjatë udhëtimeve jashtë shtetit, me qëllim që ta rikthejnë në Rusi.
Ky pretendim i çuditshëm u raportua për herë të parë në revistën franceze të lajmeve Paris Match nga dy gazetarë veteranë investigativë.
Sipas raportit, anëtarët e Shërbimit Federal të Mbrojtjes (FPS) të presidentit janë përgjegjës për mbledhjen e jashtëqitjeve në pako të specializuara, të cilat më pas vendosen në një çantë të dedikuar për udhëtimin e kthimit në shtëpi. Shërbimi i Sigurisë Publike (FSB) është departamenti i ngarkuar me mbrojtjen e zyrtarëve të lartë shtetërorë, përfshirë presidentin.
Gazetarët Regis Gente, autor i dy librave mbi Rusinë, dhe Mikhail Rubin, i cili ka mbuluar ngjarjet në Rusi për më shumë se një dekadë, raportuan se shembuj të tillë të mbledhjes së jashtëqitjeve u regjistruan gjatë vizitës së Putinit në Francë më 29 maj 2017 dhe gjatë udhëtimit të tij në Arabinë Saudite në tetor 2019. Kjo praktikë dyshohet të kryhet për të parandaluar fuqitë e huaja që të mbledhin informacion mbi shëndetin e udhëheqësit rus.
Ish-gazetarja e BBC-së, Farida Rustamova, konfirmoi raportin, duke deklaruar se kishte dijeni për një incident të ngjashëm në Vjenë dhe se Putini kishte përdorur më parë “një banjo private të veçantë”. Ajo citoi një burim të paidentifikuar, i cili tha se presidenti kishte zbatuar këtë praktikë që nga fillimi i udhëheqjes së tij.
Shëndeti i Putinit ka qenë një temë e nxehtë spekulimesh dhe diskutimesh që nga vendimi i tij për të pushtuar Ukrainën më 24 shkurt. Një numër raportesh të pakonfirmuara pretendojnë se 69-vjeçari vuan nga kanceri dhe se gjendja e tij shëndetësore po përkeqësohet me ritëm të shpejtë.
Një oficer i FSB-së ka pohuar se Putinit “nuk i kanë mbetur më shumë se dy deri në tre vjet jetë”, duke shtuar se presidenti rus vuan nga “një formë e rëndë e kancerit që përparon me shpejtësi”.
Pretendimet janë forcuar edhe nga pamjet që e tregojnë presidentin duke u dridhur në mënyrë të pakontrollueshme, gjë që ka shkaktuar thashetheme në internet se ai mund të vuante nga sëmundja e Parkinsonit.
Një grua me origjinë nga Ballkani që jeton në Gjermani është gjobitur me 50 euro pasi kishte tharë rrobat në ballkonin e saj, duke shkaktuar debat të madh në rrjetet sociale.
Rasti u bë i njohur pasi gruaja e publikoi përvojën e saj në grupin në Facebook “Balkanci in Germany”, ku tregoi se kishte marrë paralajmërim zyrtar për “mosrespektim të rregullave të banesës”.
“S’po e di më nëse më lejohet të bëj ndonjë gjë në këtë vend! Ishte ditë me diell, i lava rrobat, i vendosa në ballkon të thaheshin. Fqinja sipër filloi të bërtiste se ‘i duken keq kur i sheh poshtë’. Mendova se po bënte shaka, por tre ditë më vonë më erdhi letra me gjobën dhe paralajmërimin”, ka shkruar ajo me ironi.
Autoritetet shpjeguan se “në ndërtesën përkatëse nuk lejohet që rrobat të shihen nga jashtë”. Gruaja reagoi me humor, duke pyetur: “Po ku t’i thaj atëherë, në frigorifer?”
Ngjarja është bërë virale në rrjetet sociale, duke shkaktuar reagime të shumta.
Një banor i Alabamës ka arritur të rrisë mjekrën në një gjatësi rekord, duke kaluar 1 metër.
Rudolf Martino, i cili u transferua në Birmingham nga Kalifornia në vitin 2015, fitoi titullin e Rekordeve Botërore Guinness për mjekrën më të gjatë natyrale tek një person i gjallë.
Martino tha se nuk ka ndërmend ta presë flokët ose mjekrën së shpejti.
“Ashtu si një pemë që ka rrënjë, degë, gjethe dhe disa fruta, unë kam si simbol flokët e mi, rrënjët e tyre, gjatësinë dhe forcën”, tha ai.
MANILA, 29 shtator /ATSH-AFP/ – Numri i të vdekurve nga tajfuni ”Bualoi” në Filipine arriti në 24, ndërsa në Vietnam në 11.
Pasi goditi Filipinet në fund të javës së kaluar, ”Bualoi” zbarkoi në Vietnam të dielën në mbrëmje, duke gjeneruar erëra me shpejtësi 130 km/h.
Tajfuni është dobësuar që atëherë ndërsa po shkon drejt Laosit fqinj.
Në Vietnam, imazhet e publikuara tregojnë çatitë prej kallaji të ndërtesave të shqyera dhe mbeturinat shtëpiake të shpërndara nëpër rrugët e përmbytura në provincën bregdetare veriore të Nghe An.
“Era më ngriti çatinë lart në ajër duke shkatërruar gjithçka. Më duhej të mbuloja kokën dhe të vrapoja në shtëpinë e fqinjit tim për t’u siguruar”, theksoi Trinh Thi Le, 71 vjeç, një banor i provincës qendrore të Quang Tri.
Midis 11 personave që kanë vdekur në Vietnam, të paktën nëntë prej tyre u vranë në një tornado të shkaktuar nga tajfuni që përfshiu provincën veriore të Ninh Binh dhe dy të tjerë në provincat veriore të Thanh Hoa dhe Hue./ /os/
TAJPEI, 24 shtator /ATSH-AA/ – Të paktën 14 persona kanë humbur jetën dhe më shumë se 120 të tjerë rezultojnë të zhdukur pasi tajfuni “Ragasa” shkaktoi përmbytje në Tajvan.
”Reshjet e dendura të shiut të së martës shkaktuan përmbytje të liqenit Matai’an Creek, duke dërguar rrëke uji në Guangfu, në qarkun Hualien, duke përmbytur rrugë dhe duke marrë me vete automjete”, tha agjencia qendrore e lajmeve.
Pjesë të urës së lumit Matai’an janë përmbytur gjithashtu.
Ekipet e shpëtimit po përpiqen të gjejnë 124 persona të zhdukur, ndërsa 18 të tjerë janë lënduar.
Autoritetet kanë evakuar më shumë se 3 000 persona nga qytezat Guangfu, Fenglin dhe Wanrong.
Zyrtarët e emergjencës paralajmëruan se numri i viktimave mund të rritet ndërsa vlerësimet vazhdojnë dhe banorët e zhdukur nuk janë gjetur.
Në Filipine, autoritetet konfirmuan dy vdekje të tjera dhe gjashtë persona të zhdukur nga supertajfuni “Ragasa”, duke e çuar në tre numrin e vdekjeve në veri të Filipineve./ /os/
Login
