❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Goja e thatë nuk është e padëmshme: Ja çfarë sëmundjesh mund të sinjalizojë

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Shkaqet më të shpeshta, sëmundjet e lidhura dhe kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore

Goja e thatë (kserostomia) është një gjendje e pakëndshme në të cilën gjëndrat e pështymës nuk prodhojnë sasi të mjaftueshme pështyme që zgavra e gojës të ketë lagështi të kënaqshme. Edhe pse shpesh mendohet se vetë gjëndrat e pështymës janë shkaku kryesor i problemit, në praktikë kjo ndodh më rrallë, sepse goja e thatë më së shpeshti shfaqet si pasojë e gjendjeve të tjera shëndetësore ose faktorëve të jashtëm.

Pështyma: Parandalim i rëndësishëm i problemeve më të mëdha shëndetësore që mund të shkaktojë goja e thatë

Pështyma ka një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit të zgavrës së gojës. Ajo mbron dhëmbët nga kariesi duke neutralizuar acidet që prodhojnë bakteret, përmirëson shqisën e shijes, lehtëson përtypjen dhe gëlltitjen e ushqimit, ndërsa enzimat që përmban marrin pjesë edhe në procesin e tretjes. Për këtë arsye, ulja e sekretimit të pështymës mund të ndikojë negativisht jo vetëm në shëndetin e dhëmbëve dhe mishrave të dhëmbëve, por edhe në shëndetin e përgjithshëm dhe oreksin, transmeton Telegrafi.

Shkaqet më të shpeshta të gojës së thatë

Efekt anësor i barnave
Goja e thatë është një efekt anësor shumë i shpeshtë i shumë barnave. Ndër to përfshihen barnat për trajtimin e depresionit dhe ankthit, analgjezikët, antihistaminikët (për alergjitë dhe ftohjet), barnat për uljen e tensionit të gjakut (sidomos diuretikët), barnat për astmën, epilepsinë, sëmundjen e Parkinsonit, të përzierat, diarrenë, si dhe disa preparate për dobësim dhe akne. Sedativët dhe barnat për relaksimin e muskujve gjithashtu mund të kontribuojnë në këtë problem.

Sindroma Sjögren
Sindroma Sjögren është një sëmundje autoimune që më së shpeshti prek gjëndrat e lotit dhe të pështymës, duke çuar në tharje të syve dhe të gojës. Shpesh shfaqet së bashku me sëmundje të tjera autoimune, si artriti reumatoid dhe lupusi. Zakonisht diagnostikohet te personat mbi 40 vjeç dhe është dukshëm më e shpeshtë te gratë. Terapia kryesisht është e orientuar drejt lehtësimit të simptomave.

Gurë në gjëndrat e pështymës
Guri i gjëndrës së pështymës është një formacion i kalcifikuar që mund të bllokojë rrjedhën e pështymës. Më së shpeshti prek gjëndrat submandibulare nën nofullën e poshtme, por mund të shfaqet edhe në gjëndrat parotide ose sublinguale. Ky problem shpesh shoqërohet me dhimbje dhe ënjtje, veçanërisht gjatë ushqimit.

Sheqer i lartë në gjak dhe diabeti
Goja e thatë është një simptomë e shpeshtë e rritjes së sheqerit në gjak, por mund ta përkeqësojë edhe më tej gjendjen te personat me diabet. Mungesa e pështymës rrit rrezikun e kariesit dhe infeksioneve në gojë, gjë që mund të çojë në rritje të mëtejshme të sheqerit në gjak. Personat me diabet shpesh ndiejnë edhe ndryshime të shijes, shije metalike ose të thartë, si dhe çrregullime të gjumit.

Stresi dhe ankthi
Stresi kronik dhe ankthi mund tĂ« ulin ndjeshĂ«m sekretimin e pĂ«shtymĂ«s. NĂ« kĂ«to situata, goja e thatĂ« shpesh shoqĂ«rohet me ndjesinĂ« e njĂ« “gungĂ«â€ nĂ« fyt dhe frymĂ«marrje tĂ« pĂ«rshpejtuar. Puna pĂ«r uljen e stresit, relaksimi dhe mbĂ«shtetja psikologjike mund ta lehtĂ«sojnĂ« ndjeshĂ«m kĂ«tĂ« problem.

Arsye shtesë pse shfaqet goja e thatë

Këto janë:
‱ dehidratimi pĂ«r shkak tĂ« marrjes sĂ« pamjaftueshme tĂ« lĂ«ngjeve, tĂ« vjellave, diarresĂ« ose djersitjes sĂ« shtuar
‱ pirja e duhanit dhe konsumimi i alkoolit, tĂ« cilĂ«t e thajnĂ« mukozĂ«n e gojĂ«s
‱ frymĂ«marrja pĂ«rmes gojĂ«s, veçanĂ«risht gjatĂ« gjumit
‱ rrezatimi dhe kimioterapia, sidomos gjatĂ« trajtimit tĂ« kokĂ«s dhe qafĂ«s
‱ ndryshimet hormonale, si ato gjatĂ« menopauzĂ«s
‱ infeksionet dhe temperatura e lartĂ« trupore
‱ mosha e shtyrĂ«, pasi me kalimin e viteve sekretimi i pĂ«shtymĂ«s zvogĂ«lohet natyrshĂ«m

Goja e thatë nuk duhet neglizhuar, sepse afatgjatë mund të çojë në probleme serioze me dhëmbët, mishrat e dhëmbëve dhe cilësinë e jetës. Nëse simptomat përsëriten shpesh ose zgjasin për një kohë më të gjatë, rekomandohet konsultimi me mjekun ose stomatologun për të përcaktuar shkakun dhe terapinë e duhur. /Telegrafi/

↗

Nuk është më bionde! Gigi Hadid shfaqet ndryshe se kurrë më parë

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Gigi Hadid ka bërë një transformim të jashtëzakonshëm, ndërsa reagimet për pamjen e saj të re janë ekskluzivisht pozitive

NjĂ«ra nga modelet mĂ« tĂ« njohura tĂ« kohĂ«s sonĂ«, Gigi Hadid, ka vendosur tĂ« hyjĂ« nĂ« vitin 2026 si njĂ« person “i ri”. Edhe pse gjithmonĂ« e kemi njohur si bionde, ajo ka bĂ«rĂ« njĂ« ndryshim drastik dhe i Ă«shtĂ« bashkuar bruneve fatale.

Ajo ka zëvendësuar fijet bionde me një bob modern ngjyrë të zezë dhe ky ndryshim rezultoi shumë i guximshëm, por njëkohësisht edhe një zgjedhje e goditur kur bëhet fjalë për tiparet e fytyrës së Gigi Hadid. Ky stil i ka dhënë asaj një pamje krejtësisht të re dhe një identitet të ri me një dozë dramatike, ndaj tani po shohim një Gigi krejt ndryshe.

Fotografitë janë publikuar në Instagram, por ende nuk dihet nëse ngjyra e re e flokëve është e përhershme apo bëhet fjalë vetëm për një nga eksperimentet e përkohshme që modelja ka ndërmarrë në bashkëpunim me një shtëpi të njohur kozmetike.

Megjithatë, duke pasur parasysh ortekun e reagimeve pozitive ndaj kësaj paraqitjeje dhe imazhit të ri të modeles së famshme, është e mundur që ajo të vendosë të mbetet brune për një kohë më të gjatë, transmeton Telegrafi.


Prej vitesh e kemi parë si bionde, ndoshta ka ardhur koha për diçka të re...sidomos tani, pasi Bradley Cooper e ka fejuar në fund të vitit të kaluar. /Telegrafi/

↗

Ndryshime të mëdha për 3 shenja deri në fund të janarit: Muaj fatvendimtar për to

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Fillimi i vitit 2026 do të jetë shumë më tepër sesa thjesht një vit i ri kalendarik për disa shenja të horoskopit

Konstelacionet astrologjike tregojnë një muaj në të cilin disa dyer mbyllen, hapen rrugë të reja dhe ndodhin ngjarje të shumëpritura. Tri shenja të horoskopit, veçanërisht në janar, do të përjetojnë një fazë ndryshimesh intensive, ku fati ndërhyn dukshëm dhe përcakton drejtimin për vitin që vjen.

PĂ«r kĂ«to tri shenja tĂ« horoskopit, janari 2026 do tĂ« jetĂ« njĂ« muaj fatvendimtar – sipas horoskopit.

Gaforrja

Për Gaforret, janari 2026 sjell një kthesë të rëndësishme në marrëdhënie dhe në zhvillimin emocional. Muaji fton për rivendosjen e kufijve, kapërcimin e modeleve të vjetra të lidhjes ose krijimin e hapësirës për partneritete më të pjekura dhe mbështetëse. Qoftë përmes një bisede të rëndësishme, një hapi përpara apo një kuptimi të ri të nevojave personale, fati hap dyert drejt lidhjeve më të qëndrueshme dhe më përmbushëse, transmeton Telegrafi.

Virgjëresha
Për Virgjëreshat, gjithçka në janar 2026 përqendrohet te drejtimi dhe planifikimi i së ardhmes. Detyrat profesionale, rutinat apo qëllimet jetësore mund të riorganizohen, shpesh në mënyrë të papritur, por të domosdoshme. Shumë Virgjëresha tani e kuptojnë se çfarë nuk u shërben më dhe hapen ndaj mundësive të reja. Mentorët, përgjegjësi të reja ose ndryshimi i prioriteteve mund të bëhen udhërrëfyes të rëndësishëm dhe të shënojnë fillimin e një viti kyç.

Akrepi
PĂ«r AkrepĂ«t, janari 2026 i kushtohet transformimit tĂ« brendshĂ«m. Probleme tĂ« vjetra, tĂ« vĂ«rteta tĂ« pathĂ«na ose ngjarje tĂ« shumĂ«pritura mund tĂ« dalin papritur nĂ« sipĂ«rfaqe dhe tĂ« shĂ«nojnĂ« njĂ« pikĂ« kthese. Ky muaj ju fton tĂ« çliroheni nga barra, tĂ« fitoni qartĂ«si dhe, me forcĂ« tĂ« ripĂ«rtĂ«rirĂ«, tĂ« nisni njĂ« fazĂ« tĂ« re, mĂ« autentike tĂ« jetĂ«s. Takime fatvendimtare ose vendime tĂ« guximshme mund t’ju japin shtysĂ«n vendimtare. /Telegrafi/

↗

Rënia e flokëve, tretje e dobët, anemi
 Simptoma të hershme dhe të papritura të intolerancës ndaj glutenit

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Nga rĂ«nia e qerpikĂ«ve te “mjegulla nĂ« tru” – simptomat qĂ« shfaqen herĂ«t dhe shpesh ngatĂ«rrohen me sĂ«mundje tĂ« tjera

Gluteni mund të duket i padëmshëm, por te disa persona mund të shkaktojë në heshtje probleme serioze shëndetësore. Shpesh pa shenja paralajmëruese, veprimi i tij mund të mbetet i paidentifikuar, duke shkaktuar dëmtime afatgjata.

Humbja e qerpikëve
Intoleranca ndaj glutenit, veçanërisht te sëmundja celiake, mund të çojë në rënie të flokëve, përfshirë edhe qerpikët. Dëmtimet e zorrës së hollë të shkaktuara nga gluteni mund të çojnë në përthithje të dobët të lëndëve ushqyese, duke shkaktuar mungesë të vitaminave dhe mineraleve thelbësore si zinku, hekuri dhe biotina, të cilat janë kyçe për rritjen e shëndetshme të flokëve.

Probleme me tretjen
Simptomat e ndjeshmĂ«risĂ« ndaj glutenit prekin kryesisht sistemin tretĂ«s dhe mund tĂ« shfaqen si tĂ« pĂ«rziera, fryrje, diarre, dhimbje barku dhe ndonjĂ«herĂ« kapsllĂ«k. KĂ«to simptoma shpesh keqinterpretohen si shenja tĂ« gjendjeve tĂ« tjera, gjĂ« qĂ« mund tĂ« çojĂ« nĂ« diagnoza tĂ« gabuara, si sindroma e zorrĂ«s sĂ« irrituar (IBS). VlerĂ«simet tregojnĂ« se IBS prek 10–15% tĂ« popullsisĂ« globale. Te personat me ndjeshmĂ«ri ndaj glutenit, diagnozat e gabuara mund tĂ« vonojnĂ« trajtimin e duhur dhe tĂ« zgjasin shqetĂ«simet.

Ndryshime në peshë
Intoleranca ndaj glutenit mund të shkaktojë ndryshime të papritura në peshë, duke çuar në humbje ose shtim të pashpjegueshëm të kilogramëve. Këto ndryshime shpesh janë pasojë e inflamacionit në nivel qelizor dhe çrregullimit të proceseve normale metabolike. Nëse ndryshimet e papritura në peshë shoqërohen me simptoma shtesë si lodhje, probleme me tretjen ose mungesë të vitaminave dhe mineraleve thelbësore, kjo mund të tregojë intolerancë ndaj glutenit.

Probleme hormonale
Intoleranca ndaj glutenit mund të lidhet me disbalancë hormonale, e cila shfaqet me cikle menstruale të çrregullta, ndryshime të papritura në peshë, sindromë premenstruale (PMS) dhe çrregullime të gjumit. Këto simptoma janë veçanërisht të dukshme gjatë pubertetit, shtatzënisë dhe menopauzës dhe shfaqen më shpesh te gratë, duke theksuar një efekt të mundshëm gjinor të intolerancës ndaj glutenit në shëndetin hormonal.

Probleme të sistemit nervor qendror
Konsumimi i glutenit lidhet me rritje tĂ« inflamacionit dhe tĂ« pĂ«rshkueshmĂ«risĂ« sĂ« zorrĂ«ve, çka mund tĂ« shkaktojĂ« simptoma neurologjike dhe psikologjike. KĂ«to pĂ«rfshijnĂ« vĂ«shtirĂ«si nĂ« pĂ«rqendrim, depresion, ankth, pagjumĂ«si, lodhje, irritim dhe ndjesinĂ« e “mjegullĂ«s nĂ« tru”. Personat me intolerancĂ« ndaj glutenit vuajnĂ« mĂ« shpesh nga migrena, ndĂ«rsa dhimbjet e kokĂ«s shfaqen shpesh 30–60 minuta pas konsumimit tĂ« ushqimeve qĂ« pĂ«rmbajnĂ« gluten, transmeton Telegrafi.

Probleme me lëkurën dhe thonjtë
Ndjeshmëria ndaj glutenit mund të shkaktojë probleme të lëkurës si keratoza pilaris dhe dermatiti herpetiform. Skuqjet mund të jenë kruajtëse dhe të inflamuara, dhe shfaqen në duar, trung, fytyrë, vithe, bërryla ose në vijën e flokëve. Gluteni mund të kontribuojë gjithashtu në dobësimin e thonjve dhe irritime të lëkurës të ngjashme me ekzemën.

Çrregullim i vĂ«mendjes
Çrregullimi i vĂ«mendjes me hiperaktivitet (ADHD), i cili karakterizohet nga vĂ«mendje e shkurtĂ«r, impulsivitet dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« vetĂ«rregullim, mund tĂ« lidhet me intolerancĂ«n ndaj glutenit. Dieta pa gluten mund tĂ« ndihmojĂ« nĂ« uljen e simptomave te personat me ndjeshmĂ«ri ndaj glutenit qĂ« kanĂ« ADHD.

Dhëmbë të dobët
Gluteni mund të pengojë përthithjen e lëndëve ushqyese dhe mineraleve të rëndësishme, përfshirë kalciumin, çka mund të çojë në probleme dentare si kariesi, smalti i ndjeshëm dhe aftet e përsëritura.

Anemi nga mungesa e hekurit
Sëmundja celiake shpesh njihet përmes anemisë së shkaktuar nga mungesa e hekurit. Simptomat përfshijnë lodhje të vazhdueshme, frymëmarrje të shkurtër, dhimbje koke, lëkurë dhe mukozë të zbehtë, e ndonjëherë edhe dhimbje kyçesh. Shkaku themelor është gluteni, i cili dëmton mukozën e zorrëve dhe pengon përthithjen e hekurit.

SĂ«mundje autoimune
Personat me sëmundje autoimune shpesh kanë histori intolerance ndaj glutenit. Sëmundja celiake bën që sistemi imunitar të sulmojë gabimisht mukozën e zorrëve, duke rritur rrezikun për sëmundje të tjera autoimune si tiroiditi autoimun, hepatiti, sëmundja e Crohn-it, diabeti, vitiligoja, artriti reumatoid dhe skleroza multiple.

“GurĂ«za” nĂ« bajame
Te personat e ndjeshĂ«m ndaj glutenit shpesh shfaqen gurĂ«za nĂ« bajame, grumbullime mbetjesh dhe bakteresh. Kalimi nĂ« njĂ« dietĂ« pa gluten mund t’i zvogĂ«lojĂ« ndjeshĂ«m ose t’i eliminojĂ« kĂ«to grumbullime.

Rënia e flokëve
Intoleranca ndaj glutenit mund të shkaktojë rënie të flokëve, veçanërisht te personat me sëmundje celiake. Kjo është pasojë e keqpërthithjes së lëndëve ushqyese si hekuri, zinku dhe biotina, të domosdoshme për rritjen e shëndetshme të flokëve. Reagimi autoimun i shkaktuar nga gluteni mund të synojë gjithashtu folikulat, duke çuar në gjendje si alopecia areata. /Telegrafi/

↗

Një ndërhyrje e thjeshtë që ul ndjeshëm rrezikun e gjakderdhjes në tru pas operacionit

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Më pak ditë në spital, më pak komplikacione dhe rezultate më të mira për pacientët

Embolizimi i arteries meningjeale të mesme (MMAE), një procedurë e re terapeutike, ka treguar se mund të parandalojë në mënyrë efektive rikthimin e hematomave subdurale kronike, pra gjakderdhjet në tru që shfaqen pas ndërhyrjeve kirurgjikale. Kjo qasje shoqërohet me rrezik më të ulët të dështimit të trajtimit krahasuar me terapitë standarde, pa rritur rrezikun e goditjes së rëndë në tru apo vdekshmërisë afatshkurtër.

Gjakderdhja nĂ« tru Ă«shtĂ« e shpeshtĂ«, sidomos te tĂ« moshuarit – rikthimi mbetet problem serioz

Këto përfundime bazohen në tre studime klinike të ndërlidhura, të publikuara në New England Journal of Medicine.

Një studim i katërt, i njohur si MEMBRANE, u prezantua në takimin vjetor të Society of Vascular and Interventional Neurology (SVIN) dhe po ashtu tregoi efekt të dukshëm pozitiv të MMAE krahasuar me trajtimin standard.

Hematoma subdurale subakute dhe kronike janĂ« tĂ« shpeshta, veçanĂ«risht te personat e moshuar. Edhe pas heqjes kirurgjikale, e cila pritet tĂ« bĂ«het procedura neurokirurgjikale kraniale mĂ« e shpeshtĂ« deri nĂ« vitin 2030, sĂ«mundja rikthehet te 8–20% e pacientĂ«ve.

Parandalimi i rikthimit sjell përfitime të shumëfishta

“NĂ« institucionin tonĂ« trajtojmĂ« shpesh pacientĂ« tĂ« moshuar, shumĂ« prej tĂ« cilĂ«ve marrin terapi pĂ«r hollimin e gjakut pĂ«r shkak tĂ« sĂ«mundjeve kardiake dhe kanĂ« rrezik tĂ« lartĂ« pĂ«r rĂ«nie. Tek ta shfaqen hematoma subdurale, si traumatike ashtu edhe tĂ« ashtuquajtura ‘spontane’, tĂ« cilat shpesh janĂ« pasojĂ« e traumave tĂ« fshehura, si rrĂ«shqitje apo rĂ«nie tĂ« paraportuara. NĂ«se mund tĂ« parandaloni rikthimin e hematomĂ«s subdurale, mund tĂ« ulni ndjeshĂ«m sĂ«mundshmĂ«rinĂ« dhe vdekshmĂ«rinĂ«â€, thekson dr. Michael J. Schneck, profesor i neurologjisĂ« dhe neurokirurgjisĂ« nĂ« Loyola University Medical Center, transmeton Telegrafi.

Morbiditet më i ulët dhe rrezik më i vogël komplikacionesh

Shumë pacientë me hematoma subdurale kronike nuk janë kandidatë të mirë për kirurgji, ndërsa ndërhyrjet e përsëritura, nëse operacioni i parë dështon, mbartin rreziqe të shtuara.

“Shpesh kĂ«ta pacientĂ« kanĂ« sĂ«mundje shoqĂ«ruese serioze dhe janĂ« nĂ« terapi antikoagulante pĂ«r valvula artificiale tĂ« zemrĂ«s ose fibrilacion atrial, ose marrin terapi antiagreguese pĂ«r stente koronare apo periferike”, shpjegon dr. David Fiorella, bashkĂ«drejtues i QendrĂ«s pĂ«r SĂ«mundje Cerebrovaskulare dhe Goditje nĂ« Tru nĂ« Stony Brook Medicine dhe hulumtues kryesor i studimit STEM. Sipas tij, dĂ«rgimi i kĂ«tyre pacientĂ«ve nĂ« operacion shoqĂ«rohet me morbiditet tĂ« konsiderueshĂ«m dhe rrezik tĂ« lartĂ« komplikacionesh.

Pse ndodh rikthimi i gjakderdhjes?

Edhe pas heqjes kirurgjikale, kĂ«to hematoma shpesh “sillen sikur kanĂ« njĂ« rrjedhĂ« tĂ« tyre”, shpjegon dr. Jason Davies, docent i neurokirurgjisĂ« dhe informatikĂ«s biomjekĂ«sore nĂ« University at Buffalo (SUNY) dhe hulumtues kryesor i studimit EMBOLISE.

“GjatĂ« disa javĂ«ve, teksa mpiksja shpĂ«rbĂ«het, formohen membrana qĂ« furnizohen me gjak nga dura mater. KĂ«to membrana janĂ« tĂ« prirura pĂ«r rrjedhje dhe gjakderdhje tĂ« re, edhe pas drenazhit. Hipoteza bazĂ« e MMAE Ă«shtĂ« se mund t’i ‘thajmë’ kĂ«to membrana duke mbyllur arterien qĂ« i furnizon me gjak, duke parandaluar kĂ«shtu rikthimin.”

Efikasitet i konfirmuar, procedurë e thjeshtë dhe e sigurt

Të tre studimet klinike treguan efikasitet të qartë të kësaj metode. Sipas dr. Fiorella, kjo pritet të përkthehet në:

  • qĂ«ndrim mĂ« tĂ« shkurtĂ«r spitalor
  • mĂ« pak ditĂ« nĂ« terapi intensive
  • kosto mĂ« tĂ« ulĂ«ta tĂ« trajtimit

Dr. Schneck, fillimisht skeptik ndaj rezultateve të hershme (fazat 1 dhe 2), thekson se të dhënat e reja janë bindëse. Pas prezantimit në Konferencën Ndërkombëtare për Goditjen në Tru, ai e rekomandon pothuajse rutinë MMAE për pacientët me hematoma subdurale në kujdes intensiv.

TĂ« tre studimet raportuan profil sigurie tĂ« favorshĂ«m, me shkallĂ« tĂ« ngjashme vdekshmĂ«rie dhe goditjeje tĂ« rĂ«ndĂ« invalidizuese. “MMAE nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m jashtĂ«zakonisht e sigurt, por edhe teknikisht e thjeshtĂ«, me kĂ«rkesa mĂ« tĂ« ulĂ«ta se trajtimi i malformacioneve arteriovenoze apo edhe trombektomia, falĂ« pĂ«rdorimit tĂ« materialeve embolizuese tĂ« lĂ«ngshme”, pĂ«rfundon dr. Fiorella. /Telegrafi/

↗

Fundi i festave, rënia e euforisë dhe portofolët bosh: Si të përballeni me depresionin pas kësaj periudhe

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Lodhja emocionale, pritshmĂ«ritĂ« e parealizuara dhe rikthimi nĂ« rutinĂ« – pse janari Ă«shtĂ« mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r psikikĂ«n dhe si tĂ« dilni mĂ« lehtĂ« nga kjo gjendje

Pas pĂ«rfundimit tĂ« festave, shumĂ« njerĂ«z pĂ«rjetojnĂ« njĂ« rĂ«nie tĂ« ndjeshme tĂ« energjisĂ« dhe humorit. Euforia zĂ«vendĂ«sohet nga lodhja, ndjenja e rĂ«ndesĂ«s, mungesa e motivimit dhe shpesh nga portofolĂ« mĂ« tĂ« zbrazĂ«t. Me rikthimin nĂ« pĂ«rditshmĂ«ri, te njĂ« numĂ«r i madh njerĂ«zish shfaqet ajo qĂ« njihet si “depresioni pas festave”, njĂ« gjendje kalimtare, por pĂ«r disa edhe mjaft e rĂ«ndĂ« emocionalisht.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« depresioni pas festave?

Kjo gjendje, e njohur edhe si “depresioni dimĂ«ror”, prek miliona njerĂ«z nĂ« mbarĂ« botĂ«n dhe lidhet me pĂ«rfundimin e njĂ« periudhe intensive emocionalisht. Festat shpesh pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« kulm - pushim, shoqĂ«rim, pritshmĂ«ri, shpenzime dhe emocione pozitive dhe pas kĂ«tij kulmi vjen ajo qĂ« psikologĂ«t e quajnĂ« antiklimaks emocional.

Rikthimi nĂ« realitet, nĂ« rutinĂ« dhe pĂ«rgjegjĂ«si, pĂ«r disa njerĂ«z shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« moment zhgĂ«njimi: “Po tani çfarĂ«? Gjithçka mbaroi dhe jam sĂ«rish nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n pikĂ«.” Kjo ndjesi Ă«shtĂ« mĂ« e theksuar te personat qĂ« ndihen tĂ« pakĂ«naqur me rrethanat e tyre jetĂ«sore, punĂ«n, marrĂ«dhĂ«niet ose gjendjen financiare, transmeton Telegrafi.

Si manifestohet kjo gjendje?

Simptomat më të shpeshta përfshijnë:

  • lodhje tĂ« vazhdueshme
  • ndjenjĂ« trishtimi ose boshllĂ«ku
  • nervozizĂ«m dhe tension
  • prirje pĂ«r t’u izoluar
  • mungesĂ« motivimi
  • ndjenjĂ« faji pĂ«r shpenzimet ose pritshmĂ«ritĂ« e parealizuara

Nëse këto simptoma zgjasin një deri në dy javë, zakonisht bëhet fjalë për një proces normal përshtatjeje. Por nëse zgjasin më shumë, thellohen ose ndikojnë seriozisht në funksionimin e përditshëm, rekomandohet këshillimi profesional.

Roli i pritshmĂ«rive dhe “miti i fillimit tĂ« ri”

EkspertĂ«t theksojnĂ« se njĂ« nga gabimet mĂ« tĂ« shpeshta Ă«shtĂ« vendosja e pritshmĂ«rive joreale, si ideja: “Vit i ri – unĂ« i ri.” Ky presion pĂ«r ndryshim tĂ« menjĂ«hershĂ«m shpesh krijon frustrim dhe ndjenjĂ« dĂ«shtimi.

NjĂ« qasje mĂ« e shĂ«ndetshme Ă«shtĂ« tĂ« mendohet ditĂ« pas dite. Çdo ditĂ« mund tĂ« trajtohet si njĂ« fillim i vogĂ«l: tĂ« kujdesemi pĂ«r veten, tĂ« vendosim kufij, tĂ« inkurajojmĂ« veten dhe tĂ« ndĂ«rmarrim hapa tĂ« vegjĂ«l, por tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.

Kush është më i rrezikuar?

Veçanërisht të ndjeshëm gjatë kësaj periudhe janë:

  • personat nĂ« krizĂ« familjare
  • ata qĂ« kanĂ« humbur njĂ« tĂ« afĂ«rt
  • njerĂ«zit qĂ« ndihen tĂ« vetmuar
  • personat me vĂ«shtirĂ«si financiare

PĂ«r ta, kjo periudhĂ« mund tĂ« jetĂ« emocionalisht shumĂ« e rĂ«ndĂ«. ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« pranohet trishtimi si reagim normal dhe tĂ« mos kĂ«rkohet “zĂ«vendĂ«sim” i humbjeve, por ndĂ«rtim i rutinave tĂ« reja qĂ« ndihmojnĂ« pĂ«rballimin e pĂ«rditshmĂ«risĂ«.

Pse janari perceptohet si muaji më i vështirë?

Janari shpesh konsiderohet muaji më i gjatë dhe më i rëndë emocionalisht. Disa studime dhe teori popullore e përmendin madje të hënën e tretë të janarit si ditën më depresive të vitit, për shkak të kombinimit të motit të ftohtë, mungesës së dritës, lodhjes emocionale dhe presionit financiar.

Si të lehtësohet kjo periudhë?

Psikologët rekomandojnë:

  • rikthim gradual nĂ« rutinĂ«
  • aktivitet fizik tĂ« lehtĂ«
  • ekspozim ndaj dritĂ«s natyrale
  • plane tĂ« vogla pĂ«r t’u gĂ«zuar
  • kujdes ndaj gjumit dhe ushqimit
  • komunikim me njerĂ«z tĂ« besuar

Festat janë të rëndësishme dhe duhen shijuar, por po aq e rëndësishme është të mbahet mend se jeta vazhdon edhe pas tyre, me ritmin, sfidat dhe mundësitë e saj. /Telegrafi/

↗

Ndryshimi i stilit që po e presim: Supermodelja më e famshme paralajmëron trendin e ri

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Më herët, Bella Hadid e lidhëm shpesh me stilin kauboj, por tani ajo ka bërë një kthesë të lehtë dhe ka paralajmëruar trendin e vitit 2026

Modelja, rastësisht apo jo, ka dhënë sinjalin e qartë: xhinset e bardha. Ndërsa nuancat e errëta shënuan vjeshtën, veçanërisht ngjyra kafe që na entuziazmoi - për pranverën është koha të investojmë patjetër në një palë xhinse të bardha.

Bella i ka kombinuar ato me bluzë të bardhë, xhaketë të zezë me efekt dhe çizme të zeza lëkure, ndërsa pamjen e ka kompletuar me një çantë luksoze Fendi.

Ky kombinim funksionon edhe në dimër, ndonëse xhinset e bardha nuk janë zgjedhja më e preferuar për stinën e ftohtë. Falë ngjyrës së pastër, e gjithë pamja duket më elegante dhe e rafinuar, imagjinoni sa bukur do të duken në kombinim me ngjyra pranverore.

Pavarësisht nëse bëhet fjalë për prerje të drejtë, model ultra të ngushtë apo këmbëza me zile, xhinset e bardha do të jenë thelbësore në gardërobën e secilës këtë vit.

Bella Hadid, dashur apo pa dashur, nuk kalon kurrë pa u vënë re edhe pse përpiqet të qëndrojë larg paparacëve dhe shfaqet rrallë në evente publike, shkruan InStyle, përcjell Telegrafi.

profimedia

Si t’i vishni xhinset e bardha?

  • ElegancĂ« minimale: bluzĂ« e bardhĂ« + xhaketĂ« e zezĂ« + çizme lĂ«kure
  • PranverĂ« e freskĂ«t: kĂ«mishĂ« pastel + atlete tĂ« bardha
  • ZyrĂ« moderne: blazer neutral + kĂ«pucĂ«
  • MbrĂ«mje elegante: top sateni + taka tĂ« zeza

PĂ«rfundimisht, nĂ«se po mendoni pĂ«r njĂ« blerje tĂ« zgjuar pĂ«r 2026, xhinset e bardha janĂ« investimi qĂ« do t’ju shpĂ«rblejĂ« nĂ« çdo stinĂ«.


/Telegrafi/

↗

Pa kripë, pa dëme: Si ta hiqni akullin nga shkallët në mënyrë të sigurt

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


ÇfarĂ« funksionon vĂ«rtet pĂ«r shkrirjen e akullit dhe cilat zgjidhje janĂ« mĂ« tĂ« sigurta pĂ«r shtĂ«pinĂ« tuaj

Akulli në shkallët e jashtme dhe në trotuaret rreth shtëpisë nuk është vetëm i bezdisshëm, por përbën edhe rrezik serioz për sigurinë, veçanërisht për të moshuarit dhe fëmijët. Për fat të mirë, ekzistojnë disa metoda efektive për ta parandaluar dhe larguar atë, duke minimizuar njëkohësisht dëmet ndaj sipërfaqeve dhe mjedisit.

Heqja e borës në kohë - hapi më i rëndësishëm

ÇfarĂ« funksionon vĂ«rtet pĂ«r shkrirjen e akullit dhe cilat zgjidhje janĂ« mĂ« tĂ« sigurta pĂ«r shtĂ«pinĂ« tuaj

MĂ«nyra mĂ« e lehtĂ« dhe mĂ« efikase pĂ«r tĂ« shmangur krijimin e akullit Ă«shtĂ« pastrimi i borĂ«s menjĂ«herĂ« pas reshjeve. Sa mĂ« pak qĂ« bora tĂ« shkelet dhe tĂ« ngjeshĂ«t, aq mĂ« e vogĂ«l Ă«shtĂ« mundĂ«sia e formimit tĂ« akullit tĂ« fortĂ«, i cili mĂ« pas Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u hequr.

Kripa – zgjidhje e shpejtĂ«, por me kujdes

Kur akulli tashmë është krijuar, më së shpeshti përdoret kripa, pasi vepron shpejt dhe është lehtësisht e disponueshme. Megjithatë, përdorimi i tepruar mund të dëmtojë sipërfaqet prej betoni dhe guri, të ndikojë negativisht në bimë dhe të irritojë putrat e kafshëve shtëpiake. Për këtë arsye, rekomandohet përdorimi i sasive të vogla dhe shpëlarja e sipërfaqes me ujë pasi temperaturat të rriten, transmeton Telegrafi.

Materiale alternative që ndihmojnë në shkrirjen e akullit

Përveç kripës, mund të përdoren edhe materiale ekzotermike, të cilat ulin temperaturën e shkrirjes së akullit:

Llumi i kafesë dhe plehu përmbajnë azot, i cili ndihmon në shkrirjen e akullit dhe njëkohësisht mund të ushqejë tokën përreth.
Uthulla, falë acidit acetik, ndihmon në zbutjen e akullit, por duhet përdorur me kujdes për të mos dëmtuar bimët.

Në kushte të ftohta ekstreme, efektive janë edhe kloruri i kalciumit dhe kloruri i magnezit, të cilët e shkrijnë akullin edhe në temperatura shumë të ulëta dhe veprojnë më shpejt se kripa e zakonshme.

Parandalimi i rrëshqitjes - kur shkrirja nuk është prioritet

Nëse qëllimi kryesor është siguria në ecje, e jo domosdoshmërisht heqja e plotë e akullit, alternativa praktike janë:

  • RĂ«ra
  • Zhavorri i imĂ«t
  • Hiri

Këto materiale nuk e shkrijnë akullin, por krijojnë një sipërfaqe më të ashpër që zvogëlon rrezikun e rrëshqitjes dhe ka ndikim më të vogël në mjedis.

Zgjidhje ekologjike dhe këshilla shtesë

Sot, gjithnjë e më shpesh përdoren produkte ekologjike për shkrirjen e akullit, të cilat janë më të buta për sipërfaqet, bimët dhe kafshët shtëpiake, por mjaft efikase për përdorim shtëpiak.

Këshillë praktike: përdorimi i dyshekëve kundërrëshqitës në shkallë, si dhe ndriçimi i mirë i hapësirave të jashtme gjatë dimrit, rrit ndjeshëm sigurinë dhe zvogëlon rrezikun e aksidenteve. /Telegrafi/

↗

E lini dorezën e rubinetit në mes? Ky zakon po ju rrit faturat pa e kuptuar

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Një gabim i vogël me rubinetin që aktivizon bojlerin sa herë hapni ujin e ftohtë

Ekzistojnë shumë truke të vogla shtëpiake që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në jetëgjatësinë e pajisjeve ose në shpenzimet mujore, dhe ky është një prej tyre.

Një nga zakonet e shpeshta në shumë familje është lënia e dorezës së rubinetit në pozicionin qendror, vertikal. Megjithatë, ekspertët theksojnë se pikërisht kjo praktikë mund të ndikojë në rritjen e kostove në faturat mujore.

Sipas specialistëve, pas këtij zakoni fshihet një formë e panevojshme e harxhimit. Kur dorezës së rubinetit ndodhet në pozicionin qendror, sistemi është i projektuar në atë mënyrë që të tërheqë njëkohësisht ujë të ftohtë dhe ujë të ngrohtë.

Si pasojë, sa herë që hapni çezmën, aktivizohet automatikisht bojleri ose sistemi për ngrohjen e ujit - edhe nëse ju nevojitet vetëm ujë i ftohtë. Kjo sjell konsum të panevojshëm të energjisë elektrike ose të gazit, veçanërisht kur doreza e rubinetit përdoret shpesh gjatë ditës, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Për këtë arsye, rekomandohet që pas çdo përdorimi ta zhvendosni levën e çezmës djathtas, në pozicionin e ujit të ftohtë. Me këtë veprim të thjeshtë siguroheni që bojleri të mbetet i fikur derisa uji i ngrohtë të jetë realisht i nevojshëm.

Ky zakon i vogël, por i zgjuar, ndihmon në uljen e konsumit të panevojshëm të energjisë, rrit efikasitetin e pajisjeve shtëpiake dhe ju ndihmon të keni një kontroll më të mirë mbi buxhetin familjar.

Ekspertët shtojnë se kjo praktikë është veçanërisht e rëndësishme në familjet ku përdoren bojlerë elektrikë, pasi aktivizimi i shpeshtë dhe i panevojshëm i tyre mund të shkurtojë edhe jetëgjatësinë e pajisjes. /Telegrafi/

↗

Frizura virale e vitit 2026: Bob-i që për 3 minuta ju bën të dukeni si nga salloni

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Pa stilist, pa kohë të humbur - këto truke nga TikTok-u e rikthejnë bob-in më elegant se kurrë

Bob-i është rikthyer fuqishëm dhe më imponues se kurrë, duke qenë me siguri frizura më e preferuar edhe në vitin 2026.

TikTok-u e ka shndërruar atë në trendin suprem të bukurisë, plot ide që e bëjnë stilimin më të lehtë se kurrë. Prej vitesh, bob-i mbetet një nga frizurat më të përjetshme dhe më shik: i freskët, modern, thekson tiparet e fytyrës dhe përshtatet me çdo stinë pa asnjë përpjekje.

Por vitet e fundit, falĂ« krijueseve tĂ« TikTok-ut, bob-i ka marrĂ« njĂ« dimension krejtĂ«sisht tĂ« ri, nga frizura tĂ« thjeshta, deri te truke qĂ« mund t’i realizoni pĂ«r pak minuta para se tĂ« dilni nga shtĂ«pia, transmeton Telegrafi.

NĂ«se po kĂ«rkoni frymĂ«zim qĂ« t’i japĂ« bob-it tuaj njĂ« hijeshi shtesĂ«, qĂ« vishet si stoli dhe e bĂ«n çdo veshje tĂ« duket mĂ« e kuruar dhe mĂ« shik, ju sjellim katĂ«r trendet mĂ« tĂ« njohura, virale dhe ultra me stil nga TikTok-u.

Bob-i Ă«shtĂ« “kanavaca” perfekte pĂ«r eksperimentim

PavarĂ«sisht nĂ«se stili juaj Ă«shtĂ« elegant dhe minimalist apo lozonjar dhe pak rebel, kĂ«to frizura i shtojnĂ« karakter, dinamikĂ« dhe atĂ« efektin “e bĂ«ra pĂ«r 3 minuta, por dukem sikur sapo dola nga salloni”.

Pjesa mĂ« e bukur? TĂ« gjitha mund t’i realizoni vetĂ«, me pak frymĂ«zim nga TikTok-u dhe disa truke bukurie qĂ« tashmĂ« po pĂ«rhapen me shpejtĂ«si virale.

/Telegrafi/

↗

SHBA heq zyrtarisht vaksinimin e fĂ«mijĂ«ve kundĂ«r katĂ«r sĂ«mundjeve: “Reforma tĂ« arsyes sĂ« shĂ«ndoshĂ«â€ apo rrezik serioz?

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Rekomandimet për vaksinat kundër gripit, rotavirusit, meningokokut dhe hepatitit A janë hequr pa shqyrtim të jashtëm shkencor - ekspertët paralajmërojnë pasoja të rënda për shëndetin e fëmijëve

Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë hequr rekomandimin shumëvjeçar për vaksinimin e detyrueshëm të të gjithë fëmijëve kundër gripit, rotavirusit, sëmundjes meningokokale dhe hepatitit A, duke ia lënë vendimin prindërve në konsultim me profesionistët shëndetësorë në kuadër të vendimmarrjes së përbashkët klinike. Ky hap përfaqëson realizimin e një prej qëllimeve afatgjata të ministrit të Shëndetësisë, Robert F. Kennedy Jr.

KĂ«tĂ« masĂ« e ka miratuar ushtruesi i detyrĂ«s sĂ« drejtorit tĂ« QendrĂ«s pĂ«r Kontrollin dhe Parandalimin e SĂ«mundjeve (CDC), Jim O’Neil, pa shqyrtimin e zakonshĂ«m tĂ« jashtĂ«m nga ekspertĂ«t e agjencisĂ«. Rekomandimet e reja kanĂ« shĂ«nuar vazhdimin e fushatĂ«s sĂ« Kennedy-t pĂ«r uljen e vaksinimit tĂ« fĂ«mijĂ«ve.

Presidenti amerikan Donald Trump kishte bĂ«rĂ« thirrje qĂ« nĂ« dhjetor tĂ« vitit tĂ« kaluar qĂ« SHBA-tĂ« tĂ« “pĂ«rshtateshin me vendet e tjera tĂ« zhvilluara”, ndĂ«rsa tani ka deklaruar se kalendari i ri i vaksinimit Ă«shtĂ« “i bazuar nĂ« standardin e artĂ« tĂ« shkencĂ«s”.

Në një postim në platformën e tij Truth Social, Trump e ka përgëzuar Kennedy-n dhe zyrtarë të tjerë shëndetësorë për këtë ndryshim.

“ShumĂ« amerikanĂ« janĂ« lutur pĂ«r vite me radhĂ« pĂ«r kĂ«to reforma tĂ« ARSYES SË SHËNDOSHË. Faleminderit qĂ« i kushtuat vĂ«mendje kĂ«tij problemi!”, ka shkruar Trump, duke iu referuar lĂ«vizjes sĂ« Kennedy-t “Ta bĂ«jmĂ« AmerikĂ«n sĂ«rish tĂ« shĂ«ndetshme” (MAHA).

Kennedy, kritik i njohur i vaksinave, ka udhëhequr edhe më herët përpjekjet për heqjen e rekomandimeve universale për vaksinimin e fëmijëve kundër COVID-19 dhe hepatitit B, duke pretenduar se vaksinat lidhen me autizmin, pohime që shkencëtarët i kanë hedhur poshtë vazhdimisht, trasnmeton Telegrafi.



Paralajmërimet e ekspertëve për pasojat e mundshme

Ekspertët e shëndetit publik kanë paralajmëruar se heqja e këtyre rekomandimeve mund të çojë në shtrime në spital dhe vdekje që mund të ishin parandaluar.

Michael Osterholm, drejtor i Qendrës për Kërkime mbi Sëmundjet Infektive në Universitetin e Minesotës, ka deklaruar se duhej të ishte zhvilluar një debat publik mbi rreziqet dhe përfitimet, si dhe mbi ndikimin e mundshëm të heqjes së rekomandimeve.

Presidenti i AkademisĂ« Amerikane tĂ« PediatrisĂ«, Sean O’Leary, ka theksuar se vendet e tjera tĂ« zhvilluara pĂ«rballen me rreziqe tĂ« ndryshme sĂ«mundjesh dhe kanĂ« sisteme shĂ«ndetĂ«sore tĂ« ndryshme krahasuar me SHBA-tĂ«. Ndryshe nga SHBA-tĂ«, tĂ« cilat mbĂ«shteten nĂ« kujdesin shĂ«ndetĂ«sor privat, shumica e vendeve ofrojnĂ« kujdes shĂ«ndetĂ«sor bazĂ« universal tĂ« financuar nga shteti.

“Çdo vendim pĂ«r kalendarin amerikan tĂ« vaksinimit tĂ« fĂ«mijĂ«ve duhet tĂ« bazohet nĂ« prova shkencore, transparencĂ« dhe procese tĂ« vendosura shkencore, e jo nĂ« krahasime qĂ« anashkalojnĂ« dallimet thelbĂ«sore ndĂ«rmjet vendeve apo sistemeve shĂ«ndetĂ«sore”, ka thĂ«nĂ« ai.

Rëndësia e vaksinimit për shëndetin e fëmijëve

Secila nga vaksinat e përmendura ka parandaluar sëmundje që dikur shkaktonin shtrime të panevojshme në spital dhe vdekje te fëmijët, ka vlerësuar Jesse Goodman, profesor në Universitetin Georgetown dhe ish-shkencëtar kryesor i FDA-së.

Vaksinimi kundĂ«r gripit ka ndihmuar nĂ« parandalimin e vdekjeve tĂ« fĂ«mijĂ«ve nga gripi, i cili gjatĂ« sezonit 2024–2025 ka shkaktuar vdekjen e 288 fĂ«mijĂ«ve, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« CDC-sĂ«. Hepatiti A, qĂ« prek mĂ«lçinĂ«, zakonisht kalon vetĂ«, por ka çuar edhe nĂ« shtrime nĂ« spital dhe dĂ«mtime tĂ« pĂ«rhershme tĂ« mĂ«lçisĂ«.

Rotavirusi, që shkakton diarre dhe dehidratim, më parë dërgonte dhjetëra mijëra fëmijë çdo vit në spitale, por vaksinat i kanë bërë këto raste jashtëzakonisht të rralla, ka theksuar Goodman.

Edhe pse meningjiti, një infeksion bakterial i trurit, është shfaqur rrallë te fëmijët, rreth 15 për qind e të infektuarve nuk kanë reaguar ndaj antibiotikëve dhe kanë humbur jetën, ka shtuar ai.

Rekomandimet e përditësuara kanë ruajtur imunizimin kundër 11 sëmundjeve, përfshirë fruthin, shytat dhe linë e dhenve, ndërsa vaksinat e tjera janë klasifikuar si të destinuara për grupet me rrezik të lartë ose në kategorinë e vendimmarrjes së përbashkët, ka njoftuar Ministria e Shëndetësisë dhe Shërbimeve Sociale. /Telegrafi/

↗

Fëmijët bëhen obezë që si foshnje: Këto zakone formohen që në muajt e parë të jetës

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Ekspertët shpjegojnë çfarë ndodh në muajt e parë të jetës dhe pse ka rëndësi vendimtare

Zakonet e përvetësuara në muajt e parë të jetës mund të kenë ndikim afatgjatë në shëndet, paralajmëron një studim i ri që lidh sjelljet e foshnjave dy muajshe me rrezikun e obezitetit që në moshën gjashtë muajshe. Studiuesit nga Universiteti Penn State kanë identifikuar nëntë modele specifike sjelljeje që lidhen me indeks më të lartë të masës trupore (BMI).

Studimi, i publikuar në revistën shkencore JAMA Network Open, ka ndjekur rreth 150 nëna dhe foshnjat e tyre. Ekipi ka përdorur pyetësorë të detajuar për të mbledhur të dhëna mbi rutinat e ushqyerjes, modelet e gjumit dhe nivelin e aktivitetit ditor. Rezultatet treguan një lidhje të qartë mes zakoneve të hershme dhe rritjes së përshpejtuar të peshës trupore në muajt pasues të jetës.

“QĂ« nĂ« moshĂ«n dy muajshe mund tĂ« vĂ«rejmĂ« modele nĂ« ushqyerje, gjumĂ« dhe lojĂ«, tĂ« cilat mund tĂ« formĂ«sojnĂ« rritjen e fĂ«mijĂ«s”, ka deklaruar autorja e studimit, Jinging Ma. “Kjo tregon sa e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« tĂ« identifikohen herĂ«t sjelljet me rrezik, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« parandalohet shtimi i tepĂ«rt nĂ« peshĂ« dhe t’u ndihmohet familjeve tĂ« krijojnĂ« rutina tĂ« shĂ«ndetshme”.

Zakone të ushqyerjes që bartin rrezik

Analiza tregoi se foshnjat me BMI më të lartë ushqeheshin më shpesh me shishe më të mëdha sesa ato të rekomanduara për moshën e tyre. Ushqyerja e shpeshtë gjatë natës u veçua gjithashtu si faktor rreziku, ashtu si edhe situatat kur prindërit gabimisht mendojnë se foshnja është e uritur më shpesh sesa është realisht, shkruan Daily Mail, përcjell Telegrafi.

shutterstock

Rutinat e gjumit që ndikojnë në peshën trupore

Katër modele gjumi u lidhën me BMI të rritur:

‱ shkuarja nĂ« gjumĂ« pas orĂ«s 20:00
‱ zgjimi mĂ« shumĂ« se dy herĂ« gjatĂ« natĂ«s
‱ vendosja e foshnjĂ«s nĂ« shtrat vetĂ«m pasi tĂ« ketĂ« fjetur plotĂ«sisht
‱ gjumi nĂ« dhomĂ« ku televizori Ă«shtĂ« i ndezur

Ekspertët theksojnë se këto rutina mund të prishin ritmin natyror të gjumit, gjë që ndikon në rregullimin e oreksit dhe metabolizmit.

Sa e rëndësishme është loja e pandërprerë?

Sa i përket aktivitetit dhe stimulimit, foshnjat prindërit e të cilave gjatë lojës shikonin televizor ose përdornin telefonat celularë kishin BMI më të lartë. Mungesa e kohës së kaluar në lojë aktive, si koha që foshnja kalon shtrirë mbi bark, u shoqërua gjithashtu me peshë më të madhe trupore.

Këto aktivitete janë thelbësore për zhvillimin e muskujve, koordinimin dhe nxitjen e shpenzimit normal të energjisë.

Zakonet e hershme formësojnë shëndetin e ardhshëm

Studiuesit paralajmërojnë se grumbullimi i tepërt i yndyrës në gjashtë muajt e parë të jetës mund të ndikojë në zhvillimin e metabolizmit dhe të rrisë prirjen për shtim në peshë në fëmijëri dhe në moshën e rritur. Obeziteti gjatë gjithë jetës rrit rrezikun për diabet të tipit 2 dhe sëmundje të zemrës.

Studimi ishte përqendruar te familjet me të ardhura më të ulëta, ndërsa autorët theksojnë se kërkime të mëtejshme duhet të përfshijnë edhe një spektër më të gjerë socioekonomik.

“Duke pasur parasysh kohĂ«n e kufizuar gjatĂ« vizitave pediatrike, Ă«shtĂ« thelbĂ«sore qĂ« profesionistĂ«t shĂ«ndetĂ«sorĂ« tĂ« dinĂ« se nĂ« çfarĂ« duhet tĂ« pĂ«rqendrohen”, pĂ«rfundon autorja kryesore Jennifer Savage Williams. “Identifikimi i hershĂ«m i zakoneve kyçe mund tĂ« bĂ«jĂ« njĂ« ndryshim tĂ« madh nĂ« shĂ«ndetin e fĂ«mijĂ«ve.” /Telegrafi/

↗

Keni sy kafe? Këto ngjyra i bëjnë të shkëlqejnë si gurë të çmuar

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Nga tonet pastel dhe rozë, te safiri, ari dhe hijet gri - ja si ta nxirrni në pah bukurinë natyrale të syve kafe

Ndoshta keni menduar se “tĂ« gjithĂ« kanĂ« sy kafe”, por nĂ« fakt, syri kafe Ă«shtĂ« njĂ« avantazh i madh. Mund tĂ« eksperimentoni lirshĂ«m me hije dhe laps, sepse pothuajse çdo ngjyrĂ« ju shkon. MĂ« poshtĂ« janĂ« disa kĂ«shilla inspiruese qĂ« mund t’i pĂ«rdorni pĂ«r çdo rast.

Ngjyrat pastel

Luani me nuancat pastel, mund t’i theksoni me shkĂ«lqim ose t’i lini tĂ« duken si njĂ« pikturĂ« akvareli, ashtu si njĂ« artist nĂ« telajo.

Hije pastel abstrakte
Hijet rozĂ« janĂ« perfekte pĂ«r sytĂ« kafe. Me rozĂ«n nuk mund tĂ« gaboni dhe nuk ka pse tĂ« frikĂ«soheni t’i kombinoni me buzĂ«kuq tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s ngjyrĂ«. NĂ«se dĂ«shironi njĂ« pamje mĂ« tĂ« butĂ«, “nude”, provoni tĂ« harmonizoni skuqĂ«sin pĂ«r faqe me hijen e syve, truku Ă«shtĂ« tĂ« pĂ«rdorni tĂ« njĂ«jtin produkt.

Eksperimente me hije rozë
Dëshironi ta çoni dukjen në një nivel tjetër? Pamja perlash është një trend i madh dhe hijet perla i gjeni pothuajse në çdo dyqan kozmetike. Qoftë për një koktej me shoqet apo për në teatër, do të jeni në qendër të vëmendjes. Kombinimi me nuanca portokalli është e duhura.

Hije rozë në kombinim me laps neon

Nëse dëshironi pikërisht këtë pamje, aplikoni një hije rozë të çelët dhe me shkëlqim në qepalla dhe shtoni lapsin neon. Pjesën tjetër të grimit mbajeni të thjeshtë, transmeton Telegrafi.

shutterstock

Ngjyrat e gurëve të çmuar

Nuk jeni tĂ« sigurt nĂ«se pasteli apo roza janĂ« pĂ«r ju? DĂ«shironi diçka mĂ« tĂ« guximshme? NĂ«se keni sy kafe, kĂ«rkoni frymĂ«zim te gurĂ«t e çmuar - rubinĂ«, smeraldĂ«, safirë  Ngjyrat e pasura tĂ« bizhuterive luksoze do t’i bĂ«jnĂ« sytĂ« tuaj kafe tĂ« duken magnetikĂ«.

Sy kafe me laps rubini
Me një ngjyrë kaq të guximshme mund të arrini një pamje luksoze, mjafton vetëm lapsi i syve. Në sytë kafe, ngjyrat e forta kurrë nuk duken të lira.

Ngjyra e safirit
Hijet safir nuk janĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«, por nĂ«se keni sy kafe, mos hezitoni t’i provoni. Zgjidhni hijet safir pĂ«r daljet nĂ« mbrĂ«mje nĂ« vend tĂ« “smoky eyes” klasik. PĂ«r njĂ« pamje tĂ« sofistikuar dhe si gur i çmuar, mbajini buzĂ«t nĂ« tone neutrale nude.

Hijet gri

NĂ«se ende nuk besoni se sytĂ« kafe janĂ« njĂ« bekim, ndoshta do t’ju bindĂ« fakti se, pĂ«rveç ngjyrave luksoze dhe tĂ« pasura, mund tĂ« zgjidhni edhe nuanca gri.

Smokey gri
Gri është një kontrast i bukur për sytë kafe, tonet metalike të ftohta theksojnë ngrohtësinë natyrale të syve kafe. Për një smokey klasik, përdorni hije gri të errët dhe shpërndajeni gradualisht me kafe neutrale. Lapsi gri është ideal kur dëshironi një grim që zgjat gjithë ditën dhe natën.

Nuancat e arta dhe të verdha

Hija e artë me sy kafe është një kombinim jashtëzakonisht i bukur. Shumica e syve kafe kanë pigmente të arta ose të verdha, veçanërisht kur ndriçohen nga dielli. Shtoni një shkëlqim më të errët në palën e qepallës për një efekt më dramatik.

Prekje elegante ari
SytĂ« kafe kanĂ« njĂ« shkĂ«lqim natyral, ndaj hijet e arta si bakri, bronzi, ari rozĂ« dhe tonet e verdha me shkĂ«lqim do t’i theksojnĂ« edhe mĂ« shumĂ«. PĂ«rdorni hije ari pĂ«r njĂ« drekĂ« ose pĂ«r njĂ« mbrĂ«mje elegante.

Hije të verdha lozonjare
SytĂ« kafe janĂ« ndoshta tĂ« vetmit pĂ«r tĂ« cilĂ«t nuk keni pse tĂ« shqetĂ«soheni nĂ«se hije e verdhĂ« Ă«shtĂ« “shumĂ«â€. PĂ«r ta, ajo Ă«shtĂ« thjesht perfekte. /Telegrafi/

↗

Si trajtohen ndrydhjet: Metoda që ndihmojnë rikuperimin e ligamenteve të tendosura

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Dallimet, përdorimi i saktë dhe kur është e domosdoshme ndërhyrja mjekësore

Ndrydhjet ndodhin kur ligamentet, inde të forta në formë shiriti që lidhin kockat brenda një nyje, shtrihen ose çahen përtej kufirit normal të lëvizjes. Nyjet janë veçanërisht të prirura ndaj ndrydhjeve kur një person humb ekuilibrin dhe rrëzohet, çka shkakton shtrirje të ligamenteve gjatë përkuljes së nyjës. Këto lëndime janë shumë të shpeshta gjatë periudhës së dimrit, kur rrugët janë të mbuluara me borë dhe akull.

5 lloje të ndrydhjeve dhe 3 shkallë të dëmtimit të ligamenteve të nyjeve

Çdo nyje e mbĂ«shtetur nga ligamente mund tĂ« pĂ«sojĂ« ndrydhje. Ndrydhjet mĂ« tĂ« shpeshta janĂ«:

  • Ndrydhja e kyçit tĂ« kĂ«mbĂ«s
  • Ndrydhja e kyçit tĂ« dorĂ«s
  • Ndrydhja e gjurit
  • Ndrydhja e gishtĂ«rinjve (nganjĂ«herĂ« quhen edhe “gishta tĂ« bllokuar”)
  • Ndrydhja e gishtit tĂ« madh

Shkallët e ndrydhjes së ligamenteve

Shkalla 1:
Ligamentet janë të shtrira dhe indi ligamentar mund të jetë lehtë i dëmtuar. Zakonisht bëhet fjalë për një lëndim të lehtë që shërohet me pushim dhe shtrirje të lehtë.

Shkalla 2:
Ligamentet janë pjesërisht të çara. Mund të jetë e nevojshme mbajtja e një splinti ose pajisjeje tjetër për imobilizim.

Shkalla 3:
Ligamentet janë plotësisht të çara. Nevojitet mbajtja e ortozës, splintit ose allçisë për disa javë. Në disa raste mund të kërkohet edhe ndërhyrje kirurgjikale për rikuperim të plotë dhe kthim në aktivitetet normale, transmeton Telegrafi.

Cilat janë simptomat e ligamentit të tendosur?

Simptomat më të shpeshta të ndrydhjes janë:

  • Dhimbje
  • Ënjtje
  • Mavijosje ose ndryshim i ngjyrĂ«s sĂ« lĂ«kurĂ«s
  • PaqĂ«ndrueshmĂ«ri (ndjesia se nuk mund ta mbĂ«shtetni peshĂ«n ose tĂ« lĂ«vizni rehat nyjĂ«n)
  • Ulje e amplitudĂ«s sĂ« lĂ«vizjes (vĂ«shtirĂ«si ose dhimbje gjatĂ« lĂ«vizjes sĂ« nyjĂ«s)

Profesioni shĂ«ndetĂ«sor e diagnostikon ndrydhjen pĂ«rmes ekzaminimit fizik. ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme t’i tregoni mjekut se kur i keni vĂ«rejtur pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« simptomat, veçanĂ«risht nĂ«se e dini saktĂ«sisht shkakun e lĂ«ndimit.

Si trajtohen ndrydhjet?

PavarĂ«sisht shkallĂ«s, ndrydhjet shoqĂ«rohen zakonisht me Ă«njtje tĂ« indeve pĂ«rreth. ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« pushoni dhe tĂ« shmangni ngarkesĂ«n e plotĂ« mbi nyjĂ«n ose kĂ«mbĂ«n e dĂ«mtuar. Ngritja e nyjĂ«s mbi nivelin e zemrĂ«s ndihmon gjithashtu nĂ« uljen e Ă«njtjes.

Nëse mjeku ka vendosur diagnozën, simptomat mund të trajtohen në shtëpi duke ndjekur metodën e njohur R.I.C.E.:

Pushim (Rest):
Shmangni aktivitetin që shkaktoi lëndimin dhe mos e përdorni pjesën e dëmtuar derisa të fillojë shërimi.

Akull (Ice):
Vendosni kompresa të ftohta për 15 minuta, disa herë në ditë, gjatë 24 orëve të para. Akullin mbështilleni me peshqir ose leckë të hollë për të shmangur kontaktin direkt me lëkurën.

Kompresion (Compression):
MbĂ«shtillni nyjĂ«n e dĂ«mtuar me fashĂ« elastike pĂ«r tĂ« zvogĂ«luar Ă«njtjen. Mjeku mund t’ju tregojĂ« mĂ«nyrĂ«n e saktĂ« dhe tĂ« sigurt tĂ« aplikimit.

Elevacion (Elevation):
Mbajeni nyjën e dëmtuar mbi nivelin e zemrës sa më shpesh të jetë e mundur.

Trajtime shtesë

Medikamentet anti-inflamatore josteroide (NSAID), si aspirina ose ibuprofeni, apo acetaminofeni, mund të ndihmojnë në uljen e dhimbjes dhe inflamacionit. Ndiqni gjithmonë udhëzimet për dozimin dhe konsultohuni me mjekun nëse dhimbja vazhdon ose nuk përmirësohet pas disa ditësh.

Trajtime të tjera që mund të jenë të nevojshme përfshijnë:

  • OrtozĂ« ose splint pĂ«r stabilizimin e nyjĂ«s
  • Çizme ortopedike pĂ«r ecje
  • Shkopinj ndihmĂ«s (shkopinj ecjeje)
  • Fizioterapi

Operacioni është rrallë i nevojshëm pas ndrydhjeve, por mund të kërkohet në raste të rënda ose kur ka dëmtime shtesë, si fraktura apo luksacione. Disa persona kanë nevojë për ndërhyrje kirurgjikale edhe në rast se e ndrydhin të njëjtën nyje disa herë radhazi. /Telegrafi/

↗

Pse frutat arrore ngadalĂ«sojnĂ« tretjen dhe si t’i konsumoni pa problem

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Njomja, bluarja dhe kombinimet e duhura e shndërrojnë arrorin nga problem në aleat të shëndetit

Frutat arrore, si arra, bajamet, lajthitë, kikirikët dhe fëstëkët, njihen gjerësisht si ushqime shumë të pasura me vlera ushqyese. Ato përmbajnë yndyra të shëndetshme, proteina bimore, fibra, vitamina dhe minerale të rëndësishme për zemrën dhe trurin. Megjithatë, shumë njerëz vërejnë se pas konsumimit të tyre ndihen të rënduar, kanë fryrje ose tretje të ngadaltë. Kjo dukuri është e shpjegueshme dhe nuk do të thotë se frutat arrore janë të dëmshme, por se mënyra e përdorimit është vendimtare.

Sipas Harvard T.H. Chan School of Public Health, frutat arrore janĂ« ushqime me densitet tĂ« lartĂ« energjie, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rmbajtjes sĂ« yndyrĂ«s. Yndyra, edhe kur Ă«shtĂ« cilĂ«sore dhe e dobishme, ngadalĂ«son zbrazjen e stomakut dhe kĂ«rkon mĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r t’u tretur. Kur frutat arrore konsumohen nĂ« sasi tĂ« mĂ«dha ose sĂ« bashku me burime tĂ« tjera yndyre, kjo e ngarkon mĂ« tej sistemin tretĂ«s.

Një faktor tjetër i rëndësishëm është acidi fitik, një përbërës natyral që gjendet në shumicën e farave dhe arrorëve. Sipas National Institutes of Health (NIH), acidi fitik mund të lidhë disa minerale si hekuri, zinku dhe magnezi, duke vështirësuar përthithjen e tyre dhe duke ngadalësuar tretjen, veçanërisht te personat me stomak të ndjeshëm. Pikërisht për këtë arsye, shumë nutricionistë rekomandojnë njomjen paraprake të frutave arrore.

Një rol të madh luan edhe përtypja. Frutat arrore shpesh konsumohen shpejt dhe pa u përtypur mjaftueshëm. Copëzat e mëdha mbeten më gjatë në stomak dhe kërkojnë më shumë punë nga enzimat tretëse. Kjo është arsyeja pse bluarja ose copëtimi i imët i arrorëve i bën ato dukshëm më të lehta për tretje, transmeton Telegrafi.

Si t’i pĂ«rdorim frutat arrore pa e ngadalĂ«suar tretjen

Sasia Ă«shtĂ« elementi i parĂ« qĂ« duhet kontrolluar. PĂ«r shumicĂ«n e njerĂ«zve, njĂ« porcion prej 20–30 gramĂ«sh nĂ« ditĂ« Ă«shtĂ« i mjaftueshĂ«m, ndĂ«rsa pĂ«r persona me gastrit, refluks apo fryrje, rekomandohen 10–15 gramĂ«. SasitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha sjellin mĂ« shumĂ« yndyrĂ« dhe, rrjedhimisht, tretje mĂ« tĂ« ngadaltĂ«.

Njomja e frutave arrore pĂ«r 6–12 orĂ« nĂ« ujĂ« Ă«shtĂ« njĂ« nga metodat mĂ« efektive pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e tretjes. Sipas British Nutrition Foundation, ky proces ul pĂ«rmbajtjen e acidit fitik dhe e bĂ«n strukturĂ«n e arrorĂ«ve mĂ« tĂ« butĂ« pĂ«r stomakun. Pas njomjes, ato duhen shpĂ«larĂ« mirĂ« dhe konsumuar tĂ« freskĂ«ta ose tĂ« thara lehtĂ«.

Bluarja e frutave arrore është një tjetër hap shumë i dobishëm. Arrat ose bajamet e bluara treten më shpejt, nuk irritojnë mukozën gastrike dhe janë veçanërisht të përshtatshme për persona me probleme të traktit tretës. Në këtë formë, ato kombinohen shumë mirë me produkte të fermentuara.

Me çfarë kombinohen më mirë frutat arrore?

Një nga kombinimet më të balancuara është ai me kefir ose kos natyral. Kefiri, i pasur me probiotikë, ndihmon zbërthimin e yndyrës dhe përmirëson mikrobiomën e zorrëve. Studime të publikuara në Journal of Nutrition tregojnë se kombinimi i yndyrave natyrale me ushqime probiotike e bën tretjen më efikase dhe ul fryrjen.

Frutat arrore kombinohen mirë edhe me fruta të lehta si molla, dardha ose boronica, si dhe me erëza që stimulojnë tretjen, si kanella dhe xhenxhefili. Në të kundërt, kombinimi i tyre me vaj ulliri, vaj kokosi, mish ose ushqime shumë të përpunuara krijon një ngarkesë të dyfishtë yndyrore dhe duhet shmangur, veçanërisht në mbrëmje.

Këshilla të dobishme që shpesh anashkalohen

Nutricionistët këshillojnë që në një vakt të përdoret vetëm një lloj fruti arror, të shmangen variantet e pjekura dhe të kripura dhe të zgjidhen produkte pa sheqer apo vajra të shtuar. Për persona me gastrit ose refluks, bajamet e njomura dhe të bluara konsiderohen zgjedhja më e butë për stomakun.

PĂ«rfundim

Frutat arrore nuk e ngadalĂ«sojnĂ« tretjen sepse janĂ« “tĂ« rĂ«nda”, por sepse shpesh konsumohen pa masĂ«, pa pĂ«rgatitje dhe nĂ« kombinime tĂ« gabuara. Kur pĂ«rdoren me mençuri, nĂ« sasi tĂ« kontrolluara, tĂ« njomura, tĂ« bluara dhe tĂ« kombinuara drejt, ato jo vetĂ«m qĂ« nuk e dĂ«mtojnĂ« tretjen, por e mbĂ«shtesin shĂ«ndetin e zorrĂ«ve, zemrĂ«s dhe metabolizmit.

Sekreti nuk Ă«shtĂ« t’i shmangim frutat arrore, por t’i njohim dhe t’i pĂ«rdorim siç duhet. /Telegrafi/

↗

Pse disa njerëz përparojnë, ndërsa të tjerët mbeten në vend? Gjithçka nis nga biseda me shefin

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Strategjitë që ju ndihmojnë të mos mbijetoni në punë, por të ndiheni të vlerësuar dhe të sigurt

Melody Wilding, nĂ« librin e saj Managing Up: How to Get What You Need from the People in Charge, shkruan pĂ«r “menaxhimin strategjik tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve me ata qĂ« kanĂ« pozicion mĂ« tĂ« lartĂ« se ju, veçanĂ«risht me shefin tuaj”, duke ofruar kĂ«shilla konkrete dhe tĂ« zbatueshme.

Gjatë karrierës së saj, Melody Wilding ka takuar shumë punonjës të frustrur, të cilët nuk arrijnë të kuptojnë çfarë dëshiron realisht shefi i tyre, ndihen të anashkaluar kur bëhet fjalë për projekte të rëndësishme apo ngritje në detyrë, ose janë të mbingarkuar nga lojërat politike në zyrë. Në librin e saj, ajo shkruan se këto probleme shpesh përmblidhen në një pikë të vetme: ata nuk dinë si ta menaxhojnë me sukses marrëdhënien me eprorët.

Wilding, e cila Ă«shtĂ« bashkĂ«punĂ«tore e CNBC Make It, mbĂ«shtetet nĂ« pĂ«rvojĂ«n e saj si terapiste, profesoreshĂ« e sjelljes njerĂ«zore dhe executive coach, qĂ« ka punuar me mijĂ«ra profesionistĂ« – pĂ«rfshirĂ« ata nĂ« kompani si Google, Amazon dhe tĂ« tjera nga lista Fortune 500. Ajo ka zhvilluar gjithashtu dhjetĂ«ra intervista dhe njĂ« anketĂ« me 12.000 persona. Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« libĂ«r i pasur me kĂ«shilla praktike, skenarĂ« tĂ« gatshĂ«m dhe shembuj nga jeta reale.

QĂ«llimi i saj Ă«shtĂ« tĂ« “tregojĂ« saktĂ«sisht si tĂ« aplikoni parimet e inteligjencĂ«s emocionale, ndikimit, bindjes, negocimit dhe aftĂ«sive tĂ« tjera, pĂ«r tĂ« fituar avantazh nĂ« punĂ«â€.

KĂ«to aftĂ«si mund t’ju ndihmojnĂ« tĂ« pĂ«rballeni me njĂ« shef kontrollues ose njĂ« person toksik, tĂ« vendosni kufij nĂ« njĂ« kulturĂ« tĂ« disponueshmĂ«risĂ« sĂ« vazhdueshme, tĂ« shmangni thashethemet nĂ« zyrĂ«, tĂ« jepni feedback delikat shefit, tĂ« vendosni nĂ«se duhet tĂ« pranoni njĂ« ofertĂ« tjetĂ«r pune ose tĂ« zgjidhni sfida tĂ« tjera tĂ« pĂ«rditshme. Sepse, siç thotĂ« Wilding, “ju meritoni mĂ« shumĂ« sesa thjesht tĂ« mbijetoni nĂ« punĂ«â€. Ju meritoni tĂ« ndiheni tĂ« sigurt, tĂ« vlerĂ«suar dhe tĂ« fuqishĂ«m nĂ« komunikimin me eprorĂ«t, transmeton Telegrafi.

10 biseda kyçe që duhen menaxhuar

Wilding e fokuson librin te dhjetë biseda të rëndësishme, të cilat zakonisht zhvillohen në mënyrë të vazhdueshme, e jo si ngjarje të vetme. Ato mund të jenë formale ose informale, nga më baziket te më të avancuarat.

Biseda pĂ«r harmonizimin: QĂ«llimi Ă«shtĂ« tĂ« kuptoni si kontribuon puna juaj nĂ« suksesin e pĂ«rgjithshĂ«m dhe tĂ« dakordĂ«soheni me shefin se çfarĂ« nĂ«nkupton “suksesi”.

Biseda pĂ«r stilet: MĂ«soni tĂ« “deshifroni” stilin e komunikimit dhe zakonet e punĂ«s sĂ« shefit tuaj, por edhe tĂ« shprehni me vetĂ«besim nevojat tuaja, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« fitoni respekt.

Biseda pĂ«r marrjen e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ«: Kaloni nga qasja “bĂ«j vetĂ«m atĂ« qĂ« mĂ« thuhet” nĂ« propozimin aktiv tĂ« ideve tĂ« reja dhe zgjidhjen e problemeve reale, me mbĂ«shtetjen e menaxherit.

Biseda pĂ«r kufijtĂ«: MĂ«soni kur dhe si tĂ« thoni “jo” pa humbur reputacionin e lojtarit tĂ« ekipit.

Biseda pĂ«r feedback-un: Si t’i jepni kritika konstruktive shefit dhe eprorĂ«ve, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« t’ju marrin seriozisht, pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«rballjen me fyerje ose hakmarrje.

Biseda për rrjetëzimin: Zgjeroni fokusin edhe te vendimmarrës të tjerë dhe persona kyç në kompani, duke ndërtuar kapital social në mënyrë autentike.

Biseda për dukshmërinë: Siguroni që rezultatet tuaja të vihen re dhe të shpërblehen, si dhe mësoni si të veproni kur dikush tjetër merr meritat për punën tuaj.

Biseda për avancimin: Poziciononi veten për projekte më të mëdha, më shumë përgjegjësi ose një rol të ri, duke u harmonizuar me nevojat e kompanisë dhe duke fituar mbështetjen e shefit.

Biseda për paratë: Mësoni si të negocioni për një pagë më të mirë fillestare, rritje page ose benefite të tjera, duke kapërcyer frikën dhe stigmat.

Biseda pĂ«r largimin: Si tĂ« largoheni nga puna me dinjitet, duke ruajtur reputacionin dhe marrĂ«dhĂ«niet, sepse “si largoheni, ashtu do tĂ« mbaheni mend”.

“Imagjinoni veten pas 365 ditĂ«sh” – dhe pĂ«rshtatni qasjen

Marrëdhënia juaj me shefin nuk do të jetë e njëjtë me atë të mikut tuaj me shefin e tij. Të gjitha këto biseda duhet të përshtaten sipas personaliteteve, stileve, qëllimeve dhe kontekstit.

Wilding jep kĂ«shilla si tĂ« dalloni nĂ«se shefi juaj Ă«shtĂ« “Komandant”, “Tifoz”, “Kujdestar” apo “Kontrollues”, dhe si t’i qaseni secilit nĂ« situata tĂ« ndryshme.

Megjithatë, këshilla e saj kryesore është: dini çfarë doni dhe lejoni që kjo të ndryshojë.

NĂ« fillim tĂ« librit, ajo i fton lexuesit tĂ« pĂ«rkufizojnĂ« vizionin e tyre pĂ«r vitin e ardhshĂ«m: “Imagjinoni veten pas 365 ditĂ«sh, nĂ« ditĂ«n mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« punĂ«s suaj. ÇfarĂ« po bĂ«ni, me kĂ« po bashkĂ«punoni dhe çfarĂ« ju bĂ«n tĂ« ndiheni tĂ« pĂ«rmbushur dhe plot energji atĂ« ditĂ«?”

Këtë vizion mund ta përdorni si hartë për shumë nga bisedat e librit dhe, me kalimin e kohës, ta përshtatni.

Filloni me hapa tĂ« vegjĂ«l – do tĂ« bĂ«het mĂ« e lehtĂ«

Këto biseda mund të duken frikësuese, madje edhe për njerëzit shumë të suksesshëm që Wilding këshillon.

“NĂ«se duhet, filloni ngadalĂ«â€, thotĂ« ajo. “KĂ«mbĂ«ngulja do t’i bĂ«jĂ« kĂ«to komunikime mĂ« natyrale dhe mĂ« tĂ« lehta.”

Në fund, qëllimi i librit nuk është vetëm të ndryshojë mënyrën se si flisni me eprorët, por edhe mënyrën se si e shihni veten.

“NĂ« vend qĂ« tĂ« jeni viktimĂ« e vendimeve ose humorit tĂ« tĂ« tjerĂ«ve, tani keni mjetet pĂ«r tĂ« marrĂ« kontrollin.” /Telegrafi/

↗

Këto dy shtete nuk kanë kryeqytet: Njëri ndodhet në Evropë dhe është ndër më të pasurit në botë

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Historia dhe politika kanë krijuar dy përjashtime unike në botë

Shumica e njerëzve nisen nga ideja se çdo shtet ka kryeqytetin e vet, por në botë ekzistojnë vetëm dy vende që zyrtarisht nuk kanë kryeqytet.

Jo, nuk bëhet fjalë për Vatikanin, Monakon apo Singaporin, ku qyteti dhe shteti janë praktikisht një. Fjala është për Nauru dhe Zvicrën, dy shtete që për arsye krejtësisht të ndryshme kanë mbetur pa një kryeqytet të shpallur zyrtarisht.

Nauru – shtet pa qytete klasike

I pari është Nauru, një ishull shumë i vogël në Oqeanin Paqësor, me sipërfaqe më të vogël se Manhattan-i. Shteti është i ndarë në 14 distrikte administrative dhe ka rreth 12.000 banorë, shumica e të cilëve jetojnë përgjatë bregdetit.

Nauru nuk ka kryeqytet sepse në fakt nuk ka qytete në kuptimin klasik. Ekzistojnë vendbanime dhe qendra administrative, por asnjëra prej tyre nuk ka marrë ndonjëherë statusin e kryeqytetit.

ËshtĂ« interesante se gjatĂ« gjysmĂ«s sĂ« dytĂ« tĂ« shekullit XX, Nauru ishte njĂ« nga shtetet mĂ« tĂ« pasura nĂ« botĂ« pĂ«r frymĂ«. Arsyeja ishin rezervat e mĂ«dha tĂ« fosfatit, tĂ« krijuara nga depozitimi i jashtĂ«qitjeve tĂ« shpendĂ«ve pĂ«r mijĂ«ra vjet. Me shterimin e kĂ«tyre rezervave, lulĂ«zimi ekonomik pĂ«rfundoi papritur.

Sot, vendi përballet me probleme serioze ekonomike dhe ekologjike dhe varet në masë të madhe nga ndihma financiare e Australisë.

Në praktikë, rëndësinë më të madhe administrative e ka distrikti Yaren, ku ndodhen parlamenti dhe shumica e institucioneve shtetërore, por as ky distrikt nuk ka status zyrtar të kryeqytetit, transmeton Telegrafi.

Zvicra – shtet i pasur pa kryeqytet zyrtar

Shteti i dytë pa kryeqytet formal është Zvicra, gjë që shpesh i habit shumë njerëz. Ky vend ka 26 kantone, të cilat historikisht kanë funksionuar pothuajse si shtete të pavarura.

Për shkak të këmbënguljes së fortë në barazinë mes kantoneve dhe decentralizimin e pushtetit, Zvicra kurrë nuk ka shpallur një kryeqytet zyrtar.

NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, funksionet kryesore shtetĂ«rore janĂ« tĂ« shpĂ«rndara nĂ« disa qytete. Bern Ă«shtĂ« selia e qeverisĂ« federale dhe parlamentit dhe mban titullin “qytet federal”, por zyrtarisht nuk Ă«shtĂ« kryeqytet. Gjykata Federale ndodhet nĂ« Lausanne, ndĂ«rsa Gjykata Federale Penale Ă«shtĂ« e vendosur nĂ« Bellinzona.

Ky sistem pasqyron kulturën politike zvicerane të kompromisit dhe balancimit të pushtetit mes rajoneve.

Zvicra është një nga vendet e rralla ku decentralizimi është aq i fortë, saqë kantonet kanë kushtetutat, parlamentet dhe gjykatat e tyre. Pikërisht për këtë arsye është shmangur shpallja e një qyteti si qendër politike dominuese, në përputhje me traditën e gjatë të federalizmit dhe demokracisë direkte.

Këta dy shembuj tregojnë se nocioni i kryeqytetit nuk është një rregull universal, por rezultat i rrethanave historike, politike dhe gjeografike, të cilat nga një shtet në tjetrin mund të ndryshojnë rrënjësisht. /Telegrafi/

↗

Ky parim samuraji po përdoret edhe sot: Si të ruani qetësinë nën çdo presion

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Strategji shekullore që ju ndihmojnë të mos humbni kontrollin kur tensioni rritet

Miyamoto Musashi ishte një nga figurat më të jashtëzakonshme të Japonisë së shekullit XVI. Ai u shqua si një duelant i pathyeshëm, duke fituar mbi 60 përballje para moshës tridhjetëvjeçare. Por epërsia e tij nuk buronte vetëm nga teknika e përkryer e shpatës, ajo vinte nga diçka shumë më e thellë: aftësia për të ruajtur qetësinë edhe në momentet kur humbja ishte vetëm një hap larg.

Sot, askush nuk do të përballet me shpatë, por parimet që Musashi zhvilloi janë drejtpërdrejt të zbatueshme në jetën moderne dhe në përballjen me stresin e përditshëm. Qoftë në kriza profesionale, vështirësi financiare apo konflikte personale, strategjitë e tij për vetëkontroll dhe qetësi mbeten jashtëzakonisht efikase.

Këto nuk janë klishe motivuese. Janë strategji të provuara për kontroll emocional, të dokumentuara në veprën e tij të fundit, Libri i Pesë Unazave, të cilën Musashi e shkroi në vetmi, në një shpellë, dy vjet para vdekjes, transmeton Telegrafi.

1. Kultivoni një mendje të palëkundur

Musashi thoshte: “NĂ« strategji Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme t’i shohĂ«sh gjĂ«rat e largĂ«ta sikur tĂ« ishin afĂ«r dhe t’i vĂ«shtrosh gjĂ«rat e afĂ«rta nga larg.”

Thelbi i këtij mësimi është ruajtja e fokusit. Kur mendja është e përqendruar te qëllimi dhe jo te pengesat, qetësia lind natyrshëm. Kjo nuk është mendim pozitiv artificial, por qartësi strategjike.

Në praktikë, kjo do të thotë të përcaktoni qartë qëllimin tuaj në çdo situatë stresuese. Në një debat të fortë, qëllimi mund të jetë mirëkuptimi, jo fitorja. Përballë afateve kohore, qëllimi është përfundimi i detyrës, jo përsosmëria. Ky dallim është thelbësor, sepse shpërndarja e vëmendjes krijon ankth, ndërsa fokusi sjell stabilitet.

2. Pranoni atë që nuk kontrolloni, veproni mbi atë që mundeni

Musashi thoshte: “Ju luftoni ashtu siç stĂ«rviteni.”

Ai përqendrohej me disiplinë absolute në atë që ishte nën kontrollin e tij dhe pranonte pa rezistencë atë që nuk mund ta ndryshonte. Nuk mund të ndikonte në aftësinë e kundërshtarit, por mund të përsoste stërvitjen e vet. Nuk mund të ndryshonte motin, por stërvitej në shi, borë dhe errësirë. Pikërisht ky dallim krijonte stabilitet të brendshëm.

Shumë njerëz, kur përballen me stres, shpenzojnë energji duke luftuar realitetin. Ata dëshirojnë që rrethanat të ishin ndryshe. Musashi këtë do ta quante lëvizje të panevojshme. Qetësia lind kur faktet pranohen ashtu siç janë dhe energjia drejtohet vetëm drejt veprimeve të mundshme.

3. Stërvitni reagimin para se të vijë presioni

“DitĂ« pas dite fitoni mbi veten e djeshme; nesĂ«r do tĂ« fitoni mbi njerĂ«z mĂ« tĂ« dobĂ«t.” – Miyamoto Musashi

Musashi nuk besonte se qetësia mund të improvizohej në çast. Ai e stërviti sistemin e tij nervor për vite me radhë që të funksiononte nën stres ekstrem. Stërvitja e tij ishte fizike, mendore dhe e pandërprerë.

Në jetën moderne kjo do të thotë se qetësia nuk zhvillohet në krizë, por përpara saj. Ekspozimi i qëllimshëm ndaj stresit të kontrolluar, dushe me ujë të ftohtë, simulime bisedash të vështira apo situata me presion në punë - e mëson sistemin nervor të reagojë me qetësi. Kur presioni real shfaqet, trupi nuk panikon, por mbështetet te reagimi i stërvitur.

4. Eliminoni mendimet dhe veprimet e panevojshme

“Mos bĂ«j asgjĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« e dobishme.” – Miyamoto Musashi

Çdo lĂ«vizje e panevojshme nĂ« duel krijon dobĂ«si. Musashi kĂ«tĂ« parim e aplikonte edhe nĂ« mendim. Ankthi mendor Ă«shtĂ« humbje energjie dhe nuk sjell pĂ«rfitim strategjik.

Rikthimi i vazhdueshëm te skenarët më të këqij apo te gabimet e së kaluarës nuk përmirëson situatën. Përkundrazi, shteron qartësinë mendore që nevojitet për vendime të sakta. Eliminimi i këtyre mendimeve është thelbësor për qetësinë.

5. Mbajini qëllimet lirshëm, parimet fort

“Mendo lehtĂ« pĂ«r veten, thellĂ« pĂ«r botĂ«n.” – Miyamoto Musashi

Musashi e kuptonte se lidhja emocionale me një rezultat specifik krijon presion të brendshëm. Kur identiteti lidhet fort me fitore apo sukses, stabiliteti emocional varet nga faktorë të jashtëm.

Zgjidhja nuk është indiferenca ndaj rezultateve, por ndërtimi i stabilitetit mbi parime: disiplinë, integritet dhe karakter. Kur veprimet udhëhiqen nga parimet dhe jo nga egoja, qetësia bëhet e qëndrueshme.

Nuk mund të kontrolloni gjithmonë rezultatin, por mund të kontrolloni mënyrën se si veproni. Kjo e shndërron presionin nga kërcënim në udhëzim për veprimin e radhës.

Qetësia e Musashit nuk ishte dhunti e lindur. Ishte një aftësi e ndërtuar përmes dekadash praktike të përkushtuar, shpesh në kushte ku dështimi nënkuptonte vdekjen. Parimet e tij funksionojnë sepse prekin thelbin e qetësisë së vërtetë: fokusin, pranimin, përgatitjen, efikasitetin dhe distancën nga rezultati.

Nuk ju nevojitet njĂ« shpatĂ« pĂ«r t’i zbatuar kĂ«to mĂ«sime. Mjafton ta trajtoni gjendjen tuaj emocionale si njĂ« aftĂ«si qĂ« mund tĂ« stĂ«rvitet. Filloni me njĂ« parim. Praktikojeni derisa tĂ« bĂ«het refleks. Pastaj shtoni tjetrin. Me kohĂ«, do tĂ« kuptoni atĂ« qĂ« Miyamoto Musashi e dinte: qetĂ«sia nuk Ă«shtĂ« mungesĂ« presioni, por zotĂ«rim i reagimit tuaj ndaj tij. /Telegrafi/

↗

Bien temperaturat, rritet presioni: rreziku dimëror që shumica nuk e lidh me hipertensionin

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Marramendja, zhurma nĂ« veshĂ«, “rrahjet” e forta tĂ« zemrĂ«s, dhimbja e kokĂ«s, veçanĂ«risht nĂ« pjesĂ«n e pasme tĂ« saj, janĂ« disa nga shqetĂ«simet mĂ« tĂ« shpeshta qĂ« na sinjalizojnĂ« se ka ndodhur rritje ose ulje e vlerave tĂ« presionit tĂ« gjakut

Presioni rritet kur temperaturat ditore tĂ« ajrit janĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta, por edhe pĂ«r shkak tĂ« disa zakoneve dimĂ«rore. MjekĂ«t thonĂ« se vlerat e presionit tĂ« gjakut janĂ« mesatarisht mĂ« tĂ« larta pĂ«r rreth 1,7 mm Hg gjatĂ« dimrit. Edhe pse kjo mund tĂ« duket e parĂ«ndĂ«sishme, ekspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se te personat qĂ« tashmĂ« kanĂ« presion tĂ« rritur tĂ« gjakut, ky rritje e vogĂ«l dimĂ«rore mund tĂ« çojĂ« nĂ« hipertension tĂ« shkallĂ«s sĂ« parĂ«, me vlera tĂ« presionit sistolik (tĂ« sipĂ«rm) 140–149 dhe diastolik (tĂ« poshtĂ«m) 90–99.

Kush reagon më ashpër ndaj luhatjeve të temperaturës

Kur presioni arrin vlerat 140/90, trajtohet me masa parandaluese dhe medikamente pĂ«rkatĂ«se. MjekĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se edhe te vlerat lehtĂ«sisht tĂ« rritura 130-–139/85–89, pacienti duhet tĂ« ndĂ«rmarrĂ« masa parandaluese, pĂ«rdorim tĂ« rregullt tĂ« terapisĂ« sipas udhĂ«zimit tĂ« mjekut dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« jetese tĂ« shĂ«ndetshme.

Temperaturat më të ulëta të ajrit çojnë në ngushtimin (vazokonstriksionin) e enëve të gjakut dhe shpesh në rritje të presionit të gjakut. Nga ana tjetër, gjatë ngrohjes së papritur, enët e gjakut zgjerohen (vazodilatacion) dhe presioni mund të bjerë. Ndaj këtyre luhatjeve të temperaturës janë më të ndjeshëm personat me vlera të paqëndrueshme të presionit të gjakut, pacientët që trajtohen për hipertension dhe sëmundje kardiovaskulare, si dhe të moshuarit.

Si ndikon dimri në presionin e gjakut?

Vlerat e presionit të gjakut mund të rriten gjatë dimrit për shkak të kombinimit të disa faktorëve të ndryshëm të rrezikut. Disa nxiten vetëm nga moti i ftohtë, ndërsa të tjerët nga ndryshimet në zakonet e përditshme të jetesës, transmeton Telegrafi.

Enët e gjakut ngushtohen

Kur trupi ekspozohet ndaj të ftohtit, ai përpiqet të ruajë nxehtësinë. Për këtë qëllim lirohen hormone si norepinefrina, të cilat ngushtojnë enët e gjakut, duke e vështirësuar rrjedhjen e gjakut nëpër arterie. Zemra, për pasojë, punon më fort dhe rreh më shpejt për të pompuar gjakun, gjë që në fund çon në rritje të presionit të gjakut. Edhe te persona përndryshe të shëndetshëm, presioni mund të rritet lehtë gjatë muajve të dimrit. Te të moshuarit ose ata që tashmë kanë presion të lartë, kushtet dimërore mund të paraqesin një ngarkesë shtesë.

Më pak dritë dielli dhe nivel më i ulët i vitaminës D

Drita e diellit është burimi kryesor i vitaminës D, ndërsa gjatë dimrit ditët me diell, veçanërisht në qytete, janë dukshëm më të pakta. Ditët janë më të shkurtra dhe kalojmë më shumë kohë në ambiente të mbyllura, çka mund të çojë në ulje të nivelit të vitaminës D. Studimet kanë lidhur nivelin e ulët të vitaminës D me presionin e rritur të gjakut, pasi kjo mund ta vështirësojë rregullimin efikas të qarkullimit të gjakut, megjithëse ekspertët theksojnë se rezultatet e studimeve nuk janë gjithmonë njëkuptimta.

MĂ« pak aktivitet fizik

Niveli i aktivitetit fizik zakonisht është më i ulët gjatë muajve të dimrit. Shumica e njerëzve preferojnë të qëndrojnë në ambiente të mbyllura dhe lëvizin më pak. Me kalimin e kohës, së bashku me një ushqyerje dimërore më kalorike, mund të ndodhë rritje e peshës trupore. Pesha e tepërt është një faktor i njohur rreziku për zhvillimin e hipertensionit dhe sëmundjeve kardiovaskulare.

Stresi sezonal

Shoqata Amerikane e Psikologjisë thekson se rreth 41 për qind e njerëzve gjatë sezonit të festave janë në gjendje stresi të shtuar. Gati 9 nga 10 persona thonë se detyrimet festive u shkaktojnë stres. Organizmi në gjendje stresi çliron hormone si kortizoli dhe adrenalina, të cilat mund të rrisin përkohësisht dhe ndjeshëm presionin e gjakut.

Ndryshimet në ushqyerje dhe konsumimi i alkoolit

Dimri Ă«shtĂ« sezoni i “ushqimit ngushĂ«llues”. Vaktet e bollshme, ushqimet e kripura dhe Ă«mbĂ«lsirat festive janĂ« mĂ« tĂ« shpeshta nĂ« tryezĂ«. Kripa (natriumi) çon nĂ« mbajtjen e ujit nĂ« organizĂ«m, duke rritur vĂ«llimin e gjakut, presionin mbi enĂ«t e gjakut dhe, rrjedhimisht, presionin e gjakut. Alkooli mund tĂ« ketĂ« efekt relaksues nĂ« fillim, por konsumimi i tepruar i pijeve alkoolike gjatĂ« festave mund tĂ« çojĂ« nĂ« rritje tĂ« qĂ«ndrueshme tĂ« vlerave tĂ« presionit tĂ« gjakut.

Si të mbetet presioni i gjakut i qëndrueshëm edhe gjatë dimrit?

Disa ndryshime të vogla mund të na ndihmojnë të kontrollojmë mirë presionin edhe gjatë muajve më të ftohtë.

Kapele dhe doreza

Edhe pse tingëllon si frazë e zakonshme, është e rëndësishme të vishemi me shtresa kur dalim jashtë, të mbajmë kapele dhe doreza dhe të ruajmë një temperaturë të këndshme në ambientet ku qëndrojmë. Këshillohet kufizimi i qëndrimit jashtë kur temperaturat janë dukshëm nën zero. Ngrohni duart, këmbët dhe kokën për ta ndihmuar trupin të ruajë nxehtësinë.

Merrni mjaftueshëm vitaminë D

Nëse mund të qëndroni në diell në mënyrë të sigurt gjatë ditës, shfrytëzojeni këtë mundësi. Trupi prodhon natyrshëm vitaminë D kur ekspozohet ndaj dritës së diellit. Vitamina D mund të merret edhe përmes ushqimeve si peshqit e yndyrshëm detarë, të verdhat e vezës, qumështi i pasuruar me vitaminë D dhe kërpudhat. Nëse vendosni për suplementim, këshillohuni paraprakisht me mjekun.

Lëvizni edhe në ambiente të mbyllura

Moti i ftohtĂ« nuk duhet tĂ« jetĂ« justifikim pĂ«r mungesĂ« totale aktiviteti. Provoni tĂ« ecni nĂ« vend, tĂ« pĂ«rdorni shirita elastikĂ« ose tĂ« ndiqni ushtrime pĂ«rmes internetit pĂ«r tĂ« ruajtur qarkullimin dhe pĂ«r tĂ« kontrolluar peshĂ«n trupore. ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« shmanget pasiviteti i plotĂ« gjatĂ« muajve tĂ« dimrit.

Mos u mbingarkoni me punë të rënda dimërore

EkspertĂ«t theksojnĂ« se Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« mbetemi fizikisht aktivĂ«, por edhe tĂ« mos e teprojmĂ« me punĂ« tĂ« rĂ«nda si pastrimi i borĂ«s. Heqja e borĂ«s Ă«shtĂ« punĂ« e rĂ«ndĂ« fizike, ndĂ«rsa thithja e ajrit tĂ« ftohtĂ«, nĂ« kushtet e enĂ«ve tĂ« gjakut tashmĂ« tĂ« ngushtuara, veçanĂ«risht te personat me sĂ«mundje kardiovaskulare dhe hipertension, e ngarkon mĂ« tej organizmin. Kombinimi i tĂ« ftohtit dhe pĂ«rpjekjes sĂ« madhe fizike mund tĂ« jetĂ« i rrezikshĂ«m. KĂ«shillohet qĂ« para daljes tĂ« ngroheni, aktivitetet t’i kryeni mĂ« ngadalĂ« dhe tĂ« bĂ«ni pushime tĂ« shpeshta.

Kontrolli i stresit

Menaxhimi i stresit forcon kapacitetet psikike dhe ndihmon në kontroll më të mirë të presionit të gjakut dhe sëmundjeve të zemrës. Ushtrimet e frymëmarrjes së thellë, meditimi, lutja, relaksimi me muzikë ose me një filxhan çaji të ngrohtë mund ta ndihmojnë trupin të mbetet në ekuilibër dhe më rezistent ndaj sfidave shtesë.

Ushqyerja dhe pijet

Zgjidhni ushqime të shëndetshme për zemrën, si supat me perime, drithërat integrale dhe proteinat pa yndyrë. Gatuani në shtëpi sa herë që të jetë e mundur dhe kufizoni konsumimin e ushqimeve të paketuara dhe të përpunuara industrialisht, të cilat shpesh përmbajnë shumë kripë. Nëse konsumoni alkool, kufizojeni në maksimum dy pije në ditë për burrat dhe një për gratë.

Kontrolloni rregullisht presionin e gjakut

Kontrolli i mirĂ« i presionit tĂ« gjakut mund tĂ« na ndihmojĂ« tĂ« vĂ«rejmĂ« se si temperaturat e ulĂ«ta ndikojnĂ« nĂ« organizĂ«m, veçanĂ«risht nĂ«se tashmĂ« kemi diagnozĂ« hipertensioni dhe marrim terapi sipas rekomandimit tĂ« mjekut. KĂ«shillohet matja e presionit nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« çdo ditĂ«. PĂ«r shumicĂ«n e tĂ« rriturve, vlerat optimale tĂ« presionit tĂ« gjakut janĂ« nĂ«n 120/80, ndĂ«rsa si normale konsiderohen vlerat e presionit tĂ« sipĂ«rm 120–129 dhe tĂ« poshtĂ«m 80–84.

Monitorimi i pulsit, qoftĂ« manualisht nĂ« kyç tĂ« dorĂ«s ose me ndihmĂ«n e pulsoksimetrit qĂ« mat edhe frekuencĂ«n e zemrĂ«s dhe nivelin e oksigjenit nĂ« gjak, gjithashtu mund tĂ« jetĂ« i dobishĂ«m. Pulsi nĂ« pushim nga 60 deri nĂ« 100 rrahje nĂ« minutĂ« konsiderohet i zakonshĂ«m. Rekomandohet t’i drejtoheni njĂ« profesionisti shĂ«ndetĂ«sor nĂ«se vini re vlera tĂ« vazhdueshme tĂ« larta ose rritje tĂ« papritura tĂ« presionit tĂ« gjakut apo pulsit nĂ« gjendje pushimi. /Telegrafi/

↗

ÇfarĂ« tregon temperatura qĂ« rritet nĂ« mbrĂ«mje dhe zhduket nĂ« mĂ«ngjes

✇Telegrafi
By: Gazmend Kajtazi


Temperatura trupore që rritet në mbrëmje dhe zhduket në mëngjes mund të jetë një dukuri kalimtare, por nëse zgjat për disa ditë, mund të tregojë një sëmundje të fshehur, veçanërisht nëse shfaqet pa simptoma shoqëruese

Temperatura trupore konsiderohet e rritur kur tejkalon vlerĂ«n qĂ« qendra e termorregullimit nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« trurit, hipotalamusi, e ka pĂ«rcaktuar si “normale”. Kjo temperaturĂ«, e quajtur kushtimisht normale, ndryshon nga personi nĂ« person dhe zakonisht sillet nĂ« intervalin 36.6–37 gradĂ« Celsius.

Temperatura e rritur trupore është reagim i organizmit ndaj sulmit të patogjenëve. Kjo gjendje mund të shoqërohet me simptoma si ethe dhe dhimbje trupore.

Kategoritë e vlerave patologjike të temperaturës

Kur mjekët flasin për vlera patologjike të temperaturës, zakonisht i ndajnë ato në kategori:

  • subfebrile – nga 37.3 deri nĂ« 38 gradĂ«
  • febrile – nga 38.1 deri nĂ« 39 gradĂ«
  • febrile tĂ« larta – nga 39.1 deri nĂ« 41 gradĂ«

Nëse temperatura është mbi 41°C, atëherë flasim për hipertermi.

Zhduket në mëngjes, por e prish ditën

Temperatura e rritur trupore në orët e pasdites shqetëson veçanërisht prindërit e fëmijëve të vegjël, te të cilët temperatura shpesh rikthehet në mbrëmje, por ajo ndikon ndjeshëm edhe në jetën e të rriturve.

Edhe pse zhduket në mëngjes, temperatura e mbrëmjes prish gjumin, gjë që ndikon në disponimin ditën pasuese, ndërsa nëse zgjat, shfaqen edhe lodhja, dhimbjet muskulore dhe përgjumja, transmeton Telegrafi.

Rritja e aktivitetit të hipotalamusit

Ethet që zhduken në mëngjes shpesh janë rezultat i rritjes së aktivitetit të hipotalamusit gjatë cikleve natyrore të gjumit. Kjo pjesë e trurit rregullon temperaturën trupore dhe mund të shkaktojë rritje të nxehtësisë ndërsa trupi lufton infeksione të thjeshta, si ftohja.

Hipotalamusi bëhet më aktiv gjatë natës, gjë që mund të çojë në rritje të temperaturës trupore gjatë gjumit.

Përveç kësaj, për shkak të funksionimit normal metabolik, është e pritshme që temperatura trupore të rritet me kalimin e ditës. Temperatura arrin kulmin gjatë natës, çka mund të çojë edhe në djersitje të shtuar.

Ethet e natës rrallëherë tregojnë një problem serioz shëndetësor dhe zakonisht lidhen me infeksione. Megjithatë, nëse temperatura e natës zgjat më shumë se tre ditë, duhet të konsultoheni me mjekun, pasi këto luhatje termike ndonjëherë mund të jenë sinjal edhe i sëmundjeve kronike, si lupusi ose tuberkulozi.

Trajtimi varet nga shkaku themelor dhe mund të përfshijë antibiotikë, barna antiinflamatore ose antivirale për të eliminuar infeksionin.

Shkaqet më të shpeshta të temperaturës që rritet në mbrëmje dhe zhduket në mëngjes

Viruset

Temperatura trupore e shkaktuar nga viruset mund të rritet deri në 40 gradë. Edhe pse mund të zgjasë gjatë gjithë ditës, temperatura zakonisht është më e lartë në pasdite dhe në mbrëmje.

Ethet virale mund të shoqërohen edhe me simptoma të tjera, si rrjedhje hundësh, ethe, dhimbje koke, dhimbje muskujsh dhe kyçesh, lodhje, humbje oreksi, skuqje të lëkurës, skuqje të syve dhe simptoma të tjera.

Reaksionet alergjike

Ethet e natës shpesh shkaktohen nga alergjia ndaj barnave. Përveç efekteve terapeutike, barnat mund të shkaktojnë edhe efekte anësore ose të ndërveprojnë me barna të tjera, duke çuar në reaksione alergjike.

Disa nga simptomat përfshijnë temperaturë të lartë, skuqje të lëkurës dhe ënjtje. Nëse gjendja përkeqësohet, duhet kërkuar menjëherë ndihmë mjekësore.

Infeksioni i traktit urinar

Temperatura e rritur në pasdite mund të jetë shenjë e infeksionit të traktit urinar.

Kjo gjendje shkaktohet nga futja e baktereve në traktin urinar përmes uretrës. Pacienti mund të ketë temperaturë të lartë, urinim të shpeshtë dhe ndjesi djegieje gjatë urinimit.

Infeksionet e traktit respirator

Temperatura e natës është një nga shenjat tipike të infeksioneve të traktit respirator. Mund të bëhet fjalë për infeksion të ezofagut, laringut ose bronkeve.

Infeksionet e lëkurës

Sipas ekspertëve, çdo infeksion mund të shkaktojë temperaturë të lartë, veçanërisht infeksionet e lëkurës. Trajtimi i hershëm i këtyre infeksioneve ndalon ethet dhe parandalon rreziqe të tjera shëndetësore.

Inflamacioni

Inflamacioni shkakton rritje tĂ« temperaturĂ«s trupore, duke rezultuar nĂ« ethe tĂ« larta qĂ« shpesh janĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u ulur.

Çrregullimet e indit lidhor

Sëmundjet e indit lidhor, si artriti reumatoid, mund të shkaktojnë ethe. Përveç kësaj, pacientët mund të përjetojnë dhimbje kyçesh, mpirje dhe ndjesi shpimi në gjymtyrë.

Stresi

Lodhja dhe stresi gjatĂ« ditĂ«s mund tĂ« çojnĂ« nĂ« ethe gjatĂ« natĂ«s. ËshtĂ« e nevojshme tĂ« pĂ«rshtatet mĂ«nyra e jetesĂ«s dhe ushqimi pĂ«r tĂ« parandaluar lodhjen dhe dobĂ«simin e sistemit imunitar.

Meningjiti

Meningjiti është një gjendje serioze dhe kërcënuese për jetën.

Përveç temperaturës së lartë, shfaqen dhimbje të forta koke, rraskapitje, të përziera, kriza, madje edhe koma.

Sëmundjet e mëlçisë

Gjendje si hepatiti, fibroza e mëlçisë dhe kanceri i mëlçisë mund të shkaktojnë temperaturë të rritur në pasdite. Viruset mund të dëmtojnë funksionin e mëlçisë dhe të ndikojnë në kanalet biliare. Si pasojë, funksioni i mëlçisë dobësohet dhe aftësia e saj për të eliminuar toksinat zvogëlohet. Me kalimin e kohës, grumbullimi i toksinave në trup mund të çojë në ethe.

NĂ« fillim, personat me sĂ«mundje tĂ« mĂ«lçisĂ« mund tĂ« kenĂ« ethe tĂ« lehta dhe kalimtare. Me pĂ«rkeqĂ«simin e gjendjes, shpeshtĂ«sia dhe kohĂ«zgjatja e etheve rritet. PĂ«rveç kĂ«saj, mund tĂ« shfaqen simptoma tĂ« tjera si tĂ« pĂ«rziera, tĂ« vjella, humbje oreksi, verdhĂ«z


Tuberkulozi

Tuberkulozi është një infeksion bakterial që shkakton rritje të lehtë të temperaturës trupore.

Pacientët me tuberkuloz mund të kenë edhe kollë të thatë, kollë të vazhdueshme, nxjerrje gjaku me kollë, marramendje, diarre dhe dhimbje koke.

Kur ethet e natës janë serioze

Ethet e natës rrallëherë tregojnë një gjendje serioze shëndetësore, edhe kur shkaku nuk është plotësisht i njohur. Këto lloj etheve zakonisht shkaktohen nga faktorë mjedisorë, si temperatura e lartë e dhomës ose veshja e tepërt, të cilat mund të përshpejtojnë metabolizmin sistemik.

Megjithatë, ekzistojnë disa sëmundje ku ethet e natës janë një nga simptomat e pakta:

  • SĂ«mundja Lyme
  • HIV
  • Tuberkulozi
  • Hepatiti
  • Lupusi
  • Kanceri

Temperatura e natës dhe kanceri

Disa lloje kanceri në fazat fillestare mund të shkaktojnë temperaturë të rritur në mbrëmje, por me kalimin e kohës shfaqen edhe simptoma të tjera, si humbja në peshë.

Pacientët me kancer të mëlçisë ose të stomakut, si dhe ata me sëmundje malinje të gjakut, mund ta kenë këtë simptomë në fazat e hershme. Me përkeqësimin e gjendjes, edhe kohëzgjatja e temperaturës zgjatet, së bashku me simptoma si anemia, lodhja dhe mpirja. /Telegrafi/

❌