10:00 âBurri me pantallona tĂ« shkurtraâ, kinemaja e heshtur qĂ« flet pĂ«r fĂ«mijĂ«t e braktisur
Nga Leonard Veizi
Dikur, nĂ« kinematĂ« shqiptare, kur dritat fikeshin dhe heshtja bĂ«hej mĂ« e rĂ«ndĂ«, nĂ« ekran shfaqej njĂ« djalĂ« i vogĂ«l, nĂ«ntĂ« vjeçar me pantallona tĂ« shkurtra, qĂ« pĂ«rqafonte nĂ«nĂ«n e tij, dhe nĂ« sallĂ« rrĂ«shqisnin lot pa zhurmĂ«. Ishte njĂ« dhimbje e butĂ«, e pĂ«rbashkĂ«t, njĂ« emocion qĂ« nuk kĂ«rkonte shpjegim. Sot, pas kaq shumĂ« vitesh, âBurri me pantallona tĂ« shkurtraâ mbetet njĂ« nga ato filma qĂ« nuk ikin nga kujtesa, sepse sekuencat plot dhimbje tĂ« tij janĂ« gdhendur nĂ« ndjeshmĂ«rinĂ« njerĂ«zoreâŠ

âŠI njohur dhe me emrin e dytĂ«: âDashuria mĂ« e bukurâ apo âLâamore piu belloâ, Ă«shtĂ« nga ata filma qĂ« nuk vrapon. Ai ecĂ«n ngadalĂ«, me hapa tĂ« vegjĂ«l, si njĂ« fĂ«mijĂ« qĂ« endet pa orientim nĂ«pĂ«r rrugĂ« tĂ« ftohta. Kamera ndjek njĂ« trup tĂ« brishtĂ«, njĂ« palĂ« pantallona tĂ« shkurtra qĂ« duken gjithmonĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme pĂ«r botĂ«n e tĂ« rriturve, pĂ«r ligjet e saj tĂ« ashpra dhe indiferencĂ«n e saj tĂ« heshtur. Nuk ka bujĂ«, nuk ka patetikĂ«, nuk ka britma â vetĂ«m pritje, mungesĂ« dhe kĂ«rkim. âBurri me pantallona tĂ« shkurtraâ, ose siç njihet nĂ« origjinal âLâuomo dai calzoni cortiâ, prodhim i vitit 1958 me regji tĂ« Glauk Pellegrinit, Ă«shtĂ« njĂ« film i thjeshtĂ« nĂ« formĂ«, por i rĂ«ndĂ« nĂ« peshĂ« njerĂ«zore. NjĂ« film qĂ« flet pak dhe thotĂ« shumĂ«. NjĂ« histori qĂ« nuk kĂ«rkon keqardhje, por vĂ«mendje. Dhe qĂ«, edhe sot, na kujton se tragjeditĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha nuk ndodhin me zhurmĂ«, por nĂ« heshtje â aty ku njĂ« fĂ«mijĂ« kĂ«rkon vetĂ«m njĂ« pĂ«rqafim dhe gjen njĂ« botĂ« tĂ« ftohtĂ« pĂ«rballĂ«.
I realizuar nĂ« njĂ« periudhĂ« kur kinemaja italiane po largohej gradualisht nga neorealizmi klasik, filmi i pĂ«rket asaj qĂ« kritikĂ«t e kanĂ« quajtur neorealizĂ«m i vonĂ« â njĂ« fazĂ« ku kamera nuk vĂ«zhgon mĂ« vetĂ«m rrugĂ«n dhe varfĂ«rinĂ« kolektive, por futet nĂ« psikologjinĂ« e individit, nĂ« plagĂ«t intime tĂ« pasluftĂ«s. Skenari, i shkruar nga vetĂ« Pellegrini dhe Enio De Konçi, e zhvendos fokusin nga shoqĂ«ria si masĂ« te fĂ«mija si viktimĂ« e saj.
NĂ« qendĂ«r tĂ« rrĂ«fimit Ă«shtĂ« Salvatore, â interpretuar mjeshtĂ«risht i ndihmuar nga njĂ« spontanitet i pazakontĂ«, nga Edoardo Nevola â njĂ« djalĂ« i vogĂ«l qĂ« endet nĂ« kĂ«rkim tĂ« nĂ«nĂ«s sĂ« humbur. Historia duket minimale, pothuajse e zhveshur nga ngjarjet dramatike tĂ« mĂ«dha. Por pikĂ«risht kjo thjeshtĂ«si Ă«shtĂ« forca e filmit. Sepse ajo qĂ« Pellegrini ekspozon nuk Ă«shtĂ« njĂ« tragjedi e jashtĂ«zakonshme, por njĂ« realitet i zakonshĂ«m: braktisja si gjendje normale.
Pantallonat e shkurtra të Salvatores nuk janë thjesht një detaj kostumi. Ato janë simboli i një moshe të pambrojtur, i një pafajësie që endet në një botë të rriturish të lodhur, të painteresuar, shpesh të verbër. Salvatore nisi udhëtimin e tij nga Sicilia ku arratiste prej jetimores, i vogël dhe i pasigurt, dhe kaloi qindra kilometra përgjatë Italisë, në Napoli, Milano dhe Venecia, ku më në fund gjeti nënën e tij.
Një rrugëtim i gjatë, i lodhshëm dhe i mbushur me pritje, që reflekton jo vetëm pasigurinë e fëmijërisë, por edhe këmbënguljen e pafajshme të një shpirti të vogël. Kamera e ndjek fëmijën pa shumë patetizëm, pa shumë melodramë, dhe pa muzikë që të imponojë keqardhje. Filmi nuk kërkon thjesht lot; ai kërkon ndërgjegje.
NĂ« kĂ«tĂ« botĂ«, mungesa e nĂ«nĂ«s nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m mungesĂ« fizike. ĂshtĂ« mungesĂ« kujdesi, mungesĂ« pĂ«rgjegjĂ«sie morale, mungesĂ« orjentimi. TĂ« rriturit kalojnĂ« pranĂ« fĂ«mijĂ«s siç kalojnĂ« pranĂ« njĂ« pengese tĂ« vogĂ«l nĂ« rrugĂ« â pa u ndalur, pa pyetur, pa u ndjerĂ« fajtorĂ«. Dhe kĂ«tu qĂ«ndron aktakuza e heshtur e filmit: njĂ« shoqĂ«ri qĂ« nuk sheh fĂ«mijĂ«t e vet Ă«shtĂ« njĂ« shoqĂ«ri qĂ« ka humbur busullĂ«n morale.
Edhe pse i rrënjosur fort në Italinë e varfër të pasluftës, filmi ruan një aktualitet tronditës. Salvatore i vitit 1958 është fëmija i sotëm në periferi urbane, në kampet e emigrantëve, në familje të shpërbëra nga varfëria, dhuna apo indiferenca. Pyetja që ngre filmi nuk është sentimentale, por thellësisht etike: çfarë ndodh me një shoqëri që i le fëmijët të kërkojnë vetëm nënën, pa u ofruar asnjë formë mbrojtjeje?
âBurri me pantallona tĂ« shkurtraâ na kujton se kinemaja nuk ka vetĂ«m funksion zbavitĂ«s. Ajo Ă«shtĂ« edhe dĂ«shmi. NĂ« njĂ« kohĂ« kur ekranet mbushen me spektakĂ«l dhe drama artificiale, ky film na rikthen te tragjeditĂ« qĂ« ndodhin pa zhurmĂ« â nĂ« rrugĂ« tĂ« zakonshme, nĂ« fytyra fĂ«mijĂ«sh qĂ« nuk dinĂ« si tĂ« kĂ«rkojnĂ« ndihmĂ«.
QĂ«ndrimi editorial qĂ« lind natyrshĂ«m nga kjo vepĂ«r Ă«shtĂ« i qartĂ«: problemet e fĂ«mijĂ«ve nuk janĂ« kurrĂ« âprobleme tĂ« sĂ« nesĂ«rmesâ. Ato janĂ« pasqyra mĂ« e ndershme e shoqĂ«risĂ« sĂ« sotme. Dhe njĂ« shoqĂ«ri qĂ« nuk mbron fĂ«mijĂ«t e saj, herĂ«t a vonĂ«, mbetet vetĂ« â pĂ«rballĂ« historisĂ« â me pantallona tĂ« shkurtra.




















