Login
Pse Europa po rizbulon virtytet e parasë cash
Në një botë me aplikacione pagesash dhe euro digjitale, monedha po bën një rikthim modest, shkruan The Economist
Â
Hyni në një kishë në Suedi në mes të dimrit të zymtë dhe do të gjeni një nga këndet e saj të ndriçuar lehtë. Qirinj të ndezur nga vizitorët që përkujtojnë një të dashur, shërbejnë si një shkëputje nga vrulli i jetës moderne. Dikur, këto pamje të qeta prisheshin vetëm nga tingulli i monedhave që binin në një kuti metalike donacionesh për çdo qiri.
Jo më. Në këto kohë moderne, qirinjtë mbeten, por kutia e parave shpesh është zëvendësuar nga një kod QR. Në vend që të kërkojnë në kuletat e tyre për monedha, ata që duan të ndezin një qiri dërgojnë disa korona drejt kishës përmes Swish, një aplikacion pagesash që përdoret kudo. Tingulli i monedhave mbi metal është zëvendësuar nga zhurma e shurdhët e telefonave celularë që njoftojnë se pagesa është kryer.
Europa, ose të paktën pjesa e saj veriore, është toka ku paraja cash është harruar. Në Norvegji dhe Suedi, monedhat dhe kartëmonedhat i përkasin së shkuarës.
Suedezët tani përdorin pagesa digjitale për 90% të të gjitha blerjeve; vetëm gjysma përdorin cash ndonjëherë gjatë një muaji të caktuar. Ndërkohë që japonezët mbajnë në kuleta dhe nën dyshekë kartëmonedha dhe monedha jen në vlerë sa 22% e PBB-së së tyre, në Suedi kjo shifër është nën 1%.
Pjesë të tjera të kontinentit po e ndjekin këtë rrugë. Në Europën Jugore, paraja cash mbetet më shpesh norma, aty ku njerëzit janë më të varfër dhe bizneset e vogla ndonjëherë nuk e kanë disiplinën fiskale skandinave për të deklaruar të gjitha të ardhurat te tatimet.
Gjermania dhe Austria ruajnë një afeksion të vjetër për paranë fizike, duke vlerësuar privatësinë që ajo ofron përballë shteteve dikur represive. Por edhe ato po e braktisin paranë cash.
Europa ka gjysmĂ«n e bankomatĂ«ve pĂ«r frymĂ« qĂ« ka Amerika, dhe ky numĂ«r po bie. Bankat nĂ« DanimarkĂ« mbajnĂ« aq pak para cash saqĂ« grabitĂ«sit nuk marrin mĂ« mundimin tâi grabisin.
Kjo lëvizje e parave në mënyrë elektronike nga një llogari në tjetrën dikur dukej si mishërimi i modernitetit, pavarësisht protestave të artistëve të rrugës, lypësve dhe shmangësve të taksave. Politikanët kanë shtyrë prej kohësh për më shumë pagesa digjitale për të ndihmuar në luftën kundër të ardhurave të padeklaruara dhe pastrimit të parave.
Greqia i detyroi bizneset, pĂ«rfshirĂ« restorantet dhe taksitĂ«, tĂ« pranonin pagesa digjitale dhe tĂ« lĂ«shonin fatura (edhe pse pajisja e kartave nĂ« tavernĂ« mund tĂ« rezultonte ârastĂ«sishtâ jashtĂ« funksionit kur vinte fatura).
BE-ja ka vendosur pragje për përdorimin e parasë cash, duke kërkuar legjislacion kombëtar që ndalon përdorimin e kartëmonedhave për pagesa të mëdha biznesi.
NĂ« vitin 2019, Banka Qendrore Europiane madje ndaloi emetimin e kartĂ«monedhave tĂ« reja prej 500 euro. (Kjo kartĂ«monedhĂ« shihej aq rrallĂ« dhe dyshohej se pĂ«rdorej shumĂ« pĂ«r financimin e veprimtarive tĂ« dyshimta, sa ishte pagĂ«zuar âbin Ladenâ.) NĂ« sytĂ« e europianĂ«ve, cash ishte paraja e djeshme, dhe pagesat digjitale e ardhmja e ndritshme.
Disa protestuan, veçanĂ«risht nĂ« tĂ« djathtĂ«n populiste. Ata prej kohĂ«sh i kanĂ« denigruar pagesat digjitale si njĂ« dhuratĂ« pĂ«r bankat (qĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga çdo kalim karte); cash, thonĂ« ata, Ă«shtĂ« njĂ« formĂ« âlirie e shtypurâ. Por konsumatorĂ«t kanĂ« votuar me kuletat e tyre.
Në gjithë zonën e euros, paraja cash u përdor për 79% të transaksioneve fizike në vitin 2016, por vetëm për 52% në 2024 (dhe përbënte një pjesë më të vogël të vlerës, pasi kartat parapëlqehen për pagesa më të mëdha).
KafenetĂ« kuptuan se mund tĂ« bĂ«nin mĂ« shumĂ« biznes duke i lĂ«nĂ« klientĂ«t tĂ« pĂ«rdornin kartat e tyre bankare nĂ« vend qĂ« tĂ« rrĂ«monin pĂ«r monedha. Sidomos pas covid-19, pagesat me monedha dhe kartĂ«monedha u bĂ«nĂ« aq tĂ« rralla nĂ« shumĂ« dyqane saqĂ« nuk ia vlente mĂ« tâi mbanin.
NjĂ« numĂ«r gjithnjĂ« nĂ« rritje vendosĂ«n tabela âpa cashâ: nĂ« gjithĂ« EuropĂ«n, 12% e tĂ« gjitha bizneseve e refuzuan hapur paranĂ« cash nĂ« 2024, nga 4% vetĂ«m tre vite mĂ« parĂ«.
Në disa vende, shifra është më e lartë. Më shumë se një në tre kinema në Holandë nuk pranojnë më kartëmonedha dhe monedha. Paraja cash dukej se po hynte në një spirale fatkeqe: gjithnjë e më pak njerëz tërhiqnin euro sepse gjithnjë e më pak dyqane i pranonin, sepse gjithnjë e më pak njerëz i përdornin, dhe kështu me radhë.
Megjithatë, autoritetet tani mendojnë se paraja elektronike mund të jetë më e mirë sesa duhet. Ata do të donin të shihnin, një kthim të shpejtë te cash, të paktën një mënyrë për të siguruar që të vazhdojë të jetë një mjet pagesash i kudogjendur. Në vitin 2021, një vendim i gjykatës më të lartë të BE-së konfirmoi se paratë letër duhet, në parim, të pranohen.
PĂ«r tĂ« hequr çdo dyshim tĂ« mbetur, nĂ« dhjetor ministrat e 27 shteteve anĂ«tare tĂ« BE-sĂ« ritheksuan dĂ«shirĂ«n e tyre pĂ«r tâu ndaluar bizneseve refuzimin e kartĂ«monedhave dhe monedhave.
Si pjesë e një ligji të ardhshëm, dyqanet dhe restorantet do të jenë ende në gjendje të tregojnë se parapëlqejnë pagesa dixhitale, por do të duhet gjithashtu të pranojnë paranë tradicionale në dorë.
Â
Ndryshimi qĂ« mund tâi besosh
Pse ky hap pas? Një shqetësim është se një pakicë e konsiderueshme mbetet e ftohtë ndaj parasë digjitale. Aplikacionet e reja dhe kartat me PIN janë të shkëlqyera për të rinjtë.
Por për të moshuarit, përvoja e menaxhimit të kartave dhe aplikacioneve bankare mund të jetë zhgënjyese. Disa njerëz të varfër e kanë të vështirë madje të hapin një llogari bankare.
NjĂ« dyshim mĂ« i fundit lidhet me qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e sistemeve tĂ« pagesave. Sado tĂ« pĂ«rshtatshme tĂ« jenĂ« kur gjithçka funksionon, lĂ«vizja e parave nĂ« mĂ«nyrĂ« âeterikeâ kĂ«rkon energji elektrike dhe lidhje tĂ« dhĂ«nash.
Spanjollët që u përballën me ndërprerje mbarëkombëtare të energjisë pranverën e kaluar u gjetën të paaftë për të blerë ushqime dhe nevoja të tjera bazë. Po për kërcënimet nga kundërshtarë të huaj?
Disa shqetĂ«sohen se mbĂ«shtetja e tepruar te pagesat digjitale e lĂ« EuropĂ«n tĂ« varur nga Visa dhe MasterCard, kompani amerikane me âzotĂ«râ politikĂ« tĂ« paparashikueshĂ«m. (BQE po shqyrton njĂ« âeuro digjitaleâ si pĂ«rgjigje, megjithĂ«se kjo do tĂ« marrĂ« vite.)
Në vendet baltike dhe nordike, ku ankthi fokusohet te sabotimi rus, sistemet e pagesave digjitale tani mund të funksionojnë për një kohë edhe kur energjia ndërpritet.
Por asgjĂ« nuk e mund paranĂ« cash kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r qĂ«ndrueshmĂ«ri. SuedezĂ«t janĂ« kĂ«shilluar prej kohĂ«sh tĂ« ruajnĂ« mjaft kartĂ«monedha dhe monedha pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar njĂ« javĂ«, njĂ« hap qĂ« tani e rekomandon edhe BE-ja. Pas vitesh pĂ«rdorimi kartash pĂ«r tĂ« paguar, Europa po zbulon se disa âkusureâ ia vlen tâi mbash.
The post Pse Europa po rizbulon virtytet e parasë cash appeared first on Revista Monitor.
