Shitjet globale të gjysmëpërçuesve pritet të arrijnë në 1 trilion dollarë këtë vit, tha të premten Shoqata e Industrisë së Gjysmëpërçuesve (Semiconductor Industry Association).

Shoqata, e cila përfaqëson pjesën më të madhe të kompanive amerikane prodhuese të chip-ave, deklaroi se shitjet e gjysmëpërçuesve arritën 791.7 miliardë dollarë në vitin 2025, me rritje 25.6% krahasuar me një vit më parë.

Kjo rritje e shpejtë pritet të vazhdojë edhe këtë vit, ndërkohë që kompanitë e mëdha të teknologjisë në të gjithë botën po shpenzojnë qindra miliarda dollarë për të ndërtuar qendra të dhënash për Inteligjencën Artificiale.

Segmenti i gjysmëpërçuesve që regjistroi rritjen më të madhe është ai i chip-ave të avancuar për kompjuterë të prodhuar nga Nvidia, Advanced Micro Devices dhe Intel. Shitjet e këtyre produkteve u rritën me 39.9%, duke arritur një total prej 301.9 miliardë dollarësh në vitin 2025.

Kategoria e dytë më e rëndësishme është ajo e chip-ave të memories, çmimet e të cilëve po rriten për shkak të mungesës së shkaktuar nga Inteligjenca Artificiale. Shitjet e chip-ave të memories u rritën me 34.8%, duke arritur 223.1 miliardë dollarë.

Por bumi i Inteligjencës Artificiale është zgjeruar në thuajse të gjithë sektorët e industrisë së gjysmëpërçuesve.

John Neuffer, president dhe drejtues ekzekutiv i grupit industrial me seli në Uashington DC, tha se drejtuesit në një sërë firmash më të vogla shprehën optimizëm për vitin 2026 kur ai vizitoi së fundmi Silicon Valley.

“Refreni që dëgjova ishte: Askush nuk e di se çfarë do të ndodhë me zhvillimin e IA brenda një viti, por porositë e mia janë tërësisht të përmbushura”, – tha Neuffer për Reuters. “Të paktën për vitin e ardhshëm, jemi në një trajektore mjaft të fortë”.

/ Reuters

The post Shitjet globale të chip-ave pritet të arrijnë 1 trilion dollarë këtë vit appeared first on Revista Monitor.

Por shpenzimet e përdoruesve arritën thuajse 156 miliardë dollarë

 

Sipas raportit vjetor të shoqërisë së analizave Appfigures, në vitin 2025, ekonomia e abonimeve ndihmoi në rritjen e të ardhurave të aplikacioneve mobile, pavarësisht se shkarkimet (download) e aplikacioneve ranë për të pestin vit me radhë.

Në vitin 2025, shkarkimet globale të të gjitha aplikacioneve mobile dhe të lojërave mobile nëpërmjet App Store dhe Google Play arritën rreth 106.9 miliardë, 2.7% më pak krahasuar me vitin e mëparshëm. Shpenzimet e konsumatorëve, ndërkohë, u rritën me 21.6%, duke arritur rreth 155.8 miliardë dollarë në të njëjtën periudhë.

Të dhënat tregojnë se zhvilluesit e aplikacioneve, profesionistët e marketingut dhe editorët ia kanë dalë mbanë të bindin përdoruesit të bëjnë blerje brenda aplikacionit ose  të aktivizojnë abonimet, edhe pse numri i përdoruesve të rinj që shkarkojnë aplikacione ka qenë në rënie.

Raporti pasqyron edhe largimin e vazhdueshëm nga lojërat mobile, si burimin kryesor të të ardhurave për ekonominë e aplikacioneve. Në vitin 2025, përdoruesit shpenzuan 72.2 miliardë dollarë për lojëra në pajisje mobile, ose rreth 46% të shpenzimeve totale për aplikacione mobile.

Ndërsa kjo shifër është rritur me 10% krahasuar me vitin e mëparshëm, shpenzimet për aplikacionet mobile që nuk lidhen me lojërat u rritën gjithashtu.

Sipas Appfigures, shpenzimet për aplikacionet që nuk lidhen me lojërat u rritën me 33.9% krahasuar me një vit më parë, duke arritur 82.6 miliardë dollarë në vitin 2025.

Edhe pse përdoruesve mund të mos u pëlqejë fakti që thuajse të gjithë aplikacionet tani përfshijnë blerje in-app (brenda aplikacionit) ose një model abonimi të integruar, kjo ka ofruar një rrugë më të qëndrueshme për zhvilluesit e aplikacioneve.

Ndër të tjera, kalimi te pagesat e vazhdueshme për aplikacionet ka ndihmuar në nxitjen e një ekosistemi biznesesh që i shërbejnë ekosistemit të aplikacioneve mobile.

Me rritjen e të ardhurave, shkarkimet u tkurrën sërish në vitin 2025.

Pasi arritën një rekord historik prej 135 miliardësh në vitin 2020 gjatë pandemisë, shkarkimet regjistruan rënie. Shifra e  këtij viti, 106.9 instalime,  është në rënie krahasuar me 109.8 miliardë në vitin 2024 dhe vjen pas rritjes më të ngadaltë të shkarkimeve midis viteve 2023 dhe 2024, kur instalimet ranë me 3.3%.

Shkarkimet e lojërave për pajisje mobile regjistruan rënien më të madhe këtë vit. Në vitin 2025, lojërat për pajisjet mobile u shkarkuan 39.4 miliardë herë, me rënie 8.6% me bazë vjetore, pas një rënie prej 6.6% nga viti 2023 në 2024.

Shkarkimet e aplikacioneve jo lojëra mbetën të pandryshuara, duke regjistruar një rritje të lehtë prej 1.1% me bazë vjetore, dhe duke arritur 67.4 miliardë. / TechCrunch

 

 

 

 

 

The post Shkarkimet e aplikacioneve ranë sërish në vitin 2025 appeared first on Revista Monitor.

Apple është fituesi i qartë

 

Pas më shumë se 14 vitesh, Apple la pas Samsung si shitësi i parë i smartphone-ve në botë.

Sipas të dhënave paraprake të International Data Corporation (IDC), në tremujorin e katërt 2025 u shitën në total 336.3 milionë smartphone, me rritje 2.3% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024.

Apple udhëhoqi klasifikimin me 81.3 milionë dërgesa në këtë periudhë dhe një pjesë të tregu global prej 24.2%.

Kompania Apple, me seli në Cupertino, përfitoi nga suksesi i telefonave të serisë iPhone 17, duke arritur të ardhurat e saj më të larta tremujore të të gjitha kohërave dhe rritjen e saj më të mirë të tremujorit të katërt që nga viti 2021.

Edhe pse ra në vendin e dytë, Samsung e mbylli vitin me ecuri pozitive, me 61.2 milionë dërgesa dhe një pjesë tregu prej 18.2%. Marka koreane regjistroi një rritje vjetore mbresëlënëse më shumë
se 18% – rritja më e lartë se çdo markë në 5 vendet e para.

Xiaomi renditet e treta, me 37.8 milionë dërgesa dhe një pjesë tregu prej 11.2%, kurse vivo (27 milionë) dhe Oppo (26.9 milionë) ndajnë vendin e katërt.

Pavarësisht mungesës së vazhdueshme të chip-ave të memories dhe një viti të karakterizuar nga paqartësi ekonomike, si tarifat dhe ndërprerjet e zinxhirit të furnizimit, tregu global i telefonave inteligjentë regjistroi një rritje prej 1.9%. Rritja e qëndrueshme në segmentin premium u shoqërua nga kërkesa e fortë e konsumatorëve e nxitur nga rritjet e pritura të çmimeve.

Duke parë statistikat vjetore, në vitin 2025 u shitën në total 1.26 miliardë smartphone dhe Apple ishte përsëri kompania fituese. Kompania me seli në Cupertino arriti rekordin prej 247.8 milionë dërgesash në këtë periudhë, me një pjesë tregu global prej 19.7%. Me fjalë të tjera, 1 në 5 telefona të dërguar në vitin 2025 ishte iPhone.

Samsung renditet në vendin e dytë me 241.2 milionë dërgesa dhe një pjesë tregu prej 19.1%, duke regjistruar një rritje vjetore prej 7.9%.

Xiaomi arriti 165.3 milionë dërgesa, ndërsa vivo dhe Oppo kontribuan secila me pak më shumë se 8 milionë dërgesa.

Duke parë përpara, 2026 pritet të sjellë një perspektivë të ndryshme për tregun e smartphone-ve, me mungesën e vazhdueshme të chip-ave të memories, e cila pritet t’i tronditë rëndë zinxhirët e furnizimit. Tregu pritet të pësojë rënie, ndërsa çmimet e telefonave inteligjentë do të rriten në mënyrë të pashmangshme. / GSMArena

The post IDC: Dërgesat e smartphone-ve rriten me 2.3% në tremujorin e katërt 2025 appeared first on Revista Monitor.

Bashkimi Europian ka hedhur një hap të ri për të ulur varësinë nga teknologjia amerikane, duke hapur një konsultim publik katërjavor mbi rolin e software-it me burim të hapur (open source) në ekonominë digjitale europiane. Konsultimi, i cili zhvillohet nga 6 janari deri më 3 shkurt 2026, përfshin fusha kyçe si cloud computing, inteligjenca artificiale, siguria kibernetike, teknologjitë e internetit, hardware-i i hapur dhe sektorë industrialë si automotivi dhe prodhimi.

Nisma vjen në një moment kur Brukseli po flet gjithnjë e më hapur për “sovranitetin digjital” dhe rreziqet që sjell mbështetja e vazhdueshme te ofrues jo-europianë të teknologjisë. Sipas Komisionit Europian, varësia nga vendet jashtë BE-së po kufizon zgjedhjet e përdoruesve, po dëmton konkurrueshmërinë e kompanive europiane dhe po krijon probleme serioze sigurie në zinxhirët e furnizimit, si për software-in ashtu edhe për hardware-in.

Në dokumentet e konsultimit theksohet se një pjesë e madhe e vlerës së krijuar nga projektet open source në Europë përfundojnë duke u shfrytëzuar jashtë BE-së, shpesh në favor të gjigantëve globalë të teknologjisë. Ndërkohë, aktorët europianë hasin barriera të larta hyrjeje dhe përballen me efektin e rrjeteve të mbyllura që dominohen nga pak kompani të mëdha, si në tregun e prokurimeve publike ashtu edhe në sektorin privat.

Paradoksi, sipas Komisionit, është se Europa ka një nga ekosistemet më të mëdha dhe më aktive në botë të zhvilluesve open source. Shumë prej teknologjive që përdoren sot globalisht, përfshirë sistemet operative të bazuara në Linux, janë ndërtuar edhe falë kontributit të zhvilluesve europianë. Megjithatë, ky potencial nuk po kthehet në avantazh ekonomik.

Problemi kryesor mbetet financimi dhe shkallëzimi. Zhvilluesit europianë të open source shpesh arrijnë të mbështeten nga fonde kërkimore, por e kanë të vështirë të sigurojnë financim të qëndrueshëm pasi këto grante përfundojnë. Po ashtu, projektet e tyre përballen me pengesa serioze për t’u përfshirë në prokurimet publike ose për t’u kthyer në produkte komerciale konkurruese.

Komisioni pranon se mbështetja vetëm përmes programeve të kërkimit dhe inovacionit nuk mjafton. Sipas tij, është e nevojshme të krijohen struktura të qëndrueshme mbështetjeje dhe modele qeverisjeje që ndihmojnë komunitetet dhe bizneset open source të rriten, të integrohen në treg dhe të bëhen ekonomikisht të qëndrueshme.

Nisma e re synon të promovojë zhvillimin e zgjidhjeve open source me cilësi të lartë dhe të sigurta, duke adresuar probleme praktike si përdorshmëria, implementimi, siguria e zinxhirit të furnizimit, mirëmbajtja e kodit dhe qeverisja e projekteve. Një tjetër fokus është mbështetja e modeleve të reja të biznesit për kompanitë dhe fondacionet open source, përfshirë partneritetet publike-private.

Kjo paketë pritet të ecë paralelisht me Aktin e ardhshëm për Zhvillimin e Cloud dhe Inteligjencës Artificiale, për të cilin Komisioni ka zhvilluar tashmë një konsultim të veçantë.

Megjithëse drejtimi i ri shihet si një hap pozitiv drejt pavarësisë digjitale, disa iniciativa të tjera të BE-së, si projektligji i njohur si “Chat Control”, kanë ngritur pikëpyetje mbi balancën mes sigurisë, privatësisë dhe kontrollit në hapësirën digjitale europiane. Për momentin, megjithatë, Brukseli duket i vendosur ta nisë vitin 2026 me një ofensivë të qartë për të rimarrë kontrollin mbi infrastrukturën e tij digjitale. / sDXCENTRAL

The post Europa kërkon të çlirohet nga varësia teknologjike ndaj SHBA-së appeared first on Revista Monitor.

Në ditët e sotme, të dish si të dallosh nëse telefoni yt është hakuar është një njohuri shumë e rëndësishme. Shumica e njerëzve varen shumë nga telefoni: rreth tre të katërtat e përdoruesve në mbarë botën e përdorin për biseda dhe mesazhe, 6 në 10 për shërbime bankare dhe pothuajse gjysma për navigim, sipas Statista.

Ndërkohë, sipas Pew Research, 15% e të rriturve në SHBA përdorin vetëm smartphone-in për internet, pa pasur lidhje broadband në shtëpi. Kjo do të thotë se nëse telefoni komprometohet, pasojat mund të jenë serioze, nga humbja e të dhënave personale deri te vjedhja e parave.

Më poshtë janë disa shenja që tregojnë se telefoni mund të jetë hakuar, si dhe çfarë duhet të bëni nëse dyshoni për diçka të tillë.

1. Kontrolloni baterinë e telefonit

Një nga shenjat më të zakonshme të një telefoni të hakuar është shkarkimi i shpejtë i baterisë. Në disa raste, telefoni mund të nxehet pa arsye. Nëse vini re një ndryshim të papritur dhe të vazhdueshëm, kjo mund të tregojë se aplikacione të padëshiruara po funksionojnë në sfond.

2. Kontrolloni faturën e telefonit

Një faturë më e lartë se zakonisht mund të jetë shenjë e aktivitetit të paautorizuar. Rritja e papritur e përdorimit të internetit (bandwidth) mund të tregojë se telefoni po dërgon të dhëna pa dijeninë tuaj.

3. Kontrolloni aplikacionet e instaluara

Nëse telefoni është hakuar:

• Mund të shfaqen aplikacione që nuk i keni instaluar vetë
• Aplikacionet mund të hapen ose mbyllen vetë
• Ato mund të ngarkohen shumë ngadalë

Çdo sjellje e pazakontë duhet marrë seriozisht.

4. Kujdes nga njoftimet dhe ndryshimet në cilësime

Njoftime të çuditshme, kode verifikimi me dy hapa që nuk i keni kërkuar, ose pop-up-e të dyshimta janë sinjale alarmi. Gjithashtu, kontrolloni nëse cilësimet e kamerës, mikrofonit ose vendndodhjes kanë ndryshuar pa lejen tuaj.

5. Kontrolloni llogaritë tuaja online

Shenja më serioze është kur humbni aksesin në llogari të rëndësishme, si Apple ID, Google Account apo profile të tjera online. Kjo tregon se dikush tjetër mund të ketë marrë kontrollin.

6. Instaloni dhe përdorni antivirus

Instalimi i një programi sigurie të besueshëm mund të zbulojë nëse telefoni është infektuar me malware ose spyware. Disa nga opsionet më të njohura përfshijnë: Bitdefender, Norton, Kaspersky, AVG, McAfee.  Fshini çdo gjë të dyshimtë, rindizni telefonin dhe ekzekutoni sërish skanimin për t’u siguruar që pajisja është plotësisht e pastër. / Forbes Tech

 

The post 6 mënyra për të kuptuar nëse telefoni juaj është hakuar appeared first on Revista Monitor.

Nëse 2025 ishte viti kur AI bëri bujë dhe “vibe check”, 2026 pritet të jetë viti kur teknologjia do të përdoret më shumë në praktikë. Fokusin po e marrin modelet më të vogla, inteligjenca po vendoset në pajisje reale, dhe sistemet po krijohen që të ndihmojnë njerëzit në punën e tyre.

Ekspertët thonë se industria e AI ka arritur kufijtë e metodave të skalimit të pafund (sa më i madh modeli, aq më i aftë), të cilat dominuan për një dekadë.

Kjo periudhë, e quajtur “epoka e skalimit”, kulmoi me modele si GPT-3, që treguan se më shumë të dhëna dhe më shumë fuqi kompjuterike mund të prodhojnë aftësi si programim dhe arsyetim, pa nevojë për trajnime të veçanta.

Sot, studiuesit po kërkojnë arkitektura dhe qasje të reja që të bëjnë AI-në më të efektshme dhe të përshtatshme për përdorim real.

Një nga ndryshimet kryesore pritet të jenë modelet më të vogla dhe të rafinuara (SLM). Ato mund të përshtaten për detyra specifike, janë më të shpejta, më të lira dhe shpesh arrijnë të japin rezultate të ngjashme me modelet gjeneraliste të mëdha, veçanërisht në biznes.

Bizneset po i adoptojnë këto modele të vogla sepse, nëse optimizohen si duhet, mund të ofrojnë saktësi të lartë dhe efikasitet të madh për aplikime specifike, pa kostot e larta të modeleve të mëdha.

Kjo i bën SLM-të të përshtatshme për përdorim të përditshëm dhe për vendosje në pajisje lokale, duke e bërë AI-në më të afërt dhe më të dobishme për përdoruesit.

Pra, 2026 pritet të jetë viti kur AI nuk do të jetë më thjesht spektakël apo “show”, por një mjet real që ndihmon njerëzit në punën e tyre, duke sjellë efikasitet, shpejtësi dhe zgjidhje të personalizuara. / Tech Crunch

The post Në 2026, Inteligjenca Artificiale kalon te përdorimi praktik appeared first on Revista Monitor.

Institucionet financiare po përpiqen të sjellin në Shqipëri modelin fintech, me ndërtimin e portofolave virtualë që synojnë ofrimin e një spektri të gjerë të pagesave elektronike. Megjithatë, deri tani, sektori bankar mbetet dominues dhe në vitet e fundit ka një zhvendosje të ndjeshme drejt përdorimit të kanaleve dixhitale për kryerjen e pagesave dhe transfertave.

 

Ersuin Shehu

Në vitin 2020, u miratua ligji i ri për shërbimet e pagesave. Ligji i ri solli fenomenin e “kërpudhave pas shiut” në tregun e institucioneve financiare të pagesave, kryesisht atyre të parasë elektronike. Një numër i madh i institucioneve të këtij lloji u licencuan, me pritshmëri të mëdha për hapësirat që do të krijonte ligji i ri.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se aktualisht në vend veprojnë 10 institucione të licencuara të parasë elektronike. Shumica e tyre janë licencuar pas vitit 2021.

Megjithatë, pesë vjet pas miratimit të ligjit të ri, roli i institucioneve financiare jobankare fintech në tregun e pagesave duket se është ende modest.

Banka e Shqipërisë nuk mundëson statistika specifike lidhur me numrin dhe volumin e pagesave që kryhen nëpërmjet portofolave elektronikë të këtyre operatorëve për të blerë produkte apo shërbime direkt nga përdoruesit fundorë.

Përdorimi i shërbimeve të institucioneve të parasë elektronike dominohet kryesisht nga pagesat e shërbimeve utilitare dhe periodike, por edhe këto pagesa, në shumicën e rasteve, bëhen në formë cash pranë agjentëve të këtyre institucioneve financiare, ndërsa pjesa tjetër është realisht një transaksion elektronik, që krediton një llogari të një kompanie që pret pagesën nga individi pagues.

Megjithëse, disa prej operatorëve janë përpjekur të integrojnë në portofolat e tyre dixhitalë edhe platforma të e-commerce krahas me shërbimet në sportel. Ndikimi i këtyre portofolave në treg për aq sa mund të gjykohet në një mungesë të dhënash, është ende modest, ndonëse në rritje.

Nga ana tjetër, pothuajse asgjëkund në njësitë e shitjeve me pakicë apo portalet e shitjes online nuk ofrohet mundësia e të paguarit nëpërmjet aplikacioneve/portofolave të këtyre institucioneve.

Duhet vënë në dukje këtu, se një arsye madhore për këtë është informaliteti i gjerë në shitjet në retail dhe kjo e zbeh edhe mundësinë për të kryer pagesë me zgjidhje teknologjike të avancuara që gjithsesi këto fintech në treg kanë ofruar për klientin.

Bankat vazhdojnë të jenë në avantazh të dukshëm në garën e pagesave elektronike, falë një baze më të gjerë klientele dhe një depërtimi më të madh në treg me instrumentet e tyre të pagesave.

Për një individ që zotëron një llogari bankare dhe një kartë pagese, duket ende e vështirë që institucionet e parasë elektronike mund të ofrojnë ndonjë shërbim që në thelb bankat nuk e ofrojnë dhe me kushte më të leverdishme.

Megjithatë, nga përvoja europiane, një avantazh potencial i institucioneve fintech mund të jetë pikërisht fokusi i plotë në produktet dhe shërbimet e pagesave, ndërkohë që biznesi i bankave shpesh u jep përparësi segmenteve të tjera, që sjellin më shumë të ardhura.

Gjithashtu, institucionet fintech janë më të vogla, më pak të burokratizuara dhe më fleksibël në vendimmarrje. Këto avantazhe mund të shfrytëzohen për të qenë më krijuese dhe më të orientuara drejt inovacionit, duke ndërtuar pozitat e një poli komplementar me bankat tregtare, ku të ketë simbiozë dhe interes të ndërsjellë.

 

70% e shqiptarëve kanë llogari bankare

Të dhënat tregojnë se depërtimi i shërbimeve bankare në shoqërinë shqiptare është në rritje në vitet e fundit, si një proces i lidhur me formalizimin e ekonomisë dhe me përmirësimin e edukimit financiar.

Numri i llogarive u rrit për të katërtin vit radhazi në 2024 dhe të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se numri total i llogarive bankare në fund të vitit të kaluar arriti në më shumë se 3.45 milionë, me një rritje prej 6.7% krahasuar me një vit më parë.

Vitin e kaluar, hyri në fuqi ligji “Për llogarinë e pagesave me shërbime bazike”. Vlerësohet se ligji i ri i ka dhënë një shtysë të mëtejshme përdorimit të llogarive bankare nga shqiptarët.

Në analizat e fundit, Banka e Shqipërisë vlerëson se numri i individëve në moshë madhore që zotërojnë një llogari bankare ka arritur në 70%, nga rreth 40% që vlerësohej ky tregues në vitin 2017. Paralelisht me rritjen e numrit të llogarive bankare, është zgjeruar edhe aksesimi i tyre nëpërmjet internetit.

Në fund të vitit 2024, numri i llogarive bankare të lidhura me internetin arriti në 1.35 milionë, në rritje vjetore me 23%.

Vlerësohet se tashmë, 39% e llogarive bankare aktive janë të aksesueshme nga interneti, nga 34% që kishte qenë ky tregues në fund të vitit 2023 dhe më pak se 20% në vitin 2020.

Afërsisht 90% e numrit të llogarive bankare të rezidentëve të lidhura me internetin u takojnë individëve.

Numri i llogarive të lidhura me internetin për individët u rrit me 23%, ndërsa për llogaritë e bizneseve, rritja ishte edhe më e lartë, me 26% më shumë krahasuar me një vit më parë.

Për çdo individ apo subjekt që zotëron një llogari bankare, pjesa dërrmuese e pagesave dhe transfertave mund të kryhet nëpërmjet internetit, pa qenë nevoja për të shkuar fizikisht në bankë.

 

64% e transfertave bankare bëhen nga interneti

Që prej vitit 2022, pagesat bankare që klientët kryejnë nga llogaritë e tyre (duke përjashtuar pagesat me kartë) po dominohen nga kanalet elektronike të internet banking. Kjo do të thotë se sot, vetëm një pakicë e veprimeve kryhen duke u paraqitur fizikisht në mjediset e bankave.

Vitin e kaluar, më shumë se 61% e transfertave bankare u kryen nëpërmjet kanaleve elektronike të internet banking, nga 57% që ishte pesha e tyre një vit më parë. Ndërkohë, të dhënat e tremujorit të parë 2025 tregojnë se përqindja e pagesave që kryhen nëpërmjet internetit ka arritur në 64%.

Në numër, përdorimi i pagesave bankare në distancë (home banking) u rrit për të 14-in vit radhazi në 2024. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, numri total i veprimeve bankare në distancë arriti në 9.36 milionë, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë.

Krahasuar me një vit më parë, shqiptarët e rritën numrin e veprimeve bankare në distancë me 22%, ose me 1.7 milionë veprime më shumë. Në harkun e pesë viteve të fundit, numri i transaksioneve të home banking është rritur me pothuajse 160%.

Ndërsa vlera totale e veprimeve të bankingut në distancë për 2024 arriti në 2.39 trilionë lekë, në rritje me 19% krahasuar me një vit më parë.

Veprimet bankare në distancë janë transaksionet bankare që kryhen nëpërmjet internetit dhe aplikacioneve në telefonat smart. Pandemia solli një moment kthese në përdorimin e kanaleve në distancë, për shkak të kufizimeve të vendosura dhe ngarkesës që u krijua në degët e bankave.

Kjo situatë solli vëmendje më të madhe drejt mundësive të pagesave në distancë dhe ishte një moment shtyse të mëtejshme drejt pagesave elektronike. Shifrat tregojnë se tendenca rritëse e veprimeve nëpërmjet kanaleve dixhitale ka vijuar e qëndrueshme në të gjithë periudhën pas pandemisë.

Shërbimi i internet banking ofrohet tashmë nga të gjitha bankat tregtare në Shqipëri dhe numri i përdoruesve të shërbimit po rritet me ritme të shpejta.

Përdorimi i pagesave nga kanalet elektronike është nxitur edhe nga kuadri rregullator i Bankës së Shqipërisë. Që prej qershorit të vitit 2020, të gjitha transfertat ndërbankare deri në vlerën e 20 mijë lekëve, që kryhen nëpërmjet kanaleve elektronike, duhet të ofrohen nga bankat pa asnjë komision.

Ndërkohë, për shumat më të mëdha, transfertat elektronike kanë komisione të paktën 50% më të lira krahasuar me ato që kryhen nga sportelet e bankave.

E njëjta politikë u ndoq edhe në rregulloren për transfertat kombëtare në Euro, ku komisionet për transfertat elektronike duhet të jenë maksimalisht sa 50% e komisioneve të pagesave që kryhen në degët e bankave.

 

 

Pagesat me kartë janë katërfishuar në pesë vitet e fundit

Pagesat me kartë bankare regjistruan përsëri rritje të fortë vitin e kaluar dhe prekën vlerat më të larta historike në numër dhe në vlerë transaksionesh.

Sipas statistikave nga Banka e Shqipërisë, gjatë vitit 2024, pagesat me kartë në terminalet POS (pikat elektronike të shitjes) arritën në pothuajse 19.6 milionë, me rritje 35% krahasuar me një vit më parë.

Në vlerë transaksionesh, pagesat me kartë arritën në 64.1 miliardë lekë vitin e kaluar, 30% më shumë krahasuar me vitin 2023.

Për vitin 2024, volumi i pagesave në terminale POS përbënte 16% të vlerës totale të veprimeve me karta, nga 14.5% që kishte qenë pesha e këtyre veprimeve një vit më parë.

Numri i pagesave elektronike me kartë është rritur me pothuajse katër herë në pesë vitet e fundit, ndërsa krahasuar me një dekadë më parë, numri i tyre është dhjetëfishuar.

Pagesat me kartë në vitet e fundit janë nxitur sidomos nga shtimi i numrit të turistëve të huaj. Kërkesa nga turistët e huaj për të paguar me kartë ka shtyrë një numër më të madh biznesesh të pranojnë pagesa me këto instrumente.

Në total, sektori bankar raportoi gjithsej 43.4 milionë veprime të kryera me karta bankare në rrjetin e ATM-ve dhe POS-eve në Shqipëri, shifër kjo që përfshin edhe pagesat e kryera nga mbajtësit e kartave të lëshuara nga bankat dhe institucionet e pagesave jashtë vendit.

Numri i veprimeve me kartë u rrit me 16% krahasuar me një vit më parë. Këto veprime vazhdojnë të dominohen nga veprimet me cash në ATM (tërheqje dhe depozitime), që përbëjnë rreth 52% të numrit total të transaksioneve.

Megjithatë, pesha e pagesave me kartë në terminalet POS është në rritje dhe për 2024 arriti në 45.2%, nga 38.7% një vit më parë. Edhe në këtë aspekt, duhet thënë se Shqipëria është pas rajonit në përdorimin e kartës bankare si kartë për pagesa dhe arsyeja kryesore për këtë është informaliteti i sektorit retail, më shumë se sa penetrimi i terminaleve të pagesave.

Numri i kartave bankare aktive të lëshuara nga sektori bankar shqiptar arriti në 1.51 milionë, në rritje me 5.6% krahasuar me një vit më parë. Numri i kartave të debitit arriti në 1.32 milionë, në rritje vjetore me 6.7%.

Ky produkt mbetet dominues dhe përbën pothuajse 88% të numrit të përgjithshëm të kartave bankare. Karta e debitit është një instrument bazë pagese, i lidhur me llogaritë rrjedhëse të bizneseve dhe individëve.

 

 

Pagesat me para elektronike, sa janë vërtet “elektronike”?

Të dhënat tregojnë se bankat ngelen qartësisht dominuese në tregun e pagesave dhe përdorimi i instrumenteve të tyre të pagesave dixhitale është në rritje.

Nga ana tjetër, statistikat që disponon dhe publikon aktualisht Banka e Shqipërisë nuk mundësojnë një ndarje të mirëfilltë të volumeve të pagesave të kryera nga institucionet e parasë elektronike sipas llojit të tyre.

Në fakt, vlerësohet se pjesa dërrmuese e veprimeve me para elektronike mbeten të lidhura me veprime fundore në para cash, siç mund të jenë format e ndryshme të pagesave që qytetarët kryejnë nëpërmjet sporteleve fizike të parasë elektronike në formë cash, por që më tej ekzekutohen nga agjentët e këtyre institucioneve nëpërmjet llogarive të tyre të parasë elektronike.

Për të dhënë një shembull të thjeshtë, nëse paguani një faturë pranë një institucioni pagesash (për shembull, UnionNet/Western Union, AK-Invest ose Easypay), veprimi klasifikohet si pagesë me para elektronike, megjithëse konsumatori e kryen atë në formë cash.

Pra, në këtë rast, megjithëse shlyerja për përfituesin bëhet nëpërmjet llogarive të parasë elektronike, pagesa nga konsumatori fundor bëhet në para fizike, ndaj nuk mund të flitet për një cikël të mirëfilltë pagese dixhitale.

Pagesa me para elektronike në sportelet e Institucioneve Financiare të Parasë Elektronike është një formë pagese e ngjashme me pagesën me kartë bankare, por ndryshimi kryesor është se këto transaksione nuk kryhen nëpërmjet kartave dhe POS-eve të sektorit bankar, por nëpërmjet infrastrukturës së institucioneve të licencuara të parasë elektronike.

Kjo në vetvete përbën një hap pozitiv krahasuar me situatën përpara zhvillimit të kësaj forme pagese, pasi të paktën tani klienti ka mundësinë që të shkojë në një sportel dhe të kryejë pothuaj të gjithë pagesat për shërbime apo për produkte për të cilat më parë do të duhet të shkonte në pikat e secilit operator për të bërë pagesën përkatëse.

Megjithatë, duhet thënë se këto institucione ofrojnë tashmë edhe pagesa të mirëfillta elektronike nëpërmjet aplikacioneve të tyre, që realisht japin mundësi për klientin që të kryejë pagesa në çast për të gjitha shërbimet që ato ofrojnë në sportelet e tyre.

Për më tepër, shumica e këtyre pagesave ekzekutohen dhe shlyhen menjëherë (pagesa në çast). Duke qenë të integruara me shërbimin e kompanive të cilat paguhen, edhe shërbimi përfitohet po ashtu në çast.

Për shembull, klienti mund të paguajë online për rinovimin e abonimit në Digitalb dhe përfiton menjëherë hapjen e shërbimit sapo mbaron pagesën, sepse ekziston një integrim mes institucionit të pagesës elektronike dhe operatorit – në këtë rast DigitAlb – që e mundëson këtë.

Në këtë aspekt, pagesat mes aplikacionit apo në sportelet e këtyre institucioneve të parasë elektronike kanë një avantazh për klientin, krahasuar me pagesën me anë të llogarisë bankare, nëpërmjet aplikacionit të bankës së klientit.

Disa prej institucioneve të reja të parasë elektronike, si për shembull IutePay, e lidhin hapjen e llogarive të parasë elektronike me disbursimin e kredive të kompanisë simotër IuteCredit, që është edhe subjekti më i madh i mikrokredive konsumatore në vend.

Në fakt, nëse dikush do të marrë një kredi në IuteCredit, ai duhet të hapë një llogari në IutePay, nëpërmjet së cilës bëhet disbursimi i kredisë. Edhe ky disbursim nuk është plotësisht elektronik, sepse në fakt klienti duhet të shkojë në zyrat e institucioneve financiare ose ATM-të e Iute për të përfituar fondet.

Për shkak të bazës së gjerë të klientëve që ka IuteCredit në kredidhënien konsumatore, ky mekanizëm “disbursimi” ndikon edhe në rritjen e numrit të llogarive në IutePay. Por, realisht kjo rritje i detyrohet në thelb produktit të kredisë dhe jo shërbimit të pagesës.

Në të vërtetë kemi të bëjmë me një mënyrë të brendshme të mbajtjes së llogarisë së klientit, se sa përfitimin e një klienti të ri për shërbime të pagesave elektronike.

Për këtë arsye, një pjesë e rritjes që tregojnë shifrat është e lidhur me faktorë anësorë dhe që nuk përfaqësojnë në vetvete një depërtim direkt të formave fintech të pagesave.

Shifrat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se vitin e kaluar, numri i veprimeve me para elektronike shënoi rritje më të ngadaltë krahasuar me vitet e mëparshme. Ai arriti në 14.8 milionë, në rritje me 5% krahasuar me një vit më parë.

Përfaqësuesit e sektorit shprehen se ka qartazi edhe një zhvendosje të klientëve nga shërbimi në sportelet e këtyre operatorëve drejt aplikacioneve smart përkatës, por, pikërisht për shkak të mungesës së statistikave, kjo tendencë nuk mund të ilustrohet me shifra të sakta.

 

 

Madje, në vlerë, pagesat me para elektronike pësuan rënie në 86.9 miliardë lekë, në rritje me 5% më pak krahasuar me vitin 2023.

 

 

Ndërkohë, numri i llogarive të parasë elektronike shënoi rritje, në afërsisht 270 mijë, me rritje prej 70% krahasuar me një vit më parë. Sipas operatorëve të tregut, rritja e numrit të llogarive i detyrohet kryesisht aktivitetit kreditues të IuteCredit, që u kërkon klientëve hapjen e llogarive në IutePay për disbursimin e kredive të saj.

 

 

Fintech “i pastër” pagesash, ende model i paqëndrueshëm

Deri tani, fokusi kryesor i institucioneve të reja të pagesave fintech ka qenë kryesisht krijimi i aplikacioneve/portofolave elektronikë nëpërmjet të cilëve klientët mund të kryejnë një spektër të gjerë pagesash, të qendërzuara në aplikacionet e tyre. Shërbimet e pagesave përfshijnë pagesën e faturave dhe utiliteteve, transfertat e parave, blerjet online ose në pikat e shitjes, etj.

Në përgjithësi, synimi është krijimi i të ashtuquajturave super-apps, ku klientët mund të kryejnë blerje apo pagesa për shumicën e nevojave të zakonshme konsumatore.

Megjithatë, disa prej institucioneve të parasë elektronike po e gërshetojnë konceptin e fintech edhe me instrumentet më klasike të pagesave, si kartat, për të krijuar një urë me infrastrukturën e sektorit bankar dhe operatorëve globalë të sistemeve të pagesave, si Visa apo Mastercard.

Sidoqoftë, deri tani, institucionet fintech po e gjejnë të vështirë të sigurojnë avantazhe konkurruese të tilla që të bëjnë diferencën ndaj produkteve dhe shërbimeve të pagesave të sektorit bankar, që ka një depërtim shumë më të madh në treg dhe që i ofron prej vitesh shumicën e këtyre shërbimeve, nëpërmjet aplikacioneve të internet banking apo kartave bankare.

Të vetmet institucione financiare që kanë arritur të ndërtojnë një model biznesi të qëndrueshëm janë ato që kombinojnë në fakt të ardhurat, që i sigurojnë kryesisht nga shërbimet fundore në cash, si dërgesat e emigrantëve apo pagesat e shërbimeve utilitare me një aplikacion që është i integruar me operatorin e shërbimit që paguhet.

Një model tjetër është ai i IutePay, që në fakt subvencionohet duke ofruar shërbime për kompaninë simotër IuteCredit, me komisione për disbursimin e kredive në skemën që përshkruam më sipër.

Në mungesë të aktiviteteve të tjera mbështetëse, vështirë se ndonjë institucion i mirëfilltë fintech, sot për sot, do të ishte ekonomikisht i qëndrueshëm.

 

Produktet, nga baza e utiliteteve, drejt e-wallets dhe super-apps

Në thelb të konceptit të operatorëve të parasë elektronike qëndron krijimi i një portofoli virtual (e-wallet), që klienti mund ta përdorë për të kryer pagesa dhe për të blerë produkte ose shërbime. Portofoli bazohet zakonisht në një llogari që aksesohet nëpërmjet internetit, ose një aplikacioni për telefona celularë.

Shërbimi është i ngjashëm me atë të internet banking të bankave, por me ambicien për të ofruar një numër më të madh shërbimesh dhe me arritjen reale të integrimit të pagesës me ofruesin e shërbimit, në mënyrë që klienti pagues të përfitojë benefitet e pagesës menjëherë.

Kjo përbën diferencën kryesore me pagesën nëpërmjet aplikacionit bankar, që zakonisht e lidh ofrimin e shërbimit pas rakordimit të pagesës së klientit fundor nga ana e operatorit.

Në terma realë, në rastin më të mirë, kjo ndodh me një ditë vonese.

Megjithatë, ende jo të gjithë institucionet e parasë elektronike kanë integrimet e nevojshme që të ofrojnë sa më sipër dhe nuk shkojnë përtej ofrimit të pagesës së faturave të detyrimeve utilitare ose kryerjes së abonimeve të shërbimeve të komunikimit online.

Union Financiar Tiranë (UFT) është institucioni më i madh i parasë elektronike në vend.

Administratori Elton Çollaku, thotë për “Monitor” se ky institucion prej vitesh ofron portofolin dixhital Upay dhe evoluimi i tij si platformë është në progres të vazhdueshëm.

“Si një fintech lider në fushën e shërbimeve të pagesave, ne jemi të fokusuar edhe në inovacionin dixhital. UFT ka zhvilluar platformën UPay, një ekosistem të integruar pagesash që përfshin: portofol dixhital për përdoruesit fundorë dhe klientët biznes, zgjidhje për pagesa me kartë MasterCard, QR Kod, NFC, API për pagesa të integruara për e-commerce, pagesa të faturave dhe transferta parash ndërkombëtare të menjëhershme me Western Union, e të tjera zhvillime që i shtohen vazhdimisht platformës.

Kemi një bazë të mirë aktive përdoruesish që përdorin shërbimet që ne ofrojmë për pagesa utilitetesh, transfertat e parave, pagesa online e shumë të tjera. Të dhënat tona tregojnë rritje të qëndrueshme të përfshirjes dixhitale, veçanërisht te të rinjtë dhe përdoruesit që më parë nuk kishin akses në produktet financiare tradicionale. Përdoruesit e kanë mirëpritur veçanërisht lehtësinë e regjistrimit dhe aktivizimit të llogarisë së tyre ‘Full Digital Onboard’, sipas standardeve më të larta ndërkombëtare, përvojën intuitive të përdorimit dhe sigurinë e transaksioneve”, – thotë z. Çollaku.

Linda Shomo, drejtore e përgjithshme e Easypay, thotë se ky institucion financiar deri tani është fokusuar kryesisht në pagesat e shërbimeve utilitare dhe periodike.

“Ne si Easypay jemi munduar në gjithë këto vite të shtojmë portofolin e shërbimeve, sepse ky është parakushti kryesor për rritjen e përdorimit të llogarisë dhe e-wallet. Disa operatorë kanë hyrë vetëm me e-money, vetëm me shërbime nga celulari, por ne jemi përpjekur të ndjekim stadin e zhvillimit të tregut.

Ne kemi ndjekur modelin e biznesit të konvertimit. Aktualisht, pagesat me para cash ngelen dominuese, por gjithsesi ka një tendencë në rritje të e-wallet.

Mendojmë se kjo ka qenë strategjia e duhur për të krijuar një masë kritike klientësh dhe për t’i edukuar gradualisht, përveç faktit që tashmë brezat po ndryshojnë dhe më të rinjtë janë të orientuar te shërbimet dixhitale, kryesisht nga celulari. Deri tani, ne jemi mbështetur tek ato shërbime dixhitale me të cilat mund të sigurosh numra të mëdhenj, tregun e gjerë.

E kam fjalën kryesisht për shërbimet utilitare, pra pagesat e energjisë, ujit, shërbimeve të komunikimit etj., sepse këto janë shërbime që i shërbejnë çdo familjeje në fund të muajit.

Ndryshe nga bankat, ne nuk kemi burime të tjera të ardhurash veç shërbimeve të pagesave, ndaj është e rëndësishme të jemi të kujdesshëm në investime, me fokus drejt atyre shërbimeve që kanë potenciale për të krijuar të ardhura. Pjesë e rëndësishme e strategjisë sonë ka qenë të veprojmë që në fillim me pagesa në kohë reale.

Kjo nënkupton integrimin e plotë me sistemet e operatorëve të shërbimeve, për të kryer dhe për të pasqyruar pagesat menjëherë, online. Kemi investuar edhe në pjesën e dixhitalizimit të dërgesave të parave, pavarësisht se kanalet tradicionale mbeten ende dominuese”, – thotë znj. Shomo.

Disa operatorë të tjerë po përpiqen të ndërtojnë modele të super-apps, ku klienti mund të blejë direkt online shumëllojshmëri produktesh ose shërbimesh. Megjithatë, edhe këta operatorë po tentojnë të krijojnë ura lidhëse me infrastrukturën tradicionale të pagesave me kartë.

Akil Rajdho, drejtor i përgjithshëm i Rpay (POK), thotë se ky institucion e ka nisur aktivitetin me transferta parash dhe pagesa utilitetesh, ndërsa gradualisht po tenton ta zgjerojë aplikacionin me një gamë më të gjerë shërbimesh.

“Kemi shtuar pagesa siguracionesh, utilitete, marketplace të integruar, kemi futur kartat dixhitale Visa, që mund t’i shtosh edhe në Google Pay, ndërsa shumë shpejt, nga korriku, do të kemi edhe Apple Pay për Shqipërinë.

Së shpejti, do të nxjerrim edhe Visa Direct, një program për transferim parash, brenda dhe jashtë vendit. Është një shërbim që i ofron klientit mundësinë që nga një portofol dixhital të transferojë para në një kartë Visa ose nga një kartë Visa drejt një karte tjetër Visa kudo në botë.

Lidhur me përdorimin e shërbimeve, ka shumë interes për shërbimin e blerjes së biletave për evente, për pagesën e gjobave, për kartat dixhitale, pra, për rimbushjen e kartave dixhitale dhe pagesa me to, por edhe transferta parash.

Për sa i takon marketplace, mund të them se ende nuk ka volume të mëdha, edhe për shkak të konkurrencës së fortë nga operatorë globalë, si Temu”, – thotë ai.

Z.Rajdho thotë se përdorimi i produkteve dhe infrastrukturës së kartave të pagesave është i domosdoshëm për disa arsye.

“Përdoruesit tanë janë persona që kryejnë udhëtime të shpeshta jashtë vendit, ku nuk mund të japësh ende zgjidhje vetëm me pagesa me QR Code dhe kështu ngelesh mbrapa. Një avantazh tjetër është mundësia për të pajisur me karta dixhitale fëmijët nën 18 vjeç dhe për të pasur kontroll mbi blerjet e tyre. Gjithashtu, ne kemi edhe kartën njëpërdorimshe, që ofron siguri më të lartë në blerjet online”, – thotë ai.

Aktorë të veçantë, si IutePay, e kanë ndërtuar konceptin e shërbimit të pagesës të lidhur me aktivitetin kreditues të shoqërisë simotër IuteCredit. Klientëve u ofrohet mundësia e aplikimit dhe përfitimit të financimeve direkt në aplikacion dhe më tej, përdorimi i fondeve për blerje online, ose në pika fizike me QR Code.

 

 

Fintechs, nga konkurrentë në plotësues me bankat?

Institucionet fintech të pagesave po përpiqen të faktorizohen në një treg ku, nga njëra anë përdorimi i parasë cash vazhdon të jetë masiv dhe nga ana tjetër, bankat janë dominuese në segmentin (sidoqoftë në rritje të shpejtë) të pagesave elektronike.

Pavarësisht se bankat kanë një depërtim shumë më të madh dhe një fuqi më të madhe ekonomike, përvoja e ekonomive më të zhvilluara ka dëshmuar se institucionet fintech mund të jenë aktorë shumë të rëndësishëm në tregun e pagesave.

Elton Çollaku nga UFT mendon se institucionet e parasë elektronike mund të shërbejnë si lojtarë komplementarë të tregut të shërbimeve financiare e bankare, madje ka shumë hapësira ku Bankat e Nivelit të Dytë dhe IPE/Fintech mund të bashkëpunojnë mjaft mirë mes tyre.

“Në këtë linjë UFT ka disa histori suksesi në treg, në bashkëpunim me disa banka të nivelit të dytë, e jo vetëm. Bazuar në përvojën tonë disavjeçare në tregun e pagesave dixhitale, ne kemi ndërtuar një strukturë fleksibël dhe dinamike që na mundëson të fokusohemi tërësisht në zhvillimin teknologjik.

Si institucion i parasë elektronike, nuk synojmë të zëvendësojmë shërbimet bankare tradicionale, por t’i plotësojmë ato me zgjidhje të thjeshta, të shpejta të aksesueshme dhe të përshtatshme për një bazë të gjerë përdoruesish duke kontribuar në përfshirjen financiare, sidomos të segmenteve më pak të mbuluara nga sistemi bankar.

Në këtë mënyrë, UPay funksionon si një hallkë plotësuese në zinxhirin e shërbimeve financiare, duke krijuar ura të reja lidhjeje midis teknologjisë dhe bankingut tradicional”, – thotë ai.

Akil Rajdho, nga RPay, mendon se “çelësi” për suksesin e institucioneve të reja të parasë elektronike do të jetë specializimi, që paralelisht do të krijojë edhe potenciale bashkëpunimi me bankat tregtare.

“Mendoj se perspektiva do të jetë te specializimi dhe diversifikimi. Nuk duhet të luftojmë të gjithë për të njëjtat shërbime, por të përpiqemi të jemi komplementarë me njëri-tjetrin dhe me sektorin bankar.

Kam qenë ndër të parët që kam kërkuar bashkëpunim nga bankat, që do të kishin përfitimet e veta, sepse do të mund të përdornin fondet e gjeneruara nga klientët tanë. Problemi zakonisht është mungesa e bashkëpunimit nga strukturat e nivelit më të ulët të bankave, që nuk tregojnë bashkëpunim të mjaftueshëm.

Deri tani, ne kemi arritur të ndërtojmë bashkëpunim kryesisht me disa banka lokale, edhe sepse ato kanë më shumë pavarësi në vendimmarrje.

Disa banka kanë ngritur institucionet e tyre të e-money, por për mendimin tim, duke parë edhe tendencën globale, mendoj se është më e leverdishme të blesh një strukturë të ngritur, se sa ta ndërtosh vetë nga e para. Në të ardhmen mendoj se mund të ketë edhe shitblerje apo bashkime”, – thotë z. Rajdho.

Ai mendon se për institucionet fintech në të ardhmen e afërt ka potenciale të mëdha për të zgjeruar bazën e të ardhurave, veçanërisht te shërbimet për biznesin.

“Për ne, pritshmëritë më të mëdha janë te shërbimet për bizneset (B2B), si, për shembull, në ofrimin e shërbimeve të e-commerce.

Kemi investuar shumë në zgjidhje për këto shërbime, sepse besojmë se ka potenciale për të ardhura, por natyrisht edhe këtu duhet bashkëpunim me një bankë”, – shton ai.

Në të njëjtën linjë shprehet edhe Linda Shomo, nga Easypay, që mendon se segmenti i biznesit ka potenciale të mëdha, sidomos në shërbimet e reja që lidhen me open banking.

“Në fund të fundit, potencialet dhe të ardhurat kryesore janë në shërbimet biznes me biznes.

Oportunitete janë, por secili nga aktorët duhet të bëjë rolin e vet. Veçanërisht për tregtinë elektronike, sot ekzistojnë mundësi për të kryer pagesat direkt nga llogaria dhe jo vetëm me kartë. Kjo është një nga mundësitë kryesore që të jep open banking.

Të jep mundësinë menaxhimit të riskut në kohë reale, duke pasur informacion të qendërzuar në kohë reale për të gjitha llogaritë, mund të bëhet scoring (pikëzimi) i klientëve, pra, ka mundësi të mëdha biznesi.

Ne që tani kemi marrë kërkesa nga korporatat për të bashkëpunuar me shërbimet e open banking. Fakti që shumë korporata janë ndërgjegjësuar dhe i kuptojnë pak a shumë përfitimet, edhe nga përvoja e kompanive mëmë jashtë vendit, është inkurajues”, – thotë znj. Shomo.

 

Pritshmëritë nga projekti i instant payments

Në fillim të këtij viti, Banka e Shqipërisë njoftoi se ka nisur punën për ngritjen e një sistemi kombëtar të pagesave të shpejta (instant payments), që do të klonojë sistemin homolog TIPS të përdorur nga Banka e Italisë.

Administratori i UFT, Elton Çollaku, thotë se implementimi i këtij sistemi do të transformojë tregun e pagesave elektronike në Shqipëri.

“Ndërsa përdorimi i parasë fizike mbetet ende i lartë, ky zhvillim do të krijojë mundësi reale për të përshpejtuar kalimin drejt një ekonomie më moderne dhe të dixhitalizuar.

Për ne në UPay, ky përbën një hap strategjik që përputhet në mënyrë të natyrshme me misionin tonë: të ofrojmë shërbime financiare të aksesueshme, të shpejta dhe të orientuara drejt përdoruesit fundor.

Sistemi i instant payments do të na lejojë të ofrojmë transaksione në kohë reale, 24/7, me ndërveprim të menjëhershëm dhe kosto më të ulët, duke rritur kështu vlerën e shërbimit që u ofrojmë klientëve tanë.

Ne jemi të angazhuar për të qenë pjesë aktive e këtij transformimi, duke ofruar zgjidhje që e bëjnë përditshmërinë financiare më të thjeshtë, më të sigurt dhe më ‘smart’ për të gjithë” thotë z. Çollaku.

Linda Shomo, nga Easypay, thotë se instant payments është një projekt me shumë interes për institucionet e parasë elektronike. Sipas saj, nëse paraja fizike do të lëvizë në kohë reale, ky do të jetë një potencial shumë i madh për institucionet e parasë elektronike.

“Deri më sot, institucionet e parasë elektronike nuk kanë pasur mundësi të jenë pjesë e infrastrukturës kombëtare të pagesave. Ne mund të jemi pjesëmarrës indirekt, që do të thotë se ne mund të marrim pjesë vetëm nëpërmjet bankave.

Kjo krijon që në fillim një dizavantazh, duke e bërë të pamundur që ne të konkurrojmë me bankat. Me projektin e ri të TIPS, mendojmë se mund të bëhemi pjesëmarrës direktë, megjithëse ende nuk ka një rregullore për këtë gjë.

Nëse do të na mundësohej një pjesëmarrje direkte, kjo do të ndryshonte në mënyrë thelbësore mjedisin e biznesit dhe hapësirat që ne kemi për të konkurruar me bankat”, – thotë ajo.

“Instant payments sigurisht që shtron potenciale të rëndësishme për ne, sepse institucionet fintech kanë prioritet shpejtësinë dhe përdorimin e avantazheve teknologjike.

Ngritja e një sistemi të tillë gjithashtu na jep mundësi të anashkalojmë kostot e Visa dhe Mastercard, që janë të konsiderueshme”, – shprehet Akil Rajdho nga RPay.

Një tjetër projekt me ndikim të rëndësishëm për këtë segment të tregut financiar është edhe SEPA.

“Edhe këtu kuptohet që bankat janë të avantazhuara dhe kanë aplikuar të parat, duke shfrytëzuar edhe marrëdhëniet ekzistuese me bankat korrespondente europiane.

Edhe ne po punojmë, por jemi ende pak më mbrapa, sepse nuk kemi infrastrukturën e bankave”, – thotë znj. Shomo nga Easypay.

Lexoni edhe:

Open banking është bërë “telenovelë”

UPay, urë lidhëse mes teknologjisë dhe bankingut tradicional

“Synojmë përfshirje financiare për çdo qytetar dhe biznes në Shqipëri”

“Pagesat dixhitale tejkalojnë pagesat në degë”

“Zhvillimi teknologjik si mjeti kryesor i integrimit të mëtejshëm të edukimit financiar në Shqipëri”

 

 

The post Kush e “dogji dyshekun”? appeared first on Revista Monitor.

Në fund të vitit të kaluar, Banka e Shqipërisë njoftoi licencimin e operatorëve të parë të e-money për shërbimet e open banking. Dy operatorët e parë kanë filluar ofrimin e shërbimit për klientët, por ende me një numër të kufizuar bankash.

 

Një nga pritshmëritë kryesore të institucioneve të parasë elektronike ishte koncepti i open banking, që qëndron në themel të shërbimeve të reja të inicimit të pagesës dhe informimit mbi llogaritë.

Shërbimet e reja mund të ofrojnë potenciale të reja biznesi për institucionet e parasë elektronike, për t’i bërë ato më konkurruese në raport me bankat tregtare.

Megjithëse kanë kaluar pesë vjet nga miratimi i ligjit të ri “Për shërbimet e pagesave”, shërbimet e bazuara në open banking ofrohen me një numër të kufizuar bankash.

Dy prej institucioneve të parasë elektronike, Easypay dhe Union Financiar Tiranë kanë kryer testimet e para të suksesshme.

Administratori i Union Financiar Tiranë, Elton Çollaku, thotë se open banking është një realitet dhe UFT është angazhuar maksimalisht me të gjitha bankat e nivelit të dytë për t’i bërë pjesë të skemës së përdorimit në UPay.

“Integrimet janë përfunduar me pjesën më të madhe të bankave të nivelit të dytë dhe po vijojmë finalizimin e integrimit edhe me bankat e tjera, që për momentin kanë kufizime në zgjidhjet e tyre teknike.

Ne kemi zhvilluar produkte të reja të cilat mbështeten në infrastrukturën e Open Banking për t’u ofruar klientëve një përvojë ‘Pay by Bank’ me zero kosto.

Gjithashtu, me përfundimin e procesit të integrimeve, ne do të ofrojmë një eksperiencë ‘multi-bank’ për të gjithë përdoruesit e UPay, duke përfshirë kontrollin e llogarive dhe inicimin e pagesave. Kjo do të përmirësojë ndjeshëm përvojën e përdoruesit dhe do të rrisë transparencën në menaxhimin e financave personale”, thotë z. Çollaku.

Linda Shomo, drejtore e përgjithshme e Easypay, shprehet se deri tani ky institucion ka arritur integrimin me 10 banka në Shqipëri.

“Deri tani, ne kemi ndërtuar infrastrukturën, kemi bërë teste për integrimin e API. Mbi bazën e kësaj infrastrukture komunikimi që është ndërtuar tani, kemi mundësi të shtojmë shërbime dhe të bëjmë biznes. Megjithatë, deri tani, jemi në këtë fazë, si nga bankat, si nga ne. Tani çështja është që këtë investim ta kthejmë në biznes dhe në të ardhura.

Megjithatë, ka pasur probleme për të kaluar nga faza e testimit në daljen ‘live’ me ofrimin e shërbimit. Mendonim se kjo do të bëhej më shpejt, por një gjë e tillë nuk ndodhi.

Kjo është një çështje komplekse, sepse nuk kërkon vetëm përgatitjen e infrastrukturës teknologjike, por koordinimin procedural dhe burokratik në të gjitha hallkat e tjera të punës brenda bankave, duke përfshirë operacionet, përputhshmërinë, etj. Me sa duket, këto hallka nuk kanë qenë gati për të kaluar ‘live’.

Pra, aktualisht ne jemi ‘live’ vetëm në produksion, kemi bërë transaksionet e para, por jo në fazën e ofrimit të shërbimit për klientët. Mendoj se kjo është një çështje që kërkon edhe një rol të vazhdueshëm të rregullatorit, në mënyrë që të gjitha palët të zbatojnë detyrimet ligjore”, thotë znj. Shomo.

Ndërkohë, Banka e Shqipërisë shprehet për “Monitor” se ka pasur komunikime të vazhdueshme me përfaqësues të bankave dhe të institucioneve të pagesave dhe institucioneve të parasë elektronike (ofruesit e palëve të treta (TPP)), me qëllim diskutimin e problematikave të ndeshura dhe gjetjen e zgjidhjeve përkatëse, si dhe mbi masat konkrete të marra për vënien në funksionim dhe operacionalizimin e Open Banking.

“Prej disa muajsh, dy subjekte kanë marrë miratimin e Bankës së Shqipërisë për të ofruar shërbimin e inicimit të pagesës (shërbimin nr. 7) dhe shërbimin e informimit të llogarisë (shërbimin nr. 8), ndërsa janë në shqyrtim për të marrë miratimin aplikimet e 6 subjekteve të tjera. Aktualisht shumica e bankave kanë dalë live dhe kanë kryer transaksionet e para me TPP e miratuara, ndërsa mirëpresin aktorë të tjerë të interesuar për të ofruar këto lloj shërbimesh.

Banka e Shqipërisë do të vijojë të ndjekë me prioritet zhvillimet dhe ecurinë e funksionimit të Open Banking, ndërkohë që inkurajon subjektet e interesuara që të aplikojnë për miratimin e shërbimeve të mësipërme. Subjektet që e kanë marrë këtë miratim, i inkurajojmë të komunikojnë me klientët e tyre për t’i njohur me këto shërbime dhe përfitimet që marrin nga përdorimi i tyre”, – shprehet Banka e Shqipërisë.

 

Veprimet me open banking… më shumë se 15 hapa

Për institucionet e parasë elektronike, një problem tjetër madhor i lidhur me open banking është mungesa e standardizimit të API (Application Programming Interface, protokollet që rregullojnë shkëmbimin e të dhënave mes sistemeve të ndryshme) mes bankave.

Akil Rajdho, drejtor i përgjithshëm i RPay, mendon se kjo e ka ngadalësuar implementimin e open banking dhe mund të bëjë që institucionet e e-money të mos kenë interes për t’u integruar me bankat që kanë numër më të vogël klientësh.

“Problemi kryesor me open banking në Shqipëri, për mendimin tim, është që secila bankë ka ofruesit e vet të shërbimit të API. Nëse unë dua të integrohem me të gjitha bankat, duhet të bëj zhvillime të veçanta për secilën.

Ne e kemi bërë për katër banka dhe po fusim të pestën, por sigurisht që kjo nuk është zgjidhja optimale. Kjo do të bëjë që bankat e vogla dhe me pak klientë të ngelen mbrapa në këtë proces, sepse logjikisht institucionet fintech do të përpiqen të integrohen me ato banka që kanë më shumë klientë.

Kjo do të kufizojë aksesin në shërbimet e open banking për klientët e bankave më të vogla.

Zgjidhja më e mirë do të kishte qenë një standardizim i API. Ne po punojmë për një zgjidhje të tillë, në formën e një agregatori, që do ta ofrojmë si shërbim edhe për palë të treta që mund të jenë të interesuara”, – thotë z. Rajdho.

Linda Shomo nga Easypay shton se zgjidhjet e ndryshme teknike që përdorin banka të ndryshme reflektohen edhe në vështirësimin e përvojës së përdoruesit.

“Nuk duhet harruar se open banking po bëhet për t’ua lehtësuar jetën klientëve, jo për t’ua bërë më të vështirë. Nëse në Europë, një transaksion bëhet me 4-5 klikime në total, këtu te ne kërkon 15, 20, 25 klikime.

Pra, nëse shërbimet me open banking bëhen shumë të gjata dhe të vështira, atëherë kjo si risi nuk ka më kuptim, sepse nuk i sjell lehtësinë e pritshme klientit.

Një nga arsyet kryesore pse ndodh kjo është sepse nuk ka API standarde, secila nga bankat përdor API-n e vet. Kjo krijon diferenca mes bankave në kryerjen e një transaksioni. Ndaj mendoj se sfida e radhës do të jetë standardizimi i API-ve”, thotë ajo.

 

BSH: Ligji është neutral për teknologjinë, bankat preferuan zgjidhje individuale

Megjithëse për institucionet fintech, mungesa e API të standardizuar është një nga problemet kryesore teknike dhe operacionale, Banka e Shqipërisë gjykon se kjo është një çështje e tejkaluar tashmë.

Në një prononcim për “Monitor”, Banka e Shqipërisë shprehet se është diskutuar me bankat dhe Shoqatën Shqiptare të Bankave, që në fazën pas miratimit (por para hyrjes në fuqi) të rregullores “Për autentifikimin e thelluar të klientit dhe standardet e përbashkëta, të hapura dhe të sigurta të komunikimit”, mbi mundësinë e krijimit të një API të përbashkët në nivel sistemi, por bankat preferuan zgjidhje dhe zgjedhje individuale të këtyre ndërfaqeve.

“Vlen të theksohet se si Ligji ‘Për shërbimet e pagesave’ që ka përafruar Direktivën PSD2, edhe rregullorja ‘Për autentifikimin e thelluar të klientit dhe standardet e përbashkëta, të hapura dhe të sigurta të komunikimit’ që ka përafruar rregulloren përkatëse të BE-së, janë teknologjikisht neutrale.

Por, pavarësisht se API që bankat përdorin nuk janë të njëjta, rregullorja ‘Për autentifikimin e thelluar të klientit dhe standardet e përbashkëta, të hapura dhe të sigurta të komunikimit’ kërkon që bankat të sigurojnë që ndërfaqet e tyre të ndjekin standardet e komunikimit të aplikueshme në Bashkimin Europian”, – shprehet Banka e Shqipërisë.

Një problem tjetër, sipas institucioneve fintech, është se deri tani, aksesi në llogari ofrohet vetëm për individët, por jo për bizneset. Një kufizim i tillë nuk është i parashikuar në ligj, por në diskutimet mes palëve është thënë se bankave u duhet kohë për ta testuar shërbimin fillimisht me individët.

Lidhur me këtë problem, Banka e Shqipërisë shprehet se shërbimet Open Banking janë të reja në tregun e pagesave dhe promovimi i tyre kërkon kohë dhe përpjekje nga ofruesit e këtyre shërbimeve, shumica e bankave kanë krijuar API për të ofruar shërbimet e Open Banking fillimisht për individët dhe për t’u shtrirë më tej edhe te bizneset, në varësi edhe të kërkesës për këto shërbime.

Megjithatë, sipas Bankës së Shqipërisë, disa banka e kanë zhvilluar API për të ofruar shërbimet Open Banking si për individët, ashtu edhe për bizneset.

Banka e Shqipërisë shprehet se do të vijojë të ndjekë ecurinë e funksionimit të Open Banking dhe të komunikojë me subjektet për adresimin e ndonjë pengese apo vështirësie të hasur për përdorimin e këtyre shërbimeve.

Lexoni më shumë:

Kush e “dogji dyshekun”?

 

 

The post Open banking është bërë “telenovelë” appeared first on Revista Monitor.

Intervistë me Elton Çollaku, Administrator i Union Financiar Tiranë (UFT)

 

Shërbimet e institucioneve të parasë elektronike do të jenë një urë lidhëse mes teknologjive të reja të pagesave dhe shërbimeve të bankingut tradicional.

Elton Çollaku, Administrator i Union Financiar Tiranë (UFT), thotë në një intervistë për “Monitor” se institucionet fintech mund të jenë në një pozicion të favorshëm për të ofruar zgjidhje të personalizuara dhe për të sjellë novacion edhe në segmente që shpesh nuk përfshihen ose nuk mbulohen plotësisht nga bankat.

Z. Çollaku mendon se kategoritë më premtuese të shërbimeve përfshijnë pagesat e mikrotransaksioneve në shërbimet e përditshmërisë, tregtinë elektronike, mikrokreditë dhe produkte të kombinuara me pagesat, si dhe ofrimin e shërbimeve për SME-të dhe kategoritë e popullsisë që nuk janë të mbuluara në mënyrë të përshtatshme nga sistemi bankar tradicional.

Ai gjithashtu mendon se ka potencial të madh në ofrimin e shërbimeve të personalizuara financiare nëpërmjet analizës së të dhënave, si dhe në bashkëpunimet me sektorin publik për dixhitalizimin e shërbimeve.

 

Cilat janë produktet dhe shërbimet kryesore të pagesave elektronike që keni zhvilluar deri më sot?

Union Financiar Tiranë (UFT) ka një përvojë 30-vjeçare me zhvillime dhe inovacion të vazhdueshëm në përshtatje me kërkesat e klientëve dhe zhvillimet teknologjike ndërkombëtare. Që prej fillimit të operacioneve jemi fokusuar në përmbushjen e nevojave të klientëve tanë, duke u paraprirë edhe inovacioneve në fushën e shërbimeve të pagesave.

Pagesat elektronike kanë një vend të rëndësishëm në gamën e gjerë të shërbimeve tona, sidomos gjatë viteve të fundit. Si një fintech lider në fushën e shërbimeve të pagesave, ne jemi të fokusuar edhe në inovacionin dixhital.

UFT ka zhvilluar platformën UPay, një ekosistem i integruar pagesash që përfshin: portofol dixhital për përdoruesit fundorë dhe klientët biznes, zgjidhje për pagesa me kartë, QR Kod, NFC, API për pagesa të integruara për e-commerce, pagesa të faturave dhe transferta parash të menjëhershme, e të tjera zhvillime që i shtohen vazhdimisht platformës.

Në këtë kuadër, dua të ndalem te risitë e fundit që UPay ka hedhur në treg:

– Transfertat Ndërkombëtare të parave Western Union tashmë janë të disponueshme edhe nga celulari, nëpërmjet aplikacionit UPay. Çdo përdorues i UPay mund të dërgojë apo të marrë para në çdo cep të botës ku operon Western Union. Ky zhvillim në UPay është edhe një risi për rajonin e më gjerë. UPay bëhet portofoli i parë elektronik në Europë që ofron shërbimin e transfertave të parave Western Union, si Dërgesa në mbi 200 shtete dhe territore, ashtu edhe Tërheqje direkt në llogarinë e tyre UPay.

– Karta UPay, Mastercard që zgjeron funksionalitetin e aplikacionit UPay duke rritur mundësitë e blerjeve dhe transaksioneve për përdoruesit. Karta UPay është një kartë debiti që lidhet direkt me aplikacionin UPay të kartëmbajtësit dhe i jep mundësinë të përdorë fondet e disponueshme në llogarinë UPay. Aplikimi dhe aktivizimi kryhen tërësisht online, direkt në aplikacion. Karta UPay është një partner i zgjuar në menaxhimin e parave dhe financave personale, me mundësi pafund përdorimi si brenda ashtu edhe jashtë vendit, si në blerje online, në dyqane fizike, pagesa me Google Pay nëpërmjet integrimit me Google Wallet, e të tjera përdorime si çdo kartë tjetër Mastercard.

Më shumë se një portofol, UPay ofron edhe zgjidhje unike për bizneset, nëpërmjet integrimeve të shpejta dhe sigurisë maksimale sipas standardeve më të larta ndërkombëtare, duke i ndihmuar të dixhitalizojnë proceset e tyre të pagesave dhe sistemet e raportimit në kohë reale.

 

Në çfarë faze është zhvillimi i portofolave dixhitalë dhe cilat janë rezultatet e deritanishme në përdorimin e këtyre portofolave nga klientët tuaj?

Portofoli dixhital UPay është funksional prej disa vitesh tashmë, por evoluimi i tij si platformë është në progres të vazhdueshëm. Kemi një bazë të mirë aktive përdoruesish që përdorin shërbimet që ne ofrojmë për pagesa utilitetesh, transfertat e parave, pagesa online e shumë të tjera.

Të dhënat tona tregojnë rritje të qëndrueshme të përfshirjes dixhitale, veçanërisht te të rinjtë dhe përdoruesit që më parë nuk kishin akses në produktet financiare tradicionale.

Përdoruesit e kanë mirëpritur veçanërisht lehtësinë e regjistrimit dhe aktivizimit të llogarisë së tyre “Full Digital Onboard”, sipas standardeve më të larta ndërkombëtare, përvojën intuitive të përdorimit dhe sigurinë e transaksioneve.

Thjeshtësia dhe shpejtësia janë patjetër avantazhe të tjera që klientët tanë i kanë gjetur tek UPay dhe kanë ndikuar si në rritjen e vazhdueshme të përdoruesve, ashtu edhe të numrit të transaksioneve dhe kategorive të shërbimeve të kryera.

 

Cilat janë rezultatet e para të bërjes operacional të konceptit të Open Banking dhe të shërbimeve të lidhura me të?

Open Banking është një realitet tashmë dhe UFT është angazhuar maksimalisht me të gjitha bankat e nivelit të dytë për t’i bërë pjesë së skemës së përdorimit në UPay.

Integrimet janë përfunduar me pjesën më të madhe të bankave të nivelit të dytë dhe po vijojmë finalizimin e integrimit edhe me bankat e tjera, që për momentin kanë kufizime në zgjidhjet e tyre teknike.

Gjatë këtij procesi ka pasur bashkëpunim të ngushtë midis stafit tonë teknik dhe atij të bankave duke dhënë sugjerimet tona dhe duke rrahur idetë për të lehtësuar këtë zhvillim e për ta bërë operacional në një kohë sa më të shkurtër.

Ne kemi zhvilluar produkte të reja, të cilat mbështeten në infrastrukturën e Open Banking për t’u ofruar klientëve një përvojë “Pay by Bank” me zero kosto.

Me përfundimin e procesit të integrimeve ne do të ofrojmë një eksperiencë “multi-bank” për të gjithë përdoruesit e UPay, duke përfshirë kontrollin e llogarive dhe inicimin e pagesave.

Kjo do të përmirësojë ndjeshëm përvojën e përdoruesit dhe do të rrisë transparencën në menaxhimin e financave personale.

 

Cilat vlerësoni se janë pengesat kryesore për masivizimin e pagesave elektronike në Shqipëri?

Deri tani ka pasur një mungesë të produkteve dixhitale në kategorinë e pagesave të menjëhershme, gjë që nuk stimulonte përdorimin e kanaleve dixhitale në raport me CASH-in.

Vitet e fundit, për shkak edhe të rritjes së aktivitetit të turizmit, pagesat elektronike kanë shënuar rritje të ndjeshme. Nëse para disa vitesh, bizneset nuk e konsideronin pajisjen me një instrument për pagesa elektronike, sot jemi në një tjetër situatë.

Bizneset, të ndërgjegjësuar gjithnjë e më shumë për avantazhet e pagesave elektronike dhe sigurisht edhe të nxitur nga kërkesat e klientëve për mundësinë e pagesës elektronike, kanë shtuar interesin në këtë drejtim.

Pra, kemi tregues të qartë që biznesi është gati për të përqafuar produktet e reja dixhitale.

Zhvillimi i produkteve të reja si “instant payment” dhe “QR të standardizuar”, të dy projekte që po zhvillohen nga Banka e Shqipërisë, do të bëjnë të mundur masivizimin e pagesave elektronike dhe Union Financiar synon të jetë një driving forcë në këtë proces.

 

Cila mund të jetë vlera e shtuar e institucioneve të parasë elektronike (IPE) në tregun e pagesave dhe avantazhet konkurruese ndaj bankave?

Personalisht shoh hapësira ku IPE mund të shërbejnë si lojtarë komplementarë të tregut të shërbimeve financiare e bankare, madje ka shumë hapësira ku Bankat e Nivelit të Dytë dhe IPE/Fintech mund të bashkëpunojnë mjaft mirë mes tyre. Në këtë linjë, UFT ka disa histori suksesi në treg, në bashkëpunim me disa banka të nivelit të dytë, e jo vetëm.

Bazuar në eksperiencën tonë disavjeçare në tregun e pagesave dixhitale, ne kemi ndërtuar një strukturë fleksibël dhe dinamike që na mundëson të fokusohemi tërësisht në zhvillimin teknologjik.

Si institucion i parasë elektronike, nuk synojmë të zëvendësojmë shërbimet bankare tradicionale, por t’i plotësojmë ato me zgjidhje të thjeshta, të shpejta dhe të aksesueshme për një bazë të gjerë përdoruesish duke kontribuar në përfshirjen financiare, sidomos të segmenteve më pak të mbuluara nga sistemi bankar.

Në këtë mënyrë, UPay funksionon si një hallkë plotësuese në zinxhirin e shërbimeve financiare, duke krijuar ura të reja lidhjeje midis teknologjisë dhe bankingut tradicional.

 

Çfarë ndikimi mund të ketë implementimi i sistemit të instant payments në tregun e pagesave elektronike dhe veçanërisht në aktivitetin e institucioneve të e-money?

Implementimi i sistemit të pagesave të menjëhershme (instant payments) do të transformojë tregun e pagesave elektronike në Shqipëri. Ndërsa përdorimi i parasë fizike mbetet ende i lartë, ky zhvillim do të krijojë mundësi reale për të përshpejtuar kalimin drejt një ekonomie më moderne dhe të dixhitalizuar.

Për ne në UPay, ky përbën një hap strategjik që përputhet në mënyrë të natyrshme me misionin tonë: të ofrojmë shërbime financiare të aksesueshme, të shpejta dhe të orientuara drejt përdoruesit fundor.

Sistemi i instant payments do të na lejojë të ofrojmë transaksione në kohë reale, 24/7, me ndërveprim të menjëhershëm dhe kosto më të ulët, duke rritur kështu vlerën e shërbimit që u ofrojmë klientëve tanë.

Ne jemi të angazhuar për të qenë pjesë aktive e këtij transformimi duke ofruar zgjidhje që e bëjnë përditshmërinë financiare më të thjeshtë, më të sigurt dhe më “smart” për të gjithë.

 

Në cilat segmente të tregut të pagesave shihni më shumë potenciale për depërtimin e institucioneve fintech?

Penetrimi i fintech është një proces në zhvillim që po ndryshon thelbësisht mënyrën si kryhen pagesat dhe transfertat e parave. Në Shqipëri, potenciali është i lartë, por kërkon edukim të tregut, mbështetje rregullatore dhe bashkëpunim ndërinstitucional.

Shpesh krijohet përshtypja se produktet e institucioneve fintech kanë mbivendosje me produktet bankare (ndoshta kjo dhe prej faktit të një numri të madh institucionesh të parasë elektronike të licencuara, ku një pjesë e tyre me sa duket kanë paqartësi në modelin e biznesit dhe tregun e synuar), dhe po ofrojnë të njëjtat alternativa që tradicionalisht ofroheshin nga sistemi bankar, por në fakt, target grupet tona janë shumë të ndryshme.

Teorikisht fintech-et duhet të jenë në një pozicion të favorshëm për të ofruar zgjidhje të personalizuara dhe për të sjellë novacion edhe në segmente që shpesh nuk përfshihen ose nuk mbulohen plotësisht në bankingun tradicional.

Kategoritë më premtuese përfshijnë pagesat e mikrotransaksioneve në shërbimet e përditshmërisë, tregtinë elektronike / e-commerce, mikrokredi dhe produkte të kombinuara me pagesat, si dhe ofrimin e shërbimeve për SME-të dhe kategoritë e popullsisë që nuk janë të mbuluara në mënyrë të përshtatshme nga sistemi bankar tradicional.

Gjithashtu, ka potencial të madh në ofrimin e shërbimeve të personalizuara financiare nëpërmjet analizës së të dhënave, si dhe në bashkëpunimet me sektorin publik për dixhitalizimin e shërbimeve.

Lexoni më shumë:

Kush e “dogji dyshekun”?

 

 

 

The post UPay, urë lidhëse mes teknologjisë dhe bankingut tradicional appeared first on Revista Monitor.

Intervistë me Bilgen Aldan, Drejtore e Përgjithshme e BKT Pay

 

BKT Pay, me markën “epara”, ka nisur aktivitetin e institucionit të parasë elektronike prej një viti, me ambicien për të ofruar përfshirje të gjerë financiare për publikun shqiptar.

Bilgen Aldan, Drejtore e Përgjithshme e BKT Pay, thotë në një intervistë për “Monitor” se “epara” përfaqëson një shtyllë strategjike të Grupit BKT dhe një mision social, për të ndërtuar ura midis parasë fizike dhe asaj dixhitale, midis së shkuarës dhe së ardhmes duke pasur fokus gjithëpërfshirjen financiare.

Sipas saj, institucionet e parasë elektronike ofrojnë fleksibilitet të lartë, shpejtësi në zhvillimin e produkteve dhe kanë kosto më të ulëta operative nëpërmjet automatizimit.

Gjithashtu, ato ofrojnë akses për grupe që shpesh mbeten të anashkaluara nga sistemi tradicional financiar dhe gjithashtu edhe për grupet si freelancerët, mikrobizneset dhe diaspora.

 

Cilat janë produktet dhe shërbimet kryesore të pagesave elektronike që keni zhvilluar deri më sot?

Që në fillim, qëllimi ynë me epara nuk ka qenë të krijojmë një portofol elektronik të thjeshtë, por të ndërtojmë një ekosistem të plotë pagesash dixhitale, të shkallëzueshëm dhe miqësor për përdoruesit.

Për individët, kemi krijuar një përvojë tërësisht dixhitale — nga regjistrimi dhe verifikimi i llogarisë me kartë identiteti dhe verifikimi tërësisht dixhital në kohë reale, te hapja e llogarive në LEK dhe EUR, transferta P2P, pagesat e faturave, si dhe transferimet drejt dhe nga IBAN-et kombëtare apo ndërkombëtare.

Një tjetër element inovativ është IBAN-i virtual që krijohet për çdo përdorues, ndërsa për të lehtësuar aksesin fizik, kemi integruar shërbime depozitimi dhe tërheqjeje në rrjetin e bankomateve Smart të BKT-së.

Në të njëjtën kohë, brenda muajit qershor do të ofrojmë karta fizike dhe virtuale të licencuara nga Mastercard, të gjitha të mbështetura nga një ndërfaqe moderne, me dizajn të optimizuar për celular dhe siguri të avancuar.

Për bizneset, platforma jonë epara Business sjell fleksibilitetin për të pranuar pagesa me QR apo link, pa nevojën për POS fizik dhe ofron një menaxhim të menjëhershëm të financave në kohë reale — veçanërisht e dobishme për SME, freelancers dhe dyqane online.

Gjithçka është ndërtuar në një arkitekturë modulare në cloud, që siguron shpejtësi, siguri dhe përputhje me rregulloren PSD2 dhe standardet e BE-së.

 

Në çfarë faze është zhvillimi i portofolave dixhitalë dhe cilat janë rezultatet e deritanishme në përdorimin e këtyre portofolave nga klientët tuaj?

epara u prezantua në qershor 2024 dhe për ne ka qenë një rrugëtim jashtëzakonisht frymëzues dhe transformues. Brenda një viti, epara është shndërruar në simbol të inovacionit dhe përfshirjes financiare në Shqipëri, duke vendosur standarde të reja në fushën e financave dixhitale.

Kemi regjistruar deri tani mbi 55,000 shkarkime të aplikacionit, mbi 15,000 përdorues aktivë dhe kemi procesuar mbi 300,000 transaksione.

Ky sukses nuk është rastësi, por rezultat i një vizioni të qartë: të sjellim përfshirje financiare për çdo qytetar dhe biznes në Shqipëri.

epara nuk është vetëm një produkt teknologjik. Ajo përfaqëson një shtyllë strategjike të Grupit BKT dhe një mision social: të ndërtojmë ura midis parasë fizike dhe dixhitale, midis së shkuarës dhe së ardhmes duke pasur fokus gjithëpërfshirjen financiare.

 

Cilat janë rezultatet e para të zbatimit të open banking dhe shërbimeve përkatëse?

Aktualisht ndodhemi në fazën përfundimtare të sigurimit të licencës së plotë për open banking, por epara është tashmë në përputhje me direktivën PSD2.

Ne kemi ndërtuar një arkitekturë të hapur API, e gatshme për integrim me partnerë të tretë (TPP) dhe fintech-e. Regjistrimi me kartë identiteti dhe verifikimi tërësisht dixhital dhe në kohë reale (KYC), si dhe mbështetja për IBAN ndërkombëtar dhe vendas janë tashmë funksionale. Kjo bazë teknologjike na lejon të jemi gati për të përqafuar konceptin e open banking sapo të finalizohet korniza e open finance në Shqipëri.

 

Cilat janë barrierat kryesore për përdorimin masiv të pagesave elektronike në Shqipëri?

Shqipëria ndodhet në një fazë të rëndësishme të transformimit dixhital, por ende përballet me disa barriera që e ngadalësojnë përdorimin masiv të pagesave elektronike. Nga përvoja jonë me epara, kemi identifikuar disa faktorë thelbësorë që ndikojnë në këtë proces.

Së pari, ekziston një hendek kulturor dhe psikologjik ndaj parasë fizike. Shumë qytetarë vazhdojnë të kenë më shumë besim te paraja në dorë, për arsye historike, mungesë informacioni, apo ndjesi kontrolli më të madh.

Megjithatë, ky qëndrim po ndryshon, sidomos te brezat më të rinj që kërkojnë shpejtësi, komoditet dhe përvojë dixhitale.

Së dyti, ka pasur pengesa teknike dhe procedurale, veçanërisht në fazën e regjistrimit dhe verifikimit të identitetit. Megjithatë, me përmirësimin e infrastrukturës dhe proceseve në kohë reale, këto barriera po minimizohen ndjeshëm.

Një tjetër faktor është mungesa e edukimit financiar, veçanërisht në zonat rurale ose te segmentet më pak të përfshira në sistemin financiar tradicional.

Më shumë edukim nënkupton më shumë përdorim — prandaj ne, si epara, po investojmë në ndërgjegjësim dhe qartësim të vlerës që sjell teknologjia financiare.

Së fundmi, duhet përmendur aksesueshmëria teknologjike. Edhe pse përhapja e smartfonëve dhe internetit po rritet me shpejtësi, ende ka rajone apo grupe shoqërore që përballen me kufizime në këtë aspekt. Për këtë arsye, ne ofrojmë një aplikacion të lehtë për t’u përdorur dhe mbështetje në kohë reale për përdoruesit e rinj.

Në tërësi, megjithëse barrierat ekzistojnë, trendi është qartë pozitiv.

Përdoruesit po fitojnë besim, tregtarët po e përqafojnë teknologjinë duke pranuar pagesa me kod QR dhe pa POS, dhe Shqipëria po lëviz me hapa të sigurt drejt një ekonomie më pak të varur nga paraja fizike.

 

Cili është vlera e shtuar e institucioneve të parasë elektronike dhe avantazhet e tyre konkurruese ndaj bankave?

Institucionet e parasë elektronike nuk janë kërcënim për bankat, por plotësues të tyre. Ato ofrojnë fleksibilitet të lartë, shpejtësi në zhvillimin e produkteve dhe kanë kosto më të ulëta operative përmes automatizimit.

Për më tepër, ato krijojnë akses për grupe që shpesh mbeten të anashkaluar nga sistemi tradicional financiar dhe gjithashtu edhe për grupet si freelancerët, mikrobizneset dhe diaspora.

Me një dizajn dhe arkitekturë, totalisht të ndërtuar nga BKT Pay në bashkëpunim me BKT, e orientuar plotësisht drejt përvojës së përdoruesit, kemi mundësi të përgjigjemi shpejt dhe me efikasitet ndaj kërkesave reale të tregut.

 

Çfarë ndikimi do të ketë sistemi i pagesave të menjëhershme në treg dhe tek institucionet e parasë elektronike?

Pagesat e menjëhershme janë revolucionare. Ato do të mundësojnë transferime në kohë reale, 24/7, pagesa me kod QR të menjëhershme përfshirë fundjavat — një ndryshim rrënjësor për përdoruesit që do të kenë akses në shërbime të reja si pagesat me link apo ato automatike, si dhe përmirësim të përvojës së klientit.

Ky zhvillim do të sjellë gjithashtu terren të barabartë midis institucioneve të parasë elektronike dhe bankave.

Për segmentet si tregtarët e vegjël, freelancers dhe përdoruesit dixhitalë, ky zhvillim do të jetë veçanërisht i rëndësishëm.

 

Në cilat segmente të tregut të pagesave ka më shumë potencial për fintech-et?

Shqipëria është në një fazë të artë për transformimin e fintech. Pesë segmente shfaqin potencial të veçantë: turizmi dhe mikpritja – me mbi 14 milionë turistë në 2024, Shqipëria ka nevojë për pagesa të shpejta, multimonedhë dhe QR-friendly, e-commerce dhe marketplace-t – rritja e tregtisë online kërkon platforma të sigurta dhe të integruara për pagesa dixhitale, SME-të dhe freelancers – kanë nevojë për mjete fleksibël për menaxhimin e pagesave, faturimit dhe financave, brezi i ri dixhital (Gen Z) – kërkojnë përvoja bankare moderne, të thjeshta dhe mobile-first, dhe përfituesit e remitancave – konvertimi i transfertave ndërkombëtare në fonde të përdorshme dixhitale është një hap i madh për përfshirjen financiare.

Për secilin nga këto, epara ka ndërtuar produkte të posaçme që synojnë jo vetëm përfshirjen, por edhe fuqizimin ekonomik.

 

Perspektiva Përfundimtare

Në krahasim me liderët globalë, epara spikat për disa veçori të rëndësishme që e vendosin në pararojë të inovacionit financiar në rajon.

Ajo është e licencuar plotësisht nga Banka e Shqipërisë sipas kuadrit EMD2 dhe PSD2, ka një arkitekturë modulare dhe API të hapura të cilat e bëjnë platformën lehtësisht të integrueshme dhe të përshtatshme ndaj nevojave të tregut në zhvillim, si dhe është e integruar me ekosistemin më të gjerë të Grupit Bankar BKT që garanton një nivel më të lartë besueshmërie, stabiliteti dhe ekspertize.

Gjithashtu një veçori tjetër e epara është misioni i saj i dyfishtë: fuqizimi i përdoruesve individualë dhe dixhitalizimi i bizneseve dhe tregtarëve në të gjithë vendin.

Në vitin 2024, epara u vlerësua nga EMEA Finance me çmimin “Produkti më i Mirë” për Europën Qendrore, Lindore dhe CIS — një vlerësim prestigjioz ndërkombëtar që jo vetëm konfirmon cilësinë dhe efikasitetin e epara, por edhe dëshmon për potencialin e saj për të shërbyer si model frymëzues për të gjithë rajonin.

Lexoni më shumë:

Kush e “dogji dyshekun”?

 

 

The post “Synojmë përfshirje financiare për çdo qytetar dhe biznes në Shqipëri” appeared first on Revista Monitor.

Intervistë me Resmi Hibraj, drejtor i Huadhënies për Klientë Individë dhe i Bankingut Dixhital në Raiffeisen Bank Shqipëri

 

Pagesat dixhitale që kryhen nga klientët nëpërmjet platformës Raiffeisen On përfaqësojnë 90% të pagesave totale të Bankës Raiffeisen.

Resmi Hibraj, drejtor i Huadhënies për Klientë Individë dhe i Bankingut Dixhital në Raiffeisen Bank Shqipëri, thotë në një intervistë për “Monitor” se kjo shifër dëshmon qartë që klientët e kanë përqafuar teknologjinë, për shkak të përfitimeve të mëdha që ajo ofron.

Z. Hibraj thotë se bankat tregtare në Shqipëri po përshtaten me shpejtësi ndaj zhvillimeve teknologjike dhe konkurrencës nga institucionet fintech, shpesh duke qenë edhe pararendës në këtë fushë.

Ai mendon se bashkëveprimi në rritje mes fintechs dhe bankave krijon mundësi për të maksimizuar përfitimet për konsumatorët dhe për të krijuar një ekosistem financiar më të fortë dhe më të integruar. Kjo do të kontribuojë në një rritje të qëndrueshme dhe në përmirësimin e shërbimeve financiare për publikun.

 

Tregu i pagesave në vitet e fundit po shënon zhvillime të reja teknologjike dhe konkurrencë në rritje, duke përfshirë edhe institucionet e reja fintech. Si po përshtaten bankat tregtare me këto zhvillime të reja?

Bankat tregtare në Shqipëri po përshtaten me shpejtësi ndaj zhvillimeve teknologjike dhe konkurrencës nga institucionet fintech, shpesh duke qenë pararendës në këtë fushë.

Raiffeisen Bank, për shembull, ishte banka e parë që nisi transformimin dixhital të shërbimeve të saj që në vitin 2016. Ne prezantuam platformën moderne Raiffeisen On, e cila ofroi shërbim online 24/7, si në celular ashtu edhe në web.

Kjo lejon klientët, si ata ekzistues ashtu edhe të rinjtë, të aplikojnë për çeljen e llogarive, kartave të debitit apo kreditit, si dhe aplikim për kredi dhe investime, të gjitha në mënyrë të plotë online, duke eliminuar nevojën për vizita në degë dhe duke kursyer kohë dhe energji të çmuar.

Përtej transformimit dixhital të brendshëm, ne krijuam partneritete strategjike me fintech, vendas si MPay, duke i përfshirë dhe duke bashkëpunuar për të sjellë risi në fushën e pagesave nëpërmjet shërbimit KUIK (mes klientëve individë), i cili përdoret në baza ditore nga dhjetëra mijë klientë.

Për bankat në tërësi, investimet që janë bërë vitet e fundit dhe sidomos qasja e orientuar nga klienti, inovacioni dhe siguria janë thelbësore për të mbajtur një pozicion konkurrues në një treg në ndryshim të shpejtë.

Pagesat dixhitale në Shqipëri po zhvillohen me një ritëm të shpejtë, duke u bërë pjesë integrale e ekonomisë. Falë investimeve të vazhdueshme në teknologji dhe infrastrukturë, si dhe mbështetjes nga institucionet qeveritare, pritet që adoptimi i pagesave dixhitale të vazhdojë të rritet edhe në vitet e ardhshme.

 

Institucionet fintech të pagesave po hedhin hapat e para edhe në Shqipëri. Çfarë roli mendoni se do të kenë këto institucione në tregun e pagesave dhe si mendoni se do të ndërveprojnë ato me sektorin bankar në të ardhmen?

Institucionet fintech të pagesave kanë potencialin të luajnë rol pozitiv në tregun e pagesave në Shqipëri, duke ofruar shërbime inovative dhe duke rritur konkurrencën.

Sipas këndvështrimit tim, ka ndodhur një evolucion në perceptimin e raportit mes bankave dhe fintech-eve.

Fillimisht, u mendua se fintech-t do të kërcënonin ekzistencën afatgjatë të bankave, duke i detyruar ato të vepronin si kundërshtarë seriozë.

Megjithatë, koha ka treguar se ekosistemi i pagesave ofron mundësi për të dyja palët, duke krijuar një hapësirë ku asnjëra nuk mund ta zëvendësojë tjetrën në mënyrë të përsosur.

Kjo ka hapur rrugën për një trend bashkëpunimi dhe partneriteti mes bankave dhe fintech-eve.

Vë re dy pista kryesore të bashkëpunimit:

-Sinergji: Në vend të konkurrencës së ashpër, shumë fintech-e mund të krijojnë partneritete me bankat për të ofruar shërbime të përbashkëta, si pagesat dixhitale ose shërbime të menaxhimit të financave personale.

– Shkëmbimi i ekspertizës, mes bankave dhe fintech-eve ofron mundësi të shkëlqyera për të dyja palët. Bankat mund të shfrytëzojnë njohuritë dhe risitë e fintech-eve, ndërsa këto të fundit mund të përfitojnë nga rrjetet e gjera dhe besueshmëria që ofrojnë bankat.

Përtej kësaj, fintech-et shpesh janë më të shpejtë në përdorimin e teknologjive të reja, si blockchain dhe Inteligjenca Artificiale, që do të ndihmojnë në përmirësimin e efikasitetit të procesëve të pagesave dhe sigurisë.

Gjithashtu ato mund të ofrojnë integrim më të lehtë me shërbime të tjera, si e-commerce, duke lehtësuar pagesat për tregtarët dhe konsumatorët.

Në tregun tonë, ndërsa ka pasur rol në rritje nga fintechs, ato ende zënë një peshë të vogël në raport me volumin e pagesave që procesohen përmes bankave dhe kryesisht fokusohen në pagesat e faturave.

Legjislacioni i prezantuar së fundmi nga Banka e Shqipërisë, që synon përafrimin e kuadrit rregullator të pagesave me legjislacionin e BE për Open Banking, do të ndikojë edhe në mënyrat se si do të ndërveprojnë fintechs me bankat në të ardhmen.

Në parim, bashkëveprimi në rritje mes fintechs dhe bankave krijon mundësi për të maksimizuar përfitimet për konsumatorët dhe për të krijuar një ekosistem financiar më të fortë dhe më të integruar.

Kjo do të kontribuojë në një rritje të qëndrueshme dhe në përmirësimin e shërbimeve financiare për të gjithë.

 

Prej dekadash, pagesat alternative në pikën e shitjes janë mbështetur kryesisht te kartat dhe infrastruktura e ofruar nga operatorët e mëdhenj globalë të pagesave, si Visa dhe Mastercard. Çfarë ndikimi do të kenë teknologjitë e reja të pagesave nga llogaria në llogari, me palë të treta dhe cilat janë avantazhet unike që banka juaj ofron që mund t’i bindin klientët të zgjedhin bankat tradicionale mbi alternativat Fintech?

Siç e përmenda në fillim të intervistës, Raiffeisen Bank ka qenë pioniere e pagesave nga llogaria në llogari si individ-për-individ dhe individ-për-biznes, duke mundësuar pagesa në kohë reale mes klientëve ashtu edhe pagesa nga klienti te bizneset nëpërmjet aplikacionit Raiffeisen On.

Aktualisht pagesat dixhitale që kryhen nga klientët tanë nëpërmjet Raiffeisen On përfaqësojnë 90% të pagesave totale të bankës, çka tregon se klientët e kanë përqafuar teknologjinë për shkak të përfitimeve të mëdha që ajo ofron.

Përveç një teknologjie moderne dhe një përvoje shumë të mirë në kryerjen e pagesave, avantazhet që Raiffeisen Bank ofron në raport me fintech-t përfshijnë:

– Besueshmërinë dhe sigurinë, për shkak të historisë dhe reputacionit të saj në mbrojtjen e klientëve, veçanërisht për transaksionet e mëdha.

– Avancimet në teknologjitë e sigurisë ndihmojnë në reduktimin e rrezikut të mashtrimeve.

– Gama e gjerë e shërbimeve financiare si kredi dhe investime, të integruara me shërbimet e pagesave.

– Mbështetja për klientët është një tjetër avantazh, me degë fizike dhe qendra e Shërbimit të Klientit që ofrojnë asistencë të drejtpërdrejtë.

– Rregullimi dhe mbikëqyrja nga autoritetet financiare sigurojnë një nivel të lartë mbrojtjeje për konsumatorët.

Në anën tjetër, teknologjitë e reja të pagesave ofrojnë reduktim të kostove dhe rritje të shpejtësisë së transaksioneve, duke i bërë ato më tërheqëse për konsumatorët dhe bizneset.

 

Banka e Shqipërisë po punon për një sistem të pagesave të shpejta. Çfarë ndikimi pritet të ketë ngritja e sistemit TIPS në tregun e shërbimeve të pagesave në Shqipëri?

Pritshmëritë janë për një efekt pozitiv si për eksperiencën e konsumatorëve, ashtu edhe për masivizimin e pagesave dixhitale.

Përfitimi i parë dhe kryesor lidhet me shpejtësinë e transaksioneve duke qenë se TIPS do të mundësojë pagesa në kohë reale, duke lejuar individët dhe bizneset të kryejnë transaksione menjëherë, pa vonesa.

Kjo do të përmirësojë fluksin e likuiditetit për bizneset dhe do të rrisë efikasitetin e menaxhimit të financave për individët.

Gjithashtu do të inkurajohet dhe më tej përdorimi i Pagesave Dixhitale duke reduktuar varësinë nga pagesat me para në dorë. Kjo do të ndihmojë në promovimin e një ekonomie më të dixhitalizuar.

Përmirësimi i Shërbimeve për Klientët dhe Rritja e Sigurisë së Pagesave janë përfitime të tjera shumë të rëndësishme, siç është edhe Lehtësimi i pagesave për bizneset dhe ulja e kostove që lidhen me menaxhimin e cash.

 

Shqipëria ngelet ende ekonomi me përdorim të lartë të parasë fizike (cash). Si mund të nxitet përdorimi i formave alternative të pagesave dhe cilat vlerësoni se janë pengesat kryesore për masivizimin e tyre në Shqipëri?

Pavarësisht progresit dhe rritjes së transaksioneve dixhitale nëpërmjet kartave dhe aplikacioneve mobile, Shqipëria mbetet një shoqëri e prirë për pagesat në para. Gjatë viteve, janë ndërmarrë nisma nga Banka e Shqipërisë dhe qeveria për të rritur ndërgjegjësimin e publikut mbi rëndësinë e adoptimit të pagesave dixhitale, por ende ka shumë për të bërë.

Dy aspekte kyçe ku duhet fokusuar përpjekjet janë edukimi dhe incentivimi i përdoruesve.

Për Edukimin dhe Ndërgjegjësimin, Organizimi i fushatave për të informuar konsumatorët mbi përfitimet e pagesave dixhitale, si shpejtësia, siguria dhe lehtësia e përdorimit.

Këtu do të përfshija Trajnimet për Bizneset: Ofrimi i trajnimeve për tregtarët dhe bizneset mbi mënyrat e integrimit të pagesave dixhitale në operacionet e tyre.

Së dyti dhe me rëndësi shumë të madhe përmend Incentivimin e Përdoruesve. Eksperienca globale ka treguar që edhe në tregjet e zhvilluara, faza fillestare e adoptimit të pagesave dixhitale u shoqërua me lehtësi fiskale si për individët ashtu edhe për bizneset.

Për individët, disa nga format mund të jenë ofrimi i zbritjeve ose shpërblimeve për klientët që përdorin forma alternative të pagesave dhe krijimi i programeve të besnikërisë që nxisin përdorimin e pagesave dixhitale përmes pikëve ose shpërblimeve.

Ndërsa për bizneset do të vlente një program me përfitime fiskale si ulje apo rimbursim i taksave për të inkurajuar pagesat dixhitale.

 

Në çfarë faze është sektori bankar shqiptar për të arritur konceptin e bankës dixhitale, ku të gjitha produktet apo shërbimet mund të ofrohen nëpërmjet kanaleve alternative?

Sektori bankar shqiptar po kalon në një fazë të rëndësishme zhvillimi drejt konceptit të bankës dixhitale.

Disa banka kanë arritur të bëjnë përparime të dukshme në ofrimin e shërbimeve nëpërmjet kanaleve alternative, ndërsa të tjera vazhdojnë të mbeten mbrapa në këtë proces. Kjo diferencë në adaptim thekson nevojën për inovacion dhe investime në teknologji për të përmbushur kërkesat e klientëve në një ambient gjithnjë e më digjital.

Duke ju referuar dhe eksperiencës sonë në Raiffeisen, investimet e konsiderueshme për dixhitalizimin dhe përpjekjet disavjeçare për të rritur adoptimin e shërbimeve dixhitale kanë dhënë rezultate shumë inkurajuese.

Megjithatë ende nuk kanë arritur masën kritike ku shumica e klientëve të jenë përdorues të rregullt të aplikacionit celular.

Mbetemi ende një sistem bankar ku për traditë, klienti preferon të vizitojë degët për t’u shërbyer dhe të ndërveprojë me bankierët.

Do të duhen ende shumë investime në dixhitalizim nga të gjitha bankat, jo vetëm bankat e mëdha, në mënyrë që të arrihet një standard minimal cilësor i kanaleve alternative për sistemin bankar, duke e kthyer konsumimin e produkteve dhe shërbimeve dixhitale në një refleks, siç është bërë për shembull përdorimi i mediave sociale.

Për ta përmbledhur, arritja e një integrimi të plotë mes kanaleve fizike, si degët, dhe atyre dixhitale kërkon investime të vazhdueshme në teknologji, edukimin e konsumatorëve, si dhe një mbështetje më të madhe nga qeveria dhe autoritetet rregullatore.

Këto hapa janë thelbësore për të promovuar nismat e përmendura më sipër. Një qasje e tillë do të kontribuojë në krijimin e një ekosistemi financiar më të fortë dhe më të integruar në të ardhmen.

Lexoni më shumë:

Kush e “dogji dyshekun”?

 

 

The post “Pagesat dixhitale tejkalojnë pagesat në degë” appeared first on Revista Monitor.

TikTok njoftoi sot prezantimin zyrtar të TikTok for Artists (TikTok për Artistët), një platformë e orientuar drejt muzikës, e menduar për të ndihmuar artistët që të ndërtojnë karrierën e tyre.
Prezantimi zyrtar vjen dy muaj pasi TikTok po testonte platformën në disa vende.

Kjo platformë është krijuar për të ndihmuar artistët dhe ekipet e tyre për t’u lidhur më mirë me fansat, për të përmirësuar përpjekjet e tyre promovuese dhe për të njoftuar krijimin e përmbajtjeve në TikTok. Platforma u jep artistëve dhe ekipeve të tyre qasje në të dhëna rreth performancës së muzikës dhe të postimeve të artistit në TikTok.

Këto metrika përfshijnë numrin e shikimeve, të postimeve dhe të përfshirjes së krijuesve për çdo këngë, përveç informacioneve të ngjashme rreth postimeve.

Të dhëna të tjera përfshijnë informacione rreth ndjekësve të artistit, si mosha, gjuha dhe gjinia.

TikTok for Artists ofron edhe udhëzues hap pas hapi për instrumentet dhe funksionet e TikTok, si dhe mbështetje dhe burime shtesë.

Ndër të tjera, TikTok njoftoi edhe prezantimin e një funksioni të ri “Pre-Release”, që i lejon artistët të promovojnë publikimet e ardhshme të albumeve në TikTok. Ky funksion u mundëson fansave të ruajnë paraprakisht albumet në Spotify apo Apple Music, ku ato do të bëhen menjëherë të disponueshme për t’u dëgjuar pas publikimit.

TikTok luan një rol të rëndësishëm në nxitjen e tendencave muzikore dhe këngëve virale, ndaj është e logjikshme që kompania të krijojë një hapësirë të posaçme për të ndihmuar artistët të promovojnë më së miri përmbajtjet dhe të nxisë përfshirjen e fansave.

TikTok for Artists mund t’i ndihmojë artistët të zgjerojnë shtrirjen e tyre dhe të rrisin audiencën.

TikTok for Artists është tani i disponueshëm në Indonezi, Japoni, Kore, Australi, Zelandën e Re, Mbretërinë e Bashkuar, Irlandë, Francë, Gjermani, Itali, Spanjë, Holandë, Suedi, Norvegji,
Danimarkë, Egjipt, Liban, Arabinë Saudite,

Emiratet e Bashkuara Arabe, Marok, Shtetet e Bashkuara, Kanada, Meksikë, Brazil, Kolumbi dhe Argjentinë. Sipas TikTok, platforma do të jetë së shpejti e disponueshme në vende të tjera.

/ TechCrunch

The post TikTok prezanton “TikTok for Artists”, një platformë për të ndihmuar artistët appeared first on Revista Monitor.

Në Shqipëri, ekosistemi i startup-eve po përjeton një periudhë të zhvillimeve të rëndësishme, duke tërhequr gjithnjë e më shumë vëmendje dhe interes nga aktorë ndërkombëtarë. Ky trend ka marrë forcë me angazhimin e sipërmarrësve të suksesshëm, të cilët po ndihmojnë në konsolidimin dhe rritjen e mundësive për bizneset e reja. Një moment kyç në këtë drejtim është investimi i fundit që ka ardhur nga Kevin Sekniqi, sipërmarrësi shqiptaro-amerikan dhe bashkëthemelues i Ava Labs.

Nëpërmjet fondit të tij K4S6, Sekniqi ka vendosur të mbështesë Patoko, një platformë që ka marrë vëmendje për mënyrën se si po riformulon lëvizshmërinë dhe aksesin në shërbime në Shqipëri. Ky investim përfaqëson një ndihmë të rëndësishme për startup-et shqiptare, duke hapur mundësi për zhvillim të mëtejshëm dhe integrim në tregje globale.

Patoko, që fillimisht nisi si një aplikacion për rezervimin e taksive, tashmë është shndërruar në një aplikacion që ofron një gamë të gjerë shërbimesh, nga transporti te shërbimet e shtëpisë dhe rezervimet për kujdes personal. Me mijëra përdorues aktivë dhe dhjetëra mijëra shërbime të rezervuara vetëm gjatë vitit 2024, kompania synon të zgjerohet përtej tregut shqiptar.

Me këtë investim, përfaqësues të Patoko bëjnë me dije se do të avancojnë teknologjikisht, duke integruar inteligjencën artificiale në sistemet e saj të rezervimit dhe duke eksploruar mundësitë për zgjerim në tregje të reja evropiane.

Për ekosistemin lokal të startup-eve, ky investim është një sinjal pozitiv për të ardhmen, duke dëshmuar se inovacioni dhe sipërmarrësit vendas mund të gjejnë mbështetje nga aktorë të rëndësishëm globalë. Nëse ky trend vazhdon, Shqipëria mund të bëhet një pikë referimi për investimet teknologjike në rajon.

Startup-et në Shqipëri kanë marrë hov të ri dekadën e fundit, të nxitura nga inovacioni dhe ambicia e të rinjve, por pavarësisht zhvillimeve, sektori është ende në faza të hershme. Sektori përballet me sfida si mungesa e investimeve dhe burokracia. Në komunikim me Monitor, ekspertë të sektorit theksojnë nevojën për politika mbështetëse, financa më të qasshme dhe mentorë për të ndihmuar startup-et shqiptare të shkallëzojnë aktivitetet e tyre globalisht.

Megjithatë, ky rrugëtim nuk është pa avantazhe. Kostoja e ulët e fuqisë punëtore, niveli i lartë i talentit teknik dhe përdorimi i teknologjisë në vend janë disa nga pikat e forta që ofrojnë një avantazh të konsiderueshëm për startup-et. Startup-e si Patoko dhe Publer kanë arritur të dalin jashtë kufijve, duke vërtetuar se suksesi është i arritshëm.

The post Investime strategjike të huaja, a po ndryshon loja për start up-et shqiptare? appeared first on Revista Monitor.

Televizorë me Inteligjencë Artificiale

Televizorët janë gjithnjë e më të pranishëm në CES dhe këtë vit, ajo çfarë i karakterizon modelet e reja të televizorëve është përfshirja e Inteligjencës Artificiale.

Për shembull, linja e re e modeleve të televizorëve të Samsung shfrytëzon upscaling e Inteligjencës Artificiale, duke përmirësuar aspektin e përmbajtjeve më të vjetra falë HDR Remastering, duke e ndryshuar përmbajtjen nga gama dinamike standarde në nivelin e gamës dinamike të lartë.

Teknologjia e TV AI të LG përfshin funksione si rekomandimet e IA me njohjen e zërit, një chatbot AI dhe një kërkimin IA si dhe një LG AI Concierge që gjurmon preferencat e përdoruesit dhe kronologjinë e kërkimeve duke ofruar informacione kontekstuale mbi bazën e asaj çfarë shihni në ekranin tuaj.

Ndër të tjera, Google po përmirëson përvojën teknologjike duke përfshirë Inteligjencës Artificiale Gemini në Asistentit Google për të biseduar me Google TV tuaj dhe për të bërë pyetje më komplekse.

 

Një pajisje që rikarikon plotësisht telefonin tuaj në pak sekonda

Është një nga aksesorët më të mirë për celularë të parë ndonjëherë deri tani në CES, Swippitt, i cili rikarikon smartphone në vetëm dy sekonda.

Pajisja përmban në total pesë bateri, kështu që shumë njerëz mund ta përdorin njëkohësisht dhe funksionon nëpërmjet një aplikacioni që ju lejon të kontrolloni përqindjen e baterisë dhe të kontrolloni përqindjen e dëshiruar të rikarikimit.

 

Një fshesë me korrent robot me një krah

E keni parasysh kur duhet të mblidhni veshjet, lodrat apo objekte të tjera para se të përdorni fshesën me korrent me robot? Roborock ka një zgjidhje – një fshesë me korrent robot me një krah mekanik që kap objektet e vogla ndërkohë që pastron.

Krahu mekanik Roborock Saros Z70 përdor teknologjinë OmniGrip për të hequr pengesat me peshë më të vogël se 230 gramë ndërkohë që pastron dhe fshin dyshemetë. Modeli pritet të dalë në treg në gjysmën e parë të vitit 2025.

 

Rikarikuesi i parë në botë prej 500W

CES është vendi ku shfaqen inovacione të paprecedenta dhe këtë vit do të shohim rikarikuesin e parë në botë prej 500W. Rikarikuesi i baterisë Nexode 500W e Ugreen është i pajisur me gjashtë porta USB, pesë USB-C dhe një USB-A.

Një portë USB-C suporton deri në 240Ë, ndërsa katër të tjerat, secila deri në 100W kurse USB-A ka fuqi maksimale 20W. Ugreen “është mjaftueshëm i fuqishëm edhe për pajisje më të mëdha të uritura për energji si biçikletat elektronike”.

 

Një asistent virtual për mirëqenien, i trajnuar nga Inteligjenca Artificiale

Ndoshta e njihni Movano Health për Evie Ring të prezantuar vitin e kaluar, por këtë vit, në CES, kompania njoftoi EvieAI, një asistent për mirëqenien, i përfshirë tek aplikacioni Evie, me të cilin përdoruesit mund të konsultohen për të marrë informacione mbi shëndetin.

Kjo pajisje me Inteligjencë Artificiale “është ushqyer” me artikuj të publikuar në më shumë se 100 mijë revista mjekësore për të përmirësuar saktësinë dhe kompleksitetin e përgjigjeve.

Movano thotë se asistenti i mirëqenies mund t’u përgjigjet pyetjeve që lidhen me simptoma, sëmundje apo procedura.

 

Syzet inteligjente Halliday AI

Halliday u shfaq nga askundi dhe bëri bujë në CES 2025 me një palë syze të pajisura me Inteligjencë Artificiale që ofrojnë funksione të ngjashme me ato të Meta Ray-Ban, por në një mënyrë më të lehtë. Pajisjet më të lehta dhe komforte janë gjithnjë një avantazh për përdoruesit finalë.

Syzet Halliday ndër të tjera janë të pajisura me një ekran ekskluziv te lentet që projekton informacione tekst si përkthime në kohë reale në më shumë se 40 gjuhë, njoftime, mesazhe e shumë të tjera dhe ndërvepron me Inteligjencën Artificiale të pajisjes.

 

Një bravë inteligjente me bandë ultra të gjerë

Në CES këtë vit u prezantuan shumë brava inteligjente, por brava inteligjente Ultraloq Bolt Mission është më inovativja.

Jo vetëm përdor teknologjinë me bandë ultra të gjerë (UWB) për të hapur derën kur afroheni, por UWB ju mundëson të gjurmoni me saktësi edhe pajisjet e miratuara, në mënyrë të saktë dhe më të sigurt.

Brava inteligjente suporton edhe pajisje NFC, për momentin vetëm në Android, por kompania planifikon të mbështesë edhe Apple Home Key

The post Pajisje mbresëlënëse të prezantuara në CES 2025 appeared first on Revista Monitor.

Në CES 2025, në Las Vegas, Nvidia prezantoi Project Digits, “një superkompjuter personal me Inteligjencë Artificiale”, që ofron akses në platformën hardware Grace Blackwell të kompanisë në një format kompakt.

“Project Digits përdor stack Nvidia AI – i gjithë software Nvidia funksionon rreth tij” – deklaroi CEO i Nvidia, Jensen Huang, të hënën në një konferencë për shtyp.

“Bëhet fjalë për një platformë cloud computing që do të qëndrojë në tryezën tuaj të punës. Është edhe një Workstation, nëse dëshironi që të jetë i tillë”.

Project Digits, i menduar për kërkuesit e Inteligjencës Artificiale, shkencëtarët e të dhënave dhe studentët, është i pajisur me GB10 Grace Blackwell Superchip të ri të Nvidia.

Nvidia deklaron se një njësi e vetme Project Digits mund të analizojë modele me përmasa deri në 200 miliardë parametra.

Parametrat përkojnë përafërsisht me aftësitë e një modeli për zgjidhjen e problemeve dhe modelet me më shumë parametra në përgjithësi kanë rezultate më të mira se ato me më pak parametra.

GB10, i zhvilluar në bashkëpunim me MediaTek, është i pajisur me GPU Nvidia Blackwell, i lidhur me CPU Nvidia Grace, 20 core.

Nvidia thotë se dy pajisje Project Digits mund të lidhen mes tyre për të ekzekutuar modele deri në 405 miliardë parametra, nëse e kërkon puna.

Project Digits, me sistem operativ DGX të Nvidia i mbështetur te Linux, do të jetë i disponueshëm duke nisur nga maji nga “partnerët kryesorë” me çmim 3 mijë dollarë, deklaroi kompania.

Me Project Digits, Superchip Grace Blackwell mund ta përdorin miliona zhvillues – deklaroi Huang. Vendosja e një superkompjuteri të Inteligjencës Artificiale në tryezat e punës së çdo shkencëtari, kërkuesi të Inteligjencës Artificiale dhe studentëve do t’i fuqizojë ata që t’i japin formë epokës së IA”.

/ Tech Crunch

The post Nvidia prezanton “Project Digits”, një superkompjuter me Inteligjencë Artificiale appeared first on Revista Monitor.

Grafiku i mëposhtëm tregon kapitalizimin e tregut të të gjithë sektorit global të gjysmëpërcjellësve më 30 dhjetor 2024. Të dhënat janë marrë nga Companiesmarketcap.com dhe përfshijnë vetëm shoqëritë e kuotuara në bursë.

Nvidia është aktualisht kompania e gjysmëpërçuesve me vlerën më të madhe në botë, ndjekur nga Broadcom dhe TSMC.

 

Të dhënat dhe rezultatet kryesore

Shifrat e përdorura për të krijuar këtë grafik renditen në tabelën e mëposhtme.

Për të ruajtur lexueshmërinë, kompanitë përtej pragut të 30 të parave janë grupuar në grupin “kompani të tjera”.

Më 30 dhjetor 2024, kompanitë amerikane përfaqësonin 71.5% të kapitalizmit të tregut global të sektorit, edhe pse pjesa më e madhe e chip-ave të avancuar në të vërtetë nuk prodhohet në Shtetet e Bashkuara.

Në fakt, kryesimi amerikan buron nga përvoja në projektimin e chip-ave, në pronësinë intelektuale dhe në instrumentet software. Këto fusha përfaqësojnë pjesën më të madhe të përfitimit në zinxhirin e vlerës.

Pas SHBA-së, Tajvani mban pjesën e dytë më të madhe të vlerës së tregut, mbi të gjitha falë TSMC.

TSMC është prodhuesi kryesor me kontratë i gjysmëpërcjellësve në botë, ose prodhuesi i chip-ave të projektuar nga kompani të tjera (si Apple).

TSMC u bë një kompani 1 trilion dollarëshe në fund të vitit 2024, falë pozicionit dominues në prodhimin e chip-ave avangardë për Inteligjencën Artificiale, 5G dhe makinat elektrike.

 

Gjysmëpërçuesit fitojnë një tjetër kompani 1 trilion dollarë

Broadcom e mbylli vitin 2024 me bujë, pasi publikoi një raport me fitime të larta në dhjetor, si dhe njoftoi bashkëpunimin e saj të fundit me Apple për të prodhuar një çip IA.

Kompania po bashkëpunon me gjigantë të tjerë të teknologjisë për të projektuar infrastruktura me Inteligjencë Artificiale të personalizuara, e cila mund t’i rrisë të ardhurat e lidhura me IA në 90 miliardë dollarë në vit brenda 2027 (krahasuar me 12 miliardë dollarë aktualisht).

 

/ Visual Capitalist

The post Vlera e industrisë globale të gjysmëpërçuesve, në një tabelë gjigante appeared first on Revista Monitor.