Mundësi përparimi të Studimeve Albanologjike
Nga Muharrem Abazaj, gjuhëtar
Sipas ligjit të saj, Akademia jonë e Shkencave, albanologjinë, shkencat e identitetit, i ka pasur dhe i ka prioritet konstant. Por, duhet pranuar se përpjekje e albanologjisë, sidomos këto dekadat e fundit nuk kanë sjellë ndonjë gjë të re në këtë fushë. Etnogjeneza e kombit tonë, që përbën objektin madhor të saj, vazhdon ende të mos jetë përcaktuar përfundimisht. Edhe për problemin e gjuhës,shqipe, që është një element bazë për etnogjenezën, për origjinën dhe lashtësinë e saj, nuk është arritur në një përfundim shterues. Ndërkohë institucione prestigjioze ndërkombëtare, me mundësi shumë herë më të mëdha se Akademia jonë, në studimet e tyre kanë sjellë të reja shkencore ku hidhet dritë edhe për këto çështje të albanologjisë.
Një studim i tillë është edhe ai i Institutit Max Panck (Institute for Evolutionary Anthropology) të SHBA, i publikuar kohët ë fundit nga revista “Science”,me autor të parë studiuesin gjerman Paul Heggarty (Max Planck Institute) dhe 33 bashkautorë nga disiplina të ndryshme, ku një vend të veçantë zë edhe prejardhja dhe lashtësia e gjuhës shqipe. Me qëllim, për t ‘u njohur më nga afër me këtë studim, Akademia jonë e Shkencave organizoi më 4 – 5 nënrtor “Tryezën Shkencore Ndërkombëtare” me temë: “: “Shqipja midis gjuhëve indoevropiane, origjina dhe lashtësia e saj”, duke patur prezent në këtë aktivitet edhe prof. Paul Heggarty. Albanologjia ka dalë prej kohësh në përfundimin se gjuha shqipe rrjedh nga ilirishtja, por për mungesa materialesh të shkruara në ilirishte, ky përfundim ka patur edhe kundërshtime.
Në studimin e Institutit të lartpërmendur, konfirmohet plotësisht jo vetëm prejardhja e shqipes nga ilirishtja, por jepet edhe prejardhja e vet ilirishtes direkt nga gjuha mëmë, nga kanë rrjedhur të gjitha gjuhët indoevropiane. Kjo hipotezë e re kombinon aspekte të dy tezave të deritanishme për origjinën e gjuhëve indoevropiane: asaj të “stepës ponto-kaspike” dhe asaj të “gjysmëhënës pjellore” ose “hapësirës në formë gjysmëhëne”, që fillon nga Deti Mesdhe e mbaron në Gjirin Persik. Sipas saj indoeuropianishtja e ka origjinën në harkun verior të “gjysmëhënës pjellore” dhe vetëm disa degë te saj kryesore në Europë kaluan në veri përmes stepës, si një pikë kalimi dytësore. Gjuha shqipe (albanin / shqipe) është shkëputur nga gjuha mëmë mbi 6000 vjet më parë, por jo përmes stepës ponto – kaspike, siç është menduar më parë, por hapësirës në formë gjysmëhëne”, që fillon nga Deti Mesdhe e mbaron në Gjirin Persik.
Ky përfundim duhet kuptuar drejt, sepse:. “…vjetërsia relative e një gjuhe mund të përcaktohet në bazë të inovacioneve gjuhësore që e dallojnë nga gjuhët e tjera, vjetërsia (kronologjia) absolute nuk mund të datohet, pra, gjuhët nuk kanë një datë lindjeje, por kronologji të dallimit (shkëputjes).” Kjo do të thotë që është gjuha ilirishte ajo që është shkëputur mbi 6000 mijë vjet më parë nga gjuha mëmë, dhe përmes një inovacioni gjuhësor të pandërprerë, ajo ka arritur në trajtën e shqipes së sotme. Në këtë kuptim nuk mund të quajmë gabim mendimin e disa gjuhëtarëve se gjuha e sotme shqipe nuk është me e lashtë se 1500 vjet,.sepse në këtë periudhe ilirishtja ka patur një evoluim intensiv,ka arritur në trajtat e shqipes së sotme dhe ka marrë një emërtim të ri, emërtimin gjuha shqipe.
Studimi e klasifikon gjuhën shqipe si të tretën për nga lashtësia mbas anatolianes dhe tokarianes. Por duke qenë se anatoliania dhe tokariania, aktualisht janë gjuhë të vdekura, mbetet gjuha shqipe me lidhje më të afërta me gjuhën mëmë. Ky fakt i jep mundësinë gjuhës shqipe të ketë konservuar më mirë se gjuhët e tjera indoevropiane, trajta të gjuhës mëmë. Nisur nga kjo ide realiste, shumë studiues shqiptarë janë përpjekur për të zbuluar lidhje midis ilirishtes dhe shqipes por edhe më tej,.Është arritur të zbulohen fakte reale të lidhjes së shqipes me ilirishten. Por, të entuziazmuar nga lashtësia e shqipes, në këto studime janë përfshirë edhe një numër i madh amatorësh, të cilët me publikimet e shumta të tyre të të ashtuquajturave “analiza etimologjike motivuese ” kanë mbushur rrjetet sociale deri në media, kanë tërhequr vëmendjen e një numri të madh ndjekësish, duke spostuar kërshërinë e lexueseve nga e vërteta shkencore.
Ky fenomen tërhoqi vëmendjen dhe u kritikua gjatë punimeve të kësaj tryeze. Horizonti që përshfaqet nga kjo tryezë shkencore për historinë e shqipes, jep mundësi të mëdha për të shpënë përpara studimet albanologjike deri në vërtetimin me fakte konkrete hipotezën e lashtësisë disa mijra vjeçare të ilirishte- shqipes. I del për detyrë Institutit të Gjuhësisë për organizimin e një studimi gjithëpërfshirës, ku të vilen të gjitha gjetjet dhe faktet që vinë nga të gjithë studiuesit, jo vetëm të punonjësve shkencorë, por edhe studiueseve të pavarur. Të analizohen me hollësi të gjitha këto fakte dhe të bëhet seleksionimi i tyre duke arritur në përfundime konkrete. Një veprimtari e tillë shkencore duhet të publikohet në vazhdimësi, sepse në këtë mënyrë njihen edhe ata që janë të interesuar për lashtësinë e gjuhës shqipe dhe arrijnë vetë të gjykojnë se cilët studiues kanë sjellë fakte reale, duke mos besuar më tek të pavërtetat e amatorëve.
The post Mundësi përparimi të Studimeve Albanologjike appeared first on Sot News | Lajme.