E mbani mend herën e fundit që keni derdhur lot? Mund të ketë qenë afër, ose nuk e mbani mend, kjo sipas perceptimit që keni për të qarën. Shumë njerëz e marrin si shenjë dobësie këtë emocion, por sipas psikologëve duket të jetë një gabim i madh. Përballja me emocionet tuaja në të vërtetë kërkon forcë. Nëse në një situatë të caktuar ndjeni si lotët ju mblidhen, mos i mbani ! Qani dhe nuk e besoni se çfarë të mirash i vijnë organizmit nga lotët e sinqertë (nuk po flasim për ato të krokodilit)

Lotët i mbajnë të pastër sytë tuaj

Pasi të qani ju do të shihni më qartë (e kjo në kuptimin e parë). Kjo është për shkak se lotët lubrifikojnë kokërdhokët e syve dhe kanalin e lotit. Por më e rëndësishmja, e qara ndihmon në hidratimin e mukozës. Nëse filloni të ndjeni se sytë tuaj janë të thatë, mund t’ju lindin probleme me shikimin, ndaj zgjidhja më e shpejtë është të shihni një film dramatik.

Të qarat ndihmojnë të luftoni ftohjen

Besojeni apo jo, kur sytë tuaj prodhojnë lot, ato ju ndihmojnë të luftoni viruset dhe bakteret, veçanërisht në zonën përreth syve (përgjegjëse për shfaqjen e bycave). Çdo ditë, ne jemi në kontakt me lloje të ndryshme të patogjeneve që mund të ndikojnë negativisht në shëndetin tonë. Kur shkoni në vende publike, si në dyqanet ushqimore, sa herë që përdorni karrocat e blerjeve ose kur përdorni një banjo publike dhe prekni lavamanin, mund t’i prekni sytë pa ditur se duart tuaja janë plot me baktere ose viruse. Lotët shërbejnë si një dezinfektues sepse ato përmbajnë lizozimë, e cila është aq e fuqishme sa mund të vrasë deri në 95% të baktereve në më pak se 10 minuta./KM

Menopauza lidhet me ndryshime në tru të ngjashme me ato që shihen te sëmundja e Alzheimerit, sipas një studimi në Mbretërinë e Bashkuar.

Humbja e lëndës gri në zona që lidhen me kujtesën dhe emocionet mund të shpjegojë pjesërisht pse gratë, në përgjithësi, kanë rrezik më të lartë për demencë sesa burrat, thonë studiuesit.

Studimi përfshiu pothuajse 125,000 gra, prej të cilave 11,000 iu nënshtruan rezonancës magnetike të trurit.

Në studimin e botuar në revistën Psychological Medicine, përdorimi i terapisë zëvendësuese hormonale (HRT) nuk duket se e parandalon humbjen e lëndës gri.

Prof. Barbara Sahakian, autore dhe nga Universiteti i Kembrixhit, tha: “Zona e trurit ku pamë këto ndryshime janë ato që zakonisht preken nga sëmundja e Alzheimerit. Menopauza mund t’i bëjë këto gra më të cenueshme më vonë. Edhe pse nuk është e gjithë historia, kjo mund të ndihmojë në shpjegimin pse shohim pothuajse dy herë më shumë raste demence te gratë sesa te burrat.”

Ndryshimet në tru ndodhën në:

-një zonë që ka rol kryesor në të mësuar dhe kujtesë,

-një zonë për formimin e kujtimeve dhe orientimin hapësinor,

-një pjesë që ndihmon në vëmendje dhe rregullimin e emocioneve.

Lënda e bardhë dhe lënda gri janë të dyja pjesë thelbësore të trurit dhe palcës kurrizore.

Lënda gri përbëhet nga trupat e qelizave nervore dhe dendritet e tyre – zgjatime të shkurtra që komunikojnë me neurone të afërta. Lënda e bardhë përbëhet nga aksone të gjata të neuroneve që transmetojnë impulse drejt rajoneve më të largëta të trurit dhe palcës kurrizore.

Sipas studiuesve, ka një kuptim të kufizuar të efekteve të menopauzës dhe përdorimit të HRT-së mbi trurin, kujtesën dhe humorin.

Studimi zbuloi se gratë që merrnin HRT kishin më shumë gjasa të vuanin nga shëndeti i dobët mendor. Por shumë prej tyre kishin tashmë probleme më të mëdha të shëndetit mendor përpara se t’u përshkruhej medikamenti.

Dr. Christelle Langley tha se ishte e rëndësishme të njihej shumëllojshmëria e vështirësive që mund të shoqërojnë menopauzën. “Të gjithë duhet të jemi më të ndjeshëm jo vetëm ndaj shëndetit fizik, por edhe ndaj atij mendor të grave gjatë menopauzës. Nuk duhet të ketë turp për t’u treguar të tjerëve se çfarë po kaloni dhe për të kërkuar ndihmë.”

Prof. Channa Jayasena, ekspert i hormoneve nga Imperial College London, tha: “Efekti i HRT-së mbi shëndetin e trurit gjatë menopauzës vazhdon të jetë një temë debati, dhe studimet e vjetra klinike si Women’s Health Initiative nuk kanë arritur t’i japin përgjigje kësaj pyetjeje. Sidoqoftë, kjo është një çështje e rëndësishme që përjetojnë miliona gra në Mbretërinë e Bashkuar, prandaj meriton vëmendje të madhe në të ardhmen.”

Michelle Dyson nga Shoqata e Alzheimerit tha se gratë përbëjnë rreth dy të tretat e personave që jetojnë me sëmundjen e Alzheimerit në Mbretërinë e Bashkuar.

“Dhe, megjithëse ende nuk e kuptojmë plotësisht pse ato janë më të ndjeshme sesa burrat, mendohet se hormonet mund të luajnë një rol,” tha ajo. “Ky studim i madh i shtohet provave që tregojnë se si menopauza ndikon në tru, përfshirë ndryshime fizike si humbja e vëllimit të trurit. Por pa ndjekje afatgjatë të pjesëmarrësve, për të parë nëse ata zhvillojnë më vonë demencë, nuk mund të jemi të sigurt se këto ndryshime të trurit të lidhura me menopauzën rrisin gjithashtu rrezikun e demencës.”

Ajo shtoi se ushtrimet e rregullta fizike, moskonsumimi i duhanit dhe kufizimi i alkoolit mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut të demencës./K.M

Vitamina C, e njohur edhe si acid askorbik, është një nga lëndët ushqyese kryesore për funksionimin normal të trupit. Përveç forcimit të imunitetit, ajo merr pjesë në krijimin e kolagjenit dhe stimulon rigjenerimin e indeve.

Edhe pse mungesa e saj shpesh mendohet të jetë e rrallë, hulumtimet tregojnë se mungesa e vitaminës C ende prek një numër të madh njerëzish, veçanërisht të moshuarit dhe pacientët e shtruar në spital. Njohja e simptomave të para mund të ndihmojë në parandalimin e problemeve më serioze shëndetësore.

Një nga shenjat e para të mungesës së vitaminës C është një ndjenjë e vazhdueshme lodhjeje, madje edhe me pushim të mjaftueshëm. Meqenëse vitamina C është e përfshirë në proceset që i sigurojnë trupit energji, mungesa e saj mund të çojë në dobësi të përgjithshme dhe ulje të vitalitetit.

Vitamina C është thelbësore për forcimin e enëve të gjakut sepse mundëson formimin e duhur të kolagjenit. Kur nuk ka mjaftueshëm prej saj, kapilarët bëhen më të ndjeshëm, kështu që mavijosjet shfaqen edhe pas goditjeve ose presionit minimal.

Mishrat e fryra, të ndjeshme ose që gjakosen shpesh tregojnë mungesë të vitaminës C. Pa këtë lëndë ushqyese, mishrat e dhëmbëve kanë më shumë vështirësi në shërim dhe madje edhe higjiena e rregullt mund të shkaktojë shqetësim ose gjakderdhje të lehtë.

Mungesa e vitaminës C mund të shihet edhe në lëkurë. Lëkura e thatë dhe e ashpër ose gunga të vogla që i ngjajnë “lëkurës së gjelit të detit” mund të jenë një tregues se trupi ka nevojë për një konsum më të lartë të kësaj vitamine.

Kolagjeni është thelbësor për rigjenerimin e indeve, duke përfshirë shërimin e plagëve. Nëse vini re se prerjet ose gërvishtjet mbyllen më ngadalë, është e mundur që arsyeja të jetë mungesa e vitaminës C.

Mënyra më e mirë për të siguruar një konsum të mjaftueshëm është një dietë e ekuilibruar. Frutat agrume, manaferrat, specat, brokoli dhe perimet me gjethe jeshile janë burime të shkëlqyera. Nëse dyshoni për një mungesë të rëndë, këshillohet të konsultoheni me një mjek për të vlerësuar nëse keni nevojë për shtesa ushqyese./ET

Snack-et proteike janë ushqime të vogla, të gatshme për t’u ngrënë, që konsumohen zakonisht mes vakteve. Ato përdoren kur nuk kemi kohë për ushqim të rregullt dhe duam diçka të shpejtë që na mban të ngopur.

Megjithatë, jo çdo snack që quhet “proteik” është vërtet i shëndetshëm. Shumë prej tyre përmbajnë pak proteina dhe shumë sheqer ose yndyrna, duke u kthyer më tepër në ëmbëlsira të zakonshme sesa në ushqim me vlera. Për këtë arsye, është e rëndësishme të lexohen përbërësit dhe të zgjidhen snack-e që kanë mjaftueshëm proteina dhe pak sheqer.

Snack-et proteike mund të jenë të dobishme edhe për persona që nuk bëjnë sport, si një zgjidhje e përkohshme kur mungon ushqimi, por ato nuk duhet të zëvendësojnë vaktet kryesore. Ato shërbejnë si ndihmë, jo si bazë e ushqyerjes së përditshme.

Në përfundim, snack-et proteike janë praktike dhe të dobishme vetëm nëse përdoren me masë dhe zgjidhen me kujdes, duke mos u mashtruar nga emri apo reklama./KM

Barku i Sienna Miller bëri “debutimin” e tij në Fashion Awards 2025, e veshur me elegancën e një fustani haute couture. Në moshën 43-vjeçare, aktorja konfirmon shtatzëninë e saj të tretë dhe, pa pasur nevojë për deklarata të drejtpërdrejta, normalizon një imazh që deri pak vite më parë konsiderohej përjashtim. Sot, ky moment sinjalizon diçka më të thellë: amësia nuk ka më një moshë të vetme “të duhur”.

Nga Hollywood-i në Itali, fenomeni po bëhet gjithnjë e më i dukshëm. Francesca Chillemi u bë nënë për herë të dytë në moshën 40-vjeçare, ndërsa Caterina Murino priti fëmijën e saj të parë pak para se të mbushte 48 vjeç. Por çështja nuk janë vetëm personazhet e famshëm. Ajo që shohim në tapetin e kuq pasqyron një transformim të gjerë shoqëror: në shumë vende europiane, përfshirë Italinë, mosha mesatare e lindjes së fëmijës së parë është rritur ndjeshëm dhe sot 35–36 vjeç nuk janë më përjashtim, por normë, sidomos në qytetet e mëdha.

Pse amësia po shtyhet?

Arsyet janë komplekse dhe të ndërlidhura. Ndërtimi i karrierës, kërkimi i stabilitetit ekonomik dhe emocional, pritja e partnerit të duhur të gjitha këto e zhvendosin vendimin për të pasur fëmijë në një fazë më të vonë të jetës. Për shumë gra, dëshira për t’u bërë nënë nuk zhduket, por “pezullohet”, derisa të gjejë hapësirën e duhur në një realitet më të pjekur dhe më të vetëdijshëm.

Roli i shkencës

Mjekësia moderne ka ndryshuar rrënjësisht kufijtë biologjikë. Riprodhimi i asistuar dhe ndjekja e specializuar mjekësore kanë bërë të mundur shtatzëni të sigurta edhe pas të 40-ave. Megjithatë, ekspertët theksojnë se mosha kronologjike nuk përputhet gjithmonë me atë biologjike dhe se çdo shtatzëni në këtë etapë kërkon vëmendje të shtuar, kontrolle të rregullta dhe një stil jetese të kujdesshëm.

Përparësitë emocionale

Shumë gra e përshkruajnë amësinë e vonë si një përvojë të thellë dhe pozitive. Pjekuria emocionale, vetëdija dhe stabiliteti shpirtëror shpesh e bëjnë këtë periudhë më të qetë dhe më të përqendruar. Shtatzënia nuk shihet si rikthim pas, por si një kapitull i ri i jetës.

Realiteti përtej glamurit

Megjithatë, idealizimi i nënave të famshme mund të jetë mashtrues. Rreziqet shëndetësore rriten me moshën dhe kërkojnë kujdes të vazhdueshëm. Dieta, aktiviteti fizik, pushimi dhe mbështetja mjekësore nuk janë luks, por domosdoshmëri.

Gratë nuk e matin më amësinë me orën biologjike të shoqërisë, por me gatishmërinë e tyre fizike, emocionale dhe personale. Një amësi e zgjedhur, e menduar dhe e jetuar me vetëdije./KM

Last Updated on 27/01/2026 by Klara

Rudolph E. Tanzi, profesor i neurologjisë në Harvard dhe një nga kërkuesit kryesorë mbi shëndetin e trurit ndan 6 zakone të ndryshme ditore që mund të ndihmojnë në ngadalësimin e plakjes së trurit dhe në ruajtjen e qartësisë mendore.

Këto janë gjërat kryesore që ai sugjeron:

1. Gjumi i mirë (7-8 orë në natë)

Gjumi ndihmon trurin të pastrojë “toksinat”, përfshirë edhe ato që lidhen me Alzheimerin.

2. Menaxhimi i stresit

Stresi kronik mund të përshpejtojë rënien e funksionit mendor. Tanzi rekomandon meditimin për ta ulur stresin.

3. Interaksionet sociale

Takimet dhe bisedat me njerëzit që ju pëlqejnë mbajnë trurin të stimuluar dhe reduktojnë izolimin.

4. Ushtrime fizike

Lëvizja rrit qarkullimin e gjakut dhe ndihmon në rritjen e qelizave të reja të trurit.

5. Mësoni gjëra të reja

Provimi i aktiviteteve të reja forcon lidhjet nervore dhe mban trurin aktiv.

6. Dieta e shëndetshme

Një dietë e stilit mesdhetar me fruta, perime dhe yndyrna të shëndetshme ndihmon bakteret e zorrëve, që lidhen edhe me shëndetin e trurit.

Tanzi vetë ndjek këto zakone, dhe thotë se i kanë ndihmuar të qëndrojë aktiv dhe mendërisht i zgjuar në moshën 67-vjeçare. Ai gjithashtu punon mbi një libër të ri që shqyrton ndikimin e faktorëve të jashtëm si plastika, ndotja dhe ushqimet e përpunuara në shëndetin e trurit./K.M

Studiuesit kanë zbuluar “linja direkte” mes trurit dhe sistemit imunitar, që shpjegojnë pse stresi dhe emocionet ndikojnë realisht në shëndet

Një studim më i ri, i publikuar në janar 2026, ka zbuluar ekzistencën e rrugëve të drejtpërdrejta nervore që lidhin korteksin e trurit me nyjat limfatike, duke ofruar për herë të parë provë të qartë se mendja ndikon drejtpërdrejt në mbrojtjen e organizmit.

Për dekada me radhë, shkencëtarët kanë spekuluar se ekziston një lidhje mes gjendjes mendore dhe shëndetit fizik, por mekanizmi me të cilin një mendim “jo material” shndërrohet në një reagim “biologjik” të trupit, kishte mbetur enigmë. Deri tani.

Një ekip ekspertësh nga Universiteti i Cambridge, sipas raportimit të The Guardian, ka arritur të hartëzojë atë që e quajnë “linjë telegrafike” mes trurit dhe sistemit imunitar.

Ky zbulim sugjeron se korteksi prefrontal, pjesa e trurit përgjegjëse për planifikimin kompleks dhe emocionet, mund të stimulojë ose frenojë drejtpërdrejt prodhimin e qelizave T, që janë thelbësore për mbrojtjen imunitare.

Kjo do të thotë se stresi kronik, por edhe pritjet pozitive, nuk janë thjesht “ndjenja”, por udhëzime konkrete biologjike që truri ua dërgon mekanizmave mbrojtës të trupit.

“Nuk po flasim më për një lidhje metaforike mes mendjes dhe trupit”, thotë Dr. Sara Jenkins, udhëheqëse e studimit. “Kemi parë fibra nervore fizike që përfundojnë drejtpërdrejt në indet ku formohen antitrupat. Ky është një moment kthese që mund të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si i trajtojmë sëmundjet autoimune”, shton ajo.

Ky zbulim vjen në një kohë kur sistemet shëndetësore në mbarë botën po përballen me rritje të sëmundjeve të lidhura me stresin.

Sipas raportit, e ardhmja e mjekësisë nuk do të mbështetet vetëm në farmakologji, por në një kombinim të barnave precize dhe terapive neurologjike që synojnë këto rrugë të reja të zbuluara.

Për pacientët që vuajnë nga procese inflamatore, kjo do të thotë se “stërvitja e trurit” mund të bëhet së shpejti pjesë e detyrueshme e protokollit terapeutik, krah për krah me antibiotikët më modernë.

Ndërsa shkencëtarët festojnë, sociologët paralajmërojnë për sfida të reja. Nëse mendimet tona ndikojnë drejtpërdrejt në imunitet, përgjegjësia për shëndetin bëhet një barrë edhe më e madhe për individin.

Prandaj, disa ekspertë theksojnë:

“Ky përparim shkencor duhet t’i detyrojë sistemet shëndetësore të rishikojnë urgjentisht strategjitë e shëndetit mendor, sepse ai nuk është më çështje ‘humori të mirë’, por biologji thelbësore e mbijetesës.” /et

Nuk duhen ndryshime të mëdha. Për t’i dhënë organizmit më shumë mbrojtje ndaj stresit, lodhjes dhe faktorëve të jashtëm, mjaftojnë disa gjeste të vogla të përditshme.

Dimri është periudha kur sistemi imunitar vihet më shumë në provë. I ftohti, ajri i thatë dhe kalimet e shpeshta nga ambientet e ngrohta në temperatura të ulëta krijojnë kushtet ideale për ftohjet dhe gripin. Në të njëjtën kohë, ritmet e shpejta, gjumi i pamjaftueshëm dhe ngarkesa mendore bëjnë që trupi të punojë pa pushim. Shpesh e kuptojmë sa shumë po mbajmë mbi shpinë vetëm kur lodhja na “mbyll” energjinë.

Forcimi i mbrojtjes imunitare nuk do të thotë të izolohesh nga bota apo të mbyllesh në shtëpi nën batanije. Përkundrazi, lidhet më shumë me stilin e jetesës dhe me zakone të thjeshta që e ndihmojnë trupin të reagojë më shpejt dhe më mirë. Janë hapa të vegjël, të realizueshëm për këdo, që mund të bëjnë diferencë edhe brenda vetëm shtatë ditësh.

E hënë, nis nga vetja
Gjesti
Sapo zgjohesh, pi një gotë ujë të vakët dhe bëj tre frymëmarrje të thella, duke i kushtuar vëmendje trupit dhe mënyrës si ndihesh në mëngjes.

Pse bën mirë
Uji në mëngjes e rihidraton trupin pas orëve të gjumit dhe mbështet funksionet qelizore e metabolizmin. Zgjedhja e ujit të vakët nuk është vetëm çështje rehatie. Në traditat orientale si Ayurveda dhe Mjekësia Tradicionale Kineze, uji i ngrohtë konsiderohet aleat për “pastrim” dhe për ruajtjen e ekuilibrit. Kur kjo kombinohet me frymëmarrje të thella, aktivizohet sistemi nervor parasimpatik që ndihmon relaksimin, duke krijuar një bazë më të mirë për energjinë dhe mbrojtjen e organizmit gjatë ditës.

E martë, ushqe energjinë
Gjesti
Shto të paktën një ushqim “të gjallë” në ditë, për shembull kos ose kefir.

Pse bën mirë
Ushqimet e fermentuara si kosi, kefiri dhe të ngjashme janë të pasura me lëndë ushqyese dhe probiotikë, mikroorganizma që ndihmojnë florën intestinale të qëndrojë në ekuilibër. Një zorrë e shëndetshme është kyçe jo vetëm për tretjen, por edhe për sistemin imunitar. Një mikrobiotë e balancuar mbështet mbrojtjet natyrore dhe mund të ndihmojë në uljen e inflamacionit. Për më tepër, përmes boshtit zorrë tru, ky ekuilibër mund të ndikojë edhe te humori, energjia dhe mirëqenia mendore.

E mërkurë, lëviz butë
Gjesti
Ec, bëj stretching ose yoga për 15 deri në 20 minuta, pa synuar performancë apo rezultate të mëdha.

Pse bën mirë
Lëvizja e lehtë ka ndikim të thellë te trupi dhe mendja. Ecja dhe yoga përmirësojnë qarkullimin, rrisin furnizimin me oksigjen dhe lëndë ushqyese në inde dhe ndihmojnë muskujt e kyçet të mbeten fleksibël. Nuk bëhet fjalë për sforco intensive, por për aktivitet të moderuar që e mbështet sistemin imunitar pa e lodhur organizmin. Njëkohësisht, ul stresin, çliron tensionin dhe përmirëson humorin.

E enjte, kërko dritën
Gjesti
Edhe në dimër, përpiqu të ekspozohesh ndaj dritës natyrale, qoftë edhe me një shëtitje të thjeshtë jashtë.

Pse bën mirë
Drita është aleate e vërtetë për trupin dhe mendjen. Dielli ndihmon në prodhimin e vitaminës D, e rëndësishme për kockat, muskujt dhe mbrojtjen imunitare. Gjithashtu, ndikon në balancën hormonale duke rregulluar ciklin gjumë zgjim, energjinë dhe oreksin. Drita natyrale ndihmon edhe humorin, sepse lidhet me rritjen e serotoninës. Edhe pak minuta në ajër të pastër ulin stresin, përmirësojnë përqendrimin dhe të japin një ndjesi të menjëhershme mirëqenieje.

E premte, fuqia e pushimit
Gjesti
Krijo një ritual të vogël në mbrëmje. Fike ekranin, përgatit një çaj të ngrohtë dhe kalo disa minuta me frymëmarrje të ngadaltë e të vetëdijshme, për ta përgatitur trupin dhe mendjen për gjumë.

Pse bën mirë
Gjumi nuk është vetëm pushim. Është momenti kur sistemi imunitar rigjenerohet, duke forcuar mbrojtjet natyrore dhe duke ndihmuar riparimin e qelizave e indeve. Ulja e ekspozimit ndaj dritave të forta dhe stimulimit digjital e ndihmon trurin të qetësohet, duke përmirësuar cilësinë e gjumit. Një ritual i thjeshtë mbrëmjeje, me ritëm të ngadalësuar dhe frymëmarrje të qetë, ul stresin dhe ankthin dhe e bën zgjimin e ditës tjetër më të lehtë.

E shtunë, lehtëso mendjen
Gjesti
Dediko çdo ditë 5 minuta për të marrë frymë ngadalë, ose për të shkruar çfarë do të lësh pas: mendime, tensione, shqetësime.

Pse bën mirë
Stresi kronik është një nga “hajdutët” kryesorë të energjisë imunitare. Kur trupi është vazhdimisht nën presion, mbrojtjet dobësohen dhe rritet predispozita për viruse dhe inflamacion. Vetëm pak minuta me fokus te frymëmarrja ose te rrjedha e mendimeve ndihmojnë në uljen e kortizolit, hormonit të stresit, duke sjellë qetësi. Ky gjest i vogël mbështet sistemin imunitar dhe përmirëson ekuilibrin emocional.

E diel, vlerëso qëndrueshmërinë tënde
Gjesti
Merr një moment për të pranuar çfarë ke bërë këto ditë, edhe nëse nuk ka qenë perfekte.

Pse bën mirë
Vetëkritika e vazhdueshme mund të kthehet në armik të heshtur të mirëqenies. Stresi dhe frustrimi dobësojnë mbrojtjet imunitare, ulin energjinë dhe dëmtojnë motivimin. Ndërsa të pranosh progresin tënd, edhe kur është i papërsosur, forcon besimin dhe mban një ekuilibër më të shëndetshëm emocional. Të njohësh atë që ke arritur pa gjykim nuk do të thotë të kënaqesh me pak, por të ndërtosh një bazë pozitiviteti dhe rezistence që ushqen mendjen dhe trupin, pikërisht atë që i duhet sistemit imunitar për të funksionuar më mirë./KM

Last Updated on 26/01/2026 by Klara

Fruti i murgut është emri tjetër për Luo Han Guo, një frut tropikal që rritet në jug të Kinës dhe ka përdorime të gjata në gatim dhe mjekësi tradicionale.

Ky frut ka nivela të larta antioksidantësh, të cilat mbrojnë qelizat nga dëmet e shkaktuara nga radikalet e lira, molekula që lidhen me plakjen dhe sëmundjet kronike.

Studiuesit e kanë shqyrtuar strukturën e tij kimike dhe kanë identifikuar terpenoide, flavonoide dhe aminoacide që mund të mbështesin shëndetin, duke përfshirë potencialisht protezimin e qelizave, shëndetin kardiovaskular dhe funksione metabolike.

Dietologët sugjerojnë se përbërësit e këtyre frutave mund të bashkëveprojnë me receptorë antioksidesh dhe procese biologjike që ndihmojnë në reduktimin e inflamacionit dhe rritjen e mbrojtjes qelizore./K.M

Qamil Dika, ekspert i shëndetit publik ka bërë thirrje për kujdes të shtuar ndaj simptomave të gripit, ndërsa vendi po përjeton kulmin e këtij sezoni.

“Jemi në ditët e fundit të janarit dhe është e kuptueshme që të prekurit nga gripi janë shumë. Sistemi shëndetësor po përballet me një situatë të vështirë dhe herë-herë kaotike, për shkak të frekuentimit të madh nga qytetarët që kërkojnë shërbim mjekësor,” tha Dika.

Ai këshilloi qytetarët të jenë të vëmendshëm ndaj simptomave si lodhja e trupit dhe temperatura e lartë. “Nëse këto simptoma zgjasin më shumë se 5 ditë, është e rëndësishme të kontaktohet mjeku i familjes për të kaluar gripin pa komplikacione. Kujdesi është më i domosdoshëm për të sëmurët kronikë dhe fëmijët e vegjël, të cilët përballojnë më vështirë simptomat,” shtoi eksperti.

Dika nënvizoi se urgjenca e QSUT po përballet me qindra raste në një ditë, duke çuar situatën në kufijtë e kaosit. Ai bëri thirrje për përgjegjshmëri nga qytetarët në menaxhimin e simptomave dhe përdorimin e shërbimeve mjekësore vetëm kur është e nevojshme./KM

Studiuesit kanë shqyrtuar të dhëna afatgjata për të kuptuar më mirë ndryshimet shëndetësore gjatë menopauzë.

Rreziku për zhvillimin e diabetit nuk lidhet drejtpërdrejt as me llojin e menopauzës dhe as me moshën në të cilën ajo shfaqet, kanë konstatuar studiuesit e The Menopause Society. Megjithatë, gratë që hyjnë në menopauzë para moshës 45 vjeç kanë një rrezik më të lartë për sëmundje koronare të zemrës dhe goditje në tru, theksojnë autorët e studimit.

Edhe pse menopauza shoqërohet shpesh me faktorë që njihen si rrezik për diabetin – si rritja e yndyrës trupore dhe rezistenca ndaj insulinës, një studim i madh dhe afatgjatë nuk ka gjetur lidhje të pavarur mes moshës apo llojit të menopauzës dhe shfaqjes së diabetit. Rezultatet janë publikuar në revistën shkencore Menopause.

As mosha dhe as lloji i menopauzës nuk e rrisin në mënyrë të pavarur rrezikun për diabet

Menopauza natyrale, si dhe ajo e shkaktuar kirurgjikisht, janë lidhur më herët me ndryshime në metabolizmin e glukozës në periudhën pas menopauzës. Kjo ka çuar shumë studiues në supozimin se menopauza e hershme (mes moshës 40–45 vjeç) apo menopauza e parakohshme (para moshës 40 vjeç) mund të rrisë rrezikun për diabet të tipit 1 ose tipit 2.

Megjithatë, studimi i ri, i cili ka analizuar të dhënat e gati 147.000 grave, të ndjekura për një periudhë mesatare prej 14,5 vitesh, ka arritur në përfundimin se nuk ekziston një lidhje e pavarur ose klinikisht e rëndësishme mes moshës apo llojit të menopauzës dhe fillimit të diabetit.

Mosha mesatare e pjesëmarrëseve ishte 60 vjeç, ndërsa mbi 60 për qind e tyre ishin të klasifikuara si mbipeshë ose obeze. Rreth 6.600 gra (4,5 për qind) u diagnostikuan me diabet gjatë periudhës së ndjekjes. Edhe pse incidenca ishte pak më e lartë te gratë me menopauzë më të hershme (5,2% krahasuar me 4,2%), kjo diferencë humbi rëndësinë statistikore pas analizave të thelluara.

Rreziku më i madh lidhet me faktorë të tjerë

Studiuesit vunë re se incidenca e diabetit ishte dukshëm më e lartë te gratë me faktorë të tjerë rreziku, si:

• pirja e duhanit (7,5%)
• obeziteti (10,8%)
• konsum i ulët i perimeve (6,8%)
• përdorimi i barnave për uljen e kolesterolit (10%)
• konsum i lartë i kripës së shtuar (7%)

Sipas autorëve, lidhjet e gjetura në analizat fillestare ishin të ndikuara nga faktorë ngatërrues, jo nga menopauza në vetvete.

Çfarë nënkuptojnë këto gjetje për gratë

Studiuesit theksojnë se nevojiten studime të tjera për të kuptuar më mirë lidhjen mes menopauzës së hershme ose të parakohshme dhe sëmundshmërisë apo vdekshmërisë, në mënyrë që të përmirësohen masat e parandalimit dhe skriningut.

Dr. Stephanie Faubion, drejtoreshë mjekësore e The Menopause Society, shprehet se rezultatet janë pjesërisht inkurajuese:

“Edhe pse gratë pas menopauzës kanë një rrezik më të lartë për diabet, duket se kjo nuk lidhet me moshën e menopauzës apo me faktin nëse ajo është natyrale apo kirurgjikale, por kryesisht me faktorë kardiovaskularë dhe stilin e jetesës. Këta faktorë, si hipertensioni, kolesteroli i lartë, pirja e duhanit, ushqyerja dhe aktiviteti fizik, mund të kontrollohen dhe të modifikohen, ndryshe nga mosha në të cilën shfaqet menopauza.” /et

Panna Cotta me mandarinë

Përbërësit:

400 ml krem qumështi, 50 g sheqer, 1 lugë çaji vanilje, 1 mandarine, 3 fletë xhelatine, lëng mandarine.

Përgatitja:

Zieni kremin e qumështit me sheqerin, vaniljen dhe lëkurë mandarine në temperaturë mesatare. Mos e lini të vlojë fort. Zbutni fletët e xhelatinës në ujë të ftohtë për 5 minuta dhe shtojini te kremi i ngrohtë, duke e përzier mirë. Hidheni masën në forma dhe lëreni në frigorifer 2-3 orë. Para se të shërbehet, hidhni pak lëng mandarine dhe lëkurë për aromë.

Eskallop me salcë argumesh

Përbërësit:

200 g eskallop viçi, 200 g bukë të thërrmuar, 1 limon, 1 portokall, 1 lime, piper, 50 g miell, 2 vezë, 15 g mustardë dhe një kavanoz majonezë.

Përgatitja:

Shtypni eskallopin e viçit me një çekiç për ta sheshuar dhe për të marrë një trashësi të njëtrajtshme. Kriposni eskallopin, piperoseni dhe grijini pak lëkurë limoni.

Pastaj lyejeni eskallopin me miell, kalojeni te vezët e rrahura dhe mbulojeni në të gjitha anët me thërrime buke, duke i dhënë një teksturë krokante.

Ngrohni vajin në një tigan dhe pasi të jetë nxehur vendosni eskallopin në zjarr mesatar për 5 minuta nga secila anë. Hiqeni nga tigani dhe lyejeni në të dyja anët me gjalpë. Përfundoni gatimin duke e vendosur në furrë për 5 minuta në 180°C.

Merrni portokallin, limonin dhe lime-n dhe mbështillini secilin me letër alumini. Ngroheni furrën në temperaturë 200°C dhe vendosni agrumet në një tepsi pjekjeje. Lërini të gatuhen për një orë derisa të jenë sheqerosur mirë dhe lëkura të tregojë shenja djegieje. Nxirrni agrumet nga furra dhe me një lugë përzieni tulin dhe lëkurën, derisa të përftoni një pastë të trashë dhe të lëmuar. Nëse është e nevojshme, shtoni pak ujë ose lëng limoni për një konsistencë më të butë. Merrni majonezën e gatshme dhe përzieni masën e saj me salcën e agrumeve. Vendoseni në frigorifer që të përthithen shijet dhe më pas shoqëroni eskallopin me salcën e agrumeve.

Pulë e pjekur me limon dhe patate

Përbërësit:

1 pulë e plotë, lëkura e grirë dhe lëngu i 3 limonëve dhe 1 limon i plotë, 1 tufë trumzë, 1/2 filxhan vaj ulliri, 1 kg patate, 2 presh, vetëm pjesa e bardhë, 8 thelpinj hudhre, 250 ml lëng mishi pule, 2 tufa brokoli.

Përgatitja:

Ngroheni paraprakisht furrën në temperaturë 220°C. Thajeni pulën me një letër dhe spërkateni me erëza brenda dhe jashtë. Fërkoni lëkurën e pulës me lëngun e gjysmës së një limoni, pastaj futni trumzën brenda pulës dhe lidhni këmbët me spango gatimi.

Ngrohni vajin në një tigan pjekjeje dhe shtoni patatet, preshin, hudhrën e shtypur dhe gatuajini duke i përzier për 10 minuta derisa të marrin ngjyrë të artë. Shtoni sipër lëngun e mishit, lëngun e limonit, brokolin dhe gjysmën e limonit të prerë. Vendosni pulën sipër patateve dhe piqeni në furrë për 1 orë derisa të marrë ngjyrë të artë. Hiqeni nga furra dhe spërkateni sipër me lëkurë limoni për ta aromatizuar./mxh

Last Updated on 23/01/2026 by EL

Last Updated on 23/01/2026 by EL

Ekspertët zbulojnë si temperatura e ujit, sapuni dhe mënyra e tharjes ndikojnë drejtpërdrejt në lëkurë

Duart e thata pas larjes shfaqen kryesisht sepse nga lëkura largohen vajrat natyrale që e mbrojnë atë. Përdorimi i ujit të vakët dhe i sapunit hidratues e zvogëlon tharjen e lëkurës, ndërsa edhe mënyra se si thahen duart ndikon ndjeshëm në gjendjen e saj.

Larja e rregullt e duarve është një nga masat më efektive për mbrojtje nga infeksione të ndryshme. Megjithatë, ekspozimi i shpeshtë ndaj ujit dhe sapunëve e dëmton barrierën natyrale mbrojtëse të lëkurës, gjë që çon në tharje, çarje dhe ndjesi parehatie.

Dermatologia dr. Melisa Piliang shpjegon pse lëkura e duarve thahet, çfarë ndryshimesh ndodhin gjatë larjes dhe cilat masa ndihmojnë në ruajtjen e butësisë dhe shëndetit të saj.

Pse thahen duart pas larjes

Irritimi dhe tharja e lëkurës së duarve pas larjes janë problem i shpeshtë. Shkaku më i zakonshëm është largimi i vajrave natyrale dhe lagështisë nga sipërfaqja e lëkurës gjatë procesit të larjes, çka dëmton barrierën e saj mbrojtëse, shkruan Cleveland Clinic.

Në tharjen e lëkurës së duarve ndikojnë disa faktorë:

• Sapuni: Shumica e sapunëve për larjen e duarve janë të formuluar për të larguar papastërtitë, bakteret dhe yndyrën. Edhe pse kjo është e domosdoshme për higjienën, njëkohësisht çon në largimin e lipideve natyrale të lëkurës, duke e bërë atë të thatë dhe më pak elastike. Disa produkte përmbajnë përbërës agresivë, si natrium-lauril-sulfati, që e përkeqësojnë më tej tharjen.

• Temperatura e ujit: Larja e duarve me ujë shumë të ngrohtë ose të nxehtë përshpejton humbjen e lagështisë nga lëkura. Temperatura e lartë mund të dëmtojë barrierën lipidike, shtresën mbrojtëse që ndodhet në sipërfaqe të lëkurës dhe ruan lagështinë. Ndryshe nga kjo, uji i vakët ose i ftohtë ka ndikim shumë më të vogël në dëmtimin e saj.

• Larja e shpeshtë e duarve: Larja e shpeshtë, veçanërisht pa hidratim të mëvonshëm, mund të çojë në tharje kronike. Ky problem është veçanërisht i theksuar te punonjësit shëndetësorë dhe te personat që, për shkak të profesionit, duhet të ruajnë vazhdimisht higjienën e duarve.

• Sëmundjet e lëkurës: Personat me sëmundje të lëkurës, si ekzema ose psoriaza, janë më të prirur ndaj tharjes dhe irritimit të lëkurës së duarve. Tek ata, larja e duarve me sapunë të caktuar ose në temperatura më të larta mund të përkeqësojë simptomat, ndaj shpesh rekomandohet përdorimi i mjeteve të buta për larje dhe preparateve hidratuese të formuluara posaçërisht.

A është dezinfektuesi i duarve më pak agresiv për lëkurën?

Shpesh dëgjohet se dezinfektuesit e duarve janë një alternativë më e butë krahasuar me larjen me sapun dhe ujë. Megjithatë, kjo nuk është plotësisht e saktë.

– Edhe pse përdorimi i tyre nuk nënkupton kontakt me ujë të nxehtë ose sapunë, dezinfektuesit e duarve nuk janë zëvendësim i përshtatshëm për larjen klasike. Për më tepër, për shkak të përmbajtjes së lartë të alkoolit, ata mund ta thajnë dhe irritojnë edhe më shumë lëkurën, shpjegon dr. Piliang, shefe e Departamentit të Dermatologjisë në Cleveland Clinic.

Për të zvogëluar efektet negative të dezinfektuesve dhe për të ruajtur funksionin mbrojtës të lëkurës, rekomandohen këto masa:

• Aplikimi i kremit hidratues pasi dezinfektuesi të jetë tharë plotësisht.
• Kufizimi i përdorimit të dezinfektuesve vetëm në situata kur sapuni dhe uji nuk janë të disponueshëm.
• Larja e duarve me sapun dhe ujë kur ato janë dukshëm të ndotura.

Pesë këshilla për parandalimin dhe kujdesin ndaj lëkurës së thatë të duarve për shkak të larjes së shpeshtë

Lëkura e thatë e duarve është një shqetësim i përditshëm, sidomos kur larja e shpeshtë është e domosdoshme. Megjithatë, ekzistojnë mënyra efektive për të zvogëluar irritimin dhe për të lehtësuar tharjen, pa cenuar higjienën.

Pesë rekomandimet e mëposhtme mund të ndihmojnë në minimizimin e efekteve negative mbi lëkurën.

1. Shmangia e ujit të nxehtë

Edhe pse nuk është e nevojshme përdorimi i ujit të ftohtë, larja e duarve me ujë të nxehtë i than dhe i irriton ato edhe më shumë.

– Përpiquni ta ulni temperaturën e ujit gjatë larjes së duarve, madje edhe gjatë dushit, për të shmangur tharjen dhe irritimin. Uji i nxehtë largon vajrat e shëndetshëm nga lëkura, thekson dr. Piliang.

I njëjti parim vlen edhe për aktivitete të tjera higjienike, si larja e enëve. Ndryshe nga uji i nxehtë, uji i vakët mund të jetë pikërisht ajo që i nevojitet lëkurës për të shmangur tharjen.

2. Zgjedhja e sapunit hidratues

Disa sapunë përmbajnë përbërës hidratues që janë më të butë për lëkurën dhe ndihmojnë në parandalimin e tharjes.

– Është më mirë të përdoret sapun hidratues dhe duart të shpëlahen mirë pas larjes – këshillon dr. Piliang, duke rekomanduar që gjatë zgjedhjes së sapunit të butë të kihet parasysh prania e këtyre përbërësve: gjalpa shea, jojoba, ceramidet, acidi hialuronik.

3. Hidratimi i lëkurës pas larjes

Aplikimi i kremit hidratues menjëherë pas larjes është një nga mënyrat më efektive për ruajtjen e butësisë dhe elasticitetit të lëkurës së duarve.

– Pas larjes rekomandohet përdorimi i losioneve ose kremrave që ndihmojnë në mbajtjen e lagështisë në lëkurë. Duhet t’u jepet përparësi preparateve pa aromë, pasi ka më pak gjasa të shkaktojnë irritim shtesë, rekomandon dr. Piliang.

4. Përdorimi i balsameve ose pomadave

Te personat e prirur ndaj lëkurës shumë të thatë, losionet shpesh nuk janë të mjaftueshme. Në këto raste rekomandohet përdorimi i formulimeve më të trasha, si kremra të pasur, balsame ose pomada. Këto preparate kanë fuqi më të madhe okluzive, përthithen më ngadalë dhe e mbajnë lagështinë më gjatë në lëkurë, duke ndihmuar në rigjenerimin dhe mbrojtjen e saj.

5. Dorëza mbrojtëse dhe kujdes shtesë

Për të zvogëluar ekspozimin e panevojshëm të lëkurës së duarve ndaj ujit dhe mjeteve pastruese, rekomandohet përdorimi i dorëzave mbrojtëse gjatë larjes së enëve ose kryerjes së punëve shtëpiake, sidomos te personat me lëkurë shumë të thatë.

– Për më tepër, përdorimi i lagështuesit të ajrit gjatë natës mund të rrisë lagështinë e ambientit, gjë që ndikon pozitivisht në gjendjen e lëkurës. Kjo qasje ndihmon në ruajtjen e shëndetit të lëkurës së duarve gjatë gjithë ditës dhe e zvogëlon ndjeshmërinë e saj ndaj larjes së shpeshtë, këshillon dr. Piliang.

Tharja e butë e duarve – truku që parandalon tharjen e lëkurës

Mënyra e tharjes së duarve pas larjes mund të ndikojë ndjeshëm në gjendjen e lëkurës. Te shumica e njerëzve, impulsi i parë pas larjes është tharja e plotë e duarve, deri në pikën e fundit të ujit. Por, në fakt, është më mirë të lihen duart paksa të lagështa pas larjes, në mënyrë që lagështia të “mbyllet” në lëkurë para aplikimit të kremit.

– Fërkimi i fortë dhe tharja e plotë e lëkurës kontribuojnë në humbjen e lagështisë së mbetur. Në vend të kësaj, rekomandohet tharja e butë me peshqir, duke e lënë lëkurën pak të lagësht. Kurdo që është e mundur, tharja e duarve në ajër është një avantazh shtesë. Kjo qasje e zvogëlon irritimin mekanik dhe ndihmon në ruajtjen e lagështisë natyrale të lëkurës, thotë dr. Piliang.

Balanci mes higjienës dhe kujdesit për lëkurën

Nuk duhet harruar se larja e rregullt dhe e kujdesshme e duarve mbetet një nga masat më të rëndësishme për mbrojtje nga mikrobet dhe bakteret, si dhe për parandalimin e përhapjes së sëmundjeve. Megjithatë, larja e shpeshtë mund të çojë në tharjen e lëkurës.

Për të ruajtur butësinë e duarve, rekomandohet:

• ulja e temperaturës së ujit,
• përdorimi i sapunit të butë ose hidratues,
• aplikimi i rregullt i një kremi hidratues cilësor

Në rast të tharjes së theksuar, çarjeve ose dhimbjes pas larjes, rekomandohet konsultimi me dermatologun ose një profesionist tjetër shëndetësor. /et

Mjekët shpesh këshillojnë të shmangim ushqimet e përpunuara ose ato që përmbajnë shumë sheqer dhe yndyra të ngopura. Kjo është një këshillë e domosdoshme, pasi konsumimi i shpeshtë i tyre rrit rrezikun për sëmundje kronike, përfshirë edhe çrregullime neurologjike si goditja në tru dhe demenca.

Megjithatë, si neurolog, mund t’ju them se ekzistojnë edhe disa ushqime të tjera, më pak të njohura, që duhen shmangur për të parandaluar probleme serioze neurologjike.

Këto janë katër ushqime që unë nuk i ha kurrë:

1. Ushqime të konservuara me kanaçe të dëmtuara

Nëse një kanaçe është e fryrë, e çarë ose shumë e gërvishtur, kjo duhet të jetë një sinjal alarmi. Mund të jetë shenjë e kontaminimit me botulinum, një bakter që prodhon toksinën e botulizmit.

Toksina botulinike është një nga neurotoksinat më të fuqishme që njeh shkenca. Ajo bllokon çlirimin e një neurotransmetuesi që i mundëson trurit të komunikojë me muskujt. Pasojat mund të përfshijnë paralizë të gjymtyrëve, shikim të turbullt dhe, në raste të rënda, vështirësi të frymëmarrjes. Pa trajtim të menjëhershëm, botulizmi mund të jetë fatal.

Ajo që e bën këtë toksinë veçanërisht të rrezikshme është fakti se nuk mund të zbulohet nga era, shija apo pamja. Për më tepër, ngrohja e ushqimit nuk garanton neutralizimin e saj.

Mbani mend këtë rregull të thjeshtë: “Kur ke dyshime, hidhe.”

2. Disa peshq shkëmborë, veçanërisht në zona tropikale

Unë e dua peshkun dhe i inkurajoj pacientët e mi të konsumojnë lloje si salmoni, sardelet dhe trofta, të cilat janë të pasura me omega-3 dhe të ulëta në merkur.

Por këshilloj kujdes me peshqit e mëdhenj tropikalë si barrakuda, grouper, morena, ngjala detare dhe amberjack. Këta peshq mund të përmbajnë ciguatoksinë, veçanërisht në zona me shkëmbinj koralorë.

Kam parë personalisht raste të helmimit nga ciguatera. Simptomat përfshijnë ndjesi të çuditshme të të ftohtit, djegie, mpirje, marramendje dhe madje edhe ëndrra shumë të gjalla. Për shkak se simptomat janë të paqarta, diagnoza shpesh vonohet.

Problemi kryesor është se ciguatoksina është rezistente ndaj nxehtësisë — pra, gatimi nuk e shkatërron. Ashtu si toksina botulinike, ajo nuk ka shije apo erë.

Rekomandohet të kufizohet konsumimi i peshqve grabitqarë të mëdhenj, të shmangen pjesë si mëlçia, vezët dhe koka, dhe të tregohet kujdes i veçantë në zona endemike.

3. Mish derri i pagatuar ose i pagatuar dobët

Rreziku këtu është neurocisticerkoza. Neurocisticerkoza është një nga shkaqet kryesore të epilepsisë në mbarë botën. Edhe pse më e rrallë në vendet e zhvilluara, raste janë raportuar edhe në SHBA.

Nëse udhëtoni shpesh ose jetoni në zona me kushte të dobëta sanitare, është thelbësore të gatuani mirë mishin e derrit dhe të mbani higjienë të mirë të duarve.

4. Qumësht i papasterizuar

Pasterizimi i qumështit përfshin trajtimin me nxehtësi për të eliminuar mikroorganizmat e rrezikshëm. Edhe pse procesi ul lehtësisht disa vitamina, ndikimi është minimal.

Qumështi i papasterizuar, është një burim i njohur i baktereve si Listeria, E. coli dhe Salmonella. Studimet tregojnë se konsumimi i tij shkakton rreth 840 herë më shumë sëmundje dhe 45 herë më shumë shtrime në spital krahasuar me qumështin e pasterizuar, edhe pse konsumohet nga një pjesë shumë e vogël e popullsisë.

Fëmijët, gratë shtatzëna, të moshuarit dhe personat me imunitet të dobët janë më të rrezikuarit për pasoja serioze, përfshirë dëmtime të trurit, meningjit, koma, abort spontan dhe madje vdekje.

Kam parë personalisht raste me dëmtime të pakthyeshme neurologjike të shkaktuara nga produkte të papasterizuara.

Pretendimet se qumështi i papasterizuar ul astmën, kancerin apo intolerancën ndaj laktozës nuk mbështeten nga prova shkencore.

Para se të bëni ndryshime të mëdha në dietën tuaj, këshillohuni gjithmonë me një profesionist shëndetësor. Çelësi është të jemi më të vetëdijshëm për atë që konsumojmë veçanërisht kur bëhet fjalë për ushqime që mund të dëmtojnë trurin./KM

Po t’i kthehem pas viteve të shkollimit, kujtoj që (si shumë të tjerë) më interesonin vetëm rezultatet e mira në shkollë; ato ishin gjithçka! Kujtoj netët kur stërmundohesha vetëm që të arrija rezultatin maksimal në provim, të nesërmen! Atëherë dukej se kjo ishte gjëja e duhur për t’u bërë por sot, unë nuk dua që im bir të sforcohet aq shumë, në moshën e tij. Mund t’iu duket e çuditshme por lermëni ta shpjegoj mendimin tim…

1. Askush, në gjithë vitet që erdhën më pas, nuk më ka pyetur ndonjëherë për rezultatet që kam arritur në shkollë. As punëdhënësit nuk më kanë kërkuar rezultatet e universitetit. Gjithë çfarë vlente për t’u plotësuar ishte kutia e ‘përvojës në punë’.

2. Kam harruar gjithçka që kam mësuar në shkollë.

E vija re që atëherë se harroja gjithçka që kisha mësuar, menjëherë pas provimit. Kur nisa të punoj kuptova që nuk kujtoja asgjë nga ato që kisha mësuar në shkollë dhe, mbi të gjitha, asgjë prej tyre nuk më duhej! Përveç të tjerash pata edhe një dilemë të madhe meveten; nuk po dija ku t’i aplikoja gjithë gjërat që kisha mësuar. Siç u kuptua më vonë, vitet e studimit nuk më dhanë asnjë përparësi; nuk isha as më e mirë e as më e zonja se njerëzit më pak të shkolluar.

3. Përpjekja për rezultate maksimale më dëmtoi shëndetin

Disa njerëz mund t’i kapin gjërat në ajër por unë nuk jam një prej tyre! Që t’i fiksoja leksionet më duhej të studioja shumë. Në kohën e provimeve studioja 12-15 orë në ditë. Ende më kujtohet se si më zinte gjumi gjatë leksioneve apo në mjetet e transportit publik, prej lodhjes. Për shkak të lodhjes produktiviteti im ra. Tani që i mendoj këto gjëra habitem me veten dhe teknikat e mia të studimit! Jam e sigurtë që nëse do të kthehesha pas, nuk do të bëja më të njëjtën gjë!

4. Nuk kisha kohë për njerëzit

Në universitet kisha mjaft mundësi për të krijuar marrëdhënie me njerëzit por isha tepër e zënë për ta bërë këtë gjë. Studimet rrëmbenin të gjithë kohën që kisha dhe nuk më mbetej kohë për jetën private. Humba mundësinë më të mirë për të krijuar miqtë që nuk kam ku I gjej më! Sot, shumë vite më vonë, kam vënë re që të gjithë studentët e shkathët e të socializuar, jo aq të përkushtuar pas studimeve, janë sot njerëz të rëndësishëm e me ndikim në shoqëri.

Këto janë këshillat që kam sot për fëmijët e mi, kur të nisin shkollën:

-Ndryshimi midis vlerësimit me A apo B është kaq I pandjeshëm sa që nuk duhet të ndikojë në cilësinë e jetës!

-Janë aftësitë e tua ato që do të ndihmojnë për të paguar faturat dhe jo rezultatet e shkollës.

-Një diplomë prestigjoze nuk do të të ndihmojë të kesh përparësi në jetë por miqtë me influencë, po!

-Mos bëj gjëra për të cilat mendon se janë të pakuptimta!

-Mos u mundo të përmbushësh pritshmëritë e të tjerëve!/KM

Studiuesit identifikojnë dhjetëra metabolite dhe krijojnë një “nënshkrim” biologjik që parashikon rrezikun e sëmundjes, përtej faktorëve tradicionalë

Studiues nga Mass General Brigham dhe Albert Einstein College of Medicine kanë identifikuar se metabolitet, molekula të vogla në gjak që krijohen gjatë metabolizmit, lidhen me rrezikun e zhvillimit të diabetit të tipit 2 në të ardhmen. Ata po ashtu kanë zbuluar faktorë gjenetikë dhe të stilit të jetesës që mund të ndikojnë në këto metabolite. Përveç kësaj, kanë zhvilluar një nënshkrim që parashikon rrezikun e ardhshëm për diabet të tipit 2, përtej faktorëve tradicionalë të rrezikut. Rezultatet e studimit janë publikuar në revistën Nature Medicine.

Gjatë analizimit të metaboliteve, u vërtetua se 235 prej tyre kanë lidhje me rrezik më të lartë ose më të ulët për zhvillimin e diabetit të tipit 2.

Diabeti është një sëmundje metabolike që është në rritje në mbarë botën, dhe më shumë se 90 për qind e rasteve janë diabet i tipit 2, ku trupi nuk reagon në mënyrë efikase ndaj insulinës. Në studimin e ri, studiuesit ndoqën 23.634 persona me prejardhje të ndryshme etnike, në 10 grupe prospektive, me ndjekje deri në 26 vjet. Këta persona, në fillim të studimit, nuk kishin diabet të tipit 2. Ekipi analizoi 469 metabolite në mostrat e gjakut, si dhe të dhëna gjenetike, dietike dhe të stilit të jetesës, për të parë se çfarë lidhjeje kanë me rrezikun e zhvillimit të diabetit të tipit 2. Nga metabolitet e analizuara, u konstatua se 235 lidhen me rrezik më të madh ose më të vogël për zhvillimin e diabetit të tipit 2, prej të cilëve 67 ishin të zbuluar për herë të parë.

Ushqyerja, stili i jetesës dhe ndikimet gjenetike

– “Është interesante se zbuluam që faktorët e ushqyerjes dhe të stilit të jetesës mund të kenë ndikim më të fortë te metabolitet e lidhura me diabetin e tipit 2 sesa te metabolitet që nuk lidhen me sëmundjen. Kjo vlen veçanërisht për obezitetin, aktivitetin fizik dhe konsumimin e ushqimeve dhe pijeve të caktuara, si mishi i kuq, perimet, pijet e ëmbëlsuara dhe kafeja ose çaji. Gjithnjë e më shumë prova tregojnë se këta faktorë ushqimorë dhe të stilit të jetesës lidhen me rrezik më të lartë ose më të ulët për diabet të tipit 2. Studimi ynë tregoi se metabolite specifike mund të veprojnë si ndërmjetës potencialë, duke i lidhur këta faktorë me rrezikun e diabetit të tipit 2”, shprehet një nga autorët e studimit, Jun Li, profesor dhe epidemiolog në Mass General Brigham Department of Medicine.

U vërtetua gjithashtu se metabolitet e lidhura me diabetin e tipit 2 janë të ndërlidhur gjenetikisht me karakteristika klinike dhe tipe indesh që janë relevante për sëmundjen. Për më tepër, ekipi shkencor zhvilloi një nënshkrim unik prej 44 metabolitesh, i cili përmirëson parashikimin e rrezikut të ardhshëm për diabet të tipit 2.

Megjithëse këto gjetje të reja ofrojnë njohuri të rëndësishme, studiuesit theksojnë se nevojiten studime shtesë eksperimentale dhe prova klinike për të konfirmuar shkakësinë e këtyre lidhjeve dhe për të sqaruar se si këto rrugë metabolike kontribuojnë në zhvillimin e diabetit të tipit 2. Një kuptim më i mirë i rrugëve biologjike që qëndrojnë pas sëmundjes, siç theksojnë ata, mund të ndihmojë në zhvillimin e trajtimeve të reja. /et

Qepa, një nga perimet më të vjetra të kultivuara nga njerëzimi, nuk është vetëm një përbërës i zakonshëm në kuzhinë, por ka edhe vlera të shumta shëndetësore. Historia tregon se egjiptianët e konsideronin qepën simbol të përjetësisë për shkak të formës së saj rrethore. Sot, shkenca po zbulon se kjo perime mund të ofrojë përfitime të ndryshme për trupin.

Përveç se ka pak kalori, qepa është e pasur me ujë dhe vitaminë C, duke e bërë një ushqim ideal për forcimin e sistemit imunitar. Përmbajtja e saj sulfurike i jep aromën karakteristike dhe mund të ndihmojë në uljen e tensionit të gjakut dhe mbrojtjen e zemrës. Studimet sugjerojnë gjithashtu se disa përbërës aktivë të qepës, si kurcetina dhe fitokimikatet, mund të ofrojnë mbrojtje ndaj disa formave të kancerit.

Eksperimentet e hershme tregojnë se qepa mund të ndihmojë edhe në parandalimin e rënies së flokëve, kontrollin e sheqerit në gjak tek personat me diabet dhe reduktimin e peshës tek individët mbipeshë ose obezë. Aplikimi i ekstrakteve të qepës në lëkurë mund të zvogëlojë celulitin dhe shenjat e lindjes. Për më tepër, qepa është përdorur tradicionalisht për përmirësimin e gjendjeve si astma, bronkiti, dhimbjet e stomakut, ftohja dhe inflamacioni në fyt.

Megjithatë, ekspertët këshillojnë se nevojiten më shumë studime për të konfirmuar efektet e saj të plota dhe për të kuptuar mënyrat më të sigurta dhe efektive të përdorimit. Megjithatë, qepa mbetet një aleat i shëndetit që mund të shtohet në dietën e përditshme pa frikë./KM

Duket sikur të gjithë flasin për “targetin” e proteinës. Dhe ka arsye: proteina është thelbësore sepse ndihmon në ndërtimin dhe riparimin e muskujve, lëkurës, flokëve dhe thonjve, si edhe në funksione jetike të metabolizmit, si prodhimi i hormoneve dhe mbështetja e sistemit imunitar.

“Proteina duhet të jetë protagonistja e çdo diete,” thotë mjekja María José Crispín. “Por nuk duhet të mbështetesh te një burim i vetëm, si p.sh. pulë ose vezë çdo ditë. Synimi është shumëllojshmëria.” Ajo përmend si opsione peshkun nga burime të qëndrueshme, vezët dhe produktet organike të qumështit, si edhe burime bimore si arrat, quinoa dhe thjerrëzat.

Dhe ka edhe një paralajmërim: po, mund të hash edhe më shumë proteina seç të duhen. Sidomos tani që “proteina” po i shtohet edhe karameleve, kafesë, kokoshkave e të tjera, bëhet edhe më e rëndësishme të dish çfarë sasie të shkon.

Sa proteina të duhen?
Nuk ka një përgjigje fikse për të gjithë. Si rregull i përgjithshëm për një person aktiv, shpesh përmendet rreth 2 gramë për kilogram peshë trupore, por kjo ndryshon nëse je shtatzënë, nëse synon të shtosh masë muskulore, ose nëse je shumë aktive. Nëse s’të pëlqejnë llogaritjet, një kalkulator mund të të japë një vlerësim më të saktë.

Dietologia e regjistruar Lisa McDowell jep një rregull praktik: “Proteina në pjatë të jetë të paktën sa madhësia e pëllëmbës tënde.” Rreth 30 gramë, afërsisht.

Si ta kuptosh që të duhet më shumë proteinë
Katër shenja tipike kur proteina mungon janë: lodhje, humbje e masës muskulore, rënie e fortë e flokëve dhe ndjesia që je gjithmonë e uritur edhe pasi ke ngrënë. Vaktet e balancuara, përfshirë proteinën, janë të rëndësishme për imunitetin dhe rregullimin e hormoneve.

Si ta kuptosh që po e tepron me proteinën
Çfarë ndodh kur e shton pa kriter? Sipas Brittany Towers Lewis, e njohur si “The Black Food Scientist”, Shoqata Ndërkombëtare e Ushqyerjes Sportive ka studiuar se, mesatarisht, trupi përdor rreth 20–30 gramë proteina pas një vakti. Kjo shifër mund të rritet nëse ushtron shpesh dhe ke nevojë për më shumë riparim muskulor. Por nëse rri ulur gjithë ditën, trupi nuk ka të njëjtën kërkesë, dhe një pjesë e proteinës nuk përdoret “me vlerë”.

Përveç faktit që mund të “shpërdorosh” lëndë ushqyese, ka edhe shqetësime të tjera fizike: teprica mund të rrisë rrezikun për gurë në veshka. Dietat shumë të larta në proteina shtazore dhe të ulëta në karbohidrate mund të rrisin aciditetin në veshka. Nëse ke probleme ekzistuese me veshkat, situata mund të përkeqësohet.

Lewis shton se produktet “me proteina të shtuara” si karamele, kokoshka apo kafe, për shumicën e njerëzve nuk janë të nevojshme dhe shpesh hyjnë te kategoria e teprimit. “Mesatarisht, njeriu nuk ka pse t’i konsumojë çdo ditë. Më e rëndësishme është cilësia e proteinës.”

Në fund, ideja s’është “sa më shumë, aq më mirë”, por “sa duhet dhe nga burime të mira”./mxh

Pse vitaminat B6, E dhe C nuk janë gjithmonë të padëmshme dhe kur doza e gabuar bëhet rrezik

Në vitet e fundit, suplementet ushqimore janë bërë pjesë e përditshme e shumë njerëzve. Vitamina B6, E dhe C merren shpesh “për nerva”, “për imunitet” ose “për zemrën”, pa u menduar shumë për dozën dhe kohëzgjatjen. Megjithatë, studimet shkencore dhe përvoja klinike tregojnë se vitaminat nuk janë gjithmonë të padëmshme, sidomos kur merren në doza të larta dhe për një kohë të gjatë.

Ekspertët e National Institutes of Health (NIH) dhe European Food Safety Authority (EFSA) theksojnë se, në megadoza, disa vitamina nuk sillen më si ushqyes, por si substanca me efekt farmakologjik, të afta të shkaktojnë pasoja të padëshiruara. Pikërisht vitaminat B6, E dhe C janë shembuj të mirë se pse parimi “më shumë është më mirë” nuk vlen gjithmonë.

Vitamina B6, e njohur si piridoksinë, është e nevojshme për funksionimin e nervave dhe metabolizmin, por vetëm në sasi shumë të vogla. Nevoja ditore për një të rritur është rreth 1.3 deri në 1.7 mg. Kur merret për muaj ose vite në doza të larta, sidomos mbi 25–50 mg në ditë, studimet e publikuara në revista neurologjike dhe të përmbledhura nga NIH kanë treguar rritje të rrezikut për dëmtime të nervave periferikë. Këto dëmtime shfaqen me mpirje, ndjesi shpimi gjilpërash, djegie në duar dhe këmbë, madje edhe vështirësi në ecje. Në disa raste, përmirësimi pas ndërprerjes së suplementit është i ngadalshëm dhe jo gjithmonë i plotë.

Edhe vitamina E, e njohur si antioksidant i fuqishëm, nuk është pa rrezik kur merret pa kontroll. Doza ditore e rekomanduar është rreth 15 mg, ndërsa shumë suplemente përmbajnë qindra njësi ndërkombëtare (IU). Meta-analiza të publikuara në BMJ, Annals of Internal Medicine dhe rishikime të Cochrane Collaboration tregojnë se përdorimi i dozave të larta, veçanërisht mbi 200–400 IU në ditë, lidhet me rritje të rrezikut për gjakderdhje dhe goditje hemorragjike në tru. Ky rrezik është edhe më i madh te personat që përdorin aspirinë ose barna për hollimin e gjakut. Studimi i madh SELECT, i botuar në JAMA, nuk gjeti përfitime mbrojtëse nga vitamina E, por ngriti shqetësime për përdorimin e saj afatgjatë në doza të larta.

Vitamina C, ndoshta më e përdorura nga të gjitha, konsiderohet relativisht e sigurt, por edhe këtu doza bën diferencën. Nevoja ditore është rreth 75–90 mg, ndërsa shumë njerëz marrin 1 ose 2 gramë në ditë “për imunitet”. Sipas NEJM, BMJ dhe JAMA Internal Medicine, dozat e larta të vitaminës C mund të shkaktojnë shqetësime gastrointestinale dhe diarre, ndërsa te personat e predispozuar rrisin rrezikun për formimin e gurëve në veshka. Studimet tregojnë se përfitimi imunitar nuk rritet proporcionalisht me dozën, ndërsa rreziku po.

Mesazhi që del nga literatura shkencore është i qartë: suplementimi nuk duhet të bëhet sipas këshillave të internetit apo trendeve, por sipas nevojës reale të organizmit. Vitaminat duhen marrë në dozat e duhura, për kohën e duhur dhe me qëllim të qartë. Analizat laboratorike, gjendja shëndetësore dhe terapia që përdorni janë faktorë kyç që duhen marrë parasysh.

Në fund, ekspertët theksojnë një parim të thjeshtë, por shumë të rëndësishëm: suplementet nuk janë karamele dhe vitamina nuk është gjithmonë sinonim i sigurisë. Kur keni dilema, këshilla mjekësore është gjithmonë zgjidhja më e sigurt. /et