Sulmuesi që nga mediat zvicerane prezantohet me emrin Hakan ka një karrierë të gjatë si ekstremist islamist. Ai ka lënduar me thikë tre persona në qytetin Winterthur afër Zürichut. Në të kaluarën Hakan ka qenë pjesë e një celule radikalësh, e cila përbëhej edhe nga disa të ashtuquajtur besimtarë myslimanë shqiptarë. Njëri prej tyre është Visar L. Nga Winterthuri disa shqiptarë i janë bashkangjitur grupit terrorist ISIS në Siri.

Një sulm i përgjakshëm me thikë ka tronditur mëngjesin e së enjtes njerëzit që po kalonin para stacionit të trenit në Winterthur afër Zürichut, ku një person sulmoi kalimtarët. Si pasojë e sulmit mbetën të plagosur tre burra të moshës 28, 43 dhe 52 vjeç, njëri prej të cilëve ndodhet në spital në gjendje të rëndë shëndetësore. Sulmuesi u kap nga dy punonjës të paarmatosur të sigurimit të hekurudhave zvicerane (SBB), përpara se arrestohej nga policia.

Ndërsa policia zyrtarisht njoftoi vetëm se bëhet fjalë për një shtetas zviceran 31-vjeçar, dëshmitarët në vendngjarje raportuan se ai bërtiste “Allahu akbar” (Zoti është i madh) gjatë sulmit. Këto thirrje dëgjohen edhe në videot që po qarkullojnë në media.

Sipas një hulumtimi të gazetës zvicerane “Tages-Anzeiger”, pas këtij sulmi fshihet një emër i njohur për autoritetet e sigurisë: bëhet fjalë për Hakanin (emri i ndryshuar), një shtetas zviceran me origjinë turke, i cili ka një të kaluar të gjatë në radhët e skenës radikale islamiste dhe që së fundmi kishte shfaqur edhe probleme të rënda psikike.

Menjëherë pas ngjarjes, forca të shumta të policisë kantonale të veshur me rroba civile kanë mësyrë në banesën ku 31-vjeçari jetonte së bashku me nënën e tij në Winterthur, duke kryer bastisje që zgjatën deri në orët e pasdites.

“Tages-Anzeiger” shkruan se emri i Hakanit ishte shfaqur në radarët e hetuesve zviceranë që para dhjetë vitesh, kur në Winterthur u krijua një celulë aktive islamiste, e cila ishte inspiruar nga al-Kaida dhe Shteti Islamik (IS), dy grupe terroriste. Ndonëse shumë nga shokët e tij të asaj kohe - mes tyre edhe shqiptarë - udhëtuan drejt Sirisë dhe Irakut për t’iu bashkuar xhihadit, Hakani qëndroi në Zvicër, duke u deklaruar si salafist që kërkonte vendosjen e sheriatit dhe duke refuzuar hapur demokracinë dhe sistemin zviceran të drejtësisë.

Sipas dokumenteve të Prokurorisë Federale të Zvicrës të siguruara nga gazeta “Tages Anzeiger”, emrat e Hakanit dhe dy vëllezërve të tij kanë qenë vazhdimisht pjesë e dosjeve penale për aktivitete terroriste. Në një aktakuzë të pranverës së vitit 2023 kundër Visar L., një xhihadisti të dënuar që ishte kthyer në Zvicër pasi kishte braktisur radhët e Shtetit Islamik, dokumentohet se Hakani ishte pjesë e rëndësishme e një celule terroriste prej 40 deri në 50 personash në zonën e Zürichut dhe Winterthurit.

Përgjimet dhe hetimet nga zyrtarët policorë tregojnë se ai nuk ishte thjesht një ndjekës pasiv i ekstremistëve. Ai bënte pjesë në rrethin më të ngushtë të celulës, merrte pjesë në takime konspirative nëpër lokale të marra me qira, shikonte video të ekzekutimeve të Shtetit Islamik dhe dëgjonte këngë lufte që glorifikonin prerjen e kokave dhe martirizimin. Autoritetet e shihnin atë si person aktiv në rekrutimin e të rinjve për kauzën xhihadiste.

Kjo nuk është hera e parë që 31-vjeçari Hakan përballet me ligjin zviceran. Në vitin 2015, kur sapo kishte arritur moshën madhore, Hakani u dënua nga gjykata e qarkut në Winterthur me 10 muaj burgim pa kusht për shkak të një rrahjeje brutale.

Në atë kohë, së bashku me dy shokë të mitur, ai kishte sulmuar një shtetas gjerman 36-vjeçar, duke i shkaktuar lëndime të rënda. Vite më vonë, kjo histori dhune e kombinuar me radikalizimin e thellë dhe problemet mendore duket se ka kulmuar në sulmin e përgjakshëm të kësaj të enjteje.

Sai përket kosovarit Visar L., me të cilin Hakani është njohur në të kaluarën, mediat zvicerane kanë njoftuar se në vitin 2014 disa simpatizantë të Shtetit Islamik udhëtuan nga Zvicra drejt Sirisë për të marrë pjesë në xhihad. Mes tyre ishte edhe Visar L. Pas kthimit nga Siria ai u dënua nga Gjykata Penale Federale në Bellinzona me 32 muaj burg, por nuk hoqi dorë nga bindjet e tij. Gjykata konstatoi se Visar L. deri në vitin 2019 kishte rekrutuar të rinj për Shtetin Islamik. Përveç kësaj, ai mblidhte para për familjet e luftëtarëve të vrarë të ISIS-it. Para trupit gjykues në Zvicër Visar L. tha: “Qëndrimi im nuk është radikal. Unë jam mysliman, dhe një mysliman i beson Sheriatit“.

Njëri nga kosovarët e parë me banim në Winterthur që iu bashkua ISIS-it ishte G.F. Në verën e vitit 2012 ai u zhduk pa gjurmë. Familja dhe miqtë e tij supozonin se ai ndodhej në Siri; ngaherë ata llogarisin se G.F. është vrarë në Siri. G.F. kishte frekuentuar rregullisht xhaminë “An’Nur” në Winterthur, një qendër e islamistëve. Ai po ashtu kishte shpërndarë ekzemplarë të Kuranit në Zürich dhe Basel në kuadër të aksionit salafist „Lies!“ (Lexo!).

Kosovari Valdet Gashi, i cili gjithashtu e vizitonte xhaminë “An’Nur”, ishte kampion gjerman në tajboks dhe më vonë dy herë kampion bote. Në janar të vitit 2015, Gashi, i cili ishte rritur në Gjermani dhe shpërngulur në Zvicër, shkoi në Siri për t’iu bashkangjitur Shtetit Islamik. Në korrik të atij viti, familja e tij njoftoi se Gashi, 29-vjeçar, kishte mbetur i vdekur si pasojë e një sulmi me bombë. Ai la pas një grua dhe dy fëmijë të vegjël.

Ndër xhihadistët më të rinj nga Winterthur janë 16-vjeçari V. dhe motra e tij 15-vjeçare E. - të dy me prejardhje nga Kosova. Ata u zhdukën në dhjetor të vitit 2014 dhe thuhet se më parë kishin frekuentuar xhaminë “An’Nur” në Winterthur dhe xhaminë “El-Furkan” në Embrach pranë Zürichut. Pas shumë përpjekjeve të familjes ata u kthyen në Zvicër dhe u përballën me drejtësinë zvicerane.

Pas sulmit terrorist islamist në Vjenë në nëntor të vitit 2020, Policia Kantonale e Zürichut arrestoi në Winterthur dy të rinj (18 and 24 vjeç). 18-vjeçari ishte me origjinë nga Kosova. Të dy të arrestuarit ishin në kontakt me atentatorin e vrarë në Vjenë. Ai quhej Kujtim Fejzulai, shqiptar me prejardhje nga Maqedonia e Veriut. Fejzulai vrau 4 persona dhe plagosi 23 të tjerë.

Sipas gazetës zvicerane “Neue Zürcher Zeitung” (NZZ), kosovari 18-vjeçar i arrestuar në Winterthur, pas atentatit në Vjenë, ishte radikalizuar në moshë shumë të re. “Që në moshën 12-vjeçare, i akuzuari hapi një llogari në Twitter. Ndërsa cicërima e tij e parë i kushtohej reperit gjerman Bushido, dy vjet më vonë ai shpërndante tashmë një video në YouTube të predikuesit të diskutueshëm kosovar Shefqet Krasniqi - me titull: ‘Pyetjet e një të krishteri’. I njëjti klerik ka qenë shpesh i ftuar edhe në xhamitë në Zvicër. Në vendlindjen e tij ai u akuzua, ndër të tjera, për mbështetje të terrorizmit, por u shpall i pafajshëm në vitin 2018”, shkruante NZZ.

Shënime mbi referendumet në nivel nacional dhe kantonal (Zürich), të cilat mbahen më 14 qershor. Dhe disa fusnota interesante nga historia.

Nga fundi i këtij teksti do të flitet edhe për lidhjen mes demokracisë dhe brirëve të lopëve zvicerane. Por njëherë disa fjalë e fjali për çështje të tjera.

Demokracia zvicerane mund të duket e lodhshme, por është fantastike. E lodhshme sepse qytetarët me të drejtë vote tri deri katër herë në vit marrin pjesë në referendume për të vendosur për çështje nga më të ndryshmet. Pothuaj çdo ide mund të hidhet në referendum, mjafton të mblidhen 100 mijë nënshkrime. Ky model i demokracisë është fantastik për shkak se ia mundëson popullit të vendos vetë për gati çdo gjë. Kështu zbutet mllefi.

Më 14 qershor qytetarët do të vendosin nëse duan të kufizojnë numrin e banorëve të Zvicrës në 10 milionë. Nëse para vitit 2050 numri i banorëve kalon 9,5 milionë, qeveria dhe parlamenti duhet të ndërmarrin masa kundër rritjes së popullsisë. Në atë çast që në Zvicër arrihet numri prej 10 milionë banorësh, nuk do të lejohet askush të shpërngulet më në këtë vend.

Përkrahësit e iniciativës thonë se kjo masë është e domosdoshme për ta ruajtur Zvicrën nga ardhja e numrit të madh të të huajve, të cilët, sipas tyre, ngarkojnë infrastrukturën dhe e bëjnë gati të pamundur që familjet zvicerane të gjejnë një banesë me qira të përballueshme. Kundërshtarët thonë se kjo nismë shkakton vetëm kaos dhe rrezikon raportet me Bashkimin Europian.

Pas dy javësh, të dielën e 14 qershorit, rezultati do të dihet. Derisa po shkruhet ky tekst, shumica e votuesve tashmë kanë marrë me postë një zarf me materialin e referendumit dhe janë duke votuar apo do të votojnë në ditët në vijim - natyrisht me postë. Vendvotimet në Zvicër hapen vetëm për nostalgjikë dhe mbyllen shpesh në mesditë, sepse të gjithë e kryejnë obligimin qytetar nëpërmjet postës.

Përveç për iniciativën kundër Zvicrës 10-milionëshe, më 14 qershor votohet edhe ligji mbi shërbimin civil. Deputetët e shumicës parlamentare, të cilët i përkasin krahut konservator (Zvicra gjithmonë dominohet nga konservatorët), janë të bindur se shumë persona të obliguar për shërbim ushtarak po kalojnë nga armata në shërbimin civil. Prandaj, shumica parlamentare vendosi pengesa më të larta për këtë kalim. Të Rinjtë e Gjelbër dhe Shoqata e Shërbimit Civil po i luftojnë këto vendime parlamentare nëpërmjet referendumit.

Në nivel të kantonit të Zürichut do të votohet, mes tjerash, mbi politikat e banimit dhe mbi ndryshimin e Kushtetutës së kantonit të Zürichut me qëllim që të bëhet e mundshme që një anëtar i parlamentit kantonal të përfaqësohet nga një anëtar tjetër nëse për arsye të ndryshme nuk mund të marrë pjesë në punën parlamentare.

Një referendum interesant mbahet në qytetin e Zürichut: populli do të vendosë nëse mbështet apo kundërshton ndërtimin e një linje të re të tramvajit, e cila do të lidhë qendrën e qytetit me lagjen Affoltern, ndër lagjet e fundit pa lidhje me tramvaj.

Të imagjinojmë një referendum të tillë në Prishtinë: Kuvendi komunal vendos kundër ndërtimit të një vije të tramvajit që lidhë Prishtinën me Fushë Kosovën. Një grup qytetarësh kërkon referendum dhe pas plotësimit të kushteve ligjore kjo bëhet e mundshme, pastaj vendos populli. Tani për tani ky është iluzion. Siç është iluzion edhe referendumi se a duhet apo jo të ndërtohet një termocentral i ri në Kosovë, çfarë të bëhet me projektet për furnizim me gaz apo me ndonjë çështje tjetër madhore? Gjasat që kësisoj të sfidohet qeveria nga populli janë baras me zero.

Kështu që më mirë të kthehemi te demokracia në Zvicër. Në këtë vend populli vendos edhe për çështje që nga këndvështrimi ballkanik mund të duken qesharake. Nuk janë. Vite më parë një blegtor zviceran u mllefos për shkak se blegtorët ua prisnin brirët shumicës së lopëve dhe dhive. Pse? Për të mos lënduar njëra-tjetrën, por edhe për të kursyer hapësirë në stallë.

Blegtori me emrin Armin Capaul mblodhi mjaftueshëm nënshkrime për një iniciativë, e cila u hodh në referendum. Qëllimi i iniciativës ishte që blegtorët që ua lënë brirët lopëve dhe dhive të tyre, duhej të merrnin një shpërblim financiar (subvencion) nga shteti. Para referendumit u zhvillua një debat emocional mbi dinjitetin dhe jetën sociale të lopëve me brirë. Megjithatë, referendumi dështoi për pak. 54,7 për qind e zviceranëve votuan kundër që me Kushtetutë të ndalohet prerja e brirëve të lopëve në Zvicër. Megjithatë, një ministër doli para mediave dhe e përgëzoi blegtorin Armin Capaul për nismën. Kultura politike e Zvicrës nuk lejon poza triumfaliste.

Në vitin 2008 Kosova u bë e pavarur, ndërsa në Zvicër u votua për iniciativën “Kundër zhurmës së avionëve luftarakë në zonat turistike”. Iniciatorët donin ta shporrnin zhurmën shurdhuese të Forcave Ajrore Zvicerane nga rajonet e bukura turistike, në mënyrë që bjeshkatarët të mund të ecnin nëpër male në qetësi. Ishte një nismë egoiste, sepse zhurma e avionëve do të zhvendosej nga zonat e bukura në vendbanime më shumë të populluara. Populli e nuhati egoizmin dhe votoi me 68 për qind kundër kësaj ideje.