Radikulopatia nuk është thjesht dhimbje shpine – pse analgjezikët nuk ndihmojnë dhe kur nevojitet diagnostikë e thelluar

Dhimbja, ulja e ndjeshmërisë së prekjes, ndjesia e shpimit, dobësia muskulore dhe dobësimi i reflekseve në gjymtyrë janë ndër ankesat më të shpeshta të pacientëve me radikulopati, dëmtim i rrënjës nervore që del nga palca kurrizore. Kur shfaqet dhimbja e shpinës, pacientët shpesh mendojnë për radikulopati dhe përpiqen ta zgjidhin problemin me barna të zakonshme kundër dhimbjes. Mjekët theksojnë se analgjezikët klasikë nuk janë efektivë në radikulopati dhe se dhimbja e shpinës nuk është domosdoshmërisht pasojë e ngjeshjes së nervit. Radikulopatia është gjendje serioze që ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës. Për këtë arsye, pacientët shpesh kërkojnë lehtësim edhe përmes mënyrave alternative, ndonjëherë të rrezikshme, si kiropraktika.

Dhimbje me përbërës të veçantë

Simptomat e pakëndshme të radikulopatisë mund të prekin pjesën e qafës së shtyllës kurrizore, kraharorin ose pjesën e poshtme të shpinës. Specialistët theksojnë se shkaku më i shpeshtë i radikulopatisë është hernia e diskut ndërvertebral.

Radikulopatia, me fjalë të thjeshta, nënkupton dëmtimin e rrënjës së nervit që del nga palca kurrizore. Më shpesh është pasojë e presionit të drejtpërdrejtë, por mund të jetë edhe pjesë e një procesi inflamator. Nga kjo rrjedh se shkaku kryesor në shumicën e rasteve është hernia e diskut ndërvertebral, ndërsa më rrallë edhe procese të tjera, për shembull ndryshime tumorale. Radikulopatia zakonisht shfaqet me dhimbje neuropatike, e cila ka përbërës të veçantë dhe dallon sipas karakteristikave dhe mënyrës së trajtimit nga dhimbjet që vijnë nga dëmtimi i indeve të tjera (lëkurë, muskuj, inde lidhëse ose organe të brendshme jashtë sistemit nervor), transmeton Telegrafi.

Radikulopatia prek edhe personat e rinj

Radikulopatia nuk është gjendje që prek vetëm të moshuarit. Specialistët theksojnë se ajo shfaqet edhe te personat e rinj dhe popullata aktive në punë.

Radikulopatia dhe dhimbja në zonën e shtyllës kurrizore nuk janë sinonime; jo çdo dhimbje shpine ka origjinë radikulopatike. Ekzistojnë faktorë rreziku që mund të çojnë në radikulopati, si punët e rënda fizike, ngritja e peshave, por edhe qëndrimi i zgjatur ulur (te shoferët profesionistë, punonjësit e zyrave) ose qëndrimi i gjatë në këmbë (te punëtorët e fabrikave). Njeriu, gjatë evolucionit, ka qenë kryesisht në lëvizje dhe jo i ulur apo në këmbë për periudha të gjata; trupi ynë nuk është evolutivisht i përshtatur për kërkesat e punës që shtron shoqëria moderne.

Barnat klasike kundër dhimbjes nuk ndihmojnë

Në rreth tre të katërtat e rasteve, radikulopatia prek pjesën kryqore-sakrale (pjesën e poshtme të shpinës). Pjesa tjetër lidhet me dëmtimet e pjesës së qafës së shtyllës kurrizore, ndërsa më rrallë me dëmtimet e pjesës së kraharorit.

Simptoma kryesore është dhimbja neuropatike, e cila shfaqet si ndjesi djegieje, shpimi, mpirje dhe ndryshim i ndjeshmërisë së prekjes në zonën përkatëse. Dhimbja ndjek rrugën e rrënjës nervore të dëmtuar (poshtë këmbës ose krahut). Më rrallë vërehet dobësi e muskujve të caktuar dhe çrregullim i funksionit të urinimit, nëse preken strukturat nervore që e kontrollojnë atë. Dhimbjet zakonisht janë të forta dhe nuk reagojnë ndaj barnave klasike kundër dhimbjes. Theksohet se vetëm një pjesë e pacientëve me sindrome dhimbjeje me origjinë nga shtylla kurrizore kanë edhe dhimbje radikulopatike. Për shembull, mund të ketë dëmtim të nyjeve, muskujve përreth ose ligamenteve, me dhimbje të forta, por pa komponent radikulopatik. Prandaj, diagnostikimi i saktë është thelbësor për përcaktimin e terapisë së duhur. Nëse radikulopatia bëhet kronike, është i domosdoshëm trajtim multidisiplinar, me përfshirjen e mjekësisë fizikale, anesteziologjisë dhe psikiatrisë.

Shpesh nevojiten edhe ekzaminime më komplekse

Pacienti duhet të ekzaminohet në mënyrë të detajuar dhe, pas një anamneze të mirë, sipas nevojës të kryhen edhe teste shtesë diagnostikuese (pyetësorë për dhimbjen neuropatike, ekzaminim klinik, imazheri e zonës së prekur, ekzaminim elektromioneurografik).

Në fillim mjaftojnë të dhënat e marra me kujdes dhe ekzaminimi klinik. Nevoja për diagnostikë shtesë vlerësohet rast pas rasti, por imazheria është e domosdoshme kur konfirmohet radikulopatia. Zakonisht fillohet me radiografi (RTG), por shpesh nevojiten metoda më të avancuara, si skaneri (CT) ose rezonanca magnetike (MR). Në prani të simptomave të tjera përveç dhimbjes, si dobësia ose çrregullimet e urinimit – rekomandohet urgjentisht CT ose MR, për të orientuar terapinë sa më shpejt në drejtimin e duhur.

A mund të shërohet radikulopatia?

Radikulopatia mund të shërohet nëse eliminohet shkaku që dëmton rrënjën nervore, por edhe atëherë ekziston mundësia që një pjesë e dëmtimit të ketë ndodhur tashmë dhe disa simptoma të vazhdojnë edhe pas heqjes së shkakut. Dhimbjet e tipit radikulopatik trajtohen me klasa të caktuara barnash (koanalgjetikë), ku përfshihen disa antidepresivë dhe antikonvulsivë, si dhe preparate të tjera. Analgjezikët e zakonshëm zakonisht nuk janë efektivë. Terapia fizikale dhe suplementimi me vitamina, antioksidantë dhe analgjetikë natyralë janë shumë të rëndësishme dhe studimet tregojnë përfitime nga kjo qasje. Gjithmonë duhet vlerësuar trajtimi i shkakut. Në disa raste nevojitet edhe trajtim kirurgjikal, veçanërisht kur shkaku është ndryshim tumorale, hernie e theksuar e diskut ose mungesë përgjigjeje ndaj terapisë standarde.

Si trajtohet radikulopatia apo nervi i ngjeshur në shtyllën kurrizore

Specialistët theksojnë se trajtim kirurgjikal është i nevojshëm, madje i domosdoshëm, në një numër të vogël rastesh të përcaktuara qartë. Suksesi i tij është i konsiderueshëm, por jo i plotë. Për këtë arsye, disa pacientë kërkojnë edhe metoda alternative të pranuara mjekësore, si kiropraktika, osteopatia dhe akupunktura.

Këto terapi përdoren dhe shpesh aplikohen edhe nga mjekë me arsimim standard mjekësor dhe specializim përkatës. Ato mund të jenë të dobishme vetëm nëse kryhen nga personel i kualifikuar. Pacientët që dëshirojnë t’i provojnë këto metoda inkurajohen ta bëjnë këtë me kujdes të veçantë në përzgjedhjen e praktikuesit, pasi ekziston rreziku i keqpërdorimit të profesionit dhe mundësia e përkeqësimit të simptomave për shkak të manipulimeve që kryhen gjatë kiropraktikës. /Telegrafi/

Si po e përdorin dizajnerët shartezin në koleksionet e reja dhe pse ajo mbetet provë e identitetit personal në modë

Personi që e vesh pa hezitim ngjyrën shartez dërgon automatikisht një mesazh të fortë, ka vetëbesim dhe një ndjenjë të theksuar identiteti personal. Edhe ata që nuk e kanë këtë nuancë në gardërobën e tyre e njohin reputacionin e saj: jashtëzakonisht elegante, por njëkohësisht kërkuese për t’u veshur. Shartezi është një ngjyrë që nuk toleron pasigurinë dhe pikërisht për këtë arsye lë një përshtypje të parë shumë të fuqishme.

Rikthim i fuqishëm

Koleksionet për pranverë/verë 2026 nuk ishin të mbushura me nuancën shartez. Dizajnerët u orientuan më shpesh drejt toneve limetë dhe jeshiles myshkore, por shartezi megjithatë u shfaq dhe atë me shumë kujdes dhe mendim. Në pasarelat e deritanishme, kjo ngjyrë u pa në pjesë të ndryshme veshjesh: nga dorezat, te thekë dekorativë në fustane dhe funde, e deri te aksesorët, duke mos qenë aspak larg asaj që konsiderohet ngjyrë trend për pranverën dhe verën 2026.

Kjo ngjyrë ishte një nga më të kërkuarat në fillim të viteve 2000 dhe pikërisht kompleksiteti i saj është ajo që nxjerr në pah personin që e njeh mirë modën.

Ndoshta ende nuk e keni në gardërobën tuaj, por nëse zgjidhni copën e duhur në këtë ngjyrë, do të lini përshtypje kudo që shfaqeni, transmeton Telegrafi.

Kombinime interesante

Që nga Java e Modës në Paris, e cila shërbeu si një kujtesë për të gjithë adhuruesit e stilit dhe trendeve, e deri më sot, kjo ngjyrë mbart qartazi një lloj pasurie vizuale. Ajo është unike sidomos për faktin se kurrë nuk mund të përcaktoni me siguri nëse ka më shumë pigment jeshil apo të verdhë dhe pikërisht në këtë mënyrë misterioze, ajo e fiton vëmendjen e shikuesit.

Për disa, kombinimi i saj duket i vështirë; për të tjerë, i thjeshtë. Por një gjë është e sigurt – kjo ngjyrë nuk meriton monotoni. Nëse e vishni në pjesët kryesore të një stili, si xhaketë apo fustan, atëherë është në rregull që aksesorët dhe pjesët e tjera të veshjes të jenë më të buta dhe neutrale. Megjithatë, ashtu siç veprojnë shpesh dizajnerët, mos e bëni këtë ngjyrë të mërzitshme, por nxirrni prej saj potencialin e plotë.

Kjo ngjyrë shumë shpejt do t’ju shpërblejë përmes kombinimeve perfekte me ngjyra të tjera. Sapo t’i hapni derën shartezit, kombinimet do të vijnë vetvetiu. Një plus shtesë është padyshim nëse luani edhe me materiale të ndryshme.

Pse është e vështirë të gjendet nuanca e duhur

Një konfuzion shtesë krijohet edhe nga fakti se tregtarët rrallë e përdorin emërtimin shartez, më shpesh do ta gjeni nën emra si “dardhë e errët”. Mënyra më e lehtë për ta dalluar është një pyetje e thjeshtë: a ju bën ngjyra të mendoni me çfarë do ta kombinonit dhe a keni frikë se do të “përplaset” me pjesën tjetër të gardërobës? Nëse përgjigjja është po, ka shumë gjasa që jeni në drejtimin e duhur.

/Telegrafi/

Shpresë apo iluzion? Marihuana mjekësore përballë provave shkencore

Barnat me bazë kanabisi po bëhen gjithnjë e më popullore në disa pjesë të botës. Ato përdoren për lehtësimin e dhimbjes, simptomave të sëmundjes së Parkinsonit, artritit, ankthit dhe pagjumësisë. Megjithëse pothuajse 9 nga 10 të rritur amerikanë mbështesin përdorimin e barnave me bazë kanabisi, hulumtimet më të fundit tregojnë se këto barna nuk ofrojnë asgjë më shumë sesa efektin placebo. Njëkohësisht, theksohet se marihuana mjekësore mund të ketë edhe efekte të shumta anësore të padëshiruara.

Disa studime tregojnë se adoleshentët që përdorin kanabis me përqindje të lartë përbërësish aktivë kanë më shpesh simptoma psikotike dhe rrezik më të madh për zhvillimin e çrregullimit të ankthit të përgjithësuar.

Kanabisi dhe dhimbja kronike neuropatike

Një rishikim i përditësuar shkencor tregon se nuk ekzistojnë prova të qarta se barnat me bazë kanabisi mund të lehtësojnë simptomat e dhimbjes kronike neuropatike. Dhimbja kronike neuropatike është pasojë e dëmtimit të nervave.

Kjo dhimbje zakonisht shfaqet në formën e:

• ndjesisë së shpimit
• djegies
• pickimit
• ndjesisë së ftohtësisë
• “goditjes elektrike”
• ose mpirjes së një pjese të trupit

Barnat ekzistuese ndihmojnë vetëm një numër të vogël pacientësh, prandaj është rritur interesimi për terapi alternative, siç janë barnat me bazë kanabisi.

Barnat me bazë kanabisi mund të jenë marihuanë bimore ose përbërës të izoluar të bimës së kanabisit, si tetrahidrokanabinoli (THC). Ato mund të përdoren përmes inhalimit, spërkatësve oralë, tabletave, kremrave dhe flasterëve që vendosen në lëkurë.

Një studim i ri përforcon më tej provat se përfitimet e marihuanës mjekësore për dhimbjen kronike shpesh janë të mbivlerësuara. Edhe pse shumë persona mbështeten te kanabisi për lehtësimin e dhimbjes, studimi thekson se kjo përdorim nuk bazohet në prova të forta shkencore. Gjetjet më të fundit tregojnë se barnat me bazë kanabisi nuk ofrojnë më shumë sesa efekt placebo, transmeton Telegrafi.

Analiza e tri llojeve të produkteve

Një rishikim i 21 studimeve klinike, me pjesëmarrjen e më shumë se 2.100 të rriturve, krahasoi efektin e marihuanës mjekësore dhe placebos në dhimbjen kronike neuropatike.

U analizuan tri lloje produktesh:

• produkte që përmbajnë THC (përbërësi psikoaktiv i marihuanës)
• produkte me CBD (përbërës që nuk shkakton efekt psikoaktiv)
• produkte të kombinuara THC/CBD

U konstatua se asnjë nga këto tri kategori produktesh nuk e uli dhimbjen më shumë sesa placeboja.

Gjithashtu theksohet se marihuana mjekësore mund të ofrojë një farë lehtësimi subjektiv, por rreziqet e produkteve me THC, CBD dhe atyre të kombinuara mund të tejkalojnë përfitimet e mundshme.

Personat që përdorën produkte me THC raportuan më shpesh efekte anësore, si marramendje, përgjumje, për shkak të të cilave disa pacientë u tërhoqën nga studimet.

Prova të dobëta dhe të pamjaftueshme

Ky studim lidhet me një rishikim nga viti 2025, i cili përfshiu më shumë se 2.500 studime dhe arriti në përfundimin se nuk ka prova të mjaftueshme për vetitë e supozuara shëruese universale të marihuanës për shumicën e gjendjeve shëndetësore.

Provat që marihuana mjekësore ndihmon në:

• pagjumësi
• ankth
• çrregullim post-traumatik
• sëmundjen e Parkinsonit
• artrit reumatoid

janë vlerësuar si të dobëta, të kufizuara ose të pamjaftueshme.

Te cilët pacientë mund të ndihmojë

Megjithatë, vihet re se kanabisi mund të ofrojë lehtësim real të të përzierave të shkaktuara nga kimioterapia, si dhe të ndihmojë në rritjen e peshës trupore te pacientët me HIV/AIDS që vuajnë nga humbja e oreksit. Specialistët theksojnë se nevojiten studime shtesë për të vlerësuar përdorimin e kanabisit në lehtësimin e dhimbjes.

“Cilësia e studimeve aktuale është përgjithësisht shumë e ulët për të nxjerrë përfundime të forta. Nevojiten studime më të mëdha dhe të dizajnuara mirë, si dhe trajtime që zgjasin të paktën 12 javë. Në studime duhet të përfshihen edhe persona me sëmundje fizike dhe mendore, në mënyrë që të kuptojmë plotësisht përfitimet dhe mangësitë e barnave me bazë kanabisi”, ka deklaruar autori kryesor i rishikimit më të fundit, Winfried Häuser. /Telegrafi/

Psikologët shpjegojnë pse përshtypja e parë në restorant nuk është rastësi dhe si sjellja jonë përcakton mënyrën si do të trajtohemi

Mënyra se si na afrohet një kamerier shpesh duket e rastësishme. Ndonjëherë është i ngrohtë dhe i buzëqeshur, herë të tjera i rezervuar dhe formal. Megjithatë, sipas përvojës së njerëzve që kanë punuar me vite në gastronomi, por edhe sipas shpjegimeve të psikologëve, kjo diferencë rrallëherë është e rastësishme.

Përshtypja e parë krijohet brenda pak dhjetëra sekondash. Në këtë kohë shumë të shkurtër, kamerieret vërejnë një sërë sinjalesh të vogla që i ndihmojnë të kuptojnë se çfarë lloj mysafiri kanë përballë. Këto vlerësime ndikojnë në ritmin e shërbimit, shpeshtësinë e afrimeve te tavolina dhe madje edhe në gatishmërinë për të përmbushur kërkesa shtesë.

Ky tekst bazohet në biseda me kamerierë me përvojë dhe specialistë të psikologjisë, të cilët shpjegojnë pse këto vlerësime shpesh rezultojnë çuditërisht të sakta, transmeton Telegrafi.

1. Si reagon mysafiri kur kamerieri afrohet te tavolina

A e ngre shikimin, vendos kontakt me sy dhe e ndërpret bisedën, apo mbetet i përqendruar te telefoni?

Nga këndvështrimi i psikologjisë sociale, kjo është çështje njohjeje bazë. Kur një person ndihet i vënë re dhe i respektuar, rritet gatishmëria për bashkëpunim dhe komunikim të ngrohtë. Kur kamerieri trajtohet si njeri, e jo si funksion, marrëdhënia ndryshon menjëherë.

2. Gjendja e tavolinës pak minuta pas uljes

Kamerierët me përvojë thonë se gjendja e tavolinës tregon shpejt raportin e mysafirëve me hapësirën e përbashkët. Peceta të shpërndara, qese sheqeri të grisura dhe meny të lëna pa kujdes shpesh lidhen me sjellje më kërkuese gjatë qëndrimit.

Psikologët e shpjegojnë këtë si raport ndaj kufijve dhe përgjegjësisë. Mënyra se si sillemi në një hapësirë që nuk është e jona shpesh pasqyron nivelin e respektit për të tjerët.

3. Mënyra si porositet edhe gjëja më e thjeshtë

Edhe porosia e një gote uji dërgon një mesazh të qartë. Dallimi mes lutjes dhe urdhrit vihet re menjëherë.

Në psikologjinë e komunikimit, toni i kërkesës zbulon stilin e personalitetit. Njerëzit që flasin me qetësi dhe mirësjellje perceptohen si më stabilë emocionalisht, gjë që ul tensionin edhe te bashkëbiseduesi.

4. Përdorimi i fjalëve bazë të mirësjelljes

“Ju lutem” dhe “faleminderit” janë bërë aq të rralla, sa sot konsiderohen përjashtim. Pikërisht për këtë arsye, kamerierët i mbajnë mend.

Mirënjohja zgjon tek njerëzit dëshirën për t’u përpjekur më shumë, për të ndihmuar dhe për të bërë një hap shtesë.

5. Si bëhen pyetjet për menynë

Ka dallim të madh mes interesimit të sinqertë dhe ankesës së irrituar. Kamerierët përgjigjen më me dëshirë ndaj pyetjeve konkrete sesa ndaj pakënaqësisë së përgjithshme.

Nga këndvështrimi psikologjik, mënyra e pyetjes përcakton nëse bashkëbiseduesi ndihet partner apo objekt kritike.

6. Reagimi ndaj pritjes

Durimi ose padurimi shfaqen shumë shpejt. Njerëzit me tolerancë të ulët ndaj frustrimit shpesh ia kalojnë fajin personit më të afërt, edhe kur ai nuk ka kontroll mbi situatën.

Kamarierët e lexojnë këtë si sinjal të rëndësishëm për komunikimin e mëtejmë.

7. Gjuha e trupit në tavolinë

Tensioni, rrotullimi i syve dhe psherëtimat flasin po aq sa fjalët. Qëndrimi i relaksuar, buzëqeshjet e lehta dhe biseda e pranishme sinjalizojnë një atmosferë të sigurt dhe të këndshme.

Komunikimi joverbal përbën pjesën më të madhe të mirëkuptimit njerëzor, dhe njerëzit që punojnë me mysafirë zhvillojnë aftësi të jashtëzakonshme për ta lexuar atë.

8. Qëndrimi ndaj anëtarëve më pak të dukshëm të stafit

Mënyra si një mysafir sillet ndaj personit që sjell ujin apo largon pjatat vëzhgohet me kujdes. Në psikologjinë sociale vlen prej kohësh rregulli se karakteri zbulohet më qartë në raport me ata që kanë më pak pushtet.

Mungesa e respektit ndaj stafit ndihmës pothuajse gjithmonë ndikon edhe në sjelljen e kamerierit kryesor ndaj tavolinës.

Pse këto vlerësime shpesh rezultojnë të sakta

Këto vlerësime të shpejta nuk janë paragjykime, por mënyrë funksionale e orientimit në një mjedis dinamik dhe shpesh stresues. Kamerierët gjatë ndërrimit duhet të shpërndajnë energjinë, vëmendjen dhe kapacitetin emocional.

Psikologët theksojnë se përshtypjet e para shpesh janë të sakta sepse bazohen në modele sjelljeje që përsëriten. Sinjalet e vogla janë shpesh më të besueshme se fjalët që thuhen më vonë.

Lajmi i mirë është se shumica e këtyre sinjaleve mund të ndryshohen lehtë. Mirësjellja, durimi dhe respekti bazë nuk kërkojnë përpjekje të mëdha, por pothuajse gjithmonë e bëjnë gjithë përvojën e ngrënies më të këndshme.

Sepse në restorant nuk mbahet mend vetëm çfarë u shërbye, por edhe si u sollën njerëzit përreth tavolinës. /Telegrafi/

Ekspertët paralajmërojnë se prirjet estetike të momentit mund të lënë pasoja të përhershme fizike dhe psikologjike

Cikli i pandërprerë i modave është bërë për shumë njerëz i lodhshëm, madje shterues. Nga mënyra e veshjes dhe ushqyerjes, te bukuria dhe pamja fizike, presioni për të qenë gjithmonë “në hap me kohën” shpesh krijon ndjenjë pamjaftueshmërie dhe pasigurie personale.

Ky presion nuk ka kursyer as kirurgjinë estetike, ku muajt e fundit është vërejtur një rritje e madhe e kërkesave për një pamje shumë të stilizuar të hundës, e përshkruar si hundë në formë piste skish, një hundë e ngushtë, me shpinë të gropëzuar dhe majë të vogël, të ngritur artificialisht.

Çfarë nënkupton kjo formë e hundës?

Bëhet fjalë për një pamje të arritur përmes operacionit estetik të hundës, e karakterizuar nga:

• shpinë e lëmuar me gropëzim të theksuar,
• ngushtim i tepërt i strukturës,
• majë e vogël dhe e ngritur dukshëm.

Qëllimi është krijimi i tipareve të idealizuara të fytyrës, të cilat në hapësirat digjitale paraqiten shpesh si model i imponuar bukurie, ndonëse në realitet kjo formë u përshtatet vetëm një numri shumë të vogël fytyrash, transmeton Telegrafi.

Përvoja personale: pritshmëri të larta, zhgënjim i heshtur

Një grua e re, e cila iu nënshtrua këtij operacioni, ka treguar se kishte ëndërruar për ndryshimin e hundës që në adoleshencë, nën ndikimin e kulturës masive dhe imazheve të idealizuara të bukurisë.

Megjithëse ndërhyrja u krye në kushte mjekësore, rezultati për të ishte tepër i theksuar dhe jo në harmoni me tiparet e saj natyrore.

Ajo pranon se edhe sot, në momente pasigurie emocionale, mendimi për një ndërhyrje tjetër i kalon në mendje, ndonëse është e vetëdijshme se kjo do ta largonte edhe më shumë nga identiteti i saj natyror dhe familjar.

Paralajmërimet e specialistëve

Sipas specialistëve të shëndetit mendor dhe kirurgëve estetikë, ndikuesit në rrjetet sociale që publikojnë fotografi “para dhe pas ndërhyrjes” luajnë një rol të madh në normalizimin e pritshmërive joreale.

Kirurgët raportojnë rritje të dukshme të kërkesave për këtë formë hunda, duke theksuar se, ndryshe nga moda apo stili i flokëve, ndërhyrjet kirurgjikale janë të përhershme.

Ajo që sot paraqitet si bukuri ideale, pas disa vitesh mund të perceptohet si e tepruar ose e panatyrshme.

Rreziqet fizike dhe periudha e rikuperimit

Ekspertët paralajmërojnë se kjo formë hunda:

• dobëson strukturën mbështetëse të hundës,
• rrit nevojën për ndërhyrje të përsëritura korrigjuese,
• shoqërohet me periudhë të vështirë rikuperimi, shpesh me dhimbje dhe parehati të theksuar.

Pacientët e përshkruajnë rikuperimin si një përvojë të rëndë fizike dhe emocionale, që nuk reflektohet në imazhet e bukura të shpërndara në hapësirat digjitale.

Pasojat psikologjike dhe humbja e identitetit

Një aspekt shqetësues i kësaj prirjeje është ndikimi në identitetin personal. Shumë persona pas operacionit shprehen se nuk i ngjajnë më askujt në familjen e tyre dhe ndihen të shkëputur nga tiparet që i kanë përkufizuar ndër breza.

Specialistët theksojnë se presioni për t’u larguar nga tiparet natyrore ka ekzistuar prej kohësh, por sot është përforcuar ndjeshëm nga krahasimet e vazhdueshme në rrjetet sociale.

Si duhet të duket një hundë e harmonizuar?

Nga këndvështrimi mjekësor, një hundë e balancuar:

• ka shpinë të drejtë ose me kontur shumë të lehtë,
• kalim të butë drejt majës,
• ruan raportet natyrore me pjesën tjetër të fytyrës.

Kur gropëzimi i shpinës është i tepruar dhe maja shumë e ngritur, krijohet forma e pistës së skive, e cila shpesh perceptohet si jo harmonike dhe artificiale.

Përfundim

Një prirje që në pamje të parë duket e padëmshme, në realitet mund të ketë pasoja afatgjata estetike, funksionale dhe psikologjike. Për këtë arsye, specialistët bëjnë thirrje për vetëdije, informim dhe respekt ndaj tipareve natyrore.

Bukuria që zgjat nuk është ajo që ndjek verbërisht modën e momentit, por ajo që ruan harmoninë, identitetin dhe shëndetin afatgjatë. /Telegrafi/

Një ndërthurje e praktikës klinike, përgjegjësisë etike dhe politikave të shëndetit publik, e ndërtuar mbi trajektoren akademike, klinike dhe institucionale të Dr. Pranvera Zejnullahu Raci, me fokus në shëndetin riprodhues të gruas, sfidat strukturore të sistemit shëndetësor në Kosovë dhe etikën profesionale në formimin e brezave të rinj të mjekësisë

Ka profesione që ndërtohen mbi dije dhe ka profesione që mbajnë peshën e jetës vetë. Mjekësia i përket këtij dimensioni të dytë, aty ku shkenca dhe humanizmi nuk ecin veçmas, por si një trup i vetëm. Në veçanti gjinekologjia, një fushë ku jeta nuk nis si koncept abstrakt, por si realitet konkret, i brishtë dhe i shenjtë, që kërkon mbrojtje, përkushtim dhe vendime të sakta në çdo moment.

Gjinekologu është mjeku i pragut të jetës. Ai është i pranishëm aty ku fillon një histori njerëzore, ku një grua përjeton ndoshta momentin më të rëndësishëm të ekzistencës së saj dhe ku një familje lind bashkë me një fëmijë. Në këtë pikë, profesioni pushon së qeni thjesht zanat dhe shndërrohet në mision.

Në këtë hapësirë të ndjeshme, ku përgjegjësia profesionale dhe ajo morale bashkohen, Dr. Pranvera Zejnullahu Raci ka ndërtuar një karrierë të qëndrueshme dhe të respektuar, duke u profilizuar si një nga figurat që përfaqëson seriozitetin, qetësinë profesionale dhe përkushtimin afatgjatë ndaj shëndetit të gruas në Kosovë.

Me formim bazik në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Prishtinës, specializim në Gjinekologji me Obstetrikë dhe me titullin PhD në Biomedicinë dhe Shkencat Mjekësore nga Universiteti i Zagrebit, ajo ka bashkuar në mënyrë organike praktikën klinike, angazhimin akademik dhe kërkimin shkencor. Që nga viti 2004, ajo është e angazhuar si asistente në Fakultetin e Mjekësisë, duke kontribuar në edukimin praktik të studentëve, ndërsa që nga viti 2012 ushtron profesionin e mjekes specialiste në Klinikën Obstetrike Gjinekologjike në QKUK.

Profili i saj profesional shtrihet edhe në fushën e kërkimit shkencor, me publikime në revista ndërkombëtare të indeksuara në Web of Science dhe Scopus, ku trajton tema me rëndësi të veçantë për shëndetin publik, si infeksioni me HPV, vaksinimi dhe lidhja e tij me kancerin e qafës së mitrës në Kosovë. Këto studime e pozicionojnë atë jo vetëm si mjeke klinike, por edhe si zë shkencor në adresimin e problemeve strukturore të shëndetit të gruas. Aktualisht është trajnuar dhe punon në veçanti në fushën e trajtimit të problemeve të infertilitetit dhe menopauzës.

Në vitin 2022, Dr. Pranvera Zejnullahu Raci u emërua Ushtruese e Detyrës së Drejtoreshës së Shërbimit Spitalor Klinik Universitar të Kosovës, duke marrë përsipër drejtimin e një prej institucioneve më komplekse në vend. Një përvojë që i dha asaj një këndvështrim të drejtpërdrejtë mbi sfidat e sistemit shëndetësor, përgjegjësinë institucionale dhe raportin mes politikës shëndetësore dhe nevojave reale të qytetarëve.

Në këtë intervistë, ajo ndan reflektime nga përvoja e saj profesionale dhe akademike.

Profesioni, jeta, përgjegjësia dhe njeriu pas mantelit të bardhë

Çfarë ju ka mësuar përvoja shumëvjeçare në gjinekologji për natyrën njerëzore dhe për raportin e gruas me shëndetin e saj?

Pas një përvoje gati 20-vjeçare në profesionin tim, nga koha kur kam filluar specializimin në këtë lëmi, e them shpeshherë edhe me humor se, për dallim nga shumë specializime të tjera, ky yni trajton në veçanti shëndetin e gruas dhe, në veçanti, komponentën riprodhuese të saj. Natyra humane e gruas është shumë komplekse, ku përfshihen komponentë biologjikë, ndërveprimi hormonal që është në tentativë për një ekuilibër të dëshirueshëm, psikologjia e veçantë e gruas dhe ndikimi gjithnjë e më i fortë i faktorëve socialë dhe ambientalë në shëndetin e saj. Ndër vite kam vërejtur se gratë, në përgjithësi, nuk e kanë pasur shëndetin e tyre prioritar në raport me hallet dhe sfidat e fëmijëve dhe familjarëve të tyre. Viteve të fundit, trendi i përkujdesjes për shëndetin e tyre është në rritje. Besoj se në këtë kanë ndikuar shkollimi, pavarësia financiare dhe qasja më e lehtë në informacione përmes platformave digjitale. Uroj që ky trend të vazhdojë për së mbari.

Si ndryshon perceptimi i jetës kur çdo ditë je dëshmitare e fillimit të saj?

Profesioni i obstetër-gjinekologëve konsiderohet ndër më të vështirët dhe më sfiduesit në mjekësi. Por, pavarësisht gjithë sfidave dhe lodhjeve konstante që përjetojmë, jemi me fat që, bashkë me mamitë, të përjetojmë çdo ditë atë që është mrekullia vetë: lindja e një jete të re. Procesi, sado që të jetë fiziologjik si rrjedhë, ka rreziqet dhe sfidat e tij, si për nënën që sjell në jetë bebin, ashtu edhe për stafin mjekësor që ndihmon në lindje. Nuk mund ta imagjinoni atë ndjenjë që përjetojmë ne kur dëgjohet e qara e parë e fëmijës pas lindjes. Bashkë me nënën, e cila është gati në një dimension tjetër të përjetimit emocional të këtij momenti, edhe stafi në sallën e lindjes përjeton momentet e bukura dhe, njëkohësisht, stresin që bartim në rastet me risk të lartë.

E dua këtë profesion sepse çdo ditë mundohem të bëj dikë të ndihet e jashtëzakonshme duke përjetuar lindjen e foshnjës së saj.

Mjekësia mes empatisë njerëzore dhe politikave të shëndetit publik

A mendoni se shoqëria jonë e vlerëson mjaftueshëm rolin e gjinekologut, jo vetëm si mjek, por si figurë kyçe në shëndetin publik?

Gjinekologët, duke qenë të konsideruar edhe si mjekë-kirurgë, shpeshherë anashkalohen plotësisht nga grupet punuese apo nga politikëbërja, e cila shqyrton dhe miraton strategjitë për ruajtjen dhe promovimin e shëndetit publik të popullatës. Një shembull konkret është përjashtimi i konsultave me gjinekologë në rastin e vendosjes për llojin e vaksinës kundër HPV-së dhe programet e skriningut për parandalimin e kancerit të qafës së mitrës. Besoj se në të ardhmen inputi i secilit nga specialistët e fushave të ndryshme do të prodhonte dokumente dhe protokolle që, në rend të parë, kanë shëndetin e gruas.

Si ruhet balanca mes profesionalizmit shkencor dhe empatisë njerëzore në një fushë kaq emocionalisht të ngarkuar?

Kjo balancë është esenciale për punë në gjinekologji dhe mjekësi në përgjithësi. Mjeku, në bazë të njohurive të fituara gjatë shkollimit të gjatë, përvojës profesionale ndër vite dhe zbatimit të protokolleve më të mira të bazuara në të dhëna shkencore, duhet t’i trajtojë pacientët. Por duhet pasur parasysh edhe fakti se ndonjëherë suksesi dhe trajtimi i duhur kërkojnë një qasje të tillë me pacientin, ku ai duhet të krijojë besim te mjeku dhe te mënyra e trajtimit. Komunikimi i vazhdueshëm në çdo hap të procesit të trajtimit të pacientit është esencial, konsideroj unë. Mirësjellja dhe përulësia në një profesion që është shumë i vështirë janë thelbësore. Përballimi i situatave të vështira me një buzëqeshje dhe gjetja e kënaqësive në gjëra të vogla na ndihmojnë të tejkalojmë momentet e vështira. Shumica nga ne i bartim me vete jashtë spitalit të gjitha ato emocione dhe kjo, me kohën, na bën të jemi në një gjendje “burnout”. Ky është një prej çmimeve që paguajmë gjithashtu. Asgjë në jetë, e as në profesionin e mjekut, nuk është bardh e zi; gjithçka është kombinim ngjyrash, përvojash dhe emocionesh që na përcjellin në jetë dhe në punën e përditshme.

Sistemi shëndetësor përballërealitetit: reforma, nataliteti dhe përgjegjësia institucionale

Në çfarë mase angazhimi juaj akademik ka ndikuar në mënyrën se si e ushtroni praktikën klinike?

Që nga viti 2004 kam qenë pjesë e stafit të Fakultetit të Mjekësisë, përvojë e jashtëzakonshme puna me studentët. Një pjesë e tyre tanimë janë kolegë të mi. Pjesa akademike dhe ajo profesionale e plotësojnë njëra-tjetrën dhe, normalisht, të bëjnë të ndihesh shumë më komod në vendimmarrje në baza ditore. Përcjellja e risive në fushën në të cilën punojmë është parakusht për të ecur përpara. Mjekësia është një profesion ku shkollimi dhe edukimi nuk përfundojnë asnjëherë. Mbajtja e një mentaliteti të zhvillimit konstant dhe pranimi i faktit se “akoma nuk kemi parë të gjitha” deri në ditën që do të dalim në pension na lejon të mësojmë nga çdo rast.

Më pengon shumë fakti se Fakulteti i Mjekësisë dhe QKUK realisht funksionojnë si dy entitete komplet të ndara në aspektin organizativ dhe funksional, përderisa do të duhej të ishin në simbiozë me njëra-tjetrën. Ky fakt e ka vështirësuar shumë ndër vite punën e stafit akademik nëpër klinika dhe, njëkohësisht, ka krijuar një ndarje artificiale të stafit akademik dhe joakademik, me pasoja për mbarëvajtjen e mësimit dhe qasjen e plotë të studentëve në punë praktike me pacientë. Gjërat duhet të thuhen troç dhe pa hezitim kur nuk ecin mbarë, sepse vetëm kështu mund të përmirësohemi dhe të tentojmë të mbajmë hapin me institucionet relevante simotra, së paku në rajon.

Duke u bazuar në përvojën tuaj shkencore dhe institucionale, sa i informuar është sot komuniteti për parandalimin e sëmundjeve gjinekologjike?

Pavarësisht qasjes shumë më të lehtë në informacione, kemi ende shumë punë për të bërë për të sensibilizuar gratë për mundësinë e parandalimit me kohë të shumë patologjive gjinekologjike. Përfitoj nga rasti të potencoj një patologji që është plotësisht e parandalueshme: kanceri i qafës së mitrës. Çdo grua duhet të informohet dhe t’i ofrohet testimi i rregullt përmes PAP-testit ose testimit për HPV me risk të lartë, me ç’rast do të mund të diagnostikonim displazitë më herët dhe, rrjedhimisht, të parandalonim zhvillimin e kancerit cervikal.

Shpresoj që në Kosovë të jetësohet skriningu i organizuar për parandalimin e kancerit të qafës së mitrës, ku çdo grua, bazuar në protokollet standarde që janë të aprovuara edhe te ne, të testohet rregullisht përmes citologjisë dhe, pas moshës 30-vjeçare, edhe për HPV me rrezik të lartë. Ne ende testimin e kemi në baza vullnetare dhe jo në mënyrë të organizuar.

Kosova përballet me rënie të natalitetit. Cilat do të ishin sugjerimet tuaja profesionale për nxitjen e lindshmërisë, dhe sa e vështirë është të flitet për rritje të natalitetit kur familjet përballen me pasiguri financiare, mungesë mbështetjeje sociale dhe kosto të larta të jetesës?

Keni prekur një temë shumë me interes. Nataliteti në rënie është problematikë që duhet trajtuar tani, për të pasur rezultate shumë, shumë vite më vonë. Kosova aktualisht, përveç rënies së natalitetit, ka edhe një problem të madh me emigrimin e të rinjve në mënyrë shumë të ndjeshme. Migrimi me shifra alarmante për një vend me popullatë shumë të vogël do të kontribuojë dukshëm në problemet e lindshmërisë dhe tentativave për rritjen e natalitetit. Nga Kosova ikin të rinjtë në moshën e riprodhimit, rrjedhimisht do të kemi më pak fëmijë të lindur në vitet në vijim dhe gjithnjë e më shumë popullatë në moshë të shtyer e pa mbështetje, jo vetëm financiare, por edhe emocionale e familjare. Uroj që Kosova të bëhet mirë në aspektin ekonomik dhe të stabilitetit financiar, një vend atraktiv për të rinjtë, ku ata mund të punojnë dhe të krijojnë familjet e tyre këtu; përndryshe, nuk shoh tjetër rrugëdalje.

Si e përjetuat përgjegjësinë e drejtimit të SHSKUK-së dhe çfarë ju mësoi ajo për funksionimin real të sistemit shëndetësor?

Një pyetje e vështirë për t’u përgjigjur në detaje, për shkak të periudhës shumë të shkurtër të qëndrimit tim në krye të SHSKUK-së. Por, për arsye se unë kam vendosur të jetoj dhe të kontribuoj në Kosovë, e ndiej për obligim ta them se përvoja ime aty më ka mësuar se sistemi aktual shëndetësor duhet reformuar rrënjësisht. Çdo tentativë për të bërë ndryshime të vogla ligjore, nga niveli ministror e deri në AMF më të vogla në nivel fshati, është vetëm një fasadë që nuk e rregullon këtë problematikë. Unë kam identifikuar si faktorë kyç: decentralizimin e një mega-strukture si SHSKUK-ja aktuale; me urgjencë duhet të fillojë aplikimi i Sistemit Informativ Shëndetësor, sigurimet shëndetësore dhe ndryshimi i ligjit për prokurimin e barnave dhe pajisjeve mjekësore. Ka qenë e pakapshme për mua komoditeti i një burokracie administrative, e cila të gjitha këto kërkesa urgjente për trajtim i merr me aq qetësi dhe pa vullnet për t’i ndezur motorët, saqë më është krijuar përshtypja se trajtimi adekuat i problematikave shëndetësore mbetet vetëm në nivel të dëshirave për momentin.

Nëse nuk bëjmë ndryshime thelbësore, do të kemi vetëm mungesa dhe ankesa. Në fund, e vuan jo vetëm pacienti, por edhe mjeku që operon në mesnatë, pa gjysmën e barnave dhe pajisjeve në dispozicion.

Asnjë strategji, planifikim apo plan afatgjatë zhvillimor në nivel lokal apo të vendit nuk mund të realizohet kur nuk kemi të dhëna të sakta as për sëmundjet më të thjeshta. Si do ta dimë pas 10 vitesh sa shtretër na duhen për të sëmurët me diabet, kur nuk kemi të dhëna të sakta për sëmundshmërinë në këtë moment? Prandaj, Sistemi Informativ është prerogativë për të ecur përpara. Pa të, nuk mund të funksionalizohen as sigurimet shëndetësore, besoj unë. Prandaj është një zinxhir i tërë që duhet të funksionojë mbarë, e jo secila hallkë të provojë ta minojë njëra-tjetrën.

Sakrifica personale, motivimi dhe mesazhi për brezat e rinj

Sa sakrificë kërkon ky profesion në jetën private dhe familjare, dhe si arrihet ekuilibri mes të dyjave?

Fillimi i sakrificës është fakti se fillon një karrierë tepër të gjatë shkollimi, me mungesa në aspektin personal dhe financiar. Shumica e femrave në profesionin tonë fillojnë krijimin e familjes shumë vonë, problematikë në rritje tani edhe për profesione të tjera, ku femrat e shtyjnë vendimin për krijim të familjes gati në limitet e moshës së tyre riprodhuese.

Kjo tani kërkon edhe një sforcim shtesë nga ne gjinekologët që merremi me problemet e infertilitetit, që të avokojmë për lindje në moshë më të re, ofrimin e shërbimeve për trajtimin e infertilitetit sa më herët dhe, njëkohësisht, mundësimin e ruajtjes së qelizave vezë për gratë që vendosin të krijojnë familje më vonë.

Jam shumë e lumtur që tanimë, në kuadër të Klinikës sonë, është funksionalizuar shërbimi i trajtimit të çifteve me problem të infertilitetit me teknikat e fertilizimit të asistuar. Kjo do të ndihmojë shumë në dhënien e shërbimit, i cili deri tani ka pasur një kosto tepër të lartë jashtë institucioneve publike, shpeshherë duke ua pamundësuar shumë çifteve që të kërkojnë me kohë trajtim të tillë të avancuar.

Çfarë ju motivon të vazhdoni në një profesion që kërkon vigjilencë të përhershme, sakrificë dhe përgjegjësi morale?

Besoj fuqishëm se motivi kryesor për ta ushtruar me nder dhe profesionalizëm profesionin e mjekut është dashuria për punën që bëjmë. Besoj se nuk ka kënaqësi më të madhe sesa të mund të ushtrosh profesionin që e dashuron dhe që ke ëndërruar ta bësh. Jo gjithkush e ka këtë mundësi; prandaj mendoj se secili mjek, në fund të ditës, pavarësisht sakrificave dhe përgjegjësive që bart kjo thirrje, duhet të ndihet i privilegjuar dhe, njëkohësisht, ta mbajë me nder thirrjen që ka.

Çfarë mesazhi do t’u përcillnit vajzave të reja që synojnë një karrierë në mjekësi dhe shkencë?

Personalisht, asnjëherë gjatë jetës sime profesionale nuk jam ndier jo e barabartë sa i përket gjinisë. Sfidat dhe obstruksionet që janë paraqitur gjatë kohës kanë qenë gjithmonë të lidhura me vendime joprofesionale dhe, shpesh, me xhelozi të çoroditura provinciale të eprorëve apo kolegëve. Në shoqërinë tonë, fatkeqësisht, ende nuk pëlqehen karakteret e njerëzve që debatet i bëjnë hapur dhe pa kalkulime, duke mos e përjashtuar këtu edhe komunitetin e mjekëve dhe akademikëve. Mendoj se debatet konstruktive gjithmonë sjellin avancim. Ndryshe, lumi që nuk rrjedh bëhet moçal.

Inkurajoj çdo vajzë të re që ëndërron të bëhet obstetër-gjinekologe që të ndjekë ambicien e saj. Do të jetë plotësisht e barabartë në ushtrimin e profesionit, duke mos u ndier aspak inferiore në aspektin profesional dhe akademik. Mundohem maksimalisht që, gjatë punës me mjekët e rinj, t’u mundësoj krijimin e një lirie në të shprehur, që ata në të ardhmen të mos jenë thjesht ekzekutues të kërkesave të eprorëve, por njerëz që mendojnë me kokën e tyre. Mendimi kritik duhet të jetë parimi mbi të cilin gjeneratat e reja duhet të funksionojnë. /A.M/

/Telegrafi/

Nga debutimi si 16-vjeçar në Mitrovicë, te kalitja shpirtërore në Japoni dhe roli i liderit nën peshën e pritjeve të përhershme, një rrëfim i rrallë për sakrificat e padukshme, karakterin dhe forcën që i dhanë përgjegjësitë përtej parketit në kapitujt më të vështirë të karrierës

Në historinë e basketbollit kosovar të pasluftës, pak emra kanë bartur njëkohësisht kaq shumë dashuri, presion dhe përgjegjësi sa Drilon Hajrizi. I rritur në një qytet ku basketbolli nuk është sport, por identitet, ai debutoi herët, u përball me pritje të pamëshirshme dhe u formësua në arenat e përballjeve më të forta, nga Kosova deri te disiplina e hekurt e Japonisë. I admiruar nga tifozët e vet dhe i kontestuar nga rivalët, Driloni ka jetuar përherë në vijën e hollë mes lavdërimit dhe kritikës.

Në këtë intervistë, ai flet pa filtra për Mitrovicën, kalimet që ndanë opinionin, betejat e heshtura me trupin dhe mendjen, si dhe për pjekurinë që erdhi përmes përvojës dhe kohës. Kjo është historia e një lojtari që nuk u mjaftua kurrë vetëm me fitoret, por zgjodhi të luftojë për kuptimin e tyre.

Drilon, hodhe hapat e parë si 16-vjeçar te Trepça, në një Mitrovicë ku basketbolli është mënyrë jetese. Kur sot kthehesh te ai moment i parë në parket me seniorët, a mendon se aty nisi vetëm karriera jote, apo u formësua edhe identiteti yt si njeri dhe si simbol i një qyteti të tërë?

Debutimi me Trepçën në moshën 16-vjeçare nuk ishte thjesht fillimi i karrierës sime si basketbollist. Aty filloi të formësohej edhe identiteti im si njeri. Mitrovica është një qytet ku basketbolli nuk luhet vetëm në parket, por jetohet çdo ditë, dhe të veshësh fanellën e Trepçës në atë moshë ishte një përgjegjësi e madhe. Ajo përvojë më mësoi çfarë do të thotë të luftosh, të mos dorëzohesh dhe të përfaqësosh diçka më të madhe se vetja. Prandaj sot, kur kthehem pas, e shoh qartë se aty nuk nisi vetëm rruga ime sportive, por u ndërtua edhe lidhja ime e përhershme me qytetin dhe njerëzit e tij.

Trepça dhe Mitrovica janë një kapitull emocional që të ka ndjekur gjithë jetën. Sot, pas gjithë suksesit dhe pjekurisë, a e ndjen veten ende si ai djaloshi i Mitrovicës me top në dorë, apo si basketbollisti që tashmë përfaqëson një epokë të tërë të basketbollit kosovar? Çfarë ka Mitrovica që nuk e ke gjetur askund tjetër?

Edhe sot e ndiej veten si ai djaloshi i Mitrovicës me top në dorë. Sukseset, vitet dhe përvoja ta japin pjekurinë, por rrënjët nuk t’i ndryshojnë. Mitrovica më ka dhënë diçka që nuk e kam gjetur askund tjetër: ndjenjën se nuk luan vetëm për veten, por për një komunitet të tërë që jeton me basketbollin. Këtu çdo ndeshje ka kuptim; çdo gabim dhe çdo fitore ndihen më fort. Ndoshta sot përfaqësoj një epokë të basketbollit kosovar, por brenda vetes jam ende ai djalë që luan me zemër për qytetin e tij.

Shpesh cilësohesh si basketbollisti më i mirë kosovar dhe njëkohësisht si “lojtari që urrehet nga kundërshtarët, por jep gjithçka për ekipin e tij”. A është ky status një privilegj që të shtyn përpara, apo një barrë psikologjike që të ndjek në çdo ndeshje dhe të detyron të jetosh vazhdimisht nën presionin e pritjeve?

Të quhesh më i miri dhe njëkohësisht lojtari që kundërshtarët e urrejnë është edhe privilegj, edhe barrë. Është privilegj sepse do të thotë që ke lënë gjurmë, por është barrë sepse çdo ndeshje nis me pritje të jashtëzakonshme. Kam mësuar ta pranoj këtë presion si pjesë të rolit tim. Nëse do të jesh lider, nuk mund të kërkosh vetëm duartrokitje; duhet të përballesh edhe me kritikat.

Në gjithë këtë rrugëtim mes lavdërimit dhe kritikës, çfarë ka qenë më e vështira për Drilon Hajrizin: ta dëshmojë talentin në parket, apo ta kontrollojë temperamentin dhe karakterin për të mbijetuar në presionin brutal të publikut dhe rivalëve?

Më e vështira nuk ka qenë ta dëshmoj talentin, por ta menaxhoj veten në momentet e presionit ekstrem. Temperamenti im ka qenë shpesh karburant, por në disa raste edhe armik i fshehtë. Me kalimin e viteve kam mësuar se karakteri është po aq i rëndësishëm sa talenti. Sot e di se fiton më shumë kur di ta kontrollosh veten sesa kur reagon me instinkt.

Ke luajtur për klubet më të mëdha dhe rivalët më të ashpër në Kosovë, duke fituar pothuajse gjithçka. Kur sot kthehesh pas, cili ka qenë momenti kur e ke ndier realisht peshën e përgjegjësisë mbi supe, jo si lojtar që duhet të fitojë, por si figurë që çdo vendim i saj lexohej, gjykohej dhe mbahej mend nga publiku?

Ka ardhur një moment në karrierë kur e kam kuptuar se nuk gjykohesha më vetëm si lojtar, por si figurë publike. Çdo vendim, çdo fjalë, çdo lëvizje lexohej dhe mbahej mend. Aty e ndien vërtet peshën e përgjegjësisë, jo vetëm për të fituar, por për të qenë shembull. Ishte momenti kur kuptova se çdo kosh, çdo vendim në parket, kishte peshë dhe ndikim te ata që na shihnin si idhuj. Sot jam i vetëdijshëm se trashëgimia ime e vërtetë nuk matet me shifra në tabelë, por me karakterin dhe vlerat që kam përfaqësuar edhe jashtë vijave të fushës.

Kalimi yt nga Trepça te Peja, më pas te Sigal Prishtina dhe rikthimet që pasuan, mbeten ndër lëvizjet më të diskutuara në historinë e basketbollit kosovar. Sot, me distancën e viteve, a i sheh ato vendime si zgjedhje thjesht profesionale, apo si një rebelim të brendshëm ndaj rrethanave dhe presionit të asaj kohe? A ka ndonjë vendim që do ta bëje ndryshe?

Kalimet nga një klub te tjetri kanë qenë kryesisht vendime profesionale, por nuk mund ta mohoj se në disa raste kanë qenë edhe përshtatje me rrethanat e kohës. Me distancën e viteve, nuk pendohem për rrugën time. Çdo vendim më ka mësuar diçka dhe më ka formuar. Nuk besoj shumë te “sikur”, sepse çdo hap më ka sjellë këtu ku jam sot. E di që ato lëvizje kanë ngjallur emocione të forta, por për mua ishin mbi të gjitha një dëshirë për ta sfiduar veten në mjedise sa më të vështira dhe konkurruese. Në fund të fundit, rivaliteti i ka dhënë shije karrierës sime, ndërsa respekti për çdo qytet ku kam djersitur fanellën mbetet i palëkundur.

Eksperienca jote në Japoni me Kanazawa Samuraiz shpesh përmendet si pikë kthese. Çfarë mësoi Driloni në tokën e Samurajëve për disiplinën, mentalitetin dhe respektin ndaj punës, dhe çfarë nga ajo përvojë mendon se basketbolli kosovar ende nuk e ka?

Japonia ishte pikë kthese. Aty mësova çfarë do të thotë disiplinë absolute, respekt ndaj punës dhe ndaj ekipit. Janë gjëra që në Ballkan shpesh i marrim më lehtë. Basketbollit kosovar ende i mungon ajo kulturë e detajeve dhe e disiplinës së përditshme, jo vetëm talenti. Në Japoni kuptova se suksesi nuk vjen nga shpërthimet e momentit, por nga përpjekja e heshtur dhe sistematike e përditshme. Atje mësova se respekti për kundërshtarin dhe për lojën nis nga disiplina, përkushtimi dhe saktësia deri në detajet më të vogla, një filozofi jete që, po të ishte e rrënjosur edhe në Kosovë, talenti ynë do të mund të prekte majat.

Pas Japonisë, shumëkush priste ta shihte Drilon Hajrizin më gjatë në Evropë, ndoshta edhe përtej saj. Sot, me sinqeritet, pse nuk ndodhi kjo: ishin lëndimet, fati, komoditeti i të qenit “mbret” në shtëpi, apo një zgjedhje e vetëdijshme për të ndërtuar një trashëgimi ndryshe?

Ka pasur shumë faktorë pse nuk vazhdova më gjatë jashtë. Lëndimet, rrethanat, por edhe zgjedhje personale. Sot jam më i fokusuar te trashëgimia që po ndërtoj. Ndonjëherë, pesha e të qenit simbol në vendin tënd vlen më shumë se çdo kontratë jashtë tij. Nuk është çështje komoditeti, por dëshirë për t’u dëshmuar duke luajtur para një publiku që të njeh dhe të do me zemër.

Ke qenë pjesë e Kombëtares së Kosovës që nga hapat e saj të parë dhe sot konsiderohesh shtyllë e saj. Kur vesh fanellën e “Dardanëve”, çfarë peshon më shumë mbi supe: krenaria për ta përfaqësuar vendin, apo përgjegjësia për ta çuar Kosovën drejt atij “hapi të madh” që duket gjithmonë kaq afër, por ende i paarritur?

Kur vesh fanellën e Kosovës, krenaria dhe përgjegjësia ecin krah për krah. Pengjet janë pjesë e sportit dhe, po, ka momente që ende më ndjekin. Por më shumë se një kosh i humbur, më dhemb fakti që ende nuk kemi arritur atë hap të madh dhe një rezultat të rëndësishëm në arenën ndërkombëtare. Sidoqoftë, ajo fanellë nuk është thjesht një veshje sportive; është amaneti i atyre që e duan basketbollin me shpirt. Çdo paraqitje është një detyrim ndaj atyre që na përkrahin dhe besoj fuqishëm se themelet që po vendosim sot do të jenë baza e sukseseve të mëdha që Kosova do t’i korrë nesër.

Në gjithë marrëdhënien tënde me Torcidat dhe Mitrovicën, a ka pasur një moment konkret, një ndeshje, një reagim, një heshtje, ku e kuptove se lidhja mes lojtarit dhe tribunës nuk është më thjesht sportive, por thellësisht njerëzore dhe e dhimbshme?

Ka pasur momente kur kam kuptuar se lidhja me tribunën është thellësisht njerëzore dhe e dhimbshme. Rikthimi në Minatori ishte pajtim me veten dhe me publikun, dhe jam krenar që kemi arritur së bashku me krejt Mitrovicën rezultate mbresëlënëse dhe të paharrueshme për të gjithë ne. Në atë heshtjen e parë pas rikthimit, kuptova se dashuria dhe zemërimi vijnë nga i njëjti burim: pasioni i pafund për qytetin tonë. Sot, kur shoh lotët e gëzimit në tribuna, e di që çdo sakrificë ka pasur kuptim, sepse nuk ka trofe më të madh se të jesh i falur dhe i dashur në shtëpinë tënde.

Ti ke qenë dëshmitar se si dashuria e tribunës mund të kthehet në presion publik. A mendon se basketbollisti kosovar sot është mjaftueshëm i mbrojtur emocionalisht nga klubet dhe federata, apo lihet i vetëm përballë gjykimit të tifozëve?

Mendoj se sportistët kosovarë shpesh lihen të vetëm përballë presionit publik. Klubet dhe federata duhet të bëjnë shumë më tepër për mbështetjen emocionale, sepse talenti pa stabilitet mendor konsumohet shpejt. Shpesh harrojmë se pas fanellës qëndron një njeri që përjeton çdo fyerje dhe çdo brohoritje. Prandaj, klubet duhet t’i mbrojnë dhe t’i zhvillojnë lojtarët si njerëz, sepse shëndeti mendor është çelësi i një karriere të gjatë dhe cilësore.

Në një ambient ku tifozëria është e zjarrtë dhe kujtesa shpesh selektive, a ekziston rreziku që kontributi i një lojtari të matet vetëm me vendimet e fundit dhe jo me rrugëtimin e plotë? A të ka ndodhur ta ndjesh këtë padrejtësi personalisht?

Po, ekziston rreziku që gjithçka të matet me vendimin e fundit. Edhe unë e kam ndier këtë padrejtësi. Por kam mësuar se t’ia lësh kohës është vendimi më i drejtë. Kur gjithçka qetësohet, zhurma e tribunave zbehet, por ajo që mbetet është gjurma që ke lënë në parket ndër vite. Nuk luaj për duartrokitjet e një nate, por për respektin që lind kur njerëzit e kuptojnë se çdo lëvizje e imja ka pasur për qëllim rritjen e lojës që të gjithë e duam.

Nëse sot do ta shihje veten nga tribuna, si tifoz i thjeshtë i Trepçës, a mendon se do ta kuptoje më lehtë Drilon Hajrizin, apo do të ishe po aq i ashpër sa ata që të kanë gjykuar në momentet më të vështira?

Nëse do ta shihja veten nga tribuna, ndoshta do të isha po aq i ashpër, sepse Mitrovica të mëson të mos kënaqesh lehtë. Por do ta kuptoja pse Drilon Hajrizi nuk u dorëzua kurrë. Do të shihja një lojtar që është rritur mes pritjesh të larta dhe kritikash të forta dhe që pikërisht prej tyre ka ndërtuar karakterin. Sepse në Trepçë nuk mbijeton ai që dorëzohet, por ai që mëson të ngrihet çdo herë më i fortë se më parë.

Pas gjithë këtyre viteve mes “luftës” dhe “paqes” me publikun, çfarë mendon se ka mësuar më shumë Driloni: si të fitojë ndeshje të mëdha, apo si të mbijetojë emocionalisht në një ambient ku dashuria dhe kritika shpesh ecin bashkë?

Fitoret janë pjesë e profesionit, por ajo që kam mësuar më shumë është si të qëndroj i fortë emocionalisht, pavarësisht presionit dhe kritikave. Kam kuptuar se triumfi i vërtetë nuk ndodh në tabelën e rezultatit, por brenda vetes, kur arrin t’i shndërrosh fishkëllimat në forcë dhe duartrokitjet në përulësi. Në një ambient si ky i yni, të mbetesh vetvetja dhe të mos humbasësh pasionin për lojën është fitorja më e vështirë dhe më e bukur që mund të korrësh.

Gjatë një rrugëtimi të mbushur me presion konstant dhe pritje të larta, a ka pasur momente kur ke ndier se trupi po të tradhton më herët sesa duhej? Si e fiton një sportist betejën me veten, jo në parket, por në heshtje, larg kamerave dhe publikut?

Ka pasur momente kur trupi ka dhënë sinjale më herët se mendja. Lufta më e vështirë është ajo në heshtje. Atësia ma ka ndryshuar gjithçka; sot fitorja, humbja dhe qetësia personale kanë kuptim tjetër. Kam mësuar ta dëgjoj trupin dhe ta respektoj procesin, pa e ngarkuar veten me atë që nuk varet nga unë. Forca e vërtetë vjen kur arrin ta fitosh betejën me durim, disiplinë dhe pranim të realitetit.

Kosova është e vogël dhe vëmendja publike të ndjek kudo. Si e menaxhon presionin e audiencës, zhurmën e portaleve dhe rrjeteve sociale, dhe sa e ka ndryshuar atësia mënyrën se si sot i sheh fitoren, humbjen dhe qetësinë personale?

Atëherë shihja vetëm majën. Sot e kuptoj sa e vështirë ka qenë rruga. Nuk jam saktësisht ai Drilon që e imagjinoja, por jam një version më i pjekur i tij. Presionin dhe zhurmën përpiqem t’i filtroj, të mos i lejoj të më përcaktojnë, sepse në një vend të vogël çdo hap e zmadhon jehonën. Atësia më ka mësuar ta shoh fitoren me përulje, humbjen me qetësi dhe jetën përtej parketit si prioritetin që të mban i balancuar.

Kur kthehesh te vitet 2010-2012, kur ishe talenti që premtonte gjithçka, a mendon sot se je bërë pikërisht ai Drilon që e kishe imagjinuar atëherë, apo rruga drejt majës ka kërkuar kompromise që të kanë ndryshuar si sportist dhe si njeri?

Momenti më emocional nuk është një trofe, por çdo herë kur kam luajtur i lënduar, i kritikuar dhe sërish kam dalë në parket. Kur një ditë fanella të varet, dua të më kujtojnë si njeri që nuk u dorëzua kurrë. Rruga drejt majës më ka formësuar në një sportist dhe njeri më të fortë. Kompromiset kanë qenë pjesë e këtij udhëtimi, por asnjëherë në kurriz të karakterit dhe pasionit për lojën.

Në një karrierë kaq të gjatë, cili ka qenë momenti më emocional për ty, ai që nuk hyn në statistika dhe nuk shfaqet në pamjet më të bujshme, por që të ka formuar më shumë se çdo trofe? Dhe kur një ditë fanella të varet për herë të fundit, si dëshiron të të kujtojë publiku? Sot, në një fjali: kush është Drilon Hajrizi?

Jam Drilon Hajrizi, një basketbollist që jetoi mes dashurisë dhe presionit, por zgjodhi gjithmonë të luftojë. Jam ai që kuptoi se loja është pasqyrim i jetës: me ulje, ngritje, padrejtësi dhe triumfe, por ku e vetmja gjë që nuk negociohet është djersa dhe karakteri. Në fund, dua të kujtohem jo vetëm për kupat që kam ngritur, por si dikush që asnjëherë nuk e tradhtoi pasionin e tij, pavarësisht çmimit që u desh të paguante. /Telegrafi/

Një ditë reflektimi për rëndësinë e parandalimit, skriningut dhe mbështetjes njerëzore

Sot, më 4 shkurt, bota shënon Ditën Ndërkombëtare të Kancerit, një ditë reflektimi, ndërgjegjësimi dhe angazhimi përballë një sëmundjeje që prek miliona njerëz çdo vit, por që gjithnjë e më shumë po shihet edhe si sfidë e parandalueshme dhe e menaxhueshme, nëse zbulohet me kohë.

Kanceri nuk është një diagnozë e vetme, por mbi 200 sëmundje të ndryshme, secila me karakteristikat, rrezikun dhe rrugën e vet të trajtimit. Ajo që i bashkon është fakti se zbulimi i hershëm rrit ndjeshëm shanset për shërim, ndërsa vonesa në diagnostikim shpesh e bën betejën më të vështirë.

Çfarë dimë sot për kancerin?

Shkenca mjekësore ka bërë hapa të mëdhenj: sot njihen më mirë faktorët e rrezikut, mekanizmat biologjikë dhe trajtimet e personalizuara. Megjithatë, statistikat tregojnë se një pjesë e madhe e rasteve lidhen me:

• duhanin dhe alkoolin
• ushqimin jo të shëndetshëm
• mungesën e aktivitetit fizik
• ekspozimin ndaj faktorëve mjedisorë
• kontrollet e vonuara mjekësore

Kjo do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e rasteve mund të parandalohen, transmeton Telegrafi.

Parandalimi fillon me vetëdijen

Kontrollet e rregullta, analizat bazë, skriningu sipas moshës dhe gjinisë, si dhe vëmendja ndaj sinjaleve që trupi jep, janë hapa të thjeshtë por jetikë. Dhimbjet e pazakonta, humbja e pashpjegueshme në peshë, lodhja e vazhdueshme, gjakderdhjet jonormale apo ndryshimet në lëkurë nuk duhen injoruar.

Po aq e rëndësishme është edhe shëndeti mendor i personave që përballen me këtë diagnozë. Kanceri nuk prek vetëm trupin, por edhe mendjen, familjen dhe rrethin shoqëror. Mbështetja emocionale dhe sociale është pjesë e trajtimit.

Një mesazh për sot

Dita Ndërkombëtare e Kancerit nuk është vetëm për statistika apo fushata simbolike. Është një thirrje për:

• më shumë informim
• më pak frikë nga kontrollet
• më shumë empati për të prekurit
• dhe më shumë përgjegjësi ndaj shëndetit tonë

Sepse kanceri nuk është gjithmonë fundi i rrugës. Shpesh është fillimi i një beteje që mund të fitohet – me dije, kujdes dhe solidaritet. /Telegrafi/

Shkurti do të jetë në shenjë të dashurisë, por edhe e kinemasë, me filmin “Lartësitë e stuhishme”, i cili më 13 shkurt ka premierën botërore, ndërsa Margot Robbie dhe Jacob Elordi po e promovojnë në qytete të ndryshme të botës

Margot Robbie u shfaq në tapetin e kuq me një fustan mbresëlënës të Chanel, të dizajnuar nga drejtori i ri kreativ i shtëpisë së modës, Matthieu Blazy.

“Është një nder i madh për mua të vesh një fustan të krijuar nga Matthieu. Për herë të parë në tapetin e kuq mbaj një krijim Chanel të dizajnuar prej tij dhe nuk mund të imagjinoj një rast më të mirë se ‘Lartësitë e stuhishme’, një projekt që ka një domethënie të veçantë për mua”, tha Margot Robbie për Vogue.

Fustani i drapëruar me korse është realizuar nga mëndafshi bordo, kadifeja dhe faja, me një nënbustan në ngjyrë fildishi, prej materiali të njohur për strukturën lehtë të brinjëzuar dhe shkëlqimin subtil. Ai është zbukuruar me pupla dhe petale mëndafshi, duke krijuar një siluetë elegante dhe dramatike.

“Ngjyrat janë zgjedhur me shumë kujdes që të përputhen me tapetin e kuq të premierës pariziane”, shtoi aktorja, transmeton Telegrafi.

Paraqitja u kompletua me bizhuteri të markës Lorraine Schwartz, një qafore luksoze prej kadifeje me detaje të arta i dha stilit një notë aristokrate, ndërsa grimi diskret theksoi bukurinë natyrale të aktores. Flokët e lëshuar i dhanë pamjes një frymë moderne, pasi një topuz do ta kishte bërë stilin tepër retro.

Publiku dhe kritika u shprehën të mahnitur nga kjo paraqitje, e cila rikujtoi se sa elegante dhe e bukur mund të jetë moda. Fustani solli në vëmendje kohët kur veshjet e tilla ishin standard për gratë në evente madhore, duke përfaqësuar një kundërpërgjigje të fortë ndaj modës së zhveshur që ka dominuar skenën botërore vitet e fundit.

Edhe pse Margot Robbie shpesh zgjedh fustane më provokuese, me këtë paraqitje ajo tregoi se e njeh dhe e respekton masën e duhur. Admiruesit komentuan se krijime klasike si ky i Chanel-it i shkojnë veçanërisht shumë.

Dizajneri i shtëpisë ikonike të modës theksoi për Vogue se e admiron thellësisht Margot Robbie-n dhe stilin e saj, duke nënvizuar se ajo di ta përshtasë çdo paraqitje me personalitetin e saj, me liri dhe vetëbesim.

Filmi “Lartësitë e stuhishme” është një adaptim modern dhe provokues i romanit me të njëjtin titull të shkrimtares britanike Emily Brontë, botuar në shekullin XIX. Regjinë dhe skenarin i nënshkruan fituesja britanike e çmimit Oscar, Emerald Fennell. Margot Robbie luan rolin e Catherine Earnshaw, ndërsa Jacob Elordi interpreton personazhin e Heathcliff-it.

Filmi ka ngjallur diskutime dhe polemika, veçanërisht për përzgjedhjen e aktorëve, pasi personazhi i Heathcliff-it në roman përshkruhet ndryshe nga interpretimi i zgjedhur në këtë adaptim. /Telegrafi/

Në zorrë, çdo ditë zhvillohet një proces kompleks – nuk shihet, nuk dëgjohet gjithmonë, por ndonjëherë pa dyshim ndihet. Gazrat, që janë nënprodukte të tretjes, në fakt janë lajmëtarë të rëndësishëm të sistemit tretës

Në një moment të rritjes, gazrat ndahen në dy kategori: ose bëhen temë e sikletshme për të cilën heshtet, ose burim i pashtershëm shakash. Në moshën e rritur, humori shpesh zbehet, por ndjenja e parehatshme mbetet, veçanërisht kur gazrat janë të shpeshtë, të zhurmshëm ose me erë të pakëndshme.

Megjithatë, realiteti është i thjeshtë: lirimi i gazrave është një dukuri fiziologjike universale. Pothuajse çdo njeri e përjeton çdo ditë. Për më tepër, gazrat nuk janë vetëm një nënprodukt i padëmshëm i tretjes, por edhe tregues potencial i shëndetit të sistemit tretës.

Çfarë tregon aroma e gazrave për shëndetin e zorrëve

Arsyeja pse disa gazra kalojnë pa u vënë re, ndërsa të tjerë ndihen shumë pakëndshëm, qëndron në përbërjen e tyre kimike.

– Shumica e gazrave janë në fakt pa erë, ndërsa aromat e pakëndshme vijnë nga sasi të vogla përbërësish që përmbajnë squfur dhe që krijohen gjatë procesit të tretjes. Gjatë shpërbërjes së ushqimit, bakteret e zorrëve fermentojnë përbërësit e patretur dhe, si nënprodukt, lirojnë gazra, shpjegon dr. Shaj Vishnumohan, doktor i shkencave të ushqyerjes dhe nutricionist në Perth, Australi.

Aroma e gazrave mund të ndryshojë në varësi të ushqimit, por shumica e gazrave, si azoti, janë pa erë. Ushqimet e pasura me squfur (mishi i kuq, peshku, vezët, lakra, brokoli, lakra e Brukselit dhe lulelakra) mund të shkaktojnë aroma që disa i përshkruajnë si “vezë të prishura”, për shkak të lirimit të hidrogjen-sulfidit.

– Ndryshimet e herëpashershme të erës konsiderohen normale. Por aromat e forta dhe të pazakonshme, veçanërisht kur shoqërohen me fryrje, kapsllëk ose diarre, mund të tregojnë çrregullime të tretjes ose çekuilibër të mikrobiomës, thotë Ava Safir, magjistre e shkencave dhe dietologe e licencuar në Nju Jork, SHBA, transmeton Telegrafi.

Sipas saj, aromat e forta dhe afatgjata të gazrave mund të jenë shenjë e:

• keqthithjes së karbohidrateve,
• rritjes së tepërt të baktereve në zorrën e hollë (SIBO),
• ose çrregullimeve të tjera të tretjes që kërkojnë vlerësim mjekësor.

Çfarë tregon zëri i gazrave për shëndetin e zorrëve

Fatkeqësisht, nuk është e mundur të parashikohet nëse gazrat do të kalojnë në heshtje apo do ta “shënojnë” praninë e tyre në ambient. Pavarësisht nëse zëri është i fortë apo i lehtë, ai nuk lidhet drejtpërdrejt me shëndetin e zorrëve.

– Zëri që prodhojnë gazrat është kryesisht mekanik dhe varet nga disa faktorë: sasia e gazit, shpejtësia e lëvizjes nëpër zorrë dhe tonusi i muskujve përmes të cilëve kalon, shpjegon Ava Safir.

Zëri i gazrave është më shumë efekt skenik. Gazrat e zhurmshëm nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht problem, ata janë rezultat i kalimit të shpejtë dhe presionit, më shumë fizikë sesa biologji. Gazrat e qetë, por të vazhdueshëm, tregojnë fermentim më të ngadaltë. Vetëm kur zëri shoqërohet me dhimbje ose ngërçe, mund të “tingëllojë nota të gabuara”.

Edhe pse zëri i gazrave nuk mund të kontrollohet me vetëdije, disa faktorë anatomikë mund ta bëjnë atë më të theksuar: kapsllëku, tensioni i muskujve të dyshemesë pelvike dhe hemorroidet mund të ndryshojnë tonusin e muskujve rektalë dhe mënyrën se si lirohen gazrat.

Çfarë tregon shpeshtësia e gazrave për shëndetin e zorrëve

Mesatarisht, një i rritur prodhon rreth dy litra gazra në ditë, dhe është normale të lirohen gazra 15–25 herë në ditë. Megjithatë, lirimi shumë i shpeshtë i gazrave mund të jetë arsye për vëmendje.

Nga ana tjetër, frenimi i lirimit të gazrave çon në grumbullim më të madh në zorrë, gjë që mund të shtrijë indin delikat të rektumit dhe të shkaktojë probleme serioze të tretjes.

– Lirimi i gazrave nga disa herë në ditë deri rreth 20 herë konsiderohet plotësisht normal. Por nëse disa ditë mezi i vëreni, ndërsa ditë të tjera nuk mund t’i kontrolloni, kjo ka shumë gjasa të lidhet me atë që keni ngrënë, thekson Ava Safir, duke iu referuar Everyday Health.

Gazrat e shpeshtë zakonisht shoqërojnë ushqimet e pasura me karbohidrate fermentuese, si fasulet, bishtajoret, alkoolët e sheqerit, ushqimet me përmbajtje të lartë FODMAP, apo intoleranca ndaj laktozës ose fruktozës.

– Nëse rritni marrjen e fibrave, mos u shqetësoni, gazrat shtesë zakonisht janë të përkohshëm. Shumica e studimeve tregojnë se fryrja kthehet në normale brenda dy deri në gjashtë javësh pas rritjes së fibrave, shpjegon dr. Vishnumohan, duke shtuar se, fryrja e rastësishme pas ushqimeve me shumë fibra nuk është shqetësuese, gazrat e vazhdueshëm, veçanërisht kur shoqërohen me diarre dhe humbje të pavullnetshme peshe, janë sinjal për konsultë mjekësore.

Si ndihen gazrat në bark

Simptomat që lidhen me gazrat ndryshojnë ndjeshëm, në varësi të dietës dhe gjendjes së përgjithshme shëndetësore. Më të shpeshtat janë:

• Gromësitja: lirimi i gazrave nga stomaku përmes gojës
• Fryrja: ndjesi mbushjeje ose tensioni në bark
• Flatulenca: lirimi i gazrave përmes anusit
• Dhimbja: gazi i grumbulluar ose “i bllokuar” mund të shkaktojë dhimbje

Ndjesia në bark para dhe pas lirimit të gazrave mund të tregojë shumë për shëndetin e sistemit tretës. Pak parehati është zakonisht normale, por dhimbja e fortë ose e zgjatur nuk duhet injoruar.

Ngërçet, dhimbja e fortë ose ndjesia e “bllokimit” të gazrave mund të tregojnë:

• tretje të ngadaltë,
• kapsllëk,
• ndjeshmëri të shtuar të zorrëve (hipersensitivitet visceral),
• ose probleme me tretjen e disa karbohidrateve.

Kur gazrat janë arsye për shqetësim

Edhe pse ndryshimet e rastësishme janë të zakonshme, ekspertët paralajmërojnë për disa shenja që kërkojnë vlerësim mjekësor:

• Gjak në jashtëqitje: qoftë i kuq i ndezur apo i errët, mund të tregojë probleme serioze – çdo rast kërkon kontroll urgjent.
• Simptoma që përkeqësohen vazhdimisht: nëse fryrja, ngërçet ose gazrat nuk zhduken, mund të tregojnë çrregullime të rënda të tretjes.
• Dhimbje barku: gazrat nuk duhet të shkaktojnë dhimbje të forta; nëse ndodh, mund të jetë shenjë e SIBO-s ose intolerancave ushqimore.
• Humbje peshe pa arsye ose mungesë oreksi: mund të tregojë thithje të pamjaftueshme të lëndëve ushqyese.
• Ndryshime të pashpjeguara dhe të qëndrueshme: nëse nuk normalizohen pavarësisht rutinave të qëndrueshme, kërkojnë vlerësim mjekësor.

/Telegrafi/

Simptoma që shfaqen papritur dhe zgjasin më shumë se një ditë mund të jenë shenjë paralajmëruese e sklerozës multiple, paralajmërojnë neurologët

Sindromi klinik i izoluar është pasojë e inflamacionit ose dëmtimit të sistemit nervor qendror – trurit, nervit optik ose palcës kurrizore. Ai përkufizohet si episodi i parë i simptomave neurologjike që zgjat të paktën 24 orë. Simptomat shfaqen papritur dhe mund të jenë shenjat e para të sklerozës multiple (SM).

Sëmundja mund të zhvillohet pesë, apo edhe dhjetë vjet pas episodit të sindromit klinik të izoluar. Mjekët theksojnë se ky sindrom mund të kalojë edhe pa asnjë pasojë. Sindromi klinik i izoluar nuk do të thotë automatikisht sklerozë multiple. Jo të gjitha personat që e përjetojnë këtë sindrom do të zhvillojnë SM. Pas episodit është i mundur shërim i pjesshëm ose i plotë dhe afatgjatë.

Kur diagnostikohet më shpesh sindromi klinik i izoluar?

Simptomat mund të shfaqen papritur dhe më pas të zhduken, ndonjëherë edhe plotësisht. Sindromi klinik i izoluar konsiderohet paralajmërim për fazën e hershme të sklerozës multiple.

– Shpesh diagnostikohet kur pacienti ka një sulm tipik të SM-së, por ende nuk i plotëson kriteret për diagnozë përfundimtare, shpjegon dr. Lamis Alzioud, neurologe në Banner University Medicine.

Nëse mjeku dyshon për sindrom klinik të izoluar, do të kërkojë teste shtesë për të përjashtuar shkaqe të tjera dhe për të vlerësuar rrezikun e zhvillimit të sklerozës multiple në të ardhmen.

– Kriteret e reja, që nga viti 2024, na kanë dhënë më shumë mjete për vlerësimin e personave me sindrom klinik të izoluar. Falë tyre, diagnostikimi i hershëm i SM-së është më i mundshëm, shton dr. Alzioud.

Ekspertët theksojnë se SM mund të zhvillohet në çdo periudhë pas sindromit klinik të izoluar nga disa muaj deri në më shumë se 10 vjet, por rreziku është më i madh në pesë vitet e para, transmeton Telegrafi.

Simptomat e zakonshme të sindromit klinik të izoluar

Simptomat varen nga pjesa e sistemit nervor që është prekur. Episodet e vetme neurologjike shpesh përfshijnë:

• shikim të turbullt ose dhimbje gjatë lëvizjes së një syri (neurit optik)
• mpirje, ndjesi shpimi gjilpërash ose humbje ndjeshmërie në njërën anë të trupit ose poshtë një niveli të caktuar të shtyllës kurrizore (p.sh. nga beli e poshtë)
• dobësi muskulore në duar ose këmbë
• probleme me ekuilibrin ose marramendje
• më rrallë: vështirësi në të folur ose probleme me fshikëzën urinare

Nëse vëreni ndonjë nga këto simptoma, veçanërisht nëse shfaqen papritur dhe zgjasin më shumë se një ditë, është e rëndësishme të kontaktoni një profesionist shëndetësor.

Si diagnostikohet sindromi klinik i izoluar?

– Diagnoza bazohet në vlerësimin e simptomave, ekzaminimin klinik dhe gjetjet e rezonancës magnetike. Është e rëndësishme që pacienti të ekzaminohet në detaje për të vendosur diagnozën dhe për të përjashtuar sëmundje të tjera me simptoma të ngjashme, sqaron dr. Alzioud.

Nuk ekziston një test i vetëm. Mjeku kryen ekzaminim neurologjik, vlerëson forcën muskulore, reflekset, shikimin dhe koordinimin e lëvizjeve.

Rezonanca magnetike jep informacion për lezionet e mundshme në tru ose palcë kurrizore. Mund të kryhet edhe punksion lumbal për të kërkuar shenja inflamacioni ose skleroze multiple. Analizat e gjakut ndihmojnë në përjashtimin e gjendjeve të tjera. Bazuar në të gjitha këto të dhëna, mjekët vlerësojnë rrezikun e zhvillimit të SM-së.

A është sindromi klinik i izoluar shenjë e hershme e sklerozës multiple?

– Shumica e personave me sindrom klinik të izoluar, nëse rezonanca magnetike tregon lezionet tipike për SM, e zhvillojnë sklerozën multiple brenda 5 deri në 10 viteve, thotë dr. Alzioud.

Kur ekzistojnë lezionet në tru ose palcë kurrizore, gjasat për diagnozë të mëvonshme të SM-së janë më të larta. Nëse MRI dhe testet e tjera janë normale, rreziku është më i ulët.

Në rast të një MRI normale, rreziku për zhvillimin e SM-së është rreth 10–20 për qind në dhjetë vitet e ardhshme, dhe shumë pacientë kurrë nuk e zhvillojnë sëmundjen. Nëse rezonanca magnetike tregon lezionet tipike për SM, probabiliteti rritet në 60–80 për qind.

Rreziku është më i madh kur ka më shumë lezione në pjesë të ndryshme të sistemit nervor qendror, kur në likuor gjenden shirita oligoklonalë dhe kur në rezonancat kontrolluese shfaqen lezionet e reja.

Terapia mund të parandalojë ose të vonojë sklerozën multiple

Mjekët theksojnë se sot ekziston terapi e hershme që mund të parandalojë ose të vonojë zhvillimin e SM-së.

Disa persona kanë nevojë për terapi me barna që modifikojnë ecurinë e sëmundjes. Nëse simptomat zhduken dhe nuk shfaqen lezionet e reja, mjeku mund të rekomandojë vetëm kontrolle të rregullta dhe rezonanca magnetike periodike.

– Kur pacienti ende nuk i plotëson kriteret për SM, por ka pasur sindrom klinik të izoluar, zakonisht diskutojmë fillimin e terapisë me barna që modifikojnë rrjedhën e sëmundjes për të parandaluar përparimin drejt sklerozës multiple, thekson dr. Alzioud.

Rekomandohet që të mos vonohet vizita te mjeku nëse shfaqen probleme me shikimin, mpirje, marramendje ose dobësi muskulore. Edhe nëse simptomat zhduken, ato mund të jenë sinjal paralajmërues për SM.

– Kontaktoni mjekun për çdo simptomë të re që zgjat më shumë se 24 orë, këshillon dr. Alzioud. /Telegrafi/

Pse e kaluara shpesh na duket më e bukur se e tashmja dhe si ta pranojmë mbylljen e një kapitulli për të ndërtuar një kuptim të ri në jetë

Ka momente kur njeriu, krejt rastësisht, përballet me të kaluarën. Mjafton të hapet një album i vjetër, ai me faqet që ngjiten, të gjendet një kuti me fotografi ose në telefon të shfaqet një “kujtesë nga 15 vjet më parë”.

Dhe atëherë ndodh diçka që di të dhembë: shumica e buzëqeshjeve, ngrohtësisë dhe gëzimit vijnë nga një periudhë që nuk ekziston më.

Në fotografi shihen kohë të tjera: kur fëmijët ishin të vegjël, kur fundjavat ishin plot me tubime, kur ekzistonte një rutinë që jepte ndjenjën e kuptimit. Faqe pas faqeje, foto pas fotoje, gjithçka duket më e gjallë sesa ajo që jetohet sot. Dhe atëherë, natyrshëm, lind pyetja: A kanë kaluar tashmë ditët më të mira?

Pse e kaluara duket më e bukur sesa ka qenë?

Psikologët kanë një emër për këtë fenomen: “retrospektiva rozë”. Është prirja për ta kujtuar të kaluarën si më të bukur, më të thjeshtë dhe më kuptimplote, ndërsa stresi, shqetësimet dhe vështirësitë e përditshme shtyhen mënjanë ose harrohen.

Kur në të tashmen mungon mjaftueshëm gëzimi, truri kërkon një “vend të sigurt”. Dhe e kaluara e idealizuar shndërrohet në strehë. Por këtu qëndron kurthi: sa më shumë jetohet në kujtime, aq më e zbehtë duket e tashmja.

Atëherë çdo moment i ri matet me standarde të vjetra dhe çdo përvojë e re krahasohet me “kohët e arta” që nostalgia i ka zbukuruar tashmë, transmeton Telegrafi.

Çfarë fshihet vërtet pas ndjenjës se “dikur ishte më mirë”?

Më shpesh nuk bëhet fjalë për faktin se jeta ka qenë vërtet e përsosur, por për atë që atëherë ekzistonte:

• identitet më i qartë (kush jam, çfarë roli kam, ku i përkas)
• më shumë strukturë (detyrime, ritëm ditor, rutinë)
• ndjenjë roli (dikujt i duhem)
• rreth shoqëror që dukej më i qëndrueshëm
• më shumë momente spontane dhe ndjesi bashkësie

Kur jeta ndryshon (fëmijët rriten, puna përfundon, marrëdhëniet shpërbëhen, rutina zhduket), njeriu mund të ketë ndjesinë se ka humbur një pjesë të vetes. Dhe pikërisht këtu lind problemi: në vend që të ndërtohet një kuptim i ri, shpesh mbahet me forcë i vjetri.

depositphotos

Trishtimi që rrallë e pranojmë: vajtojmë edhe veten

Lëshimi i jetës së vjetër është një proces që i ngjan zisë. Nuk vajtohet vetëm për njerëzit që nuk janë më aty, por edhe për:

• rolet që kanë marrë fund
• versionet e vetes që dikur ishin të forta dhe të qarta
• ritmin e jetës që jepte siguri
• marrëdhëniet që u ndryshuan pa një “ndarje të madhe”

Në një kulturë ku vazhdimisht përsëritet “ec përpara” dhe “shiko nga e ardhmja”, shumëkush nuk ia lejon vetes një gjë të rëndësishme: ta pranojë humbjen. Dhe kur humbja nuk pranohet, e kaluara bartet si një valixhe që nuk arrin kurrë të ulet.

Si ta dalloni nëse po jetoni në “muzeun e kujtimeve”?

Ka disa shenja që tregojnë se dikush mund të ketë mbetur i ngërthyer në të kaluarën:

• flitet më shpesh “dikur isha…” sesa “tani jam…”
  
• rrjetet sociale shndërrohen në arkiv të jetës së kaluar
• gjërat e reja duken bosh, sepse krahasohen vazhdimisht me të vjetrat
• ndjenja është sikur “po luhet roli i jetës së vet”
• ndalet krijimi i traditave të reja, sepse tentohet të mbahen të vjetrat, edhe pse nuk i përkasin më kësaj faze të jetës

Është e rëndësishme të thuhet: kjo nuk është dobësi. Është një mekanizëm njerëzor mbrojtës. Por nëse zgjat shumë, fillon t’ia marrë gëzimin së tashmes.

Gjëja më e vështirë: ta lejoni që versioni i vjetër i jetës të përfundojë vërtet

Shumëkush mendon se zgjidhja është “ta kthejë të vjetrën”: t’i mbledhë sërish të njëjtët njerëz, t’i ringjallë të njëjtat zakone, ta rikrijojë të njëjtën periudhë. Por jeta nuk kthehet mbrapa.

Prandaj vendimi më i vështirë, por edhe më i shëndetshmi, është ky: Ta lejoni që jeta e vjetër të përfundojë, pa u përpjekur ta ringjallni me çdo kusht.

Kjo nuk do të thotë t’i fshini kujtimet. Nuk do të thotë as të hiqni dorë nga gjithçka e bukur që ka qenë.

Do të thotë diçka më e pjekur dhe më e thellë: Kujtimet mbeten themel, por pushojnë së qeni adresë.

Si ndërtohet kuptimi i ri: hapa të vegjël që e ndryshojnë jetën

Pas “lëshimit”, vjen hapi tjetër: krijimi i një të tashmeje të re. Kjo nuk ndodh shpejt, por ndodh me siguri, nëse ekziston qëllimi.

Ja disa hapa praktikë dhe edukativë:

1.Vendosni një traditë të re
Nuk duhet të jetë e madhe: shëtitje të dielave, kafe me veten, pazar javor, hobi i ri.

2.Krijoni hapësirë për njohje të reja
Një person i ri në jetë, që nuk i njeh “historitë e vjetra”, shpesh është fillimi i një energjie të re.

3.Zgjidhni diçka ku bëheni sërish fillestarë
Kurs, gjuhë, vallëzim, not, vullnetarizëm. Kur mësohet diçka e re, nuk ka krahasim me të kaluarën. Ekziston vetëm e tashmja.

4.Ndërpriteni krahasimin automatik
Kur shfaqet mendimi “dikur ishte më mirë”, është e dobishme të shtohet:
“Ndoshta ishte ndryshe. Por tani mund të jetë e re.”

Lumturia nuk ka mbaruar

Nëse kujtimet më të bukura lidhen vetëm me të kaluarën, kjo nuk do të thotë se lumturia ka përfunduar. Do të thotë se e tashmja ka mbetur pak e banuar, pak e kultivuar, pak e ndërtuar. Jeta është menduar të ndryshojë. Njerëzit ndryshojnë. Identiteti ndryshon.

Dhe ajo që më së shpeshti na pengon nuk është e ardhmja, por refuzimi për t’u ndarë nga versioni i jetës që tashmë ka përfunduar. Jeta e vjetër ishte e bukur. Duhet respektuar. Por nuk duhet jetuar në të. Ajo është themel. Jo muze. /Telegrafi/

Profesori nga Kosova në elitën botërore të mjekësisë estetike, mes mbi 22 mijë ekspertëve

Kongresi ndërkombëtar IMCAS 2026, i cili mbahet çdo vit në Paris, këtë vit priti mbi 22.000 pjesëmarrës të fushës nga e gjithë bota. Këtë radhë, për herë të parë, një profesionist nga Kosova, Prof. Ligj. Krenar Dobroshi, pati kënaqësinë të prezantojë në mesin e ekspertëve ndërkombëtarë, në sallat e mëdha të Kongresit.

Kongresi më i madh në botë, IMCAS në Paris, prej vitesh mbledh më të mirët e fushës së estetikës, dermatologjisë dhe kirurgjisë plastike në botë dhe u jep atyre mundësinë të prezantojnë punimet apo protokollet e avancuara. Me mbi 25.000 tema të ndryshme të dërguara dhe vetëm 1.100 të pranuara, Prof. Ligj. Krenar Dobroshi ishte në mesin e atyre të përzgjedhurve të paktë që prezantuan në këtë kongres madhështor.

“Me plis në Paris”, thekson ai, kënaqësi të prezantohet Kosova në mesin e shumë shteteve pjesëmarrëse. I vetmi nga Kosova, profesori prezantoi temën: ADN-ja e salmonit (PDRN): gjerësisht e përdorur, por dobët e dëshmuar?

Kjo temë mjaft aktuale nëpër botë trajton faktin se shumë nga përdoruesit nuk kanë njohuri të mjaftueshme rreth sigurisë dhe aplikimit të këtij produkti.

Me hulumtim të gjerë të literaturës aktuale, Prof. Ligj. Krenar Dobroshi dëshmoi nëse me të vërtetë duhet të përdoret dhe cilat janë alternativat më të dobishme. Disa nga rezultatet:

Kongresi IMCAS në Paris, për tri ditë radhazi, shtjelloi mbi 1.100 tema të ndryshme të inovacioneve dhe shkencës mjekësore për lëkurën dhe ndikimin e tyre në aspektin fizik dhe psikik te njeriu.

“Flamuri i Kosovës i shfaqur në foltoren time më bëri të ndihem sikur e ngrita pas një fitoreje në kampionat botëror”, shprehet ai.

Fjalimin e përfundoi me këto dy fjali: Si profesionistë, ne nuk ndjekim modën, ne ndjekim shkencën. Kjo është një nga bazat elementare që unë e ndjek në klinikë, në publikimet shkencore dhe në prezantimet ndërkombëtare!

/Telegrafi/

Nëse dëshironi ta thjeshtoni mirëmbajtjen e kuzhinës, do t’ju pëlqejë trendi i ri në përzgjedhjen e materialeve për frontet e elementeve të kuzhinës

Nuk ka grua që nuk ëndërron për një kuzhinë të re, e nëse edhe ju po planifikoni rinovim në një të ardhme të afërt, dizajnerët paralajmërojnë një trend për vitin 2026 që mund t’ju befasojë.

Për një kohë të gjatë, dollapët me xham konsideroheshin zgjedhja ideale: transparentë, elegantë, si nga revistat, premtonin filxhanë dhe pjata të radhitura në mënyrë perfekte. Megjithatë, sot ekspertët paralajmërojnë se ka ardhur koha t’i harrojmë.

Dollapët e kuzhinës me fronte xhami kërkojnë stilizim të vazhdueshëm për të dukur të rregullta, ndërsa në realitet ato zbulojnë përsëritje, kontraste dhe rrëmujë të vogël, e cila me kalimin e kohës shndërrohet në mbingarkesë vizuale.

Në vend që kuzhina të jetë një strehë qetësie, ajo bëhet burim i një kujtese të vazhdueshme se diçka duhet rregulluar, transmeton Telegrafi.

Dizajnerët theksojnë se praktikueshmëria është tani trendi kryesor. Frontet jo transparente sjellin qetësi dhe kontroll vizual, fshehin atë që nuk ka nevojë të ekspozohet dhe e çlirojnë hapësirën nga presioni i vazhdueshëm që gjithçka të duket perfekte.

Përveç kësaj, xhami ndotet lehtë, ndërsa modelet me strukturë të valëzuar janë veçanërisht kërkuese për mirëmbajtje në kuzhinë, ku uji dhe yndyra shpesh spërkasin gjithçka përreth.

Dhe nuk është vetëm xhami që po përdoret gjithnjë e më rrallë në elementet e kuzhinës. Frontet me shkëlqim, të lakuara, dikur simbol luksi, sot perceptohen gjithnjë e më shumë si jopraktike, sepse zbulojnë çdo njollë dhe gjurmë gishtash.

shutterstock

Raftet e hapura, që për vite me radhë ishin yjet e Pinterest-it, u treguan armiq të funksionalitetit, pluhuri dhe mungesa e hapësirës për ruajtje i bënë shpejt të padëshirueshme.

Kuzhinat plotësisht të bardha, dikur të adhuruara për minimalizmin e tyre, sot duken të ftohta dhe sterile. Në vend të tyre, në plan të parë vijnë tonet e ngrohta të drurit, kontrastet delikate dhe nuancat neutrale që sjellin karakter dhe ndjesinë e ngrohtësisë së shtëpisë.

shutterstock

Me pak fjalë, kuzhina e së ardhmes nuk është një sallon ekspozite, por një hapësirë ku jetohet. Harroni frontet prej xhami dhe sipërfaqet me shkëlqim – ajo që është vërtet moderne janë ngrohtësia, praktikueshmëria dhe vula personale. /Telegrafi/

Kjo metodë natyrale e rinovimit shtrëngon lëkurën, zvogëlon rrudhat dhe përmirëson tonusin e fytyrës, pa injeksione dhe pa trajtime të shtrenjta

Në një botë ku pamja rinore shpesh lidhet me trajtime të kushtueshme dhe ndërhyrje estetike, gjithnjë e më shumë njerëz po i drejtohen një zgjidhjeje më të thjeshtë dhe më natyrale – Joga e fytyrës.

Kjo teknikë për kujdesin e fytyrës, e cila kombinon ushtrime për muskujt e fytyrës dhe elemente masazhi, po bëhet gjithnjë e më popullore sepse premton lëkurë më të shtrënguar dhe pamje më të freskët, pa asnjë injeksion.

Thelbi është i thjeshtë: ashtu siç stërvitim trupin, mund të stërvitim edhe muskujt e fytyrës. Joga e fytyrës përfshin lëvizje të synuara për fytyrën, qafën dhe dekoltenë, të cilat stimulojnë tonusin muskulor, përmirësojnë qarkullimin dhe ndihmojnë në shtrëngimin natyral të lëkurës.

Me praktikë të rregullt, fytyra mund të duket më e çlodhur, më e fortë dhe më e definuar, ndërsa rrudhat dhe vijat e imta bëhen më pak të dukshme.

Një përparësi e veçantë e kësaj metode është efekti i saj holistik. Përveç ndryshimeve estetike, Joga e fytyrës relakson muskujt e tendosur të fytyrës, përmirëson furnizimin e lëkurës me oksigjen dhe nxit drenazhin limfatik, gjë që kontribuon në një ten më të shëndetshëm dhe më të freskët. Për më tepër, është plotësisht falas dhe mund të praktikohet në shtëpi, transmeton Telegrafi.

Joga e fytyrës: ushtrime për fillestarë

Kundër rrudhave në ballë: Vendosni shuplakat në ballë dhe tërhiqni lehtë lëkurën nga jashtë për 10 sekonda, ndërkohë që përpiqeni të mblidhni vetullat. Duart krijojnë rezistencë ndaj lëvizjes.

Për ngritjen e faqeve: Buzëqeshni me gojë të mbyllur, vendosni gishtat në majat e faqeve, ngritini lehtë dhe mbajeni buzëqeshjen.

Për sytë dhe kapakët: Hapni sytë sa më shumë, sikur të jeni të befasuar. Shikoni drejt për 5 sekonda pa ngritur vetullat.

Për buzët dhe rrudhat nazolabiale: Fryni faqet dhe për 30 sekonda lëvizni ajrin nga njëra anë në tjetrën.

Për mjekrën e dyfishtë: Anoni lehtë kokën pas dhe bëni lëvizjen sikur po puthni tavanin.

Kur shihen rezultatet?

Për efekte të dukshme rekomandohet ushtrim prej 20–30 minutash në ditë, tre deri në katër herë në javë. Këshillohet përdorimi i kremit ose vajit për t’i bërë lëvizjet më të lehta, ndërsa fillestarëve u rekomandohet të ushtrojnë para pasqyrës.

Ndryshimet e para mund të vërehen pas 6 deri në 8 javë, ndërsa për rezultate më të theksuara nevojiten tre deri në katër muaj praktikë të rregullt. Ashtu si në çdo stërvitje, vazhdimësia është çelësi.

Joga e fytyrës nuk jep efekt të menjëhershëm si botoksi, por në plan afatgjatë mund të kontribuojë në lëkurë më të fortë, tonus më të mirë të fytyrës dhe pamje më të freskët – në një mënyrë plotësisht natyrale. /Telegrafi/

Kur koha kalon, kuptojmë se momentet më të vlefshme ishin ato që nuk i jetuam sa duhet me njerëzit tanë

Miradije Statovci
Psikologe Klinike
Poliklinika “Galaxy”, Prishtinë

Në një kohë kur gjithçka po ecën me shpejtësi marramendëse, njerëzit po vrapojnë pas obligimeve, karrierës, teknologjisë dhe problemeve të përditshme… ndërsa, pa e kuptuar, po largohen nga gjëja më e shenjtë – familja.

Sot jetojmë më afër fizikisht, por më larg emocionalisht. Në të njëjtën shtëpi, shpesh secili është i mbyllur në botën e vet: pas një telefoni, një ekrani apo një lodhjeje që nuk na lejon të ndalemi për të dëgjuar njëri-tjetrin. Bisedat e gjata janë zëvendësuar me mesazhe të shkurtra. Tryezat familjare po boshatisen nga rrëfimet, të qeshurat dhe ndjenja e përkatësisë.

E vërteta është se largësia familjare nuk fillon me kilometra… ajo fillon kur mungon koha, vëmendja dhe dashuria e shprehur.

Si psikologe klinike, çdo ditë shoh njerëz që përballen me ankth, vetmi, boshllëk emocional dhe mungesë mbështetjeje. Shpesh, në thelb të këtyre plagëve qëndron pikërisht mungesa e lidhjes së fortë familjare – mungesa e një fjale të ngrohtë, e një përqafimi, e një ndjenje se dikush është aty pa kushte.

Familja nuk është vetëm lidhje gjaku. Ajo është vendi ku ndërtohet siguria emocionale, vetëbesimi, identiteti dhe forca për të përballuar jetën. Kur kjo lidhje dobësohet, edhe njeriu dobësohet shpirtërisht.

Jeta nuk pret. Koha nuk kthehet pas. Momentet që nuk i jetojmë sot, nesër mbeten vetëm kujtime që do të donim t’i kishim jetuar më shumë.

Le ta kujtojmë vetes:

• Asnjë sukses profesional nuk e zëvendëson ngrohtësinë familjare
• Fëmijët nuk kanë nevojë vetëm për gjëra materiale, por për praninë dhe dashurinë tonë
• Prindërit plaken duke pritur një telefonatë, një vizitë apo një fjalë mirënjohjeje
• Marrëdhëniet nuk mbijetojnë pa përkujdesje dhe kohë cilësore

Ndaluni për një moment sot… Telefononi prindin, përqafoni fëmijën, dëgjoni partnerin, vizitoni familjarin që e keni lënë pas dore. Sepse dashuria nuk kërkon perfeksion – kërkon prezencë.

Sepse një ditë do ta kuptojmë se pasuria më e madhe nuk ishte ajo që ndërtuam jashtë shtëpisë… por ajo që ndërtuam brenda zemrave të njerëzve tanë.

Ruajeni familjen. Ruajeni afërsinë. Ruajeni dashurinë.

Sepse jeta po kalon… dhe momentet e humbura nuk kthehen më. /Telegrafi/

Një studim australian ka dhënë prova të reja mbi arsyen pse njerëzit me skizofreni përjetojnë halucinacione dëgjimore (dëgjim zërash)

Hulumtimi i ri, i udhëhequr nga psikologët e Universitetit të Uellsit të Ri Jugor (UNSW) në Sidnei, ofron deri tani provat më të qarta se “zërat” te skizofrenia mund të lindin nga një çrregullim në mënyrën se si truri e njeh zërin e vet të brendshëm. Studimi sugjeron se truri mund të keqidentifikojë mendimet e brendshme si tinguj që vijnë nga bota e jashtme.

Punimi u botua në revistën shkencore “Schizophrenia Bulletin” dhe thekson gjithashtu një rrugë të mundshme drejt identifikimit të shënuesve biologjikë (biomarkerëve) të skizofrenisë, një hap shumë i rëndësishëm, pasi aktualisht nuk ekzistojnë analiza gjaku, skanime të trurit apo teste laboratorike që mund ta konfirmojnë pa dyshim këtë diagnozë.

Profesori Thomas Whitford nga Shkolla e Psikologjisë në UNSW ka studiuar prej vitesh mënyrën se si funksionon “të folurit e brendshëm” te njerëzit e shëndetshëm dhe te ata që jetojnë me çrregullime të spektrit të skizofrenisë.

“Të folurit e brendshëm është zëri në kokën tuaj që rrëfen në heshtje mendimet, planet apo veprimet tuaja. Shumica e njerëzve e përjetojnë rregullisht këtë, shpesh pa e vënë re, edhe pse ka individë që raportojnë se nuk e kanë fare këtë përvojë”, shpjegon Whitford.

Ai shton: “Hulumtimi ynë tregon se, kur ne flasim, qoftë edhe vetëm në mendje, një pjesë e trurit që përpunon tingujt e jashtëm bëhet më pak aktive. Kjo ndodh sepse truri parashikon tingullin e zërit tonë. Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, ky mekanizëm parashikimi duket se nuk funksionon siç duhet, ndaj truri reagon sikur zëri po vjen nga dikush tjetër”, transmeton Telegrafi.

Valët e trurit konfirmojnë një teori 50-vjeçare

Sipas profesorit Whitford, këto gjetje mbështesin fuqishëm një teori që ka ekzistuar prej dekadash në fushën e shëndetit mendor: se halucinacionet dëgjimore në skizofreni mund të vijnë nga keqinterpretimi i të folurit të brendshëm si të folur të jashtëm.

“Kjo ide ka ekzistuar prej 50 vjetësh, por ka qenë shumë e vështirë për t’u testuar, sepse të folurit e brendshëm është, nga natyra, një proces privat”, thekson ai.

Për ta matur këtë, studiuesit përdorën EEG (elektroencefalogram), një metodë që regjistron aktivitetin elektrik të trurit. Edhe pse nuk mund ta “dëgjojmë” të folurin e brendshëm, truri gjithsesi reagon ndaj tij.

Te njerëzit e shëndetshëm, përdorimi i të folurit të brendshëm shkakton të njëjtën ulje të aktivitetit të trurit si kur ata flasin me zë të lartë, një shenjë se truri e njeh tingullin si të vetin.

“Por te njerëzit që dëgjojnë zëra, kjo ulje e aktivitetit nuk ndodh. Përkundrazi, truri i tyre reagon edhe më fort ndaj të folurit të brendshëm, sikur ai të vinte nga dikush tjetër. Kjo mund të shpjegojë pse këta zëra duken kaq realë”, thotë Whitford.

Si u testua mekanizmi i parashikimit të trurit

Studiuesit ndanë pjesëmarrësit në tre grupe:

• 1.55 persona me skizofreni që kishin përjetuar halucinacione dëgjimore në javën e fundit.
• 2.44 persona me skizofreni që ose nuk kishin pasur kurrë halucinacione dëgjimore, ose nuk i kishin përjetuar kohët e fundit.
• 3.43 persona të shëndetshëm pa histori skizofrenie.

Të gjithë pjesëmarrësit mbanin një kapë EEG ndërsa dëgjonin tinguj përmes kufjeve. Në momente të caktuara, atyre u kërkohej që në heshtje të imagjinonin se po shqiptonin rrokjet “bah” ose “bih”, ndërkohë që dëgjonin njërën prej tyre në kufje, pa e ditur paraprakisht nëse tingulli i dëgjuar do të përputhej me atë të imagjinuar.

Çfarë ndodhi?

Te njerëzit e shëndetshëm, aktiviteti i trurit u ul kur rrokja e imagjinuar përputhej me atë që dëgjonin. Kjo ndodhi në korteksin dëgjimor, pjesën e trurit përgjegjëse për përpunimin e tingujve dhe të folurit. Ky është një tregues se truri e parashikoi saktë tingullin.

Te njerëzit me halucinacione të fundit, ndodhi e kundërta: aktiviteti i trurit u rrit kur tingulli i imagjinuar përputhej me atë të dëgjuar. Kjo sugjeron se mekanizmi i parashikimit të trurit është i dëmtuar.

“Ky efekt i kundërt tregon se truri i tyre mund të mos e njohë më zërin e brendshëm si të vetin, duke e interpretuar gabimisht si zë të jashtëm”, shpjegon Whitford.

Grupi i dytë (njerëzit me skizofreni pa halucinacione të fundit) tregoi një reagim të ndërmjetëm mes grupit të shëndetshëm dhe atij me halucinacione.

Çfarë do të thotë kjo për studimin e skizofrenisë?

Studiuesit theksojnë se këto rezultate ofrojnë provën më të fortë deri më tani se njerëzit me skizofreni mund të përjetojnë mendimet e tyre sikur të ishin zëra të jashtëm.

“Gjithmonë ka qenë një teori bindëse se njerëzit në fakt po dëgjojnë mendimet e tyre të folura me zë, por ky studim ofron testin më të drejtpërdrejtë dhe më të fortë deri tani”, thotë Whitford.

Në të ardhmen, ekipi kërkimor synon të testojë nëse ky model i reagimit të trurit mund të përdoret për të parashikuar se kush mund të zhvillojë psikozë.

Nëse kjo rezulton e suksesshme, mund të mundësojë:

• identifikimin më të hershëm të personave me rrezik të lartë,
• fillimin më të shpejtë të trajtimit,
• dhe potencialisht parandalimin e përkeqësimit të simptomave.

“Kjo masë ka potencial të madh për t’u bërë një biomarker i zhvillimit të psikozës. Në fund, besoj se kuptimi i shkaqeve biologjike të simptomave të skizofrenisë është hapi i parë i domosdoshëm për zhvillimin e terapive të reja dhe më efektive,” përfundon profesori. /Telegrafi/

Ndryshimet që sjell shtatzënia janë të shumta, por një nga faktet më të habitshme është se gjatë kësaj periudhe zemra e gruas pëson ndryshime strukturore dhe funksionale

Gjatë shtatzënisë, trupi i gruas kalon nëpër transformime të thella fiziologjike, dhe një nga sistemet që përshtatet më shumë është ai kardiovaskular. Siç shpjegon American Heart Association (AHA), një nga ndryshimet kryesore është rritja e vëllimit të gjakut me rreth 30–50 për qind, gjë që e ngarkon më shumë zemrën. Për këtë arsye, zemra duhet të pompojë më shumë gjak për të përmbushur nevojat e nënës dhe fetusit.

Sipas Mayo Clinic, zemra e gruas shtatzënë mund të zmadhohet lehtë dhe të rrahë më shpejt për t’u përshtatur me këtë vëllim të shtuar gjaku. Ritmi i zemrës (pulsi) zakonisht rritet me rreth 10–15 rrahje në minutë krahasuar me periudhën para shtatzënisë. Në të njëjtën kohë, National Institutes of Health (NIH) raporton se tensioni i gjakut mund të bjerë lehtë në fillim të shtatzënisë për shkak të zgjerimit të enëve të gjakut, por zakonisht stabilizohet në tremujorin e dytë dhe të tretë.

Këto ndryshime kardiovaskulare janë thelbësore për të siguruar një qarkullim optimal të gjakut që furnizon fetusin me lëndë ushqyese dhe oksigjen, ndërsa ndihmon në largimin e produkteve të mbetjeve metabolike. Siç thekson British Heart Foundation, pa këtë përshtatje, zhvillimi normal i fetusit do të ishte i pamundur, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, edhe pse këto ndryshime janë zakonisht fiziologjike dhe jo patologjike, World Health Organization (WHO) thekson se është e rëndësishme që gratë shtatzëna të monitorojnë rregullisht shëndetin e zemrës dhe tensionin e gjakut. Ngarkesa e tepërt mbi sistemin kardiovaskular mund të çojë në komplikacione si:

• Preeklampsia (tension i lartë i rrezikshëm në shtatzëni),
• Çrregullime të ritmit të zemrës,
• Sëmundje kardiake të mëparshme që mund të përkeqësohen gjatë shtatzënisë.

Prandaj, siç shkruan The Lancet në studime të fundit mbi shëndetin kardiovaskular në shtatzëni, kontrollet e rregullta mjekësore, matja e tensionit, analizat e gjakut dhe, në raste të caktuara, ekokardiografia janë thelbësore për një shtatzëni të sigurt.

Në përfundim, zemra e gruas shtatzënë “rritet” jo vetëm simbolikisht nga dashuria, por edhe realisht për shkak të ndryshimeve fiziologjike që e ndihmojnë trupin të mbështesë rritjen dhe zhvillimin e fetusit. Megjithatë, siç theksojnë ekspertët e shëndetit, këto ndryshime duhet të monitorohen me kujdes për të siguruar mirëqenien e nënës dhe fëmijës. /Telegrafi/

Tradhti, konflikte të mëdha apo drama? Jo domosdoshmërisht - gjithnjë e më shumë gra po largohen nga martesa për shkak të lodhjes emocionale, mungesës së vlerësimit dhe nevojës për një fillim të ri

Ajo që dikur dukej e paimagjinueshme po ndodh gjithnjë e më shpesh: gra në moshë të mesme po largohen nga martesa, jo për shkak të skandaleve apo tradhtisë, por sepse janë të lodhura emocionalisht dhe nuk duan ta jetojnë pjesën tjetër të jetës në pakënaqësi.

Për dekada me radhë, divorcet në këtë moshë ishin më të zakonshme te burrat, të cilët shpesh e ndërprisnin martesën për të nisur lidhje me gra më të reja. Sot, studimet tregojnë se ky model po ndryshon rrënjësisht.

Gjithnjë e më shumë gra në moshë të mesme po vendosin të ndërpresin martesën edhe kur nuk ka pasur konflikte të mëdha, dhunë apo tradhti. Shumë burra mbeten të befasuar nga ky vendim, sepse kanë besuar se marrëdhënia e tyre ishte “normale” dhe e qëndrueshme, shpesh duke mos e kuptuar pakënaqësinë e heshtur të bashkëshorteve të tyre.

Historia e Kate – momenti kur gjithçka ndryshoi

Një mbrëmje të shtatorit, 53-vjeçarja Kate po darkonte me bashkëshortin e saj. Ajo priste që ai ta pyeste për një prezantim të rëndësishëm në punë, i cili e kishte shqetësuar prej ditësh. Por ai e harroi këtë dhe e ktheu bisedën te futbolli.

Në atë çast, Kate ndjeu se nuk ishte më e parë, e dëgjuar apo e rëndësishme në martesën e saj. Ajo piu një gotë verë dhe mendoi: “Unë nuk mund ta jetoj kështu edhe 20 vjet të tjera.”

Po atë mbrëmje vendosi të kërkonte divorc.

Kate është shembull i një trendi në rritje, të njohur si “walkaway wives”, gra që largohen nga martesa në heshtje, pa drama të mëdha, por pas vitesh zhgënjimi emocional, ndjesisë së padukshmërisë dhe mungesës së vlerësimit, transmeton Telegrafi.

dreamstime

Çfarë tregojnë statistikat?

Sipas të dhënave të publikuara nga The Telegraph, sot pothuajse gjysma e divorceve nisin nga gra në moshë të mesme, dhe 56 për qind e tyre thonë se do ta ndërprisnin martesën nëse janë të palumtura.

Raporti Beyond the Break, i publikuar në nëntor 2025 nga studio ligjore Mishcon de Reya dhe komuniteti britanik për gra në moshë të mesme NOON, tregon se gjithnjë e më shumë gra kërkojnë divorc sepse, siç shprehen ato, “u ka ardhur në majë të hundës”.

• 64 për qind e grave deklaruan se shkaku i divorcit nuk ishte tradhtia.
• 23 për qind thanë se nuk ndjenin më dashuri për bashkëshortin.
• 11 për qind u shprehën se nuk donin ta kalonin pjesën tjetër të jetës me një burrë që ishte bërë emocionalisht i largët.

Ana Clarke (41) tregoi: “Kërkesa ime për divorc në tetorin e kaluar e tronditi plotësisht ish-bashkëshortin tim. Ai e interpretoi heshtjen time si pranim të mangësive të tij, ndërsa unë në fakt po shkëputesha emocionalisht nga martesa.”

Pse burrat shpesh befasohen?

Shumë burra e përjetojnë divorcin si një vendim të papritur. Por psikoterapistja Susie Masterson thekson se gratë shpesh shprehin pakënaqësinë e tyre për vite me radhë, thjesht pa u marrë seriozisht.

Studimet tregojnë se burrat e martuar janë mesatarisht më të lumtur, sepse nevojat e tyre emocionale dhe praktike plotësohen më shpesh brenda martesës. Ndërkohë, gratë shpesh mbajnë barrën më të madhe të:

• punëve shtëpiake,
• kujdesit për fëmijët,
• organizimit të jetës familjare,
• dhe menaxhimit emocional të marrëdhënieve.

Kjo krijon një lodhje të heshtur që shpesh mbetet e padukshme.

Çfarë po ndodh në shoqëritë tona?

Në kontekstin shqiptar dhe ballkanik, ky trend merr një kuptim edhe më të fortë.

Për shumë vite, gratë kanë qëndruar në martesa të pakënaqshme për shkak të:

• varësisë financiare,
• presionit familjar (“mos e prish shtëpinë”),
• frikës nga gjykimi i shoqërisë,
• dhe bindjes se “gruaja duhet të durojë për hir të fëmijëve”.

Sot, gjithnjë e më shumë gra në moshë të mesme po e shohin divorcin jo si dështim, por si mundësi për një fillim të ri.

Shumë prej tyre kanë karrierë të tyren, pavarësi financiare dhe një vetëdije më të fortë për nevojat e tyre emocionale. Kjo i bën më të guximshme për të thënë: “Nuk dua të jetoj e pakënaqur vetëm sepse kështu është zakoni.”

Çfarë ndodh pas divorcit?

Sipas raportit:

• 71 për qind e grave thanë se nuk kanë frikë të jetojnë vetëm.
• Megjithatë, 49 për qind e grave të divorcuara raportuan probleme me shëndetin mendor, si ankth dhe depresion.
• Vështirësitë financiare mbeten shqetësimi më i madh pas divorcit.

Pavarësisht këtyre sfidave, 76 për qind e grave të divorcuara deklaruan se nuk pendohen për vendimin e tyre dhe do ta përsërisnin nëse një martesë tjetër do të rezultonte e pasuksesshme.

Një ndryshim i thellë shoqëror

Avokatja familjare Ellie Foster përfundon:

“Për shumë gra, dekada të tëra kanë qenë të përqendruara te kujdesi për të tjerët. Tani ato po zgjedhin veten. Ekziston një lloj lirie e ëmbël në momentin kur më në fund mund të mendojnë për dëshirat e tyre. Shumë pak nga klientet e mia flasin për dëshirën për një partner të ri. Përkundrazi, shumica thonë: ‘Kurrë më’.”

Ky trend nuk është thjesht personal, është një ndryshim kulturor që po prek mënyrën se si ne e kuptojmë martesën, dashurinë dhe lumturinë. /Telegrafi/

Disa detaje të vogla në përditshmëri mund ta ndryshojnë mënyrën si funksionojnë pajisjet tuaja

Sfungjeri i kuzhinës prej kohësh nuk është vetëm mjet për larjen e enëve. Gjithnjë e më shpesh ai përdoret si një ndihmës praktik në shtëpi për të zgjidhur probleme të vogla, por të bezdisshme. Një nga këto truke lidhet me ngrirësin, një vend ku lagështia e tepërt me kalimin e kohës kthehet në akull dhe u shkakton amvisave telashe të panevojshme.

Një sfungjer i zakonshëm për enët mund të ndihmojë në uljen e formimit të akullit në ngrirës dhe të zgjasë periudhën mes shkrirjeve të detyrueshme. Ja si funksionon ky truk i thjeshtë dhe pse po përdoret gjithnjë e më shumë, transmeton Telegrafi.

Problemi i lagështisë së tepërt në ngrirës

Në ngrirës krijohet vazhdimisht kondensim. Kjo ndodh për shkak të ndryshimit të temperaturave, hapjes së shpeshtë të derës dhe ushqimeve që ruhen pa ambalazh të përshtatshëm. Kjo lagështi shndërrohet gradualisht në shtresa akulli, të cilat:

• e bëjnë pajisjen të punojë më shumë,
• rrisin konsumin e energjisë,
• dhe kërkojnë shkrirje më të shpeshta.

Sfungjeri i zakonshëm i kuzhinës mund ta thithë këtë lagështi falë strukturës së tij poroze. Nëse vendosni nga një sfungjer të thatë në çdo sirtar të ngrirësit, ai do të fillojë të mbledhë kondensimin e tepërt. Ngrirësi do të funksionojë normalisht, por niveli i lagështisë brenda do të jetë dukshëm më i ulët.

Një zakon i vogël që sjell ndryshim të madh

Kur ka më pak lagështi, akulli formohet më ngadalë, muret dhe sirtarët e ngrirësit qëndrojnë më të pastër më gjatë, dhe nevoja për shkrirje reduktohet ndjeshëm.

Sfungjeri nuk ndikon në ushqim dhe nuk pengon qarkullimin e ajrit brenda pajisjes. E vetmja gjë e rëndësishme është që herë pas here ta kontrolloni dhe ta ndërroni kur të jetë mbushur me lagështi.

Ky truk nuk kërkon asnjë mjet të veçantë dhe as aftësi teknike. Mjafton një sfungjer i thjeshtë për të përmirësuar mikroklimën në ngrirës dhe për ta bërë përdorimin e tij më të lehtë dhe më praktik.

Ndonjëherë, zgjidhjet më të thjeshta rezultojnë të jenë më efektivet. /Telegrafi/