Nga Zef Preçi
Shkak për këtë koment është një bashkëbisedim i gjatë që pata këto ditë me intelektualen e mirënjohur dhe aktivisten civile, Irena Beqiraj. Fjala është për të gjetur një lloj përgjigjeje se pse administrata jonë shtetërore është rrënuar kaq shumë, për të ardhur në nivelin e sotëm të dominuar nga mediokriteti, mosrespektimi i rregullave të shkruara, vënia pa kushte në shërbim të elitës politike qeverisëse dhe oligarkisë së lidhur me të, përdorimi gjerësisht si kontingjent i propagandistëve elektoralë për partinë drejtuese, si dhe shndërrimi i një pjese të saj në përfituese të drejtpërdrejtë të fondeve publike, lejeve e licencave, etj. Domethënë, veprimi i kësaj administrate në kushtet e konfliktit të interesit dhe, thelbësisht, në dëm të interesit publik.
Si rezultat, njĂ« numĂ«r gjithnjĂ« e mĂ« i madh qytetarĂ«sh, edhe pse tĂ« shkolluar e tĂ« sprovuar nĂ« nivele tĂ« ndryshme tĂ« qeverisjes qendrore dhe vendore, me vullnet pĂ«r tĂ« kontribuar nĂ« tĂ« mirĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t, ndjehen tĂ« pĂ«rjashtuar nga tĂ« mirat publike, nga jeta publike, etj. Ata shihen nga pushteti si kĂ«rcĂ«nim apo si rrezik dhe mbeten thjesht njĂ« subjekt i kontributeve nĂ« tatime-taksa, por kurrsesi nuk respektohen apo pĂ«rfshihen si aktorĂ« qĂ« çojnĂ« shoqĂ«rinĂ« pĂ«rpara. DomethĂ«nĂ«, dija, ekspertiza, integriteti dhe reputacioni i kĂ«saj kategorie shoqĂ«rore, ironikisht, bĂ«het âpostbllokuâ qĂ« i nxjerr nĂ« pension qysh 50 vjeç dhe qĂ« i mban larg çdo angazhimi profesional publik.
Arsyetimi nĂ« kĂ«rkim tĂ« pĂ«rgjigjes tĂ« çon padyshim te lidershipi i vendit, te motivet dhe interesat e kĂ«tij lidershipi qĂ« nxisin formĂ«simin e administratĂ«s publike nĂ« dualitetin e njohur midis âteknikutâ dhe âbesnikutâ, pa siguruar dot njĂ« balancĂ« midis tyre, por duke anuar gjerĂ«sisht nĂ« favor tĂ« kĂ«tij tĂ« dytit.
ĂshtĂ« qartĂ«sisht e provuar kudo nĂ« botĂ«n jodemokratike se interesi vetjak racional i motivon regjimet autokratike tĂ« punĂ«sojnĂ« idiotĂ«, pasi ata kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« ofrojnĂ« shĂ«rbim besnik dhe tĂ« jenĂ« tĂ« bindur, sesa shĂ«rbĂ«torĂ«t mĂ« tĂ« zgjuar tĂ« shtetit autokratik. DiktatorĂ«t e suksesshĂ«m e kanĂ« kuptuar kĂ«tĂ« me kohĂ«. Edhe Sadam Huseini, dikur, i bashkonte hapur banditĂ«t nĂ« radhĂ«t e larta tĂ« partisĂ« nĂ« pushtet Baath me teknokratĂ« qĂ« dinin çfarĂ« po bĂ«nin.
Ndoshta kĂ«tu gjendet edhe pĂ«rgjigja pĂ«r pĂ«rfshirjen gjerĂ«sisht nĂ« administratĂ«n publike, si dhe nĂ« pĂ«rfaqĂ«simin politik (Kuvend), tĂ« individĂ«ve me tĂ« shkuar kriminale; tĂ« atyre qĂ«, kudo nĂ« PerĂ«ndim, janĂ« subjekte tĂ« hetimit dhe eventualisht edhe tĂ« ndĂ«shkimit penal, por qĂ« nĂ« ShqipĂ«rinĂ« e dekadĂ«s sĂ« fundit njihen si âbiznesmenĂ« tĂ« suksesshĂ«mâ dhe janĂ« pĂ«rfitues tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m kontratash tĂ« llojit PPP, investitorĂ« strategjikĂ«, etj., pĂ«rveçse kryetarĂ« bashkie dhe deputetĂ« âtĂ« cilĂ«t i do komunitetiâ, siç thoshte vetĂ« KM Rama kohĂ« mĂ« parĂ«.
Nevoja qĂ« regjimet autoritare tĂ« promovojnĂ« mĂ« pak tĂ« aftĂ«t Ă«shtĂ« e lehtĂ« pĂ«r tâu kuptuar nĂ« teori, por rrallĂ« Ă«shtĂ« studiuar shkencĂ«risht, pasi autokracitĂ« ekzistuese ose ato aspirante, si jona, nuk i zbulojnĂ« politikat e tyre tĂ« rekrutimit dhe promovimit.
Disa vite mĂ« parĂ«, dy autore tĂ« njohura nĂ« PerĂ«ndim (A. Scharpf dhe Ch. GlĂ€Ăel) shkruan njĂ« artikull interesant me titull: âPse ata qĂ« nuk arrijnĂ« rezultate tĂ« mira dominojnĂ« organizatat e policisĂ« sekrete: DĂ«shmi nga Argjentina autokratikeâ, shkrim qĂ« u botua nĂ« RevistĂ«n Amerikane tĂ« Shkencave Politike. Ata shqyrtuan karrierĂ«n e 4,000 oficerĂ«ve nĂ« institucionin kryesor tĂ« represionit shtetĂ«ror nĂ« ArgjentinĂ« gjatĂ« diktaturĂ«s ushtarake 1975-83, duke pyetur: âPse do tĂ« bĂ«nte dikush punĂ« tĂ« ndyrĂ« pĂ«r regjimin? A janĂ« kĂ«ta njerĂ«z psikopatĂ« sadistĂ«, fanatikĂ« sektarĂ« apo tĂ« detyruar nga regjimi tĂ« terrorizojnĂ« popullsinĂ«?â
Ata arritën në përfundimin se, ndërsa të gjithë këta faktorë mund të luajnë një rol, profili tipik i agjentëve të policisë sekrete është formuar më tepër nga nevoja e përditshme për të mbajtur një punë dhe për të fituar promovim. Përkthejeni këto konkluzione në një vend ku, qysh në vitin 2021, përqindja e popullsisë së Shqipërisë që jeton me më pak se 8.30 USD në ditë u vlerësua në 32.4%. Kjo shifër (8.30 USD në ditë) është një kufi ndërkombëtar varfërie i vendosur nga Banka Botërore për vendet me të ardhura të larta-mesatare. Domethënë, se sa e rëndësishme është një punë që siguron mjetet e jetesës për familjen, aq më tepër kur, në harkun e pesë viteve të fundit, treguesi i kufirit të varfërisë është rritur duke kapërcyer dukshëm 1/3 e popullsisë banuese gjithsej të vendit që kishte më 2021.
âNĂ« konkurrencĂ« me kolegĂ« mĂ« tĂ« kualifikuar, zyrtarĂ«t me performanca tĂ« dobĂ«ta nĂ« fillim kanĂ« pak shanse pĂ«r tâu ngjitur nĂ« krye tĂ« pozicioneve mĂ« fitimprurĂ«seâ, shkruajnĂ« autoret e sipĂ«rcituara. âPĂ«r ata qĂ« nuk arrijnĂ« rezultate tĂ« mira, natyra e vĂ«shtirĂ« e punĂ«s sĂ« policisĂ« sekrete ofron mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« sinjalizuar vlerĂ«n e tyre pĂ«r regjimin dhe pĂ«r tĂ« ecur pĂ«rpara konkurrentĂ«ve pĂ«r pozicione mĂ« tĂ« larta.â
E kĂ«tu mbĂ«rrijmĂ« te patronazhistĂ«t tanĂ«, domethĂ«nĂ« te ajo pjesĂ« e shoqĂ«risĂ« sĂ« sotme shqiptare qĂ«, nĂ«n trukimin e propagandĂ«s sĂ« qeverisĂ«, por sidomos nĂ«n pamundĂ«sinĂ« e sigurimit tĂ« âbukĂ«s sĂ« gojĂ«sâ, Ă«shtĂ« e lidhur pazgjidhshmĂ«risht me pushtetin dhe shĂ«rben pĂ«r tĂ« mobilizuar dhe ushtruar presion mbi familjen, fisin apo komunitetin ku bĂ«n pjesĂ«, nĂ« kĂ«mbim tĂ« mbajtjes apo kapjes sĂ« njĂ« vendi pune si mĂ«nyrĂ« penetrimi nĂ« sektorin publik; mandej duke e rritur kĂ«tĂ« prezencĂ« nĂ« varĂ«si me pushtetin e deleguar nga âLideri Supremâ dhe zgjatimet e tij nĂ« nivelet e ndryshme tĂ« administratĂ«s.
KĂ«tu gjendet edhe shpjegimi pĂ«r âsundimin e NjĂ«shitâ nĂ« partitĂ« politike, nepotizmin, krahinorizmin, konfliktin e interesave, deri edhe âgrabitjen me ligjâ dhe pa ligj tĂ« fondeve buxhetore, pasurive publike dhe lejeve e licencave pĂ«r llogari tĂ« klaneve sunduese qĂ« marrin peng tĂ« sotmen dhe tĂ« ardhmen ekonomike dhe potencialet zhvillimore tĂ« vendit tonĂ«.
DomethĂ«nĂ«, pĂ«r shndĂ«rrimin, vetĂ«m brenda njĂ« dekade, tĂ« qeverisjes sĂ« vendit nĂ« njĂ« shoqĂ«ri biznesi ekstra-kushtetuese tĂ« llojit â5Dâ (domethĂ«nĂ« tĂ« kompanive tĂ« krijuara enkas) pĂ«r tĂ« pĂ«rcjellĂ« âligjĂ«rishtâ nĂ« xhepat e âprofitierĂ«veâ politikĂ« 100% tĂ« buxhetit tĂ« shtetit, kontratave koncesionare, lejeve dhe licencave fitimprurĂ«se, etj.
ĂshtĂ« tronditĂ«se tĂ« kuptosh se ajo qĂ« ishte e vĂ«rtetĂ« pĂ«r shĂ«rbimet argjentinase tĂ« sigurisĂ« gjysmĂ« shekulli mĂ« parĂ« ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« zbatohet edhe pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« e sotme. NĂ« terma praktikĂ«, 184 mijĂ« punonjĂ«sit e sektorit publik tĂ« vendit, ose rreth ÂŒ e gjithĂ« tĂ« punĂ«suarve nĂ« ShqipĂ«ri (2024), âkontribuanâ nĂ« sigurimin e mĂ« shumĂ« se 55% tĂ« votave tĂ« emigrantĂ«ve nĂ« zgjedhjet e pĂ«rgjithshme tĂ« vitit 2025.
DomethĂ«nĂ«, pushteti aktual shfrytĂ«zoi nevojĂ«n imediate pĂ«r tĂ« siguruar mjetet bazĂ« tĂ« jetesĂ«s (pĂ«r shumicĂ«n) dhe pĂ«rfitimet ekstra-ligjore (pĂ«r pakicĂ«n drejtuese) tĂ« administratĂ«s publike pĂ«r tĂ« arritur segmente tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« emigracionit shqiptar jashtĂ« vendit, tĂ« cilĂ«t, pĂ«r ironi tĂ« fatit, kanĂ« lĂ«nĂ« vendin pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« keq-qeverisjes sĂ« tij dhe humbjes sĂ« shpresĂ«s se ShqipĂ«ria mund tĂ« bĂ«het njĂ« vend ku mund tĂ« jetohet dhe punohet normalishtâŠ
âKapja e shtetitâ, si njĂ« fenomen qĂ« vjen natyrshĂ«m pas shtimit tĂ« korrupsionit tĂ« madh, fuqizimit tĂ« krimit tĂ« organizuar dhe bashkĂ«jetesĂ«s sĂ« elitĂ«s politike drejtuese me tĂ«, ka shumĂ« dimensione, dhe kjo qĂ« analizuam mĂ« lart Ă«shtĂ« thjesht njĂ«ri nga instrumentet e kapjes.
Â