Login
Ironizon GreqinĂ«, por shteti helen e ftoi tĂ« ndjekĂ« kurs nĂ« Harvard â
NĂ« mesin e janarit, gjatĂ« Samitit tĂ« Zhvillimit tĂ« QĂ«ndrueshĂ«m nĂ« Abu Dhabi, Rama i tha gazetarit greko-amerikan John Defterios: âTi nuk je pasardhĂ«s i Platonit dhe Aristotelit siç mendonâ. Por a Ă«shtĂ« ai i njĂ«jti?
Edi Rama lindi më 4 korrik 1964 në Tiranë si Edvin Kristaq Rama. Megjithatë, më 27 nëntor 2002, ai zyrtarisht e ndryshoi emrin në Edi Rama siç njihet sot. Babai i tij ishte Kristaq Rama (1932-1998), i lindur në Durres. Kristaqi ishte skulptor. Gjatë regjimit të Hoxhës në Shqipëri, ai bëri shumë statuja dhe kishte marrëdhënie të shkëlqyera me partinë komuniste. Sigurisht, ka disa pika të errëta rreth tij, siç është firma e tij në varjen publike të poetit Havzi Nela.
Babai i tij ishte njĂ« idhull pĂ«r RamĂ«n. Kur Kristaq Rama ndĂ«rroi jetĂ«, ai ishte nĂ« Paris ku punonte si piktor. Me tĂ« mbĂ«rritur nĂ« ShqipĂ«ri, ai hoqi vathin, preu mjekrĂ«n dhe flokĂ«t e gjatĂ« dhe vendosi tĂ« qĂ«ndronte nĂ« vend. âErdha nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r tĂ« varrosur njĂ« pjesĂ« tĂ« fĂ«mijĂ«risĂ« sime, pĂ«r tĂ« varrosur mikun tim mĂ« tĂ« mirĂ«, duke kaluar kĂ«shtu ditĂ«n mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« tĂ« jetĂ«s simeâ, tha ai mĂ« vonĂ«.
Nëna e Ramës ishte Aneta Rama (1938-2020). Ajo lindi në fshatin Vuno, i cili ndodhet në pjesën jugperëndimore të vendit. Mbiemri i saj nga babai ishte Kolek. Familja e saj ishte një nga më të shquarat në rajon. Aneta Rama studioi Stomatologji në Poloni.
Xhaxhai i saj ishte Spyros Thomas Koleka (1908-2001), një i diplomuar në universitete italiane, i cili u ngrit në nivelet më të larta të hierarkisë partiake dhe qeveritare shqiptare nën Hoxhën. Jo vetëm që ai mori pjesë në Byronë Politike të Partisë Komuniste të Shqipërisë, por mbajti edhe poste të ndryshme ministrore.
ParaardhĂ«si i saj ishte Spyros Gogou (Giorgou) Koleka (1880-1940). Ai ishte nĂ«nkryetar i Senatit tĂ« parĂ« Shqiptar (1920) dhe anĂ«tar i parlamentit deri nĂ« vitin 1924. Marrja e pushtetit nga Mbreti Zog atĂ« vit çoi nĂ« persekutime kundĂ«r elementit tĂ« krishterĂ«. Spyros Gogou Koleka nuk u pajtua dhe u vetĂ«-mĂ«rgua nĂ« Austri ku kishte studiuar inxhinieri civile dhe mĂ« pas nĂ« Kroaci, Itali dhe sĂ« fundmi nĂ« Korfuz. Gazetat e kohĂ«s e pĂ«rshkruanin atĂ« si âgreku mĂ« i diturâ dhe theksonin se ai dĂ«nonte persekutimin e tĂ« krishterĂ«ve nĂ« ShqipĂ«ri nga myslimanĂ«t e vendit tĂ« tij. Zogu u rrĂ«zua nga froni nĂ« vitin 1939. NĂ« tĂ« njĂ«jtin vit, Spyros Gogou Koleka u kthye nĂ« atdheun e tij. MegjithatĂ«, shĂ«ndeti i tij ishte pĂ«rkeqĂ«suar rĂ«ndĂ«. Ai vdiq nĂ« vitin 1940.
PĂ«r ndonjĂ« arsye tĂ« çuditshme dhe tĂ« pashpjegueshme, Edi Rama paraqet fakte tĂ« ndryshme pa prova rreth paraardhĂ«sve tĂ« tij. Fshati Vouno, vendlindja e nĂ«nĂ«s sĂ« tij, Ă«shtĂ« thjesht grek. NĂ« regjistrimin e kryer nga Komisioni NdĂ«rkombĂ«tar i Kontrollit nĂ« vitet 1913-1914 nĂ« Epirin e Veriut, Vouno pĂ«rmendet si Vounos. Ai i pĂ«rkiste kazasĂ« sĂ« HimarĂ«s. Kishte 950 banorĂ«, tĂ« gjithĂ« grekĂ«, dhe 4 shkolla greke. Rama ka deklaruar diçka krejtĂ«sisht tĂ« ndryshme â se familja Kolekas e ka origjinĂ«n nga Rajoni i MirditĂ«s nĂ« veriperĂ«ndim tĂ« vendit, domethĂ«nĂ« larg rajoneve greke, dhe se mbiemri Kolekas vjen nga fjalĂ«t Kol Leka.
Por e njĂ«jta gjĂ« ndodh edhe me familjen e babait tĂ« tij. StĂ«rgjyshi i Christak RamĂ«s ishte mbĂ«shtetĂ«s i pavarĂ«sisĂ« sĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe avokat pĂ«r funksionimin e shkollave shqipe. Ai vinte nga Berati, i cili ndodhet 70 km nĂ« veri tĂ« GjirokastrĂ«s dhe 70 km nĂ« jug tĂ« TiranĂ«s. Prej andej ai u zhvendos nĂ« Durres. ParaardhĂ«s tĂ« tjerĂ« tĂ« RamĂ«s erdhĂ«n nga fshati Darda, nĂ« jugperĂ«ndim tĂ« ShqipĂ«risĂ«, pranĂ« Korçës. NĂ« tĂ« njĂ«jtin regjistrim (1913-1914), fshati pĂ«rmendet me emrin Darda nĂ« greqisht dhe Darda nĂ« shqip. Ai i pĂ«rkiste njĂ«rĂ«s prej tre kazadave tĂ« Korçës. Fshati kishte 1,500 banorĂ«. TĂ« gjithĂ« ishin grekĂ«. NĂ« fakt, nĂ« DardĂ« kishte 5 shkolla greke. ĂshtĂ« karakteristike qĂ« nĂ« vitet 1913-14, sipas regjistrimit ndĂ«rkombĂ«tar, nĂ« Epirin e Veriut vepronin mĂ« shumĂ« se 350 shkolla greke dhe vetĂ«m dy shkolla shqipe (tĂ« dyja nĂ« Korçë)! PavarĂ«sisht tĂ« gjithave kĂ«tyre, Epiri i Veriut iu cedua ShqipĂ«risĂ« me kufij tĂ« vizatuar nĂ« hartĂ«. KufijtĂ« e vizatuar nĂ« vend (in loco) nuk janĂ« bĂ«rĂ« deri mĂ« sotâŠ
Basketboll dhe pikturë
Edi Rama Ă«shtĂ« 1.98 m i gjatĂ« (megjithĂ«se vĂ«llai i tij Olsi, i lindur nĂ« vitin 1969, thotĂ« se vitet e fundit pĂ«r shkak tĂ« lodhjes dhe orĂ«ve tĂ« shumta qĂ« kalon ulur nĂ« zyrĂ«, ka humbur 4 pikĂ«). KĂ«shtu, ai u pĂ«rfshi nĂ« basketboll. Ai luajti pĂ«r Dinamon e TiranĂ«s, si dhe pĂ«r KombĂ«taren e ShqipĂ«risĂ«. Paralelisht me sportin, megjithatĂ«, ai tregoi talentin e tij pĂ«r pikturĂ« qĂ« nĂ« vitet e adoleshencĂ«s. Ai studioi nĂ« ShkollĂ«n e Mesme tĂ« Arteve Jordan Misja, nga e cila u diplomua. NĂ« vitin 1982, nĂ« moshĂ«n 18 vjeç, ai u regjistrua nĂ« AkademinĂ« e Arteve nĂ« TiranĂ«. Pas diplomimit, ai punoi si profesor atje. GjatĂ« atyre viteve, ai filloi tĂ« angazhohej aktivisht nĂ« çështjet politike, duke organizuar tubime tĂ« hapura studentore qĂ« kritikonin ashpĂ«r qeverinĂ« komuniste tĂ« Ramiz AlisĂ«, i cili pasoi Enver HoxhĂ«n pas vdekjes sĂ« tij (1985). EsetĂ« nga kĂ«to takime u mblodhĂ«n nĂ« librin âRefeksioniâ, tĂ« cilin Rama e botoi nĂ« vitin 1992 sĂ« bashku me gazetarin Ardian Klosi. Rama, megjithatĂ«, shmang tĂ« flasĂ« shpesh pĂ«r kĂ«tĂ« libĂ«râŠ
Përfshirja e Ramës në politikë filloi me Partinë Demokratike të Sali Berishës, të cilës ai iu bashkua. Megjithatë, ai shpejt pati një mosmarrëveshje serioze me Berishën dhe u largua. Në vitin 1994, Rama u transferua në Francë, duke u përpjekur të fillonte një karrierë si piktor. Ai shoqërohej nga miku i tij Henri Sala, një artist i njohur i video artit sot. Rama dhe Sala ekspozuan veprat e tyre në galeri të ndryshme franceze. Megjithatë, ekspozita e parë e pikturës së Ramas, atëherë 26-vjeçar, u zhvillua në Greqi. Konkretisht në Korfuz, në Galerinë Bashkiake në vitin 1990. Në vitin 1997, ai u kthye në Shqipëri për disa ditë për të parë prindërit e tij. Dy burra të panjohur e sulmuan në një rrugë të errët dhe e rrahën barbarisht. Para spitalit, Rama shkoi te një fotograf për të kapur imazhin e tij pas rrahjes. Sulmi ndoshta u krye nga anëtarë të Policisë Sekrete Shqiptare për shkak të disa deklaratave që kishte bërë. Ai duhej të bënte 13 injeksione dhe të qëndronte në spital për disa ditë derisa të shërohej. Pas shërimit të tij, ai u nis përsëri për në Francë. Megjithatë, ai u kthye me nxitim pas vdekjes së babait të tij në vitin 1998 dhe qëndroi përgjithmonë në Shqipëri pas një telefonate të papritur.
Ministria, bashkia dhe Harvardi
Kryeministri i Shqipërisë në vitin 1998 ishte Fatos Nano. Ai e telefonoi Ramën, i cili ishte ende në vend, dhe papritmas i ofroi një pozicion në Këshillin e Ministrave. Konkretisht, Rama mori pozicionin e Ministrit të Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Shpejt, ai filloi të njihej për veshjen e tij jashtëzakonisht të çuditshme: një bluzë me kapuç ose një jelek shumëngjyrësh, pantallona të gjera dhe çorape të kuqe! Pas kësaj, dhe deri më sot, ai rrallë e heq kostumin. Në tetor 2000, Rama ishte kandidat për kryetar bashkie të Tiranës, i mbështetur nga Partia Socialiste. Kundërshtari i tij ishte Besnik Mustafa, një shkrimtar dhe diplomat. Rama fitoi lehtësisht me 57%.
Sipas koleksionistit shqiptar Gjergji Thimo, Rama u arrestua në Paris në vitin 1993 për vjedhje pikturash, prandaj ai e ndryshoi emrin në vitin 2002.
Pasi mori detyrĂ«n, ai vazhdoi me shembjen e shumĂ« ndĂ«rtesave tĂ« paligjshme dhe restaurimin e zonave nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s dhe lumit Lana qĂ« rrjedh pĂ«rmes qytetit nĂ« formĂ«n e tyre origjinale. Ai mbolli mijĂ«ra pemĂ«, zgjeroi rrugĂ« dhe hapi rrugĂ« tĂ« reja, duke e bĂ«rĂ« TiranĂ«n njĂ« qytet tĂ«rheqĂ«s. NĂ« vitin 2004, ai u nderua nga Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m i OKB-sĂ« nĂ« atĂ« kohĂ«, diplomati ganez Kofi Annan (1938-2018) me Ămimin e parĂ« BotĂ«ror tĂ« Kryetarit tĂ« BashkisĂ«. Ai u rizgjodh kryetar bashkie i qytetit nĂ« vitin 2003 dhe 2007. Pas rizgjedhjes sĂ« tij tĂ« parĂ«, nĂ« vitin 2003, ai u ftua tĂ« ndiqte leksione pĂ«r kryetarĂ«t e bashkive nĂ« Harvard: Ishte âProgrami Kokkalisâ â domethĂ«nĂ« Greqia â qĂ« e ftoi, pasi nĂ« atĂ« kohĂ« vendi ynĂ« mbante marrĂ«dhĂ«nie shumĂ« tĂ« mira me vendet e Ballkanit dhe ekonomia greke kishte bĂ«rĂ« hapa tĂ« mĂ«dhenj nĂ« ekstraversion nĂ« rajon. NĂ« fakt, thuhet se pjesĂ«marrja e tij nĂ« atĂ« program kishte tĂ« bĂ«nte me origjinĂ«n greke tĂ« nĂ«nĂ«s sĂ« tij, tĂ« cilĂ«n ai e mohon me zell⊠Deri nĂ« vitin 2009, Rama vinte rregullisht nĂ« Greqi pa bĂ«rĂ« deklarata pĂ«r⊠pasardhĂ«sit e Platonit, zakonisht pas njĂ« ftese nga George Papandreu, i cili e vlerĂ«sonte stilin e tij jokonvencional. Vihet re se nĂ« fillim tĂ« shekullit tonĂ«, ndikimi i GreqisĂ« ishte shumĂ« i madh nĂ« tĂ« gjithĂ« rajonin. QĂ« atĂ«herĂ«, Turqia e Erdoganit ka investuar shumĂ« nĂ« afrimin e njerĂ«zve si Rama me AnkaranĂ«.
Rama është Kryeministër
Pas disfatës së socialistëve në vitin 2005, Nano dha dorëheqjen. Edi Rama, me 297 vota kundër dhe 151 vota kundër, u bë kryetar i Partisë Socialiste. Në të njëjtën kohë, ai mbajti edhe detyrën e kryetarit të bashkisë së Tiranës. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2009, Partia Socialiste u mund ngushtë nga Partia Demokratike e Sali Berishës mes akuzave për mashtrim në Fier nga ana e Ramës. Më në fund, në vitin 2013, Rama fitoi zgjedhjet dhe u betua si kryeministër (11/9/2013). Greqia kishte mbushur tre vjet në memorandume dhe ndikimi i Turqisë në Ballkan ishte maksimizuar. Rama i tregoi qëllimet e tij që në fillim.
KatĂ«r qĂ«llimet e tij kryesore ishin: integrimi i plotĂ« nĂ« Bashkimin Evropian, rigjallĂ«rimi ekonomik, rivendosja e rendit publik dhe demokratizimi i institucioneve shtetĂ«rore. Rama fitoi edhe tre zgjedhje tĂ« tjera: nĂ« vitin 2017, 2021 dhe 2025. Ai Ă«shtĂ« kĂ«shtu politikani i parĂ« qĂ« bĂ«het kryeministĂ«r nĂ« ShqipĂ«ri katĂ«r herĂ«. GjatĂ« mandatit tĂ« tij dymbĂ«dhjetĂ«vjeçar deri mĂ« tani, ai arriti zhvillimin ekonomik tĂ« vendit tĂ« tij, arriti njĂ« goditje tĂ« fortĂ« ndaj rrjetit tĂ« drogĂ«s me operacionin âLazaratâ nĂ« vitin 2014, megjithatĂ«, tregtia e paligjshme e drogĂ«s gjatĂ« mandatit tĂ« tij u rrit ndjeshĂ«m â nĂ« vitin 2017 ajo pĂ«rfaqĂ«sonte 1/3 e PBB-sĂ« sĂ« ShqipĂ«risĂ«. ĂshtĂ« karakteristike qĂ« Ministri i BrendshĂ«m nga viti 2013 deri nĂ« vitin 2017, Saimir Tahiri, u akuzua dhe u dĂ«nua pĂ«r pjesĂ«marrje nĂ« trafikun e drogĂ«s. Ulja e papunĂ«sisĂ« dhe disa shkurtime nĂ« Departamentin e DrejtĂ«sisĂ« janĂ« regjistruar si aspekte pozitive tĂ« qeverive Rama. MegjithatĂ«, kohĂ«t e fundit ai dhe qeveria e tij janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r nga opozita pĂ«r korrupsion. Demonstratat dhe incidentet tani janĂ« tĂ« shpeshta nĂ« vendin fqinj dhe zhvillimet janĂ« tĂ« paparashikueshme.
Rama dhe gratë e tij
Edi Rama Ă«shtĂ« martuar dy herĂ«, nga tĂ« cilĂ«t ka dy djem: Gregun dhe Zachon. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, ai e konsideron Rhean, vajzĂ«n e gruas sĂ« tij tĂ« dytĂ« nga martesa e saj me Thanas Xilarin, si fĂ«mijĂ«n e tij. Le tĂ« shohim mĂ« shumĂ« detaje. NĂ« vitin 1986, Rama u martua me aktoren Matilda Makocci, njĂ« vit mĂ« tĂ« madhe se ai. Ăifti pati Gregorin ose Gregun. NĂ« vitin 2019, tĂ«rmeti vdekjeprurĂ«s nĂ« Durres âgoditiâ edhe familjen Rama, pasi partnerja e Gregut, Kristi Recci, ishte midis tĂ« vdekurve. Edi Rama dhe Matilda Makocci u divorcuan nĂ« vitin 1991. NĂ« FrancĂ«, Rama u lidh me EvĂ«n, njĂ« piktore gjermane jo-konformiste, e cila e shoqĂ«roi atĂ« nĂ« ShqipĂ«ri kur u kthye nĂ« atdhe (1998). MegjithatĂ«, Eva nuk mundi tĂ« qĂ«ndronte nĂ« vendin fqinj pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« vit dhe u largua nga Rama, i cili mĂ« pas u lidh me prezantuesen Rudina Magistari pĂ«r pesĂ« vjet. Edhe kjo lidhje pĂ«rfundoi nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« palavdishme. NĂ« vitin 2010, Rama u martua me ekonomisten e shquar shqiptare Linda Basha. Nga martesa e tyre ata patĂ«n njĂ« djalĂ«, Zaho Rama, i cili, sĂ« bashku me Rhea-n, vajzĂ«n e BashĂ«s nga martesa e saj e parĂ«, janĂ« tre fĂ«mijĂ«t e tij, tĂ« cilĂ«ve Rama iu referua gjatĂ« fjalimit tĂ« tij nĂ« Knesset disa ditĂ« mĂ« parĂ«.
A i mbrojtën shqiptarët hebrenjtë?
ShqipĂ«ria ka pohuar prej kohĂ«sh, siç bĂ«ri Rama gjatĂ« fjalimit tĂ« tij nĂ« Knesset, se Ă«shtĂ« i vetmi vend qĂ« âkishte mĂ« shumĂ« hebrenj nĂ« fund tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore sesa nĂ« fillim tĂ« sajâ. Ndoshta shumĂ« veta imagjinojnĂ« se kĂ«ta ishin mijĂ«ra hebrenj qĂ« gjetĂ«n strehim nĂ« ShqipĂ«rinĂ« mikpritĂ«se. Por cila Ă«shtĂ« e vĂ«rteta?
Nga viti 1933 deri në vitin 1939, Mbreti Zog i ftoi hapur hebrenjtë të vendoseshin në vend dhe u ofroi atyre mbrojtje. Kur italianët pushtuan Shqipërinë në vitin 1939, ata kërkuan riatdhesimin e çdo hebreu të huaj. Por kjo nuk ndodhi, pasi shqiptarët me të vërtetë i ndihmuan hebrenjtë ndjeshëm. Besa shqiptare luajti rolin e saj. Përkundrazi, kur Shqipëria u pushtua nga nazistët, jo vetëm hebrenjtë, por edhe shqiptarët që i ndihmuan ata ishin në rrezik të ekzekutoheshin. Dhe për fat të keq, disa hebrenj u identifikuan dhe u dërguan në Dachau, ku vdiqën.
Nga ana tjetĂ«r, regjimi i HoxhĂ«s nuk ishte aspak miqĂ«sor me hebrenjtĂ«. Sidomos pas vitit 1967, kur ShqipĂ«ria u shpall shteti i parĂ« ateist nĂ« botĂ«, besimtarĂ«t e çdo feje, dhe hebrenjtĂ« midis tyre, u persekutuan. Pas rĂ«nies sĂ« regjimit komunist, pothuajse tĂ« gjithĂ« hebrenjtĂ« e ShqipĂ«risĂ« u larguan nga vendi, kryesisht pĂ«r nĂ« Izrael. NĂ« vitin 1939, nĂ« ShqipĂ«ri jetonin 200 hebrenj, ndĂ«rsa nĂ« fund tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore ishin rreth 2,000. Nuk ka njĂ« numĂ«r tĂ« madh hebrejsh qĂ« u shpĂ«tuan nga shqiptarĂ«t, tĂ« cilĂ«t nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« fshehin trajtimin e tyre tĂ« mjerueshĂ«m nga regjimi i HoxhĂ«s. Sot, nĂ« ShqipĂ«ri jetojnĂ« 40-60 hebrenjâŠ
Edi Rama ndjek vazhdimisht një politikë pro-turke, duke pasur marrëdhënie shumë të ngushta me Tayyip Erdoganin, ndërsa për vite me radhë ka treguar një antipati të pakuptueshme për gjithçka greke. Ndoshta kjo është arsyeja e teorive të ndryshme rreth origjinës së tij që ai paraqet pa prova, pasi nga ana e nënës së tij ai sigurisht që ka rrënjë greke, ndërsa origjina e paraardhësve të tij nga ana e babait të tij nga Darda, një fshat thjesht grek, ndoshta tregon se diçka e ngjashme po ndodh edhe në këtë anë.
gijotina.com/
