Turizmi, rritja e kostove të ndërtimit e deri te qarkullimi i parasë informale që po shtrembëron tregun e lirë janë disa nga faktorët që, sipas ekspertëve të ekonomisë dhe urbanistikës, po nxisin rritjen e shpejtë të çmimeve të apartamenteve në Tiranë. Si pasojë, blerja e një banese po bëhet gjithnjë e më e paarritshme për familjet me të ardhura të mesme dhe të ulëta. Ndërsa qiratë tejkalojnë kufijtë e përballueshmërisë të rekomanduar nga standardet ndërkombëtare.

 

Dorina Azo

Të blesh një apartament në Tiranë sot është më e vështirë se tre vite më parë, për shkak të rritjes së shpejtë të çmimeve që nuk ndjekin rritjen mesatare të të ardhurave të familjeve të shtresës së mesme.

Aktualisht projektet më të reja në afërsi të zonave periferike po shiten me çmime deri në 2,000 euro/m² (projekti Tirana Tower me dy kulla që po ndërtohet në Porcelan), ndërsa në ish-Bllok, çmimi i apartamenteve ka arritur në 5,500 euro/m².

Në Shqipëri, paga mesatare mujore bruto për vitin 2024, sipas INSTAT, arriti në 77,5 mijë lekë në muaj, ose rreth 770 euro. Pagat në Shqipëri mbeten rreth 30% më të ulëta se në vendet e tjera të rajonit, ku kryeson Serbia, me pagë mesatare bruto prej 1,150 eurosh në muaj.

Teksa të ardhurat vijojnë të mbeten në vendnumëro, rritja e çmimeve të apartamenteve nuk ndalet, duke e bërë të pamundur për shtresën e mesme sipas ekspertëve që të përballojë blerjen e një apartamenti.

Brenda 9 muajve të 2025-s, sipas të dhënave të zyrave të shitjeve në terren, çmimet e apartamenteve në disa zona të kryeqytetit kanë shënuar rritje të shpejtë. Krahasuar me muajin shkurt 2025, çmimet janë rritur nga 10% deri në 33%, në varësi të zonës dhe objektit.

Të dhënat e matjeve nga disa idekse njëherësh tregojnë që në Tiranë, rritja e çmimeve të apartamenteve është përshpejtuar. Në 6-mujorin e parë të 2025-s, të dhënat e Indeksit Fischer të Bankës së Shqipërisë, treguan se çmimet e banesave në vend u rritën me 14.6% në krahasim me gjashtëmujorin e kaluar, dhe me 41.7% në krahasim me 2024.

 

 

Deri në qershor 2025, sipas indeksit “Keydata”, çmimi mesatar për një metër katror apartament arriti në 1,830 euro. Çmimi mesatar është llogaritur mbi bazë të dhënash për çmimet e apartamenteve ekzistuese, pra për ndërtesa të ndërtuara 5, 10 apo 15 vite më parë.

Në krahasim me 2005-n, viti më i hershëm kur ka filluar llogaritja, çmimet janë 2.8 herë më të larta. Çmimi mesatar i apartamenteve në 20 vite është gati trefishuar krahasuar me vitin 2005.

Në 2024, Shqipëria u rendit gjithashtu ndër vendet që kanë shënuar rritjen më të lartë të çmimeve në Europë, sipas raportit “Për indeksin e pasurive të paluajtshme 2025”, i hartuar nga kompania ndërkombëtare “Deloitte”.

Në raport theksohej se çmimi mesatar i shitjeve të apartamenteve në vend arriti në 1,620 euro/m². Krahasuar me 2023, çmimi mesatar u rrit me rreth 17%. Në raport, Shqipëria renditej e dyta pas Polonisë për rritjen më të lartë të shitjes së pronave.

Në Poloni, niveli i rritjes ishte 19.3%, por sipas ekspertëve theksohet se kjo rritje u ndikua nga zbatimi i politikave subvecionuese të shtetit për strehim.

Sipas të dhënave të indeksit të “Deloitte”, në Tiranë, çmimi mesatar i shitjes së apartamenteve arriti në 2,000 euro/m². Në zonat e qendrës si ish-Blloku apo sheshi “Skënderbej”, çmimet mesatare të shitjes arritën nga 3,000 deri në 3,500 euro/m².

E llogaritur nga “Monitor”, sipas metodologjisë së prezantuar nga “Deloitte”, sot, për të blerë një apartament 70 metër katror në Tiranë, një qytetari shqiptar i nevojiten rreth 19 paga vjetore bruto, shumë më tepër sesa në qytetet më pak të përballueshme të Europës si Athina apo Amsterdami.

Për shkak të ritmit të shpejtë të çmimeve që nuk ndjekin rritjen e të ardhurave të familjeve, Stela Dhami nga “Colliers Albania”, vë në dukje se përballueshmëria e blerjes së një apartamenti në Shqipëri është më e ulët sesa në vendet e Bashkimit Europian.

“Në Shqipëri, raporti midis çmimit të shitjes së pasurisë së paluajtshme me të ardhurat mesatare është një raport i largët. Një çifti me të ardhura mesatare i duhen diku te 15–19 vite për të blerë një apartament.

Standardi në vendet e BE-së, duke marrë një mesatare, varion midis 10–12 viteve. Ka shumë faktorë që hyjnë në këtë analizë, por kryesorët janë: çmimet e larta të pasurive të paluajtshme në raport me të ardhurat mesatare familjare; kostot e larta të kredive hipotekore, të cilat mbeten me kushte financiare të vështira për xhepin e familjeve shqiptare”.

Edhe për ekspertin e ekonomisë, Elvin Meka, njëkohësisht edhe Dekan i Fakultetit të Ekonomisë në “Tirana Business University”, blerja e një apartamenti është bërë e papërballueshme për shtresën e mesme në Tiranë, për shkak të rritjes së çmimeve që nuk sinkronizohet me rritjen e të ardhurave.

“Ky kërcim i fortë i çmimeve të banesave e ka rritur ndjeshëm trysninë mbi të gjithë qytetarët shqiptarë, rezidentë në Shqipëri, e veçanërisht banorët e kryeqytetit, të cilët përballen tashmë me një treg të pasurive të paluajtshme thuajse i papërballueshëm dhe i aksesueshëm, në një pjesë të mirë të ofertës së tij, nga pjesa më e madhe e popullatës me të ardhura të mesme dhe të ulëta.

Sot është e dukshme që, personat dhe familjet me të ardhura mesatare, e kanë të pamundur t’i përgjigjen nivelit aktual të çmimeve të banesave, jo vetëm në zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnë të rriten thuajse në sinkron me ritmin e rritjes së tyre në zonat qendrore dhe ato të parapëlqyera”, pohon ai.

 

Qiratë tejkalojnë kufijtë e rekomanduar nga standardet ndërkombëtare

Përveç kostove të larta për blerjen e një apartamenti në Tiranë, edhe përballueshmëria e qirasë mujore mbetet një sfidë e madhe për familjet. Çmimet në rritje të tregut të banesave po ndikojnë drejtpërdrejt në buxhetin familjar, duke e bërë strehimin gjithnjë e më të papërballueshëm për një pjesë të madhe të qytetarëve.

Sipas koeficientit ndërkombëtar që përdoret për vlerësimin e përballueshmërisë së strehimit, qiraja konsiderohet e përballueshme kur nuk kalon 30% të të ardhurave mujore të familjes ose individit.

Kur qiraja kalon mbi 30%, ajo konsiderohet e papërballueshme dhe sinjalizon stres financiar te një familje për strehimin. Nëse arrin mbi 50%, kjo gjendje quhet “housing cost burden” ekstrem, që rrit rrezikun e pasigurisë në strehim.

“Janë bërë studime të vazhdueshme që shqyrtojnë raportin midis të ardhurave dhe shpenzimeve mujore të një familje, për arritjen në rregullin e artë, sipas të cilit një familje nuk duhet të shpenzojë më shumë se 30% të të ardhurave mujore për banim”, thekson Stela Dhami eksperte e tregut të pasurive të patundshme.

 

 

Deri në muajin tetor, sipas të dhënave të agjencive imobiliare, në zonat pranë qendrës së Tiranës, çmimet mesatare të qirave për apartamentet 1+1 variojnë nga 600 deri në 900 euro në muaj, ndërsa në periferi, qiratë janë midis 400 dhe 500 euro.

Në vitin 2024, të ardhurat mesatare mujore të disponueshme për frymë (të ekuivalentuara) ishin 51,000 lekë.

Një familje me 3 anëtarë dhe me të ardhura mujore prej 153,000 lekësh (51 mijë lekë llogariten nga INSTAT të ardhurat mujore për frymë), nëse paguan një qira prej 60,000 lekësh në muaj, po shpenzon rreth 40% të të ardhurave të saj mujore për strehim.

Sipas këtij koeficienti, shuma maksimale që kjo familje duhet të paguajë për qira, që të konsiderohet e përballueshme sipas standardeve ndërkombëtare, është rreth 47,430 lekë, që mund të përballohet vetëm qiraja për apartamente 1+1 në zonën e Freskut dhe Kinostudios.

Ndërsa për zona si ish-Blloku, Komuna e Parisit, Liqeni Artificial, Rruga e Elbasanit apo stadiumi “Air Albania”, koeficienti i përballueshmërisë llogaritet mbi 40%.

Por në Shqipëri, shpenzimet për ushqime vijojnë të zënë gati 40% të buxhetit të familjeve, mbi mesataren e vendeve të BE-së dhe rajonit. Mesatarja e Bashkimit Europian është rreth 13% dhe e rajonit, nën 35%.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të INSTAT mbi buxhetin e familjeve, familjet shqiptare shpenzuan mesatarisht 93 mijë lekë në muaj për konsum, një rritje prej 1,5% krahasuar me vitin 2023. Edhe pse shpenzimet totale janë rritur, struktura e buxhetit të familjeve ka mbetur pothuajse e pandryshuar, me ushqimin që vijon të zërë peshën më të madhe.

Shpenzimet mujore në vitin 2024 për grupin “ushqime dhe pije joalkoolike” përbëjnë 39,6% të shpenzimeve mujore, po aq sa një vit më parë, me një shumë mesatare prej 36,879 lekësh.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e apartamenteve brenda 2025-s?

Sipas një vëzhgimi në terren të “Monitor” brenda nëntë muajve në 2025, çmimet e apartamenteve në Tiranë kanë shënuar rritje të ndjeshme, ku zonat me shtrenjtimin më të shpejtë rezultojnë të jenë ish-Blloku, pranë Liqenit Artificial, Porcelani dhe zona pranë Parkut Olimpik.

Në rrugën “Xhanfise Keko” në zonën e Porcelanit te projekti “Tirana Tower” ku përfshihet ndërtimi i dy kullave njëra prej së cilës do të jetë 34-katëshe, apartamentet ofrohen me çmime që nisin nga 1,800 deri në 2,000 euro/m² (në varësi të pozicionit dhe katit të apartamentit). Projekti ndodhet në fazën e parë të zhvillimit dhe parashikohet të përfundojë brenda katër viteve.

Sipas zyrës së shitjes, çmimet ndryshojnë sipas vendndodhjes së apartamentit, dhe deri në katin e 15-të, çmimi është 1,800 euro/m². Mbi këtë kat, çmimi i ofruar nis nga 2,000 euro/m².

Në muajin shkurt, sipas të dhënave të mbledhura nga zyrat e shitjes në një nga objektet e përfunduara të kompanisë “Arlis” në rrugën “Xhanfise Keko”, çmimet varionin deri në 1500 euro/m². Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, çmimet në këtë zonë rezultojnë se janë rritur nga 20 deri në 33%.

Në të njëjtën zonë, një tjetër zhvillues i kompleksit rezidencial 9-katësh (përballë ish-ambienteve të kompanisë “Aleat”) ofron apartamente me çmim  1,600 euro/m² që përfaqëson një rritje prej rreth 7% krahasuar me muajin shkurt.

Vendi i parkimit ka mbetur i pandryshuar për zonën, vijon të shitet 25 mijë euro.

Pas pandemisë së Covid-19, më 2021, çmimi maksimal i shënuar në këtë zonë arriti 800 euro/m². Krahasuar me katër vite më parë, çmimet e shitjes së apartamenteve të zonës janë rritur rreth 1.5 herë.

Çmimet e apartamenteve kanë shënuar rritje edhe te një nga komplekset e reja rezidenciale që po ndërtohet pranë Parkut Olimpik. Aktualisht sipas zyrës së shitjes, çmimet e apartamenteve variojnë nga 2,500 deri në 3,000 euro/m². Në katet më të larta, apartamentet ofrohen me çmime 3,200 euro/m².

Në muajin shkurt të këtij viti, në të njëjtin projekt, çmimet e shitjes së apartamenteve nisnin nga 2,400 deri në 2,700 euro/m². Brenda 9 muajve, çmimet janë rritur nga 4 deri në 11%. Projekti është në fazat e para të zhvillimit.

Prej 2024-s, me fillimin e rrethimit të zonës, u ofruan çmime shitje nga 2,200 deri në 2,900 euro/m². Kompleksi rezidencial parashikohet të përfundojë brenda 3 viteve.

Në zonën e ish-Bllokut, brenda 9 muajve, çmimet e shitjes rezultojnë se janë rritur me 500 euro/m² apo 10% në të njëjtin objekt.

Në ndërtimin që po zhvillohet përballë bar “Rebeca”, sipas zyrës së shitjes, nga 5,000 euro/m² që ofroheshin në muajin shkurt, aktualisht çmimet e apartamenteve kanë arritur në 5,500 euro/m². Për ambiente zyrash, çmimet e shitjes arrijnë deri në 7,000 euro/m² sipas zyrës së shitjeve.

Në zonën pranë Liqenit Artificial pritet të nisë ndërtimi i një projekti të ri që përfshin zhvillimin e 5 kullave. Sipas zyrës së shitjeve të projektit, çmimet e apartamenteve do të variojnë sipas pozicionit dhe orientimit, duke filluar nga 2,800 – 3,000 euro/m², dhe deri në 3,500 euro/m² për apartamentet me pamje më të favorshme.

Një kompleks i ri rezidencial në zonën e “Liqenit të Thatë” është duke u zhvilluar nga kompania “Fratari Construction”, me pritshmëri që shitja e apartamenteve të nisë që në fazën e karabinës. Sipas drejtuesve të kompanisë, çmimet në këtë projekt do të variojnë nga 1,800 deri në 2,400 euro/m², në varësi të katit dhe orientimit të apartamentit.

Përveç këtij zhvillimi, kompania ka në plan të ndërtojë edhe një kompleks tjetër të madh rezidencial në zonën e Kasharit, me kapacitet strehimi për rreth 12 mijë familje. Ky projekt do të ketë 17 objekte rezidenciale, përfshirë një ndërtesë 27-katëshe me funksion hotelerie. Çmimet në këtë kompleks pritet të nisin nga 1,400 euro/m².

Hajredin Fratari, drejtues i kompanisë, u shpreh se në të dy projektet ka interes konkret për blerje. Në zonën e Liqenit të Thatë, kërkesa dominohet nga blerës me kredi, kryesisht sipërmarrës vendas. Ndërsa në projektin e Kasharit, në këtë fazë të parë të interesimit dhe prenotimeve, theksohet interesimi i shqiptarëve të emigruar prej dekadash, të cilët parashikojnë të kthehen në atdhe për të kaluar vitet e pleqërisë.

Edhe në zona të tjera periferike të Tiranës vijojnë të ofrohen apartamente me çmime shitjeje 1,400 euro/m², siç është zona e Freskut dhe Shkozës. Në këto zona, çmimet kanë mbetur të pandryshuara krahasuar me vjet.

Edhe në vijën e dytë të ndërtimit në Bulevardin e Ri vijojnë të ofrohen apartamente me çmime të njëjta si në fillim të vitit, në nivelet e 1800 deri në 1900 euro/m².

 

 

Faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve

Shtrenjtimi i shpejtë i çmimeve të apartamenteve në Tiranë, sipas ekspertëve, është ndikuar nga një sërë faktorësh, përfshirë rritjen e kërkesës për prona nga turizmi, të kostos së ndërtimit nga materialet dhe taksat deri te kanalizimi i parasë informale në sektorin e ndërtimit me qëllim pastrimin e tyre.

Stela Dhami, nga “Colliers Albania”, nënvizon se arsyet kryesore se përse Tirana po shikon një rritje të lartë të çmimit të pasurive të paluajtshme janë shtrenjtimi i kostos së ndërtimit dhe kërkesës në rritje për investim në sektorin e pasurive të paluajtshme. Shumë apartamente në Tiranë, sipas zonjës Dhami, po blihen për dhënie me qira ditore apo funksionojnë si klinika dentare apo mjekësore.

“Rritja e çmimeve të shitjes së apartamenteve, së pari është ndikuar, nga rritja e kostove të ndërtimit, ku përfshihen materialet e ndërtimit që pas pandemisë së Covid-19 dhe kostoja e fuqisë punëtore.

Kjo ka ardhur për disa arsye, si nga ndryshimi logjistik dhe ulja e rendimentit prodhues në botë, duke pasur parasysh edhe situatën gjeopolitike, por edhe prej emigracionit që po ndodh në vend në dekadën e fundit.

Së dyti, nga rritja e barrës fiskale për sektorin e ndërtimit. Taksat në ndërtim janë një barrë e konsiderueshme për ndërtuesit që kryesisht transmetohet te blerësit nëpërmjet çmimeve më të larta të shitjes.

Së treti, nga mungesa e tokës për zhvillim në zonat e qendrës, si dhe nga rritja e kostos së kompensimit ndaj pronarëve të truallit, që  edhe më shumë po i shtyn ndërtuesit të rrisin çmimet.

Rritja e çmimeve ndërkohë është justifikuar edhe nga rritja e kërkesës për banim nga banorë vendas të cilët: 1) Blejnë për arsye banimi për veten ose fëmijët e tyre; 2) Për arsye investimi, duke ditur që pasuritë e paluajtshme mbeten investimi i vetëm i prekshëm nga blerësit; 3)

Për arsye biznesi sidomos në zonat e qendrës së qytetit, ku shumë prej apartamenteve janë kthyer për qira ditore nëpërmjet ofrimit të tyre nga platforma ndërkombëtare Airbnb, ose në funksion të biznesit në lulëzim të turizmit dentar e mjekësor”, – argumenton zonja Dhami.

Profesor Doktor Elvin Meka nënvizon se kjo situatë nuk është thjesht rezultat i kërkesës së tregut për strehim, por pasojë e një sërë faktorësh të tjerë që kanë deformuar balancat.

Nga rritja e turizmit dhe orientimi i tregut drejt qirave afatshkurtra, te kërkesa në rritje nga blerës jorezidentë, kanalizimi i flukseve të parasë informale, rritja e kostove të ndërtimit dhe mungesa e mekanizmave kontrollues mbi spekulimin e çmimeve, të gjitha kanë bashkëvepruar për të prodhuar këtë realitet.

“Kjo mospërputhje ka qenë e pranishme thuajse gjithmonë në treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre është bërë shumë e thellë, e kjo për disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë Covid-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që shënoi rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesës nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

Së gjashti, rritja e fortë e sektorit të turizmit dhe kërkesës për qira afatshkurtër, që nxiti një kërkesë të shtuar nga individët për blerje të banesave, edhe nëpërmjet kredive bankare, që kanë njohur një rritje të madhe gjatë 2-3 viteve të fundit. Këtu mund të konsiderohet dhe efekti i “instinktit të turmës”, që potencon edhe më shumë blerjen e pasurive të paluajtshme, në periudha të rritjes së shpejtë të çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

Të marra të gjithë së bashku, këta faktorë kanë kushtëzuar një rritje të fortë dhe më të shpejtë të çmimeve të pasurive të paluajtshme në raport me rritjen e përgjithshme të të ardhurave (pra ritmi i rritjes së të ardhurave në ekonomi ka qenë më i ulët sesa efekti i faktorëve që nuk lidhet drejtpërdrejt me rritjen ekonomike)”, nënvizon ai.

 

Lexoni edhe:

A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske?

Elvin Meka: Pse individët dhe familjet nuk po blejnë dot apartamente as në periferi”

Gentian Kaprata: Tregu i banesave në Tiranë, jashtë kontrollit të tregut të lirë, po ushqehet nga para të pista

The post Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme appeared first on Revista Monitor.

Rritja dyshifrore e çmimeve të apartamenteve, e shkëputur nga logjika e të ardhurave ngre pyetjen, a po jetojmë në një treg të shëndetshëm, apo në fillimet e një flluske të pasurive të paluajtshme?

Edhe pse elementi i flluskës nuk është i plotë, sipas profesor Elvin Mekës, mungojnë disa indikatorë tipikë që e karakterizojnë atë megjithatë, rreziku është real dhe kërkon vigjilencë institucionale.

“Shumë flitet për flluskën e çmimeve të ndërtimit në Shqipëri dhe ndonëse në treg duket se ka elemente që lidhen me të, duhet thënë se ekzistenca dhe krijimi i një flluske të mirëfilltë në tregun e pasurive të paluajtshme në Shqipëri nuk i ka të gjithë elementet të kushtëzojnë një prani të tillë.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim.

Në ecurinë e çmimeve duket se ndikojnë të tjerë faktorë, që kanë mundësuar një panoramë të tillë në treg”.

Eksperti i urbanistikës dhe pedagogu Gentian Kaprata thotë se ndodhemi përballë një flluske, nisur nga zhvillimi urban dhe territorial i Tiranës në dekadën e fundit, që bien ndesh me zgjerimin e standardeve europiane për strehim dhe rritjen e popullsisë.

“Së pari është argumenti i normave të strehimit. Norma e vendeve të Bashkimit Europian është rreth 30 metër katror banim për banor.

Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse në Tiranë, që sipas matjeve të INSTAT në 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetëm me 40 mijë banorë, u ndërtuan rreth 12 milionë metra katror banesë e re, apo 300 metër katror për banor të ri. Pra, 10 herë më shumë.

Së dyti është argumenti i krahasimit të dinamikave të çmimit të banesave në 20 vitet e fundit në Tiranë. Unë e kam bërë këtë, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe më del se (i) në periudhën 2005 – 2007 dhe për vitet 2017 – 2024, çmimet shënuan rritjen më të madhe.

Në periudhën 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016, çmimet nuk ndryshuan. Në periudhën 2012 – 2014 çmimet u rritën pak, dhe në periudhën 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtëzakonshëm.

Përveç interpretimeve të tjera, ajo që deduktohet është e qartë: në vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur në treg nuk hyri asnjë metër katror banim i ri (ofertë e re zero), si pasojë e moratoriumeve të ndërtimit, çmimi nuk ndryshoi.

Kurse në vitet e tjera, sa më e madhe të ishte sasia e sipërfaqes së re të banimit që hynte në treg, aq më shumë rritej çmimi. Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

Thënë këto, është e qartë se jemi në një flluskë të qartë dhe fundi i një flluske është gjerësisht i njohur në botë. Mjafton të kujtojmë krizën apo plasjen e flluskës së çmimeve të banesave – në SHBA në vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do të ketë ndikim shumë më të gjerë se familjet shqiptare dhe Shqipëria, sepse ne jemi një vend i vogël dhe ekonomia jonë nuk bën pjesë në rrjetin global të ekonomive, por nuk mund të mohohet se shumë të huaj që kanë blerë apartamente në Tiranë do të preken njësoj”.

 

Të rinjtë shqiptarë, të dytët në Europë për mbipopullimin e banesave

Por për shkak të të ardhurave të ulëta dhe çmimeve të larta të shitjes së apartamenteve, Shqipëria renditet ndër vendet me përqindjen më të lartë të mbipopullimit të banesave te të rinjtë, që po kthehet në një faktor nxitës për emigracionin.

Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat, për vitin 2021, të fundit e disponueshme për Shqipërinë – 70.3% e të rinjve shqiptarë (15 – 29 vjeç) jetojnë në kushte mbipopullimi, që nënkupton se një familje nuk ka mjaftueshëm dhoma në raport me numrin e anëtarëve.

Ky tregues e rendit Shqipërinë në vendin e dytë në Europë, pas Malit të Zi (72.5% në 2022). Në Serbi kjo shifër është 60.8%, ndërsa në Maqedoninë e Veriut, 43.4%. Për Kosovën nuk ka të dhëna të raportuara.

Në kontrast të fortë, mesatarja e Bashkimit Europian është vetëm 26.5%, ndërsa në zonën euro zbret në 22.7%, sipas të dhënave të përditësuara për vitin 2024.

Vendet e Europës Veriore dhe Perëndimore shfaqin nivelet më të ulëta të mbipopullimit të banesave për të rinjtë: Holanda vetëm 4.3%, Finlanda 7.7%, Danimarka 8.1% dhe Gjermania 10.5%. Po ashtu, edhe vendet e zhvilluara të Europës Qendrore kanë përqindje ndjeshëm më të ulëta se Shqipëria, si Austria me 12.7% apo Franca me 12.5%.

Krahasimi i këtyre shifrave tregon hendekun e madh mes vendeve të Ballkanit dhe atyre të BE-së, ku standardet e strehimit për të rinjtë janë dukshëm më të larta.

Vendet e Europës Qendrore e Veriore kanë nivele shumë më të ulëta: Suedia 29.8%, Çekia 26.2% dhe Hungaria vetëm 23.6%.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske? appeared first on Revista Monitor.

Flet Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit të Biznesit dhe Drejtësisë në “Tirana Business University”

 

Në vitet e fundit, Shqipëria ka njohur një rritje të ndjeshme të çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme, veçanërisht në kryeqytet, Tiranë.

Sipas Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit të Biznesit dhe të Drejtësisë në “Tirana Business University”, për rritjen e çmimeve të apartamenteve, tregu është ndikuar nga faktorë të ndryshëm, përfshirë kërkesën në rritje, investimet e jorezidentëve, flukset informale dhe zhvillimet në sektorin e turizmit dhe ndërtimit.

Por kjo rritje ka ardhur në një kohë kur të ardhurat mesatare të familjeve shqiptare nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm, duke e bërë blerjen e një apartamenti për qëllim banimi gjithnjë e më të vështirë.

 

 

Në Tiranë, sipas të dhënave të publikuara nga Indeksi Fischer dhe raporti i “Deloitte”, çmimet mesatare të shitjes së apartamenteve janë rritur ndjeshëm. Duke pasur parasysh rritjen e ndjeshme të çmimeve dhe nivelin e të ardhurave mesatare të familjeve, sa e përballueshme është sot për një familje me të ardhura mesatare në Tiranë blerja e një apartamenti për qëllim banimi?

Çmimet e pasurive të paluajtshme kanë shënuar rritje relativisht të fortë gjatë dy-tre viteve të fundit, rritje këto dyshifrore, që përkojnë thelbësisht me rritjen e vrullshme të turizmit dhe industrisë së mikpritjes në përgjithësi, ku turizmi dhe ndërtimi janë shndërruar tashmë në “motorët” kryesorë të rritjes ekonomike të Shqipërisë, duke zhvendosur fort të gjithë sektorët e tjerë të ekonomisë, të cilët ose japin një kontribut më të vogël në të, ose janë me rënie, si p.sh. bujqësia.

Veçanërisht gjatë vitit 2024, rritja e çmimeve ishte më e theksuar, në përgjigje të rritjes së fortë të kërkesës turistike, nisur dhe nga karakteristikat e turistëve që vizitojnë Shqipërinë, si vizitorë që përdorin kryesisht qiranë afatshkurtër, në raport me mjediset hoteliere.

Ky kërcim i fortë i çmimeve të banesave e ka rritur ndjeshëm trysninë mbi të gjithë qytetarët shqiptarë, rezidentë në Shqipëri, e veçanërisht banorët e kryeqytetit, të cilët përballen tashmë me një treg të pasurive të paluajtshme thuajse i papërballueshëm dhe i aksesueshëm, në një pjesë të mirë të ofertës së tij, nga pjesa më e madhe e popullatës me të ardhura të mesme dhe të ulëta.

Sot është e dukshme që, personat dhe familjet me të ardhura mesatare, e kanë të pamundur t’i përgjigjen nivelit aktual të çmimeve të banesave, jo vetëm në zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnë të rriten thuajse në sinkron me ritmin e rritjes së tyre në zonat qendrore dhe ato të preferuara.

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Kjo mospërputhje ka qenë e pranishme thuajse gjithmonë në treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre është bërë shumë e thellë, e kjo për disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë COVID-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që pësoi një rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesë nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

Së gjashti, rritja e fortë e sektorit të turizmit dhe kërkesës për qira afatshkurtër, që nxiti një kërkesë të shtuar nga individët për blerje të banesave, edhe nëpërmjet kredive bankare, që kanë njohur një rritje të madhe gjatë dy-tre viteve të fundit.

Këtu mund të konsiderohet dhe efekti i “instinktit të turmës”, që potencon edhe më shumë blerjen e pasurive të paluajtshme, në periudha të rritjes së shpejtë të çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

Të marra të gjithë së bashku, këta faktorë kanë kushtëzuar një rritje të fortë dhe më të shpejtë të çmimeve të pasurive të paluajtshme në raport me rritjen e përgjithshme të të ardhurave (pra ritmi i rritjes së të ardhurave në ekonomi ka qenë më i ulët sesa efekti i faktorëve që nuk lidhet drejtpërdrejt me rritjen ekonomike).

 

A pritet të ndodhë flluska e çmimeve me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve?

Shumë flitet për flluskën e çmimeve të ndërtimit në Shqipëri dhe ndonëse në treg duket se ka elemente që lidhen me të, duhet thënë se ekzistenca dhe krijimi i një flluske të mirëfilltë në tregun e pasurive të paluajtshme në Shqipëri nuk i ka të gjithë elementet të kushtëzojnë një prani të tillë.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim. Në ecurinë e çmimeve duket se ndikojnë të tjerë faktorë, që kanë mundësuar një panoramë të tillë në treg.

 

A duhet të ketë ndërhyrje nga institucionet në këtë sektor kur rritja e çmimeve mbështetet jo nga kërkesa reale?

Në kushtet kur kërkesa normale për strehim nuk i përgjigjet asaj çfarë paraqitet në treg, është e këshillueshme ndërhyrja në treg, por duhet të kihet parasysh se këto ndërhyrje duhet të bëhen shumë të kujdesshme dhe të fokusuara në problematikat që i shkaktojnë këto çekuilibrime në treg.

Në këtë rast, në Shqipëri mbetet një sfidë madhore reduktimi i ekonomisë informale dhe i flukseve të parave me origjinë të dyshimtë, që përbën ndoshta një prej faktorëve të rëndësishëm të rritjes së çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, Banka e Shqipërisë ka prezantuar dhe jetësuar disa kufizime, lidhur me zgjerimin e shpejtë të huadhënies për strehim ndaj individëve, duke u pozicionuar qartë dhe duke parandaluar formimin e një prej faktorëve kyç që mundësojnë një flluskë të mundshme në ndërtim.

Gjithashtu, qeveria duket se konsideron ndërhyrje përmes politikës fiskale, e cila mund të ndikojë në kërkesën në treg, por gjithsesi ajo nuk mund të tjetërsojë pritjen e zhvillimeve në treg.

 

Për të mundësuar strehimin e familjeve me të ardhura të mesme, qeveria parashikon zbatimin e skemave për qëllime strehimi. A mendoni se këto nisma i japin zgjidhje çështjes së strehimit për familjet e reja? Cilat modele rekomandoni si më efikase?

Skemat klasike të mbështetjes qeveritare lidhur me çështjen e strehimit kanë ekzistuar dhe vijojnë të jenë funksionale në Shqipëri, por ato mbeten gjithsesi të kufizuara, pasi modeli i tyre kërkon angazhim të drejtpërdrejtë buxhetor, që pamundëson një angazhim të fortë të qeverisë në këtë drejtim.

Në këtë rast, do të rekomandoja skema që angazhojnë qeverinë qendrore, atë lokale, entin përkatës së banesave dhe sektorin bankar, skema këto që parashikojnë dhe përdorimin e instrumenteve financiarë afatgjatë, siç mund të jenë obligacionet, dhe tregun e kapitaleve.

Këto skema lehtësojnë angazhimet buxhetore, ndërkohë që u japin zgjidhje problematikave të strehimit përmes mekanizmit të tregut.

Natyrisht ato kërkojnë angazhim institucional në një nivel tjetër të qeverisë qendrore dhe lokale, si dhe entit përkatës të banesave, por që mbështesin më mirë dhe me mekanizma tregu këto problematika.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

 

The post “Pse individët dhe familjet nuk po blejnë dot apartamente as në periferi” appeared first on Revista Monitor.

Flet pedagogu i urbanistikës, Gentian Kaprata

 

Në Tiranë, shtrenjtimi i çmimeve të apartamenteve sipas urbanistit dhe pedagogut Gent Kaprata nuk ndjek logjikën e tregut të lirë.

Ai argumenton se ndërtimi i apartamenteve në Shqipëri është kthyer në sektorin më fitimprurës të ekonomisë, duke u ushqyer nga para të pista dhe pa një orientim real drejt strehimit të qytetarëve.

Sipas z. Kaprata, situata aktuale është e pasigurt dhe rrezikon të sjellë pasoja për familjet dhe vetë financat publike. Ai propozon masa konkrete për të rritur përballueshmërinë e strehimit dhe për të rikthyer balancën midis ofertës dhe kërkesës reale në tregun e pasurive të paluajtshme.

 

Si ekspert dhe pedagog i urbanistikës, sipas jush cilët janë faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve të apartamenteve në Tiranë?

Në fakt, rritja e çmimeve të banesave nuk është karakteristika e vetme e tregut të pasurive të paluajtshme të Tiranës.

Ky treg karakterizohet nga 5 ‘lema’:

(i) rritja e sasisë së sipërfaqes së banesave të ndërtuara rishtas, rreth 11 milionë metra katror ndërtim i ri vetëm në 7 vitet e fundit;

(ii) rritja e çmimit mesatar të banesave deri në 2000 euro për metër katror, nga 500 – 600 që ishte 15 vite më parë;

(iii) ulja e kërkesës, si pasojë logjike e uljes së numrit të banorëve në vend; (iv) ulja e kërkesës, si pasojë e uljes së aftësisë blerëse të qytetarëve, dhe në fund;

(v) ulja në mënyrë të jashtëzakonshme e cilësisë urbane të jetesës që ofron qyteti, pas ndërhyrjeve të gabuara të qeverisë qendrore dhe vendore në procesin e dhënies së lejeve ndërtimore (për ndërtime të reja) dhe kontrollin e territorit për ndërtime informale.

Një problem tjetër shumë i madh që sjell ky treg, specifikisht industria që prodhon apartamente të reja, është fakti se ai është prurësi i parë në ekonominë shqiptare.

Në një kohë kur, Shqipëria e dekadës së katërt pas socializëm, ende nuk ka një model ekonomik të mbështetur te prodhimi (manifaktura), gjë që do të siguronte një ekonomi që punëson në shkallë të gjerë, të qëndrueshme në kohë por edhe në mjedis.

Kjo është një gjë e keqe, edhe në krahasim me vendet e rajonit, me të cilat ekonomia shqiptare konkurron për të tërhequr investime.

Këto vende e kanë industrinë e ndërtimit, prurësin e tretë apo të katërt në ekonomi; ndërkohë që në vendet e para kanë prodhimin e manifakturës.

Një shqetësim tjetër që vjen nga kjo situatë e sektorit të ndërtimit të banesave të reja është fakti se ato sjellin mbi 50% të të ardhurave të veta të Bashkisë së Tiranës.

Çfarë do të thotë se në një moment, kur tregu të hyjë në sjelljen normale ekonomike, rënia e sasisë së sipërfaqes së re të ndërtuar do të shoqërohet me uljen drastike të buxhetit të Bashkisë së Tiranës, dhe gjithçka të keqe që e shoqëron këtë.

Dhe këtu dalim te përgjigjja e drejtpërdrejtë e pyetjes tuaj. Nëse theksova “kur tregu të hyjë në sjelljen normale ekonomike” do të thotë se çmimet e banesave, gjatë viteve të fundit, nuk u janë përgjigjur mekanizmave përcaktues të tregut të lirë (sipas raportit ofertë-kërkesë).

Që do të thotë se ai nuk është financuar nga blerës fundorë që synonin strehimin e familjes së tyre, sikurse është qëllimi final i ndërtimit të banesave të reja në shoqëritë perëndimore. Ai është financuar nga paratë e pista të krimit të organizuar publik (korrupsioni qeverisës) dhe privat (aktivitetet kriminale).

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Rritja e çmimeve të apartamenteve më shpejt se rritja e të ardhurave të qytetarëve është një tregues tjetër se tregu është një flluskë që rrezikon plasjen. Ne kemi argumentuar këtë nga qasja urbanistike, por ka edhe argumente të forta ekonomike.

Së pari, është Indikatori i Joseph Stieglitz. Stieglitz thotë se nëse çmimi i një aseti është më i lartë se sa sugjerojnë fondamentet e ekonomisë dhe njerëzit vazhdojnë ta blejnë atë thjesht dhe vetëm të shtyrë nga ideja se çmimi i tij do të rritet edhe më shumë, atëherë flluska është afër.

Së dyti është “metoda” vlerësuese e FMN. Nga studimet empirike të FMN ka rezultuar se nëse diferenca mes rritjes së sektorit të ndërtimit të banesave dhe rritjes së ekonomisë në tërësi qëndron mbi 5 pikë përqindje për më shumë se 5 vjet, atëherë rreziku për flluskë rritet në mënyrë eksponenciale. Në tre vitet 2020 – 2022, raporti i rritjes së sektorit të ndërtimit me atë të PBB, 4.5 – 10.9%.

Dhe konkretisht: në vitin 2020, sektori i ndërtimit u rrit me 1.21%, kurse ekonomia ra me 3.3% (diferencë 4.5%); në vitin 2021, diferenca mes rritjes së ndërtimit dhe asaj të ekonomisë kërceu në 9.1%, dhe; në vitin 2022 arriti në rekordin 10.9%.

Për të ardhur te përgjigjja direkte e pyetjes suaj, shpjegimi është se sektori i ndërtimit të banesave nuk orientohet nga mekanizmi i përcaktimit të çmimit sipas marrëdhënies kërkesë – ofertë për strehim, por sipas mekanizmit kërkesë – ofertë “parkim i produkteve të krimit”. Me pak fjalë, në këtë treg kërkesa nuk orientohet nga nevoja për strehim, por nga nevoja për parkim parash të zeza dhe gri.

 

Me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve, a pritet të ndodhë flluska e çmimeve apo ka elemente të pranisë së fenomenit?

Fakti që jemi para një flluske mund të vërtetohet nga shumë qasje, por unë do të doja të trajtoja vetëm ato që kanë lidhje me zhvillimin urban dhe territorial.

Së pari është argumenti i normave të strehimit. Norma e vendeve të BE është rreth 30 metër katror banim për banor. Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse në Tiranë, që sipas matjeve të INSTAT në 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetëm me 40 mijë banorë, u ndërtuan rreth 12 milionë metra katror banesë e re, apo 300 metër katror për banor të ri. Pra, 10 herë më shumë.

Së dyti është argumenti i krahasimit të dinamikave të çmimit të banesave në 20 vitet e fundit në Tiranë. Unë e kam bërë këtë, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe më del se

(i) në periudhën 2005 – 2007 dhe 2017 – 2024, çmimet shënuan rritjen më të madhe; në periudhën 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016 çmimet nuk ndryshuan; në periudhën 2012 – 2014 çmimet u rritën pak, dhe; në periudhën 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtëzakonshëm.

Përveç interpretimeve të tjera, ajo që deduktohet është e qartë: në vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur në treg nuk hyri asnjë metër katror banim i ri (ofertë e re zero), si pasojë e moratoriumeve të ndërtimit, çmimi nuk ndryshoi; kurse në vitet e tjera, sa më e madhe të ishte sasia e sipërfaqes së re të banimit që hynte në treg, aq më shumë rritej çmimi.

Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

Thënë këto, është e qartë se jemi në një flluskë të qartë dhe fundi i një flluske është gjerësisht i njohur në botë. Mjafton të kujtojmë krizën – apo plasjen e flluskës së çmimeve të banesave – në SHBA në vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do të ketë ndikim shumë më të gjerë se familjet shqiptare dhe Shqipëria, sepse ne jemi një vend i vogël dhe ekonomia jonë nuk bën pjesë në rrjetin global të ekonomive, por nuk mund të mohohet se shumë të huaj që kanë blerë apartamente në Tiranë do të preken njësoj.

 

Në këtë situatë, ku çmimet po njohin rritje me të shpejtë sesa të ardhurat e familjarëve, çfarë skemash për përballueshmërinë e blerjeve të apartamenteve duhet të zbatojë qeveria? Cilat modele rekomandoni?

Dy janë detyrat e qeverisjes në lidhje me strehimin: (i) të bëjë strehimin të përballueshëm për të gjitha familjet shqiptare; dhe (ii) të bëjë të arritshëm strehimin edhe për familjet që e kanë të papërballueshëm nëpërmjet tregut të lirë.

Strehimi i përballueshëm për të gjitha familjet ka kuptimin që qeveria nëpërmjet (a) instrumenteve të planifikimit dhe projektimit urban dhe (b) politikës tatimore, sigurohet që çmimet në tregun e banesave të jenë të përballueshme për shumicën dërmuese të familjeve.

Për planifikimin territorial dhe urban mund them se: megjithëse kemi harxhuar qindra miliona euro të taksapaguesve për arkitektë të huaj, nuk kemi asnjë Plan, në asnjë qytet që të na shërbejë për një zhvillim të zgjuar, të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës të qyteteve tona.

Për politikën tatimore, mund të thuhet se sot në Tiranë, 13% e vlerës së apartamentit shkon në buxhetin e bashkisë, pa folur për “buxhetin privat” të zyrtarëve.

Të dyja këto, së bashku me faktin se tregu i banesave nuk i përgjigjet kërkesës për strehim, por për parkim parash të zeza dhe gri, bëjnë që strehimi të mos jetë i përballueshëm për shumicën dërmuese të familjeve shqiptare. E krahasuar me të ardhurat që marrin banorët, çmimet në Tiranë janë më të shtrenjta se në Romë, Vjenë, Barcelonë, Stokholm, Berlin.

Nga ana tjetër, strehimi social është ndihma që shoqëria si një e tërë, nëpërmjet buxhetit të shtetit dhe pronave të përbashkëta lokale, i jep një pjese të vogël të saj, që nuk e ka të mundur t’i drejtohet tregut të lirë, për t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe (ii) grupi që ka të pamundur sigurimin e një banese pa ndihmën e shoqërisë (grupi i parë). Nëse ky raport nuk arrihet, solidariteti është i pamundur, peshorja tërheq poshtë të gjithë shoqërinë, dhe jo vetëm me çështjen e strehimit.

Thënë këto, kam thënë edhe rekomandimet e mia:

(i) qeveria duhet të heqë dorë nga propaganda dhe popullzimi mbi çështjet e strehimit social, por t’u kthehet detyrave të saj primare sikurse i prezantova në përgjigjen e mësipërme;

(ii) të heqë dorë nga rritja e burokracisë duke mbajtur institucione si Enti Banesave apo akoma më keq, të ndërtojë institucione të tjera (sikurse kam dëgjuar se po premton Kryeministri), sepse të gjitha paratë që harxhohen për mbajtjen e kësaj administrate janë dhënë nga taksapaguesi për të ndihmuar familjet në nevojë dhe jo për të mbajtur me paga dhe kosto operative burokratë; dhe

(iii) të rrisë përballueshmërinë e shumicës dërmuese të familjeve shqiptare të një banese për strehim sipas tregut të lirë, dhe në fund të ndihmojë në gjetjen e një banese edhe për grupin e vogël të familjeve që nuk e arrijnë dot atë nëpërmjet tregut të lirë.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post “Tregu i banesave në Tiranë, jashtë kontrollit të tregut të lirë, po ushqehet nga para të pista” appeared first on Revista Monitor.

Në vitin 2024, një qytetari shqiptar i duhen gati 19 paga vjetore për të blerë një apartament, sipas përllogaritjeve të “Monitor” bazuar në metodologjinë e “Deloitte”.

Edhe të dhënat e Numbeo-s për 6-mujorin e parë të vitit 2025 e konfirmojnë këtë realitet të vështirë, duke e vendosur Shqipërinë në krye të listës së vendeve europiane me çmimet më të larta të banesave në raport me fuqinë blerëse.

Ndërkohë që qeveria mburret me rritjen e investimeve në pasuri të paluajtshme dhe synon të tërheqë blerës të huaj, shtresa e mesme dhe e re e popullsisë e ka gjithnjë e më të pamundur sigurimin e një banese.

Politikat e deritanishme të strehimit nuk arrijnë të përballojnë këtë krizë të thellë, ndërsa zgjidhjet e ofruara mbeten të fragmentuara, burokratike dhe të papërshtatura me realitetin ekonomik të shumicës së shqiptarëve.

Në vend zbatohen gjashtë programe kombëtare të strehimit.

Enti Kombëtar i Banesave (EKB) është institucioni përgjegjës për zbatimin e programit të ndërtimit të banesave me kosto të ulët, një nga gjashtë programet kombëtare të strehimit. Sipas të dhënave të EKB-së për “Monitor”, që prej vitit 1994 janë strehuar rreth 11,492 familje.

Sistemi aktual i strehimit social, bazuar në ligjin nr. 22/2018 “Për strehimin social”, të përditësuar me ndryshimet e ligjit nr. 48/2023 ofron disa programe të targetuara për shtresat në nevojë, përfshirë ndërtimin me kosto të ulët dhe subvencionimin e qirasë.

Përzgjedhja e përfituesve bazohet në kritere si: mungesa e banesës, mbipopullimi, rreziku nga shembja, statusi familjar ose social dhe përkatësia në grupe të margjinalizuara.

Më herët, kryeministri Edi Rama njoftoi gjithashtu se qeveria është në procesin e krijimit të një Agjencie Kombëtare të Planifikimit Urban dhe Strehimit, që do të fokusohet në një qasje të re ndaj strehimit social, si dhe në nisma për të lehtësuar blerjen e banesave nga shtresat me të ardhura të ulëta dhe të mesme.

“Do t’i qasemi në një mënyrë të re strehimit social, duke krijuar mundësi reale për ata që sot e kanë të pamundur të blejnë një banesë në tregun e lirë”.

Megjithatë, urbanisti dhe pedagogu Gentian Kaprata paralajmëron se strehimi social nuk mund të mbajë peshën e një tregu të çakorduar, sidomos nëse raporti mes atyre që mund të blejnë dhe atyre që varen nga ndihma publike është në disbalancë të thellë.

“Strehimi social është ndihma që shoqëria si një e tërë, nëpërmjet buxhetit të shtetit dhe pronave të përbashkëta lokale, i jep një pjese të vogël të saj, që nuk e ka të mundur t’i drejtohet tregut të lirë, për t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe

(ii) grupi që ka të pamundur sigurimin e një banese pa ndihmën e shoqërisë (grupi i parë). Nëse ky raport nuk arrihet, solidariteti është i pamundur, peshorja tërheq poshtë të gjithë shoqërinë, dhe jo vetëm me çështjen e strehimit”, thotë ai.

Ekspertët rekomandojnë që Shqipëria të shikojë drejt modeleve që kanë funksionuar në vende të tjera me sfida të ngjashme.

Ekonomisti Elvin Meka sugjeron përdorimin e obligacioneve të banesave dhe krijimin e skemave hibride që përfshijnë qeverinë, bashkitë, sektorin bankar dhe zhvilluesit privatë. Këto skema do të siguronin financim afatgjatë për ndërtimin e banesave të përballueshme dhe qasje të zgjeruar për qytetarët.

Stela Dhami propozon që modeli austriak i banesave sociale me qira afatgjatë dhe mundësi blerjeje përmes kredive të buta mund të përshtatet edhe në Shqipëri.

Ky model, që funksionon me sukses në Vjenë dhe qytete të tjera europiane, siguron jo vetëm çmime të ulëta, por edhe siguri dhe cilësi në jetesë.

“Shumë vende me kërkesë në rritje për banim janë përgjigjur duke ofruar modele hibride të rezidencave publike, me kontrata afatgjata qiraje me të drejta të plota për qiramarrësit. Këta banorë kanë një marrëdhënie afatgjatë dhe të qëndrueshme me shtetin, duke ndërtuar kështu një model të suksesshëm ku ata ndihen të sigurt dhe të mbrojtur.

Një nga shtetet që ka aplikuar me sukses këtë model është Austria, ku një pjesë e konsiderueshme e popullsisë jeton në rezidenca publike.

Këto rezidenca dallohen për cilësinë e ndërtimit, e cila është e barabartë me banesat private, dhe për mbrojtjen ligjore dhe rregullore që sigurojnë të drejta të qarta për banorët.

Në Shqipëri, mund të merret parasysh ky model, duke ofruar mundësinë që një pjesë e rezidencave publike t’u shiten banorëve në varësi të mundësive të tyre. Kjo do të mundësohej përmes aksesit në kapital financiar, për shembull, përmes kredive të buta të ofruara nga bankat”, pohon ajo.

 

Disa nga politikat për strehimin që po zbatohen në vendet e BE

Politikat e strehimit ndryshojnë ndjeshëm nga një shtet në tjetrin në vendet e Bashkimit Europian.

Polonia po përballet me një mungesë të konsiderueshme banesash, me një deficit që arrin deri në 2 milionë njësi. Çmimet e qirave dhe shitjeve janë rritur ndjeshëm, duke e bërë strehimin të papërballueshëm për shumë qytetarë.

Për rrjedhojë, Polonia ka ndërmarrë një sërë masash për të zgjidhur krizën e strehimit dhe për të përmirësuar aksesin në banesa të përballueshme. Disa nga nismat kryesore përfshijnë:

Programi “Çelësi i Strehimit” (Key to Housing) ka për qëllim ndërtimin e 15,000 apartamenteve sociale dhe komunale në vitin e parë, me një objektiv vjetor prej 40,000 njësish deri në vitin 2030.

Në vitin 2025, do të alokohen të paktën 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro) për këtë nismë. Programi përfshin: 8,000 apartamente komunale për qira të përballueshme, 6,500 apartamente sociale për grupe vulnerabël.

Qeveria po mbështet ndërtimin dhe rinovimin e konvikteve për studentët dhe kandidatët për doktoraturë, duke ofruar grante deri në 80% të kostove të investimit. Kjo masë synon të lehtësojë ngarkesën financiare për studentët dhe të përmirësojë kushtet e jetesës për ta.

Qeveria ka miratuar një projektligj që rrit ndjeshëm financimet për strehimin social. Për vitin 2025 parashikohet disbursim fondi me vlerë 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro), me mundësi deri në 5 miliardë PLN (rreth 1.3 miliardë euro).

Për periudhën 2025 – 2030, një total prej 45 miliardë PLN (rreth 11.7 miliardë euro), me një kufi vjetor prej 10 miliardë PLN apo 2.3 miliardë euro. Këto fonde do të përdoren për ndërtimin e 15,000 njësive strehimi sociale në vitin 2025, me grante deri në 80% të kostos për bashkitë që ndërtojnë ose rinovojnë banesa.

Për të nxitur kursimin për strehim, janë propozuar disa ndryshime në llogaritë e strehimit: Depozita minimale mujore 65 euro; Norma minimale e bonuseve vjetore rritet në 4% apo heqja e kufirit të moshës për kontribuuesit. Këto masa synojnë të rrisin kursimet për ndihmën në blerjen e një banese.

Spanja planifikon të investojë rreth 1.3 miliardë euro nga fondet e BE-së për ndërtimin industrial të strehimit social. Objektivi është ndërtimi i 15,000 banesave të reja çdo vit, për të zgjidhur mungesën e strehimit dhe për të përmirësuar përballueshmërinë për qytetarët.

Qeveria hungareze ka propozuar një subvencion vjetor prej 1 milion forintash (rreth 3,000 euro) për shërbyesit publikë – përfshirë mjekë, infermierë, mësues, policë dhe ushtarë – si pjesë e një programi për mbështetjen e strehimit dhe për rritjen e qëndrueshmërisë sociale. Kjo masë është paralajmëruar si pjesë e një pakete para zgjedhjeve të vitit 2026.

Në Gjermani, veçanërisht në qytetin e Berlinit, strehimi është bërë gjithnjë e më i papërballueshëm. Një e treta e familjeve nuk mund të përballojnë çmimet e qirave në tregun e hapur. Si përgjigje, autoritetet kanë ndërmarrë masa për të kontrolluar qiratë dhe për të nxitur ndërtimin e banesave sociale e të përballueshme, megjithatë mungesa mbetet një sfidë serioze në metropolet kryesore.

Në Itali, qeveria ka vendosur një garanci shtetërore prej 80% për hipotekat e blerjes së shtëpive të para për individët nën 36 vjeç, çifte të rinj, prindër të vetmuar me fëmijë të mitur dhe familje të mëdha.

Ky program është i vlefshëm deri në vitin 2027.

Ndërsa për qytetin e Milanos ka miratuar një plan ambicioz për ndërtimin e 10,000 njësive strehimi me qira të kontrolluar, me një qira maksimale prej 80 euro për metër katror në vit. Ky plan synon të mbulojë nevojat e qytetarëve me të ardhura mujore midis 1,500 dhe 2,500 euro.

Në rajonin e Kalabrisë, një projekt për të evakuuar romët nga një kamp (të izoluar nga pjesa tjetër e shoqërisë) dhe për t’i strehuar ata në njësitë e reja të strehimit është modifikuar pas ndërhyrjes së aktivistëve për të drejtat e romëve. Plani i modifikuar tani parashikon zhvendosjen e familjeve në strehim social të integruar, duke shmangur krijimin e një getoje të re.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post Strehimi, a mjaftojnë politikat e qverisë shqipare, krahasimi me vendet e BE-së   appeared first on Revista Monitor.

Një mani e furishme e inovacionit financiar ka mbërthyer korporatat amerikane. Çfarë mund të shkojë keq?, shkruan The Economist

 

Ashtu si qytetet e mëdha pasqyrojnë gjeninë e arkitektëve të tyre, manitë e mëdha financiare pasqyrojnë marrëzinë e hartuesve të tyre të veshur me kostum. Mënyra të reja për të mbledhur dhe për të shpenzuar kapital joshin drejtuesit ambiciozë dhe shtyjnë tregjet përpara.

Këtë herë nuk është ndryshe. Silicon Valley, Wall Street dhe Washingtoni po bashkëpunojnë në një nga epokat më të mëdha të fitimit të parave në kapitalizmin amerikan. Vlera e kompanive amerikane të listuara në raport me madhësinë e ekonomisë është në nivelin më të lartë të të gjitha kohërave.

Të përfshirë në këtë çmenduri, drejtuesit e korporatave amerikane po përqafojnë shtatë strategji të rrezikshme financiare. Këto pasqyrojnë obsesionet e momentit, nga Inteligjenca Artificiale dhe kriptovalutat te kapitali privat dhe ekonomia e nxitur nga patriotizmi.

Disa kanë jehona të bumit të së kaluarës, ndërsa disa janë krejt të reja. Të gjitha përfshijnë manovra financiare dhe ofrojnë të dhëna për natyrën e krizës së ardhshme.

 

 

1. Lakmia për kripto

Presidenti Donald Trump ka promovuar me zell industrinë e kriptovalutave gjatë mandatit të tij të dytë.

Korporatat amerikane e kanë ndjekur. Asgjë që është përçmuar kaq gjatë në sallat e bordeve nuk është përqafuar më pas me kaq entuziazëm. Bankat dhe shitësit më të mëdhenj amerikanë thonë se po shqyrtojnë krijimin e “stablecoins” të tyre të lidhura me Dollarin.

Disa kompani madje kanë shndërruar departamentet e tyre të thesarit nga qendra për pagesa dhe arkëtime në qendra spekulimi. Më e spikatura është Strategy (e quajtur më parë MicroStrategy), udhëheqësja e lëvizjes së “departamentit të thesarit të kompanive që investojnë në kriptovaluta”. Dikur një yll i epokës dotcom, sot ekziston vetëm për të blerë bitcoin.

Kompania zotëron gati 70 miliardë dollarë bitcoin, të blera duke emetuar në mënyrë agresive borxhe dhe aksione. Biznesi është i vlefshëm sepse investitorët nuk kanë shumë mënyra të ekspozohen ndaj bitcoin, thonë mbështetësit e tij. Mbi 100 kompani po bëjnë diçka të ngjashme.

 

2. Zilia ndaj investitorëve të vegjël

Skemat e tilla janë pjesërisht të dizajnuara për t’u pëlqyer investitorëve të palodhur individualë të SHBA-së. Impulsi i tyre kryesor është të blejnë kur çmimet bien. Por disa prej tyre blejnë çdo gjë.

Aksionet-meme (aksionet që bëhen virale nga mediat sociale) janë rikthyer, dhe drejtuesit po përpiqen t’i bëjnë përshtypje publikut. Elon Musk i detyrohet turmës fanatike të investitorëve të vegjël marrëveshjen e tij të pagës prej 1 trilion dollarësh te Tesla. Vlerësimi i fryrë i Palantir është produkt i instinkteve të turmës të tregtarëve amatorë.

Të depërtosh në këtë botë të prekur nga aksionet-meme është e mundur edhe për kompani të vogla si American Eagle. Aksionet e markës së veshjeve janë rritur mbi 70% pasi vendosën aktoren Sydney Sweeney në një reklamë.

Kompanitë mund të shfrytëzojnë gjithashtu investitorët e vegjël për t’u listuar në bursa shpejt dhe me pak kontroll, duke u bashkuar me një kompani të posaçme për blerje (SPAC).

Pas bumit të epokës së pandemisë, këto entitete të zbrazëta, të preferuara nga investitorët e vegjël, po përmbytin sërish tregun. Më shumë se 150 pritet të bëhen publike këtë vit.

 

3. Qarkullimi “dembel”

Kur tregjet ngrihen, rritet edhe toleranca ndaj kompleksitetit korporativ. Silicon Valley po teston kufijtë, me ekosistemin e Inteligjencës Artificiale tashmë të karakterizuar nga shpenzime ciklike dhe rrjete mbajtjesh të ndërsjella aksionesh.

Nvidia, furnizuesi kryesor i çipave të IA, zotëron aksione te CoreWeave, e cila blen çipat e saj për t’ua dhënë me qira të tjerëve, dhe po investon te xAI, e cila blen çipat e Nvidias për të drejtuar modelet e saj.

Ajo do të investojë deri në 100 miliardë dollarë në OpenAI, duke i dhënë zhvilluesit të ChatGPT më shumë para për të blerë çipat e Nvidias.

Nga ana e saj, OpenAI, e cila është gjithashtu pjesërisht në pronësi të Microsoft, furnizuesit të saj më të madh të fuqisë llogaritëse, ka aksione në CoreWeave dhe së shpejti mund të zotërojë 10% të Advanced Micro Devices, konkurruesi kryesor i Nvidias.

Entuziastët thonë se kjo nuk ndryshon shumë nga marrëveshjet e “financimit të furnizuesit” të zakonshme në industri të tjera. Cinikët shohin paralele me praktikën e “qarkullimit fiktiv” të tregtarëve të energjisë dhe firmave të internetit në fund të viteve 1990.

Në marrëveshje të tilla, të njohura si “Lazy Susans”, shpesh nuk shkëmbeheshin mallra apo shërbime reale, edhe pse të dyja palët regjistronin të ardhura për të arritur objektivat e fitimit. Etiketa që do t’u ngjitet marrëveshjeve të IA do të varet nga fakti nëse kompanitë ndjekin ose jo angazhimet e tyre investuese.

 

4. Marrëveshje të furishme

Çdo bum përcaktohet nga mega-marrëveshjet e tij, nga blerja e RJR Nabisco në vitin 1989 deri te bashkimi i AOL dhe Time Warner në vitin 2001. Këtë vit, kredia e lirë dhe lehtësimi rregullator kanë ringjallur biznesin e blerjeve, pavarësisht vlerës së shkatërruar gjatë valëve të mëparshme.

Që nga vera, drejtuesit amerikanë kanë nënshkruar bashkimin më të madh hekurudhor ndonjëherë, blerjen më të madhe të një qendre të të dhënave dhe blerjen më të madhe me borxh në histori.

Këtë muaj Kimberly-Clark, prodhuesi i Huggies, ra dakord të paguajë pothuajse 50 miliardë dollarë për Kenvue, prodhuesin e Tylenol, blerja më e madhe e produkteve të konsumit në një dekadë.

 

5. Lakmia për borxh

Për të financuar shpenzimet për qendra të të dhënave dhe blerjet, korporatat amerikane po ushqehen me borxh. Meta, gjiganti i Silicon Valley, kohët e fundit shiti 30 miliardë dollarë obligacione për të paguar investimet e saj në qendra të të dhënave, marrëveshja më e madhe e këtij lloji këtë vit. Për të fuqizuar rreshtat e pafund të serverëve që kërkojnë modelet e IA, ofruesit e energjisë po marrin gjithashtu borxhe masive.

Në këtë proces kompanitë po eksperimentojnë me forma më të reja të borxhit. Kredia private, e siguruar nga kompani investimi dhe jo nga bankat, është rritur në popullaritet.

Ndonjëherë huatë private duken të ngjashme me ato të dhëna nga huadhënësit tradicionalë. Por shpesh ato janë më krijuese.

Një risi nga Apollo, një kolos i tregjeve private, përfshin dhënien e një huaje që vlerësohet nga agjencitë e vlerësimit si “investim kapitali” për marrësin (duke e mbajtur të paprekur vlerësimin e tij të kreditit), ndërkohë që bilanci i huadhënësit përfiton nga detyrime të klasës investuese.

Ndërsa huamarrja rritet, ajo do të bëhet edhe më e vështirë për t’u parë në bilancet e kompanive.

Përveç ofertës së obligacioneve të saj, rreth 27 miliardë dollarë investime, kryesisht të financuara nga borxhi, të lidhura me qendrën e re të të dhënave të Metas në Louisiana nuk do të regjistrohen në bilancin e saj. xAI po planifikon diçka të ngjashme.

 

6. Krenaria patriotike

Nëse kjo mani ka një himn, ai është “Born in the USA”. Kompanitë amerikane po shfaqin patriotizmin e tyre me premtime të bujshme por të paqarta investimi. JPMorgan Chase ka thënë se do të financojë kompani të përfshira në “siguri dhe qëndrueshmëri” me 1.5 trilionë dollarë. Disa drejtues kanë shkuar edhe më tej, duke u lidhur ngushtë me shtetin.

Qeveria amerikane tani zotëron një “aksion të artë” në US Steel; 10% të Intel, prodhues çipash që po has vështirësi; dhe investime minoritare në tre kompani minerare.

Së shpejti mund të zotërojë një pjesë të madhe të Westinghouse, prodhues reaktorësh bërthamorë. Bankierët thonë se kompanitë amerikane me edhe lidhje të largëta me “qëndrueshmërinë kombëtare” janë të etura të bëjnë marrëveshje me Shtëpinë e Bardhë.

Drejtoresha financiare e OpenAI kohët e fundit sugjeroi që qeveria të sigurojë një “garanci” për maninë e huamarrjes së industrisë së qendrave të të dhënave.

 

7. Grabitje e pangopur

Një mëkat i fundit mund të shfaqet së shpejti. Çdo treg në rritje ka fshehur mashtrime në të kaluarën. Ashtu si skandalet kontabël te WorldCom dhe Enron, ato ka të ngjarë të zbulohen më vonë.

Dhe kushtet për shkelje janë të pjekura. Praktikat kontabël për IA, kripton dhe kreditë private janë mjaft fleksibël dhe të paqarta.

Dhe barrierat po lëkunden. Investitorët aktivistë nuk kanë më peshën që kishin dikur në tregjet publike. Zbatimi i ligjeve të emigracionit është një prioritet më i madh për Shtëpinë e Bardhë sesa krimet e punonjësve të zyrave.

 

Dita e gjykimit

Për momentin, Wall Street pret që kohët e mira të vazhdojnë. Diferencat e kreditit mbeten të ngushta. Luhatshmëria e tregut të aksioneve është e ulët. Investitorët e vegjël nuk tregojnë shenja lodhjeje.

Javën e kaluar, Robinhood, një broker online, tha se huamarrja e klientëve të tij ishte rritur me 153% këtë vit. Shenjat e krijimit të një flluske shpesh bëhen të dukshme shumë përpara se ajo të shpërthejë. Alan Greenspan paralajmëroi për “ekzuberancë iracionale” në vitin 1996, rreth katër vjet para se të vinte kriza tjetër.

Megjithatë, në disa cepa humori po fillon të prishet, për shembull në tregun e kriptos. Më herët këtë vit, Strategy tregtohej me më shumë se dyfishin e vlerës së zotërimeve të saj në bitcoin.

Ndërsa çmimi i bitcoin ka rënë, aksionet e kompanisë kanë rënë edhe më shumë. Fitimi i saj është tkurrur në rreth 20%.

Nëse nuk është në gjendje të shesë më shumë aksione, mund t’i duhet të likuidojë zotërimet e saj të bitcoinit për të paguar kostot e larta të interesit. Si një zotëruese e madhe, dhe një kampione edhe më e madhe, e bitcoin, ajo rrezikon rënien.

Edhe shqetësimet për tregjet e kreditit janë rritur. First Brands, prodhues provincial i kandelave të ndezjes, mori hua mbi 10 miliardë dollarë përpara se të shpallte falimentin. Huadhënësit e saj tani e akuzojnë për mashtrim.

Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, paralajmëroi se do të shfaqeshin edhe raste të tjera. Disa kompani të zhvillimit të biznesit, një lloj fondi kredie private, po tregtohen shumë poshtë vlerës së aseteve të tyre.

Aksionet e Blue Owl, firmë kredie private, kanë rënë me më shumë se 40% nga kulmi i fillimit të vitit. Tregjet dhe rregullatorët janë kthyer kundër Egan-Jones, një prej agjencive të preferuara të vlerësimit në kredinë private. Përdorimi nga industria i policave të sigurimit të jetës për të financuar investimet po vihet gjithashtu nën vëzhgim.

Pastaj shtrohet pyetja nëse shpenzimet kolosale të Silicon Valley për IA do të japin rezultat para se investitorët të humbasin durimin. Nëse jo, ndëshkimi mund të jetë më i ashpër për kompanitë që i janë dorëzuar shtatë mëkateve.

Pasojat, sidoqoftë, do të përhapeshin shumë përtej tyre. Humbjet për investitorët do të ndikonin në konsumin e familjeve. Tregjet e kreditit, dhe ndoshta edhe qeveria, do të pësonin goditje.

Pjesë të sistemit financiar që nuk janë testuar më parë do të viheshin nën presion. Inxhinierët do të mbeteshin pa punë. Por fajtorë do të ishin inxhinierët financiarë.

The post Shtatë mëkatet vdekjeprurëse të euforisë së korporatave appeared first on Revista Monitor.

Një avion që transportonte presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, kanë mbërritur në Stewart Air National Guard Base në Nju Jork, kanë bërë të ditur zyrtarë federalë amerikanë.

Maduro pritet të dalë javën e ardhshme para gjykatës federale në Manhattan, ku do të përballet me akuza për trafik droge dhe armësh.

Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se pas rrëzimit të Maduros, Shtetet e Bashkuara do të “drejtojnë për një kohë të pacaktuar Venezuelën” dhe do të marrin nën administrim rezervat e mëdha të naftës të vendit.

Ai tha se kompanitë amerikane do të ftohen të investojnë miliarda dollarë në industrinë venezueliane të naftës, ndërsa konfirmoi se trupa amerikane do të kenë prani në territorin venezuelian “sa i përket çështjeve të naftës”.

Liderja e opozitës, María Corina Machado, ka bërë thirrje që vendin ta drejtojë një figurë opozitare, duke e konsideruar rrëzimin e Maduros si një moment kritik për tranzicionin politik.

Nga ana tjetër, ministri i Jashtëm i Venezuelës këmbëngul se Maduro vazhdon të jetë presidenti legjitim i vendit, duke e quajtur ndërhyrjen amerikane shkelje të sovranitetit të Venezuelës.

Në Karakas, shumë venezuelianë kanë shprehur reagime të përziera: një pjesë shpresojnë në fundin e krizës politike dhe ekonomike, ndërsa të tjerë kanë frikë nga përshkallëzimi i tensioneve dhe paqëndrueshmërisë.

Venezuela prej vitesh ndodhet në krizë të thellë ekonomike, me inflacion rekord dhe largim masiv të qytetarëve drejt vendeve të tjera. Me nisjen e procesit gjyqësor ndaj Maduros në SHBA, vëmendja ndërkombëtare mbetet tek fati politik dhe ekonomik i vendit.

Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara ka njoftuar se do të mbajë një mbledhje emergjente të hënën, lidhur me operacionin e Shteteve të Bashkuara në Venezuelë.

Pjesëmarrësit në mbledhje ende nuk janë konfirmuar, por pritet që në të të marrë pjesë edhe Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres.

Kërkesa për mbajtjen e kësaj mbledhjeje është bërë nga Kolumbia, me mbështetjen e Rusisë dhe Kinës, të cilat janë anëtare të përhershme të Këshillit të Sigurimit.

Një tjetër aksident rrugor është regjistruar mbrëmjen e sotme në bypass-in e Fierit, në afërsi të fshatit Mbrostar.

Sipas informacioneve paraprake, një furgon ka goditur nga pas nga një automjet tjetër, ndërsa të dy mjetet po lëviznin në të njëjtin drejtim.
Si pasojë e përplasjes janë shkaktuar dëme materiale, ndërkohë që nuk raportohet për persona të lënduar rëndë.

Menjëherë pas ngjarjes, në vendin e aksidentit kanë mbërritur shërbimet e Policisë.
Policia ka shoqëruar njërin prej drejtuesve të mjeteve për verifikime të mëtejshme, ndërsa po punohet për zbardhjen e shkaqeve dhe rrethanave të aksidentit

The post Aksident në bypass-in e Fierit, përplasen dy mjete në afërsi të fshatit Mbrostar appeared first on Albeu.com.

Një avion që transportonte presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, kanë mbërritur në Stewart Air National Guard Base në Nju Jork, kanë bërë të ditur zyrtarë federalë amerikanë.

Maduro pritet të dalë javën e ardhshme para gjykatës federale në Manhattan, ku do të përballet me akuza për trafik droge dhe armësh.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se pas rrëzimit të Maduros, Shtetet e Bashkuara do të “drejtojnë për një kohë të pacaktuar Venezuelën” dhe do të marrin nën administrim rezervat e mëdha të naftës të vendit.

Ai tha se kompanitë amerikane do të ftohen të investojnë miliarda dollarë në industrinë venezueliane të naftës, ndërsa konfirmoi se trupa amerikane do të kenë prani në territorin venezuelian “sa i përket çështjeve të naftës”.
Liderja e opozitës, María Corina Machado, ka bërë thirrje që vendin ta drejtojë një figurë opozitare, duke e konsideruar rrëzimin e Maduros si një moment kritik për tranzicionin politik.
Nga ana tjetër, ministri i Jashtëm i Venezuelës këmbëngul se Maduro vazhdon të jetë presidenti legjitim i vendit, duke e quajtur ndërhyrjen amerikane shkelje të sovranitetit të Venezuelës.
Në Karakas, shumë venezuelianë kanë shprehur reagime të përziera: një pjesë shpresojnë në fundin e krizës politike dhe ekonomike, ndërsa të tjerë kanë frikë nga përshkallëzimi i tensioneve dhe paqëndrueshmërisë.
Venezuela prej vitesh ndodhet në krizë të thellë ekonomike, me inflacion rekord dhe largim masiv të qytetarëve drejt vendeve të tjera. Me nisjen e procesit gjyqësor ndaj Maduros në SHBA, vëmendja ndërkombëtare mbetet tek fati politik dhe ekonomik i vendit.

The post U arrestuan nga forcat amerikane, Nicolas Maduro dhe bashkëshortja e tij mbërrijnë në bazën ushtarake të Nju Jorkut appeared first on Albeu.com.

Përplasje të shumta kanë ndodhur në ditët e fundit dhe një prej tyre ishte dhe ajo e Brikenës me vajzat e shtëpisë.

Zgjedhja e saj si një nga të preferuarat e publikut, duket se nuk i ka pëlqyer shumë Selinës, Lornës dhe Armelës, gjë që Brikena i quan si xhelozi nga ana e tyre.
Selin: Brikena duhet të jetë koherente dhe e drejtë, sepse kur është bërë e preferuar, kam qenë e para që e kam takuar dhe i kam thënë urime. Për pjesën që nuk di të çojë një lojë deri në fund, natën e Vitit të Ri erdhi dhe më qëndroi afër, ndërkohë që këto komentet se i kam gjuajtur me kunja, nuk është e vërtetë. Është pëlqyer sepse, pavarësisht debateve që ka pasur, nuk kishte asnjë situatë të vetën. Është një vajzë shumë seksi, e çiltër dhe e drejtë dhe kjo gjë ka bërë që të pëlqehet te publiku. Xhelozia duhet të shihet nga ana tjetër.

Lorna: Unë dhe Brikena kemi një dashur-urrejtje. I qëndroj pro mendimit që Brikena e ka lojën te kamerat. Sa i përket ‘Queen’-it në tentativë, s’ka të bëjë me Brikenën, por me Selinën.
Selin: E kam thënë unë atë, jo ti. A i sheh klipet? Mbrohem vetë aty.
Lorna: Sa i përket mendimit për Brikenës, pavarësisht paraqitjes që është një vajzë seksi, është e sinqertë dhe aktivizohet shumë. Është aty për të më pranuar mua në krevatin e saj, pavarësisht marrëdhënieve që kemi. Brikena është pozitive.
Brikena: Siç e patë, shihet qartë që i ka djegur. Secila prej nesh ka dëshire të dalë e preferuara. Secila e pret për veten. Në momentin kur zgjidhet dikush që këta nuk e presin, mendoj se kapen me gjërat të kota. Unë kam hyrë të jem vetvetja dhe vetëm kaq.
Armela: Këtë xhelozi mes vajzave e lobon vetë Brikena. Lojën që e bën, e bën në mënyrë të pisët. Është politikisht dhe shumë korrekte në atë që thotë.

The post “Iu dogji se u zgjodha e preferuara”/ Si lindën përplasjet e Brikenës me vajzat e shtëpisë: Mori simpati nga publiku vetëm se… appeared first on Albeu.com.

Stelina është banorja më e re Big Brother VIP 5.

Ish-konkurrentja e Për’puthen, e cila kishte një lidhje me Keijsin, është tashmë pjesë e garës për Çmimin e Madh.
Përpara hyrjes së saj, ajo foli për raportin me Keijsin, duke u shprehur: “Ka shumë gjëra për të treguar. Është vetëm fillimi. Do ende kohë të ambientohet”, ndërsa shtoi se mendon se Keijsi është i rrezikuar të dalë mbrëmjen e sotme për shkak të sjelljes së tij ditët e fundit.

The post Ish e dashura e Keijsit bëhet pjesë e Big Brother VIP, kush është banorja më e re që do i bashkohet lojës appeared first on Albeu.com.

Ajatollah Ali Khamenei i Iranit tha të shtunën se “rebelët duhet të vendosen në vendin e tyre”, pas njoftimit të Presidentit të SHBA-së Donald Trump të premten se Uashingtoni do të “vinte në ndihmë të tyre” nëse Teherani “vret me dhunë protestuesit paqësorë”.

Komentet e Khameneit vijnë në një kohë kur 10 persona kanë vdekur tashmë në protestat e shkaktuara nga ekonomia në vështirësi e Iranit, më të mëdhatë që nga ato për vdekjen e Mahsa Amini në vitin 2022.

Komentet e Trump morën një përgjigje të menjëhershme nga regjimi në Teheran, i cili ka kërcënuar të shënjestrojë trupat amerikane në Lindjen e Mesme. Duke shtuar tensionin, të shtunën SHBA-të thuhet se kanë kapur Presidentin Venezuelan Nicolás Maduro, një aleat i hershëm i Teheranit.

Në komentet e transmetuara nga televizioni shtetëror, Khamenei i tha një audience në Teheran se protestat për rënien e rialit nuk janë të njëjta me trazirat. “Ne flasim me protestuesit, zyrtarët duhet të flasin me ta”, tha Khamenei. “Por nuk ka asnjë përfitim të flasësh me protestuesit. Protestuesit duhet të vendosen në vendin e tyre.”/mxh

Rrjeti kabllor amerikan, CNN ka prezantuar tre skenarë të mundshëm për të ardhmen e Venezuelës pas kapjes së presidentit Nicolás Maduro nga forcat speciale amerikane Delta Force.

Arrestimi i liderit autoritar ndodhi gjatë orëve të para të ditës së sotme në rezidencën presidenciale në Caracas, kryeqytetin e vendit. Sipas raportimeve, Maduro pritet të transferohet në New York, ku do të përballet me akuza të rënda, përfshirë akuzat për narkoterrorizëm.

Mediat amerikane tashmë po analizojnë pasojat që mund të ketë këtë veprim për skenën politike dhe institucionale të Venezuelës, duke identifikuar tre rrugë kryesore që mund të ndiqen:

1. Tranzicioni kushtetues
Në këtë skenar, pushteti do t’i kalonte formalisht zëvendëspresidentes Delcy Rodríguez. Sipas Kushtetutës venezuelase, ajo do të ishte e detyruar të organizonte zgjedhje të reja presidenciale brenda 30 ditëve. Ky skenar parashikon një kalim relativisht të qetë dhe ligjor të pushtetit, me institucionet shtetërore që ruajnë funksionimin e tyre normal.

2. Shembja e regjimit dhe ardhja e opozitës në pushtet
Skenari i dytë parashikon një ndryshim më radikal: rrëzimin e regjimit aktual dhe marrjen e pushtetit nga opozita. Kandidati më i mundshëm për të udhëhequr vendin në këtë rast është Edmundo González Urrutia, ish-kandidati presidencial i zgjedhjeve të vitit 2024, i cili aktualisht ndodhet në mërgim. Ai ka marrë mbështetjen e figurave ndërkombëtare të njohura, përfshirë fituesen e Çmimit Nobel për Paqen, María Corina Machado. Ky skenar mund të çojë në një ndryshim të shpejtë politik dhe në reforma të mëdha institucionale.

3. Grusht shteti ushtarak
Skenari i tretë parashikon përfshirjen e forcës ushtarake në ruajtjen e pushtetit. Ministri i Mbrojtjes, Vladimir Padrino López, mund të marrë kontrollin e vendit me forcë, duke sfiduar çdo ndërhyrje të jashtme. Ai ka lëshuar tashmë mesazhe publike për kombët, duke premtuar rezistencë dhe mbrojtje të sovranitetit venezuelas, çka rrit mundësinë e një konfrontimi të brendshëm ose tensioni të thellë politik.

Ekspertët paralajmërojnë se çdo rrugë që do të zgjidhet do të ketë pasoja të mëdha për stabilitetin e vendit, ekonominë e rrënuar dhe sektorin privat, i cili ka vuajtur rëndë gjatë viteve të fundit./mxh

Edhe Davide Frattesi është në pritje dhe nuk është e sigurt se ai do të mund të luajë bashkë me Joao Cancelon nëse portugezi do të pranojë kalimin te Interi. Ish futbollisti i Sassuolos është i ndërgjegjshëm se ky mund të jetë sezoni i tij i fundit me fanelën zikaltër, por nuk do jetë kështu nëse lamtumira përafrohet në merkaton e janarit.

Drejtuesit e Interit i kanë komunikuar se nuk kanë ndërmend të pranojnë oferta nga skuadrat rivale të Serie A, ndërkohë që një zgjidhje mund të jetë transferimi i tij në një kampionat jashtë Italisë për një vlerë prej të paktën 30 milionë euro. Për momentin interesi më i madh vjen nga Turqia përmes ndonjë telefonate nga Galatasaray dhe një sondazhi konkret të Fenerbahçe, por që nuk duket se ka ndërmend të paguajë këtë shifër

Situata është ende e paqartë dhe duhet pritur ende për të kuptuar se cfarë do të ndodhë me të ardhmen e Frattesit. Ky i fundit fillimisht e kishte refuzuar idenë e transferimit në Stamboll, por qëndrimi i tij mund të ndryshojë. Nëse do të qëndrojë në Appiano Gentile, do të duhet të ngjisë shkallët e hierarkisë dhe në pozicionin e tij si gjysmësulmues krahu Frattesi është kaluar edhe nga Zielinsky./mxh

Lëvizja “Shqipëria Bëhet” ka paralajmëruar për një protestë masive, e cila do të mbahet ditën e nesërme. Përmes një njoftimi zyrtar, ajo shprehet se do të protestojë kundër Edi Ramës dhe qeverisjes së tij. Kjo pasi, sipas saj qeverisja e tij drejton një sistem të korruptuar, ku vjedhjet dhe skandalet dalin kudo. Ata thonë se kjo qeverisje ka lënë shqiptarët pa ilaçe jetike, duke e kthyer shëndetësinë në privilegj për ata që paguajnë.

Ndërsa argumenton se ka rritur koston e jetesës, por pagat mbeten minimale. Në kuadër të kësaj, Lëvizja “Shqipëria Bëhet” kërkon dorëheqjen e menjëhershme të Edi Ramës, krijimin e një qeveri tranzitore me profesionistë të pavarur dhe një mandat 12-mujor për përgatitjen e zgjedhjeve të lira dhe demokratike.

“Ju pres të gjithëve, merrni të afërmit, kush nuk është dakord me hajdutërië”, tha kreu i Shqipëria Bëhet, Adriatik Lapaj./mxh

Modelja e njohur shqiptare, Oriola Marashi, ka kaluar disa orë tensioni gjatë pushimeve të saj luksoze në Dubai, pasi humbi një nga aksesorët më të shtrenjtë që zotëron. Incidenti ndodhi gjatë një darke në restorantin ekskluziv “URLA”, ku ajo kuptoi se i mungonte unaza e saj ikonike e markës Bvlgari.Bëhet fjalë për një unazë nga koleksioni i famshëm “Serpenti”, e punuar në ar dhe e zbukuruar me diamante, një nga modelet më të kërkuara të shtëpisë luksoze italiane. Sipas çmimeve në tregun ndërkombëtar, vlera e kësaj bizhuterie varion nga rreth 20 mijë euro deri në mbi 30 mijë euro, në varësi të versionit dhe karatëve të diamantëve.

Sipas rrëfimit të ndarë nga vetë Oriola në rrjetet sociale, ajo e kishte hequr unazën për të larë duart në tualetin e restorantit dhe, pa e kuptuar, e kishte lënë aty. Vetëm pasi u largua nga restoranti, modelja vuri re mungesën e saj dhe kontaktoi menjëherë stafin në përpjekje për ta gjetur.

Fatmirësisht, historia pati një fund të lumtur. Stafi i restorantit tregoi korrektësi dhe profesionalizëm të lartë, duke arritur ta gjejë unazën dhe t’ia dorëzojë sërish modeles. Momentin e rikthimit të bizhuterisë së çmuar, Oriola e ndau me ndjekësit, duke shprehur mirënjohjen për shërbimin dhe standardet e larta që, sipas saj, ofron Dubai./mxh

Aktori dhe muzikanti i njohur Will Smith është vënë në qendër të vëmendjes pas një padie të ngritur në Gjykatën e Lartë të Los Anxhelosit nga violinisti profesionist Brian King Joseph. Ky i fundit pretendon se është pushuar padrejtësisht nga një turne muzikor, pasi raportoi një incident që ai e konsideron si ngacmim seksual dhe shkelje të privatësisë së tij.

Sipas padisë, Joseph u njoh me Smithin në nëntor të vitit 2024, pasi u rekomandua nga artistë të tjerë për një bashkëpunim muzikor. Ai thotë se u ftua në shtëpinë e Smithit, ku performoi në violinë dhe më pas iu ofrua të bëhej pjesë e turneut muzikor të aktorit, të titulluar “Bazuar në një histori të vërtetë”.

Ngjarja që qëndron në qendër të padisë thuhet se ka ndodhur në mars 2025, gjatë qëndrimit të grupit në Las Vegas, ku ishte planifikuar koncerti i parë i turneut. Joseph pretendon se pasi u sistemua në hotel, vuri re shenja se dikush kishte hyrë në dhomën e tij pa leje.

Sipas tij, në dhomë u gjet një shënim me përmbajtje shqetësuese, i shoqëruar me një vizatim zemre dhe nënshkrimin “Stone F”. Ai gjithashtu deklaron se gjeti objekte që nuk i përkisnin atij, përfshirë sende personale, dokumente mjekësore dhe një shishe ilaçesh për HIV me emrin e një personi tjetër.

Joseph thotë se, i alarmuar nga situata dhe nga frika e një akti seksual të padëshiruar, e raportoi menjëherë incidentin te siguria e hotelit. Megjithatë, sipas padisë, më pas ai u përball me një bashkëpunëtor të Smithit, i cili e akuzoi se kishte gënjyer për një vjedhje të supozuar. Pak kohë më vonë, Joseph pretendon se u largua nga turneu.

Nga ana tjetër, përfaqësuesit ligjorë të Will Smith i kanë mohuar kategorikisht akuzat. Avokati i aktorit, Allen B. Grodsky, ka deklaruar se pretendimet e Joseph janë të pavërteta, të pabazuara dhe të pamatura, duke theksuar se Smith do të përdorë të gjitha mjetet ligjore për të mbrojtur veten dhe për të sqaruar të vërtetën.

Çështja pritet të ndiqet nga afër, ndërsa mbetet për t’u parë se si do të zhvillohet procesi ligjor dhe çfarë do të vendosë gjykata lidhur me këto pretendime serioze./mxh