Më 17 qershor 1835, princi bavarez Otto u shpall zyrtarisht mbreti i parë i Greqisë moderne, duke shënuar fillimin e një epoke të re për shtetin grek që kishte dalë nga lufta e gjatë për pavarësi kundër Perandorisë Osmane.
Vetëm pak vite më parë, Greqia kishte fituar lirinë pas një kryengritjeje të përgjakshme që kishte tronditur Europën dhe kishte zgjuar simpatinë e shumë intelektualëve, politikanëve dhe aristokratëve perëndimorë. Megjithatë, pavarësia nuk solli menjëherë stabilitet. Vendi i ri përballej me rivalitete të brendshme, varfëri dhe mungesë institucionesh të qëndrueshme shtetërore.
Në krye të shtetit ishte vendosur Ioan Kapodistria, presidenti i parë i Greqisë së pavarur. Diplomat me përvojë dhe ish-ministër i jashtëm i Rusisë, Kapodistria u përpoq të ndërtonte një administratë moderne dhe të forconte autoritetin qendror. Por kundërshtitë politike dhe konfliktet mes klaneve vendase çuan në vrasjen e tij në vitin 1831, përpara kishës së Shën Spiridhonit në Nafplio.
Pas kësaj ngjarjeje dramatike, Greqia rrezikoi të rrëshqiste në kaos. Për të shmangur shpërbërjen e shtetit të ri, tri Fuqitë e Mëdha që kishin mbështetur pavarësinë greke – Britania e Madhe, Franca dhe Rusia – vendosën të ndërhyjnë drejtpërdrejt në organizimin e regjimit politik.
Zgjidhja që ato propozuan ishte vendosja e një monarkie. Fillimisht, kurora iu ofrua princit Leopold të Sakse-Koburgut, i cili më vonë do të bëhej mbreti i parë i Belgjikës. Por Leopoldo e refuzoi fronin grek, duke e konsideruar situatën politike dhe ekonomike të vendit tepër të pasigurt.
Pas këtij refuzimi, vëmendja e Fuqive të Mëdha u drejtua te princi Otto i Bavarisë, djali i dytë i mbretit Ludvig I të Bavarisë. Vetëm 17 vjeç kur u përzgjodh, Otto nuk kishte vizituar kurrë Greqinë dhe nuk fliste gjuhën greke. Megjithatë, ai konsiderohej një kompromis i pranueshëm për Londrën, Parisin dhe Shën Petersburgun, pasi nuk i përkiste asnjë prej dinastive që mund të prishnin ekuilibrat europianë.
Me shpalljen e tij si mbret, Greqia u bë një monarki e pavarur nën garancinë politike të tre fuqive mbrojtëse. Për shkak të moshës së re të Ottos, vendi u qeveris fillimisht nga një këshill regjence bavareze, i përbërë nga zyrtarë dhe ushtarakë të ardhur nga Gjermania.
Mbërritja e mbretit të ri në Greqi u prit me entuziazëm nga një pjesë e popullsisë, e cila shpresonte se ai do të sillte rend dhe zhvillim. Por me kalimin e viteve, sundimi i tij hasi vështirësi. Administrata bavareze u perceptua si e huaj dhe shpesh e shkëputur nga realiteti grek. Pakënaqësitë politike u shtuan, ndërsa kërkesat për kushtetutë dhe pjesëmarrje më të madhe të grekëve në qeverisje u bënë gjithnjë e më të forta.
Në vitin 1843, një kryengritje ushtarake dhe popullore e detyroi Otton të pranonte një kushtetutë. Megjithatë, tensionet nuk u zhdukën. Pas gati tri dekadash në fron, ai u rrëzua nga pushteti në vitin 1862 dhe u kthye në Bavari.
Megjithëse sundimi i tij mbetet i diskutueshëm, Otto zë një vend të veçantë në historinë e Greqisë. Ai ishte monarku i parë i shtetit modern grek dhe figura nën të cilën u hodhën themelet e institucioneve të para të mbretërisë së re. Froni i tij shënoi kalimin e Greqisë nga revolucioni dhe lufta drejt ndërtimit të një shteti europian të organizuar.
Kockat mbështesin trupin, mbrojnë organet dhe luajnë një rol të rëndësishëm në prodhimin e qelizave të gjakut. Forca e tyre varet nga një ekuilibër i ndjeshëm i kalciumit, vitaminës D dhe mineraleve të tjera. Megjithatë, disa pije, kur konsumohen rregullisht, e prishin këtë ekuilibër. Efektet e tyre shfaqen ngadalë, shpesh pa dhimbje në fillim, derisa dendësia e kockave të ulet. Si pasojë, rritet rreziku për fraktura, humbje të lëvizshmërisë dhe dhimbje të kyçeve.
Ushqimi ynë ndikon drejtpërdrejt në shëndetin e kockave. Ushqimet e pasura me kalcium forcojnë strukturën e tyre, ndërsa ato me përmbajtje të lartë acidesh ose sheqeri nxisin demineralizimin. Ja pijet që duhet t’i keni parasysh nëse dëshironi të kujdeseni për kockat tuaja.
1. Pijet e gazuara: Flluskat që dëmtojnë kalciumin
Pijet e gazuara kryesojnë listën. Përmbajtja e lartë e acidit fosforik prish ekuilibrin e kalciumit në organizëm. Ky përbërës kimik e detyron trupin të përdorë rezervat e kalciumit nga kockat për të rikthyer nivelin normal të pH-së në gjak. Ndërkohë, sheqeri në këto pije e përkeqëson edhe më shumë problemin. Konsumimi i rregullt shkakton inflamacion të lehtë dhe dobësim gradual të skeletit. As versionet “dietike” nuk janë më të mira, pasi ëmbëlsuesit artificialë dhe aditivët kimikë gjithashtu dëmtojnë shëndetin e kockave.
2. Konsumimi i tepërt i kafesë: Një kurth për adhuruesit e kafeinës
Një filxhan kafe në ditë nuk përbën problem. Megjithatë, kur konsumohen tre ose katër filxhanë në ditë, kafeina pengon përthithjen e duhur të kalciumit nga zorrët. Si pasojë, organizmi eliminon më shumë minerale përmes urinës, gjë që me kalimin e kohës ul dendësinë e kockave. Personat e moshuar, të cilët tashmë përballen me humbje natyrale të kalciumit, janë më të rrezikuarit.
Për të zbutur këtë efekt, mjafton të pini një gotë ujë mineral të pasur me kalcium me çdo filxhan kafe ose të reduktoni disi sasinë e kafesë që konsumoni çdo ditë.
3. Pijet energjike: Shumë aciditet, shumë stres për organizmin
Pijet energjike tërheqin për shkak të efektit të menjëhershëm energjizues, por përbërësit e tyre janë të dëmshëm për shëndetin. Përmbajtja e lartë e kafeinës, sheqerit dhe acideve rrit stresin oksidativ dhe përshpejton shpërbërjen e kolagjenit të kockave. Për më tepër, këto pije shpesh përmbajnë sasi të konsiderueshme natriumi, i cili përshpejton humbjen e kalciumit përmes veshkave./ad
Shqipëria po udhëheq një proces të dhimbshëm demografik që e vendos atë në hartën globale si një nga tre vendet me tkurrjen më të shpejtë të rinisë deri në vitin 2050, sipas të dhënave të fundit të Kombeve të Bashkuara. Shqipëria humbet vitalitetin dy herë më shpejt se Europa dhe rajoni, por pa pasur bazën e tyre ekonomike për t’u mbrojtur. Studimi i sapopublikuar nga Gëdeshi-King gjeti se emigrimi aktualisht nuk është më përpjekje për mbijetesë ekonomike, por një reagim i mungesës së perspektivës dhe krizës së besimit tek institucionet e vendit. Për të përmbysur këtë situatë, ekspertët sugjerojnë transformim të strukturës prodhuese dhe rritjen e vlerës së shtuar në çdo sektor të ekonomisë dhe investime masive në arsim, shkencë dhe infrastrukturë.
Shqipëria ka hyrë në një periudhë të ashpër të zhvillimeve demografike, duke u renditur në katër vendet e para në botë sa i takon tkurrjes së numrit të të rinjve, së paku deri në vitin 2050.
Situata alarmante u pasqyra në një dokument të fundit për të rinjtë nga Divizioni i Popullsisë në Kombet e Bashkuara, në të cilin thuhet se Shqipëria pritet të humbasë pothuajse 43% të grupmoshës 15-24 vjeç nga 2025-2050.
Në vitin 2000, Shqipëria numëronte mbi gjysmë milion të rinj (544 mijë), ndërsa pas dy dekadash e gjysmë, kjo shifër do të arrijë në vetëm 195 mijë, duke vënë në dilemë ekzistencën ekonomike dhe shoqërore të vendit.
Kombet e Bashkuara vërejnë se në 225 vende të botës, Shqipëria klasifikohet e treta pas Kinës dhe Ukrainës për tkurrjen e numrit të të rinjve në tri dekadat në vijim.
Krahasimi global e nxjerr Shqipërinë në një pozitë më të rëndë se edhe Japonia apo Italia, simbolet botërore të plakjes. Ndërsa Japonia po humbet vetëm 28% të rinisë së saj, Shqipëria po e bën këtë me një ritëm pothuajse dy herë më të shpejtë, duke djegur etapa demografike që kombeve të tjera u kanë marrë shekuj, sipas të dhënave OKB-së.
Përkeqësimi bëhet edhe më agresiv për shkak se të rinjtë do të bëhen një grup shumë i vogël në raport me popullsinë totale. Në vitin 2000, Shqipëria kryesonte Europën për popullsinë e re në moshë, ku 15-24-vjeçarët zinin 17.2% të popullsisë totale.
Në vitin 2025, ata zunë vetëm 13,6%, ndërsa në vitin 2050 pritet të jenë vetëm 11.3%, sipas projeksioneve të OKB-së. Kjo rënie e vendos Shqipërinë në zonën e kuqe të vendeve që po konsumojnë të ardhmen përpara se ajo të mbërrijë.
Studimet kombëtare kanë verifikuar se tkurrja e numrit të të rinjve ka emigrimin si faktor themelor, që më pas ngushton bazën e lindjeve për dekadat në vijim.
Profesor Ilir Gëdeshi, i cili prej vitesh studion fenomenet demografike dhe emigrimin në vendin tonë, këto ditë publikoi një kërkim rreth prirjeve aktuale të emigrimit.
Z. Gëdeshi thotë se tendencat e reja tregojnë se, Shqipëria ka kaluar, nga një emigrim masiv i motivuar nga mbijetesa drejt një emigrimi gjithnjë e më selektiv dhe strukturor, i cili po prek në mënyrë disproporcionale të rinjtë dhe shtresat më të arsimuara të popullsisë.
Pasojat e këtij modeli të ri emigrimi, tha ai, po reflektohen në tkurrjen dhe plakjen e popullsisë, në mungesat në rritje të fuqisë punëtore, veçanërisht asaj të kualifikuar, në frenimin e konsumit dhe në thellimin e një sërë problemesh sociale.
“Emigrojnë kryesisht të rinjtë. Janë dy grupe. Janë një pjesë që sapo përfundojnë shkollën e mesme, shkojnë për studime. Ata shkojnë në Gjermani dhe Itali.
Ndërsa ata që mbarojnë universitetin shkojnë në Gjermani. Këta që janë 18 vjeç e sipër shkojnë për studime universitare dhe për të mos u kthyer, ndërsa këta që përfundojnë universitetin këtu marrin diplomat dhe ikin. Ky është një fenomen”, – është shprehur te “Studimi i prirjeve aktuale të migrimit në Shqipëri” të zotit Gëdeshi, Mirela, pedagoge në Vlorë.
Ndërsa shumë vende në Europë po mbajnë balancën përmes politikave të tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria po luan ende rolin e donatorit të burimeve njerëzore.
Shqetësimi që shtrohet nuk është më se si do të rritet ekonomia, por si do të mbijetojë vendi ynë, i cili deri në vitin 2050 do të ketë humbur gjysmën e të rinjve të sotëm, duke bërë që Shqipëria të përballet me provën më të vështirë të historisë së saj moderne.
Nëse trendi nuk përmbyset me masa urgjente, viti 2050 do ta gjejë Shqipërinë me shkolla të zbrazura, biznese pa punëtorë dhe një shoqëri që numëron ditët e fundit të vitalitetit të saj.
Më keq se rajoni dhe Europa
Shqipëria kryeson listën globale për rënien e numrit të të rinjve, por edhe vendet e Ballkanit Perëndimor si Bosnja, Kosova dhe Maqedonia e Veriut po tkurren me shpejtësi, ndonëse më pak se Shqipëria.
Sipas të dhënave të OKB-së, Kosova do të ketë tkurrjen më të fortë të të rinjve në rajon pas Shqipërisë, me rreth 40% ndërmjet 2025 dhe 2050, Bosnja me 35%, Maqedonia e Veriut me 34% dhe Serbia, me një ritëm më të ulët 23%.
Shqipëria po pëson një lloj shkretimi të moshës së re që nuk gjen paralele në rajon. Ndërsa vende si Serbia apo Bosnja kanë nisur të plaken dekada më parë, ritmi me të cilin rinia shqiptare po tkurret është unik. Ne po humbasim avantazhin tonë konkurrues më të madh, duke u shndërruar në një vend që po zbrazet më shpejt se Maqedonia e Veriut apo Mali i Zi.
Në raport me Europën, kontrasti bëhet edhe më i dhimbshëm, pasi Shqipëria po plaket me shpejtësinë e vendeve më të pasura të kontinentit, por pa pasur bazën e tyre ekonomike apo sistemet e tyre të mbrojtjes sociale.
Ndërsa vendet europiane po arrijnë të ruajnë qëndrueshmërinë demografike falë politikave të mirëfillta sociale dhe tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria ka hyrë në dekadën e katërt që po shërben si furnizuesi kryesor i këtyre vendeve me emigrantë të rinj.
Krahasimi tregon se ne jemi në një rrugëtim të kundërt me pjesën tjetër të botës së zhvilluar; ndërsa ata po menaxhojnë tranzicionin, Shqipëria po përballet me një kolaps të mirëfilltë të moshës 15-24 vjeç.
Nëse e shohim këtë ecuri në hartën e Europës Lindore, Shqipëria po ndjek skenarin më dramatik, pasi ndryshe nga vende të tilla si Polonia, ne nuk po arrijmë të krijojmë kushtet që ky brez të qëndrojë apo të kthehet.
Ndërsa shumë vende në Europë po mbajnë balancën përmes politikave të tërheqjes së emigrantëve, Shqipëria po luan ende rolin e donatorit të burimeve njerëzore.
Shqetësimi që shtrohet nuk është më se si do të rritet ekonomia, por si do të mbijetojë vendi ynë, i cili deri në vitin 2050 do të ketë humbur gjysmën e të rinjve të sotëm, duke bërë që Shqipëria të përballet me provën më të vështirë të historisë së saj moderne.
Nëse trendi nuk përmbyset me masa urgjente, viti 2050 do ta gjejë Shqipërinë me shkolla të zbrazura, biznese pa punëtorë dhe një shoqëri që numëron ditët e fundit të vitalitetit të saj.
Të rinj ka, por zgjedhin të emigrojnë
Z. Gëdeshi tha se hulumtimi i fundit ka treguar se, gjatë dekadës së tretë dhe të katërt të tranzicionit, krahas faktorëve ekonomikë, të cilët janë më të zbutur, janë shfaqur edhe dy grupe të reja motivesh, faktorët arsimorë, të lidhur si me arsimimin e fëmijëve ashtu edhe me vetëzhvillimin e të rriturve, dhe perceptimi i përhapur i “mungesës së perspektivës në Shqipëri”.
Eksperti vërejti se është rritur pakënaqësia ndaj korrupsionit, zhgënjimi nga mungesa e meritokracisë dhe transparencës, besimi tek institucionet është në nivele të ulëta, cilësia e shërbimeve dhe infrastrukturës është e dobët, si dhe faktorë të tjerë të ngjashëm.
Të dhënat e fundit zyrtare tregojnë se 49.7% e shtetasve shqiptarë në gjendjen civile jetonin jashtë vendit duke u dominuar nga moshat e reja. Të dhënat zyrtare referojnë se grupmosha 0-14 vjeç është rreth 18% e diasporës, të rinjtë ose grupmosha 15-29 vjeç përfaqësojnë rreth 24%, grupmosha aktive (15-64 vjeç) përfaqëson rreth 77% dhe grupmosha mbi 65 vjeç është rreth 5%.
Ndërsa popullsia vendase paraqet zhvillime krejt të kundërta, ku dominon mosha mbi 55 vjeç.
Z. Gëdeshi tha se studimet tregojnë për emigrim të vazhdueshëm edhe në vijim, pasi prirjet janë të larta. Ai tha se emigrimi, kryesisht i të rinjve të arsimuar dhe të kualifikuar drejt vendeve të zhvilluara të Bashkimit Europian pritet të vijojë.
Sipas tij kombinimi i intensitetit të lartë të emigrimit gjatë 35 vjetëve, kthimi i pakët i emigrantëve dhe norma aktuale e ulët e fertilitetit kanë çuar në një zvogëlim absolut të popullsisë shqiptare dhe sidomos të grupmoshave të reja.
Në Censin e 2011, grupmosha 15 deri në 29 vjeç përfaqësonte 25.2% të popullsisë, ndërsa në Censin e 2023 arriti në 17.9% ose 7.3 pikë përqindje më pak.
Rrjedhimisht, edhe në kushtet e një emigrimi potencial të lartë (d.m.th. një pjesë e madhe e shqiptarëve që deklarojnë synimin për të emigruar), kapaciteti demografik i Shqipërisë për të prodhuar emigrantë do të zvogëlohet në perspektivë nga reduktimi i popullsisë.
Gëzimi, pedagog në Universitetin e Elbasanit, thotë për studimin e zotit Gëdeshi se “kur largohet një pjesë e madhe e popullsisë, pjesa që mbetet është ajo që ose nuk ka mundësi ose nuk do të emigrojë.
Rrjedhimisht emigrimi fillon të pakësohet, por jo të shmanget. Për shembull, kur i pyet studentët në auditor ose nxënësit e shkollave të mesme, nëse duan të emigrojnë, ata e shprehin këtë dëshirë…”
Arsyet e largimit pas rënies së komunizmit
Ndryshe nga e kaluara, kur emigrimi nxitej kryesisht nga varfëria dhe përpjekja për mbijetesë, sot emigrimi është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve, thotë z. Gëdeshi.
Faktori arsimor lidhet me studentët që kërkojnë arsim universitar më cilësor jashtë vendit, profesionistët, si mjekët e rinj, që shkojnë jashtë për specializim, si dhe prindërit e shqetësuar për arsimimin e fëmijëve të tyre.
“Veçanërisht domethënëse në intervista ishin rrëfimet që zgjeronin kategorinë ‘të tjera’, pakënaqësia ndaj korrupsionit, mungesa e meritokracisë dhe transparencës, niveli i ulët i besimit te qeveria dhe institucionet, cilësia e dobët e shërbimeve dhe infrastrukturës, si dhe faktorë të ngjashëm” që po largojnë të rinjtë nga vendi.
Besmiri, një i ri 26-vjeçar me arsim të mesëm nga Tropoja, vendosi të largohej vitin e kaluar drejt Gjermanisë. Me arsim të mesëm dhe me kualifikime në agjencitë shtetërore profesionale, ai nuk mund të sistemohej në Tiranë.
Me pagë jo më shumë 50 mijë lekë në muaj, ai nuk mundi të përballojë qiranë e lartë dhe kostot e jetesës në kryeqytet. Tani ka siguruar një kontratë pune dhe po mendon të tërheqë drejt Gjermanisë edhe dy bashkëmoshatarë që ende jetojnë në Tropojë.
“Shkaku kryesor i emigrimit është mungesa e perspektivës. Është një çështje ekonomike dhe sociale; të rinjtë nuk ndihen mirë sepse sistemi nuk funksionon si duhet. Mungesa e perspektivës është faktor vendimtar.
Këtu mungesa e meritokracisë ka rol të rëndësishëm. Për mendimin tim, aspekti ekonomik lidhet ngushtë me mungesën e meritokracisë dhe me korrupsionin. Këto janë të ndërthurura: është e vështirë të fillosh diçka nëse nuk ke lidhje partiake. Është pothuajse e pamundur”, shprehet për studimin e zotit Gëdeshi, Altini, student në Vlorë.
“Nëse më parë faktorët shtytës të emigrimit kanë qenë kryesisht ekonomikë, sot e shoh mentalitetin si arsye kryesore. Po rritemi me idenë se ‘këtu nuk bëhet’ dhe se duhet të largohemi jashtë, sepse atje i kemi gjërat më të lehta”, shprehet Flora, studente në Shkodër.
Të rinjtë që kanë nivel të lartë arsimor dhe duan të integrohen në tregun e punës nuk munden sepse nuk kanë profesionet e lidhura me pretendimet e tyre ose me shkollën që kanë bërë. Punët janë shofer, kamerier, pastrues, shofer për të shpërndarë ushqimet, kuzhinier, etj., u shpreh, Majlinda, eksperte ekonomie në Tiranë.
“Struktura e ekonomisë ka rëndësi. Ku do të punojnë inxhinierët. Nuk ka një raport midis zhvillimit të tyre dhe pritshmërive. Është një raport i zhdrejtë. Dhe kjo bën që të rinjtë të ikin”, tha Teuta, pedagoge në Vlorë.
“Në Gjirokastër ka shumë vende pune, por kryesisht në shërbime. Në shërbime, vendet e punës janë për recepsionist, kamerier, banakier, etj. Por të rinjtë duan punë sipas profesionit”, tha për studimin e zotit Gëdeshi, Fredi, biznesmen në Gjirokastër.
Anketa të realizuara nga Regional Cooperation Council (RCC) për periudhën 2021-2023 tregojnë se emigrimi potencial në Shqipëri luhatet ndërmjet 42 dhe 49%, duke e renditur vendin të dytin në Ballkanin Perëndimor.
Ndërsa një anketë e realizuar nga Fondacioni Friedrich-Ebert në vitin 2024 tregon se 35.5% e të rinjve shqiptarë shprehin një dëshirë “të fortë” ose “shumë të fortë” për të emigruar.
Genti, një student nga Elbasani, shprehet se, “Tetë në dhjetë nga shokët e mi mendojnë si unë, domethënë të emigrojnë. Disa mendojnë të vazhdojnë shkollimin jashtë, si unë që dua të shkoj për studime masteri, dhe pastaj të qëndrojnë. Të tjerë kanë profesione, si infermierë dhe mund të fillojnë menjëherë punën jashtë”.
Ndryshimi i profilit të emigrantëve, drejt të rinjve dhe individëve me nivel më të lartë arsimimi, mbështetet nga një numër i konsiderueshëm anketimesh dhe studimesh të realizuara gjatë viteve të fundit.
Pasojat
Pasoja më e menjëhershme dhe më dërrmuese është thyerja e skemës së pensioneve, ku pakësimi i të rinjve nga 544 mijë në vetëm 195 mijë në 2050 do të thotë se barra për të mbajtur të moshuarit do të bjerë mbi supet e një numri gjithnjë e më të vogël punëtorësh.
Ky raport i përmbysur do të detyrojë shtetin, ose të rrisë në mënyrë drastike taksat mbi punën, duke dekurajuar edhe më tej ata pak të rinj që mbeten, ose të shkurtojë përfitimet për të moshuarit, duke rritur varfërinë në këtë moshë.
Në një treg pune që po tkurret me shpejtësi, sektorët strategjikë si turizmi, bujqësia dhe teknologjia do të përballen me një krizë akute për krah pune dhe inovacion, pasi energjia dhe idetë e reja që sjell grupmosha 15-24 vjeç do të jenë në deficit kritik.
Ekspertët e ekonomisë lajmërojnë se bizneset shqiptare do të gjenden përballë një zgjedhjeje të vështirë. Të rrisin pagat në nivele të papërballueshme për të mbajtur punonjësit, ose të mbyllin aktivitetet për mungesë stafi, gjë që do të çonte në stanjacion ekonomik afatgjatë.
Vakumi do të detyrojë Shqipërinë të ndryshojë politikat e saj të migracionit, duke u kthyer nga një vend që eksporton njerëz në një vend që duhet të importojë punëtorë nga kultura të largëta për të mbajtur gjallë shërbimet bazë, fenomen që tashmë ka nisur.
Ky ndryshim do të sjellë sfida të mëdha të integrimit social dhe do të tjetërsojë strukturën tradicionale të shoqërisë sonë. Mungesa e të rinjve do të sjellë më pak konsum, më pak investime në arsim, duke e kthyer Shqipërinë në një ekonomi statike që nuk ka forcën e brendshme për t’u rritur apo për t’u përshtatur me zhvillimet globale.
Për më tepër, pasoja sociale e këtij procesi është zbrazja e zonave rurale dhe periferike, ku shkollat do të mbyllen dhe qytetet e vogla po kthehen në bujtina ku jetojnë vetëm të moshuarit.
Ky çekuilibër do të rrisë presionin mbi kryeqytetin, por edhe Tirana do ta ndiejë peshën e një popullsie që plaket, ku kostot e sistemit shëndetësor do të trefishohen për shkak të sëmundjeve kronike që shoqërojnë moshën e thyer.
Investimet e Huaja Direkte do të shmangen, pasi asnjë korporatë e madhe nuk investon në një vend ku nuk ka një bazë të rinjsh të trajnuar dhe ku tregu i brendshëm po zvogëlohet çdo ditë.
Në planin politik, pesha e votuesve të moshuar do të diktojë agjendat kombëtare, duke u fokusuar më shumë te mbrojtja sociale sesa te zhvillimi dhe e ardhmja, gjë që do ta mbajë Shqipërinë në një rreth vicioz të mungesës së progresit.
Pa një brez të ri që trashëgon kulturën, traditat dhe gjuhën, ekzistenca jonë si komb do të vihet në pikëpyetje, jo nga faktorë të jashtëm, por nga një vetëvrasje e ngadaltë demografike./monitor.ad
Të paktën një person ka humbur jetën dhe rreth 1,700 turistë janë evakuuar pas një zjarri të madh që përfshiu një resort turistik në zonën bregdetare të Bayahibe, në juglindje të Republikës Dominikane.
Flakët shpërthyen në kompleksin hotelier gjatë orëve të para të ditës, duke shkaktuar panik mes pushuesve dhe duke detyruar autoritetet të ndërmarrin një operacion masiv evakuimi. Turistët u transferuan në hotele dhe ambiente të sigurta në zonë, ndërsa ekipet e emergjencës punuan për të vënë nën kontroll zjarrin.
Sipas autoriteteve, viktima është një turiste 46-vjeçare italiane, e cila humbi jetën nga asfiksia si pasojë e thithjes së tymit. Trupi i saj u gjet gjatë operacioneve të kërkimit dhe më pas u dërgua për ekzaminime mjeko-ligjore.
Për shuarjen e flakëve u angazhuan dhjetëra zjarrfikës, forca të mbrojtjes civile dhe ekipe të specializuara të emergjencës. Në operacion morën pjesë gjithashtu autoritetet lokale dhe strukturat e sigurisë, të cilat koordinuan evakuimin e turistëve dhe sigurimin e zonës.
Autoritetet sqaruan se objektet turistike përreth nuk pësuan dëme të mëdha, megjithatë disa prej tyre u evakuuan përkohësisht për arsye sigurie. Shumë nga turistët e larguar nga resorti i përfshirë nga flakët janë sistemuar në hotele të tjera të zonës.
Ndërkohë, është hapur një hetim për të përcaktuar shkaqet e zjarrit. Sipas vlerësimeve paraprake, përhapja e shpejtë e flakëve mund të jetë favorizuar nga materialet e ndezshme në strukturën e ndërtesës, si edhe nga kushtet atmosferike në zonë.
Autoritetet pritet të publikojnë rezultatet e para të hetimit pas përfundimit të plotë të operacioneve në vendngjarje./a.d
Me përparimin e teknologjisë duket se ‘rinia e përjetshme’ nuk është më vetëm një fantazi në filma apo romane, por është shkencërisht e mundur.
Për herë të parë, një qenie njerëzore, i është nënshtruar një trajtimi të projektuar për të përmbysur procesin e plakjes qelizore. Shkencëtarët në një kompani amerikane të bioteknologjisë me seli në Boston kanë zhvilluar një terapi gjenetike që synon rikthimin e qelizave të plakura ose të dëmtuara te njerëzit. Qëllimi i parë është më i kufizuar: të trajtohen dy sëmundje serioze të nervit optik, glaukoma dhe neuropatia optike ishemike anteriore jo-arteritike.
E njohur si ER-100 (AAV2-OSK), përdor të ashtuquajturit faktorë OSK, tre proteina – Oct4, Sox2 dhe Klf4 për të riprogramuar pjesërisht qelizat, duke fshirë moshën e tyre dhe duke rikthyer funksionin e tyre. Pasi u testua në brejtës dhe disa gjitarë, kompania njoftoi se personi i parë tani ka marrë trajtimin.
“Ky është kandidati i parë për restaurim epigjenetik i miratuar për prova klinike, dhe nëse është i suksesshëm, trajtimi ER-100 do të përfaqësonte rastin e parë të ripërtëritjes qelizore tek njerëzit”, deklaroi kompania në një njoftim për shtyp.
“Hulumtimi ynë ka sugjeruar që plakja është kryesisht e nxitur nga humbja e informacionit epigjenetik, jo nga dëmtimi i pakthyeshëm”, shpjegoi David Sinclair, bashkëthemelues i Life Biosciences dhe profesor i gjenetikës në Shkollën Mjekësore të Harvardit.
“Ky studim klinik përfaqëson mundësinë e parë për të testuar nëse rivendosja e këtij informacioni mund të përmirësojë rrjedhën e sëmundjeve njerëzore”, tha ai.
Tre proteinat e përdorura në terapinë gjenetike OSK veprojnë si një buton rivendosjeje në qeliza, duke i kthyer ato në një gjendje më rinore. Sekuenca e ADN-së së një personi mbetet kryesisht e qëndrueshme gjatë gjithë jetës, edhe ndërsa plaket. Megjithatë, kodi epigjenetik i cili kontrollon se cilat gjene ndizen ose çaktivizohen ndryshon me kalimin e kohës. Këto ndryshime mund të vijnë nga faktorët e stilit të jetës, siç janë pirja e duhanit ose konsumimi i alkoolit, plakja, sëmundjet dhe lëndimet, dhe mund të çojnë në pasoja të dëmshme, duke përfshirë kancerin ose çrregullimet neurologjike.
Terapia e Life Biosciences synon këto ndryshime duke ofruar drejtpërdrejt një sërë udhëzimesh gjenetike: tre proteinat OSK veprojnë si një çelës “ndezës” për qelizat e synuara dhe rivendosin ndryshimet e dëmshme që janë grumbulluar me kalimin e kohës.
Kjo qasje është përdorur në biologji për të transformuar qelizat e zakonshme në qeliza burimore, një zbulim që i dha Sir John B. Gurdon dhe Shinya Yamanaka Çmimin Nobel për Fiziologji ose Mjekësi për vitin 2012./ad
Partia Socialiste do të zhvillojë këtë të shtunë, në orën 10:00, mbledhjen e zgjeruar të grupit parlamentar në Pallatin e Brigadave.
Mbledhja vjen në një moment të ndjeshëm politik, kur prej disa ditësh në vend po mbahen protesta qytetare kundër projektit të parashikuar në Zvërnec dhe ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.
Po ashtu, takimi zhvillohet në një kohë kur mazhoranca përballet edhe me largimin e një deputeteje nga radhët e saj, atë të Marjana Koçekut, e cila kryesonte listën e socialistëve të Shkodrës.
Sipas axhendës të zbuluar një ditë më parë nga gazetarja e Euronews Albania, Eksiola Shehu, fjalën hapëse mësohet se do ta ketë kryetari i grupit parlamentar të PS-së, Taulant Balla, e më pas kryeministri dhe njëherësh kryetari i PS-së, Edi Rama.
Po ashtu, në përfundim të mbledhjes do të kenë fjalën si kryeministri, ashtu edhe kryetari i grupit. Mbledhja është parashikuar gjithashtu të zgjasë deri në orën 17:00.
4 janë pikat kryesore në agjendë që kanë të bëjnë me: -Informim mbi konkluzionet e Konferencës së 8-të Ndërqeveritare Shqipëri-BE dhe ecurinë e negociatave të anëtarësimit.
-Informim mbi paketën e ligjeve që lidhen me procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE. -Informim mbi procedurat e ndjekura deri më tani për investimin në Zvërnec dhe interesin e shprehur për zhvillimin turistik të ishullit të Sazanit. -Informim mbi ecurinë e Reformës Administrative Territoriale./a.d
Doktor Eduart Tushe, i njohur nga të gjithë si “Doki Edi”, u nda nga jeta në moshën 72-vjeçare, duke lënë pas një dhimbje të madhe te familjarët, kolegët dhe qindra familje shqiptare që për vite me radhë i besuan shëndetin e fëmijëve të tyre. Sipas raportimeve, ai madje ka vizituar 18 fëmijë në ditën që ndërroi jetë, duke treguar përkushtimin e tij deri në momentet e fundit.
Për dekada me radhë, ai u konsiderua jo vetëm si një mjek i aftë, por edhe si një figurë e dashur dhe humane. Përkushtimi i tij ndaj pacientëve, mënyra e komunikimit dhe kujdesi i vazhdueshëm bënë që të fitonte respektin dhe mirënjohjen e shumë prindërve që e kujtojnë sot me vlerësim të veçantë.
Sipas koleges së tij prej vitesh, gjinekologes Genta Dedej, doktor Tushe është ndarë papritur nga jeta si pasojë e një infarkti të menjëhershëm, i cili nuk i la kohë për asnjë fjalë apo amanet të fundit.
Megjithatë, përtej karrierës së suksesshme dhe vlerësimit profesional, ai mbarti me vete edhe një dhimbje personale të thellë. Sipas Dedej, marrëdhënia me të birin kishte kohë që ishte ndërprerë, një plagë që nuk u shërua deri në fund të jetës së tij.
Ajo ka treguar në një intervistë për emisionin “Rudina” edhe një bisedë që pasqyron këtë peng të madh të mjekut:
“Pengu i tij më i madh ishte djali i tij i cili nuk u kujtua dhe nuk deshi asnjëherë… Është një histori divorci, diçka ka ndodhur që është ndërprerë një komunikim midis babait e djalit dhe kjo gjë nuk u rregullua dot edhe pasi doktori i bëri një thirrje publike në një nga mediat e Shqipërisë. Por unë dua t’i them djalit të doktorit që ai duhet të jetë krenar për babain e tij dhe doktor Edi do ta pranonte djalin e tij sido që të ishte, kudo që të ishte, çfarëdo që të kishte bërë dhe priti deri në ditën e fundit që të kishte një sinjal, por…Ky ishte pengu më i madh që kishte doktori dhe që e mori me vete në botën tjetër.”
Doktor Tushe do të kujtohet si një figurë e përkushtuar e mjekësisë shqiptare, e cila la pas jo vetëm kontribut profesional, por edhe histori njerëzore që prekën shumë familje./a.d
Pesë shtetas shqiptarë janë akuzuar nga autoritetet britanike për përfshirje në një skemë të dyshuar mashtrimi me martesa fiktive, e cila synonte sigurimin e të drejtës së qëndrimit në Mbretërinë e Bashkuar.
Sipas njoftimit për mediat publikuar këtë të premte prej Prokurorisë së Kurorës (CPS), të dyshuarit akuzohen se kanë përdorur dokumente të falsifikuara për të pretenduar se ishin martuar me shtetas të Bashkimit Evropian, të cilët kishin të drejtë qëndrimi në Britani në kuadër të Skemës së Vendosjes së BE-së (EU Settlement Scheme), e krijuar pas Brexit-it.
Hetimet nisën pas një sërë operacionesh të zhvilluara nga Home Office në Angli dhe Uells më 17 qershor.
Prokurorët pretendojnë se të pandehurit kanë siguruar certifikata të rreme martese, që paraqiteshin si të lëshuara në Qipro, për të provuar lidhje martesore me shtetas të BE-së dhe për të përfituar status qëndrimi në Mbretërinë e Bashkuar.
Kastriot Hoxha, 31 vjeç, Sina Ervin, 35 vjeç, Kadri Sinamati, 28 vjeç dhe Valdet Qoshi, 40 vjeç, akuzohen për mashtrim dhe shkelje të ligjit të emigracionit. Ata janë lënë në paraburgim dhe pritet të paraqiten më 16 korrik në Gjykatën e Kurorës në Sheffield për seancën paraprake.
Përveç akuzave për mashtrim, Kastriot Hoxha përballet edhe me një akuzë shtesë për posedim kanabisi me qëllim furnizimin.
Ndërkohë, shqiptari i pestë, Denis Hani, 30 vjeç, ka pranuar fajësinë për mashtrim me deklarim të rremë dhe dy vepra të tjera penale. Ai u akuzua më 17 qershor dhe një ditë më pas pranoi fajësinë në Gjykatën e Magjistraturës në Birkenhead. Hani është lënë në paraburgim dhe do të dënohet më 16 korrik në Gjykatën e Kurorës në Liverpool.
Prokurori i lartë i CPS për Yorkshire dhe Humberside, Shaun Sigamoney, deklaroi se katër të pandehurit e tjerë gëzojnë prezumimin e pafajësisë deri në një vendim përfundimtar të gjykatës.
“Njëri prej të akuzuarve ka pranuar fajësinë, por kjo nuk ndikon në çështjen e katër të tjerëve, të cilët konsiderohen të pafajshëm derisa të provohet e kundërta. Procedurat penale janë në zhvillim dhe të gjithë kanë të drejtën e një gjykimi të drejtë”, tha ai.
Autoritetet britanike u kanë bërë thirrje mediave dhe publikut të shmangin publikimin e informacioneve ose komenteve që mund të ndikojnë në procesin gjyqësor.
Lista e të gjitha akuzave publikuar nga CPS:
Denis Hani pranoi fajësinë për mashtrim me deklarim të rremë, paraqitje të qëllimshme të deklaratave të rreme për përfitim personal ose përfitim të një personi tjetër, apo për t’i shkaktuar humbje një personi tjetër ose për ta ekspozuar atë ndaj rrezikut, si dhe për sigurimin e lejes së hyrjes ose qëndrimit në Mbretërinë e Bashkuar përmes mjeteve mashtruese.
Kastriot Hoxha: Seanca e parë u zhvillua më 18 qershor në Gjykatën e Magjistraturës në Doncaster.
2 akuza sipas nenit 6 të Aktit të Mashtrimit – posedim ose kontroll i një dokumenti për përdorim në mashtrim.
2 akuza sipas nenit 24A të Aktit të Emigracionit – paraqitje formularësh të rremë.
2 akuza sipas nenit 2 të Aktit të Mashtrimit – paraqitje e rreme ndaj Home Office.
1 akuzë për posedim të lëndëve narkotike me qëllim furnizimin me kanabis.
Valdet Qoshi. Seanca e parë u zhvillua më 18 qershor në Gjykatën e Magjistraturës së Leeds.
2 akuza sipas nenit 6 të Aktit të Mashtrimit – posedim ose kontroll i një dokumenti për përdorim në mashtrim.
2 akuza sipas nenit 24A të Aktit të Emigracionit – paraqitje formularësh të rremë.
1 akuzë sipas nenit 2 të Aktit të Mashtrimit – paraqitje e rreme ndaj Home Office.
Sina Ervin. Seanca e parë u zhvillua më 18 qershor në Gjykatën e Magjistraturës në Sheffield.
1 akuzë sipas nenit 6 të Aktit të Mashtrimit – posedim ose kontroll i një dokumenti për përdorim në mashtrim.
1 akuzë sipas nenit 24A të Aktit të Emigracionit – paraqitje formularësh të rremë.
1 akuzë sipas nenit 2 të Aktit të Mashtrimit – paraqitje e rreme ndaj Home Office.
Kadri Sinamati. Seanca e parë u zhvillua më 18 qershor në Gjykatën e Magjistraturës në Doncaster.
1 akuzë sipas nenit 6 të Aktit të Mashtrimit – posedim ose kontroll i një dokumenti për përdorim në mashtrim.
1 akuzë sipas nenit 24A të Aktit të Emigracionit – paraqitje formularësh të rremë.
1 akuzë sipas nenit 2 të Aktit të Mashtrimit – paraqitje e rreme ndaj Home Office./ad
Varianti i gripit të shpendëve H5N1 është zbuluar për herë të parë në Australi, ka konfirmuar Ministria e Bujqësisë e vendit. Kjo nënkupton se ky variant shumë ngjitës tani është përhapur në të gjitha kontinentet.
Sëmundja u gjet te një shpend detar migrator, një “brown skua”, në Australinë Perëndimore të largët, tha ministrja e Bujqësisë Julie Collins të shtunën.
Zogu është gjetur në një plazh në Parkun Kombëtar Cape Le Grand, pranë qytetit Esperance, rreth 700 kilometra në juglindje të Perthit, sipas mediave lokale.
Australia më parë ishte kontinenti i vetëm ku nuk ishte zbuluar ky variant i H5N1.
Ky virus mund të përhapet shpejt midis shpendëve shtëpiakë dhe popullatave të shpendëve të egër. Rastet te njerëzit mbeten të rralla.
“E dinim që nuk do të mbeteshim përgjithmonë pa grip të shpendëve,” tha Collins në një konferencë për media.
Ajo shtoi se ekziston edhe një rast tjetër i dyshuar – një zog detar “southern petrel” i gjetur i rraskapitur në një plazh në Esperance, por deri tani nuk ka “dëshmi për vdekje masive”, raporton BBC – transmeton Sinjali.
Komisionerja për Speciet e Rrezikuara, Fiona Fraser, tha se autoritetet do të dinë brenda disa ditësh nëse virusi është përhapur në popullata të tjera kafshësh në Australi.
Raporti gjithashtu citoi veterinerin kryesor të vendit, Beth Cookson, e cila tha se autoritetet “kanë kohë që po përgatiten për këtë situatë” dhe se komiteti për sëmundjet emergjente të kafshëve është mbledhur të shtunën.
Varianti H5N1 ishte zbuluar më herët në territoret e largëta australiane Heard dhe McDonald Islands në tetor të vitit të kaluar, në Oqeanin Indian jugor.
Një studim i publikuar këtë javë vlerësoi se rreth 13,000 këlyshë foku nga një grup prej 17,000 në ishullin Heard kanë ngordhur nga H5N1 që nga gushti i kaluar, mbi 75% e popullatës. Po ashtu janë vërejtur edhe vdekje më të larta se normalja te kolonitë e pinguinëve.
Shkencëtarët besojnë se virusi është sjellë në ishuj nga shpendë migratorë që vinin nga Ishujt Crozet, rreth 1,800 km larg.
Gripi i shpendëve është një sëmundje e shkaktuar nga një virus që infekton shpendët dhe ndonjëherë edhe kafshë të tjera, si dhelprat, fokat dhe lundërzat.
Varianti kryesor që qarkullon globalisht te shpendët e egër është H5N1, i cili u shfaq në Kinë në fund të viteve 1990.
Migrimi i shpendëve ka çuar në shpërthime te shpendët shtëpiakë dhe të egër, dhe në raste shumë të rralla edhe te njerëzit, zakonisht pas kontaktit me kafshë të infektuara.
Dashi – Kjo e shtunë sjell energji pozitive dhe mundësi për të zgjidhur disa çështje që ju kanë shqetësuar prej kohësh. Në punë do të kërkohet më shumë përqendrim, ndërsa në dashuri komunikimi i hapur do të shmangë keqkuptimet.
Demi – Një ditë e favorshme për financat dhe planet afatgjata. Mund të merrni një lajm të mirë ose një propozim interesant. Në marrëdhëniet personale, tregohuni më të duruar me njerëzit e afërt.
Binjakët – Do të ndiheni të motivuar për të nisur projekte të reja. Takimet dhe komunikimi do të jenë pika juaj e fortë. Në aspektin sentimental, një surprizë e këndshme mund t’ju ndryshojë humorin.
Gaforrja – Intuita juaj do të jetë më e fortë se zakonisht. Besojini instinktit në vendimmarrje. Dita favorizon çështjet familjare dhe organizimin e planeve për javët në vijim.
Luani – Vëmendja do të jetë e përqendruar te karriera dhe objektivat personale. Mund të merrni vlerësime për punën tuaj. Në dashuri, shmangni reagimet impulsive dhe dëgjoni më shumë partnerin.
Virgjëresha – Një ditë e mirë për të mbyllur detyrime të mbetura pezull. Organizimi dhe qetësia do t’ju ndihmojnë të arrini rezultate të kënaqshme. Një njohje e re mund të zgjojë interesin tuaj.
Peshorja – Bashkëpunimet dhe marrëdhëniet shoqërore do të jenë në qendër të vëmendjes. Mund të merrni mbështetje nga persona me ndikim. Në aspektin emocional, dita premton harmoni dhe momente të bukura.
Akrepi – Do të keni mundësi të demonstroni aftësitë tuaja profesionale. Kujdes me shpenzimet e panevojshme. Në jetën personale, një bisedë e sinqertë do të ndihmojë në zgjidhjen e një mosmarrëveshjeje.
Shigjetari – Dita favorizon udhëtimet, planet e reja dhe zgjerimin e horizonteve. Energjia juaj do të jetë e lartë, por mos neglizhoni detajet. Në dashuri, priten emocione pozitive.
Bricjapi – Përqendrohuni te prioritetet kryesore dhe mos u shpërqendroni nga çështje dytësore. Financat kërkojnë kujdes, ndërsa në familje mund të merrni një lajm që do t’ju gëzojë.
Ujori – Marrëdhëniet personale dhe profesionale do të jenë të favorizuara. Dita sjell mundësi për bashkëpunime të reja dhe ide kreative. Në dashuri, sinqeriteti do të jetë çelësi i suksesit.
Peshqit – Do të ndiheni më të qetë dhe më të vendosur për të ndjekur synimet tuaja. Puna dhe përgjegjësitë do të kërkojnë përkushtim, por rezultatet do të jenë inkurajuese. Mbrëmja premton çaste relaksi dhe qetësie.
Numri i madh i aksidenteve në trafik po vazhdon të jetë shqetësues. Çdo ditë raportohet për aksidente të shumta në komunikacion dhe në të shumtën e rasteve shkaktohen si pasojë e pakujdesisë së shoferëve gjatë vozitjes, duke rrezikuar kështu jetën e tyre dhe të pjesëmarrësve tjerë në trafik, raporton Gazeta Sinjali.
Një i tillë ka ndodhur pas mesnate në Prizren.
Nga pamjet shihet se janë pëplasur tri automjete mes vete.
Sinjali ka kontaktuar me Policia e Kosovës për të marrë më shumë informacione rreth rastit, por deri në momentin e publikimit nuk ka marrë përgjigje.
Volodymyr Zelensky i Ukrainës është privuar nga nderimi më i lartë shtetëror i Polonisë, “Urdhri i Shqiponjës së Bardhë”, për shkak të vendimit të Kievit për të emërtuar një njësi ushtarake sipas luftëtarëve të diskutueshëm të Luftës së Dytë Botërore.
Presidenti polak Karol Nawrocki e cilësoi “skandaloze”, “të pakuptueshme” dhe “thellësisht zhgënjyese” vendimin e Ukrainës për ta emërtuar njësinë sipas Ushtrisë Kryengritëse të Ukrainës (UPA).
Megjithatë, Nawrocki theksoi se ky mosmarrëveshje diplomatike nuk do të ndikojë në mbështetjen e Polonisë për Ukrainën në luftën kundër Rusisë.
Ministri i Jashtëm i Ukrainës, Andrii Sybiha, e dënoi vendimin e Varshavës, duke e quajtur “gabim strategjik” dhe “mungesë respekti”.
Në Ukrainë, UPA konsiderohet nga shumë njerëz si një forcë që luftoi për pavarësinë e vendit kundër Ushtrisë së Kuqe sovjetike, si dhe Gjermanisë naziste dhe autoriteteve polake gjatë Luftës së Dytë Botërore. Për këtë arsye, titulli “Heronj të Ushtrisë Kryengritëse të Ukrainës” ka një rëndësi të madhe simbolike.
Ndërsa Polonia e akuzon UPA-në se ka kryer gjenocid ndaj polakëve etnikë në Volhynia (sot Volyn në Ukrainë) gjatë viteve 1943–1945.
“Për shumicën dërrmuese të shoqërisë polake, UPA mbetet para së gjithash një formacion përgjegjës për krime të rënda ndaj qytetarëve të Republikës së Polonisë gjatë Luftës së Dytë Botërore”, tha Nawrocki në një video të publikuar në faqen zyrtare të presidencës.
“Prandaj vendimi i autoriteteve ukrainase për të lavdëruar UPA-në nuk është vetëm skandaloz, por edhe i pakuptueshëm dhe thellësisht zhgënjyes”, shtoi ai.
Ai theksoi se kjo çështje prek jo vetëm kujtesën historike, por edhe besimin e ndërtuar ndër vite mes dy vendeve.
Presidenti polak përmendi gjithashtu pritjen që Polonia u ka bërë qindra mijëra refugjatëve ukrainas pas nisjes së pushtimit rus në vitin 2022.
“Polakët hapën kufijtë, shtëpitë dhe zemrat e tyre për miliona ukrainas”, tha ai.
Ai shtoi se rruga e Ukrainës drejt BE-së kërkon përballje të sinqertë me kapitujt e vështirë të historisë së saj.
“Një Evropë e bashkuar u ndërtua mbi refuzimin e totalitarizmit dhe kultit të dhunës. Këto parime duhet të vlejnë për të gjithë. Për ata që nuk e kuptojnë këtë, nuk mund të ketë vend në Bashkimin Evropian, dhe Polonia nuk do ta lejojë këtë”, tha Nawrocki.
Ukraina synon anëtarësimin në BE dhe këtë javë mori pjesë në fazën e parë të negociatave në Luksemburg.
Arbian Elezaj, rreth 31-vjeçar, shtetas shqiptar, është personi që përfundoi në prangat e Policisë së Kosovës pasi gjatë kontrollit kufitar në Vërmicë iu gjet një sasi e konsiderueshme e substancës narkotike të dyshuar si kokainë.
Burimet e Gazetës Sinjali bëjnë me dije se Elezaj u ndalua për kontroll të detajuar teksa po hynte në Kosovë me një veturë Mercedes me targa shqiptare.
Gjatë kontrollit të automjetit dhe të personit, zyrtarët policorë kanë gjetur një qese plastike me pluhur të bardhë të dyshuar për narkotik.
Pas testimit nga njësitë e antidrogës në Prizren, substanca rezultoi të ishte kokainë, me peshë prej 104 gramë e 83 miligramë.
Përveç narkotikëve, Policia ka sekuestruar edhe një telefon iPhone 17 Pro Max, ndërsa vetura është kontrolluar dhe skanuar pa u gjetur prova të tjera të kundërligjshme.
Pas arrestimit, i dyshuari është shoqëruar në zyrat e Drejtorisë për Hetimin e Trafikimit me Narkotikë në Prizren, ku është intervistuar lidhur me rastin.
Me vendim të Prokurorit të Shtetit, ndaj tij është caktuar masa e ndalimit për 48 orë, ndërsa hetimet po vazhdojnë për të zbuluar destinimin dhe prejardhjen e drogës së sekuestruar.
Mbi 100 gramë kokainë u gjetën gjatë kontrollit kufitar në Vërmicë. Tani, 31-vjeçari nga Shqipëria po përballet me hetime për trafikim dhe posedim të paautorizuar të narkotikëve.
Shënim: Personi i përmendur në këtë lajm konsiderohet i pafajshëm derisa fajësia e tij të vërtetohet me vendim të formës së prerë të gjykatës kompetente.
Kombëtarja e Brazilit ka arritur një fitore të rëndësishme ndaj Haitit me rezultat 3-0, në raundin e dytë të fazës së grupeve në Kupën e Botës 2026.
Goli i parë erdhi nga Matheus Cunha në minutën e 23-të, përpara se i njëjti lojtar të shënonte edhe golin e dytë në minutën e 36-të, duke konfirmuar dominimin e Brazilit në pjesën e parë. Vinícius Júnior realizoi golin e tretë në minutën 45+3, pak para përfundimit të pjesës së parë.
Me këtë fitore, Brazili e çon bilancin e tij në 4 pikë dhe kryeson Grupin C, ndërsa Haiti mbetet pa pikë në vendin e fundit.
Në këtë grup bën pjesë edhe Maroku, i cili mban vendin e dytë me 4 pikë, si dhe Skocia në vendin e tretë me 3 pikë, në një grup që mbetet shumë konkurrues.
PARIS, 20 qershor /ATSH/- Inteligjenca artificiale nuk do të çojë në zhdukjen e vendeve të punës, por përkundrazi do të rrisë nevojën për fuqi punëtore, tha themeluesi i “Amazon”, Jeff Bezos, gjatë një konference në Paris, shkruan BBC.
Duke iu përgjigjur shqetësimeve në rritje se IA-ja mund të zëvendësojë një pjesë të madhe të punonjësve, Bezos mbajti një qëndrim optimist, duke argumentuar se teknologjia do të hapë mundësi të reja dhe do të rrisë kërkesën për punë njerëzore.
“Shumë njerëz kanë frikë se, IA-ja do t’i bëjë njerëzit të panevojshëm. Unë nuk jam aspak dakord me këtë. Në fakt, mendoj se IA-ja do të krijojë më shumë vende pune”, tha ai.
Sipas tij, zhvillimi i inteligjencës artificiale nuk është i kufizuar nga ambicia njerëzore, por nga pengesat që teknologjia mund të ndihmojë të tejkalohen.
Bezos foli edhe për sipërmarrjen e tij të re në fushën e IA-së, “Prometheus” një startup i profilit të lartë i inteligjencës artificiale, që synon të përshpejtojë prodhimin industrial – një sektor gjithnjë e më i automatizuar.
Megjithatë, jo të gjithë kanë të njëjtin optimizëm. Sindikata britanike “Kongresi i Sindikatave” ka paralajmëruar se IA-ja mund të sjellë një “përsëritje të katastrofës së de-industrializimit”, ku fitimet rriten për aksionarët, ndërsa vendet e punës zhduken ose degradohen.
Në të njëjtën kohë, organizata pranon se inteligjenca artificiale mund të sjellë përfitime të mëdha, nëse zhvillohet në mënyrë të drejtë dhe punonjësit ndajnë përfitimet e produktivitetit.
Gjatë konferencës, Bezos prezantoi edhe vizionin e tij afatgjatë, për eksplorimin e hapësirës, duke e përshkruar atë si një mjedis “me mungesë furnizimi, jo mungesë kërkese”.
Sipas tij, Hëna mund të shërbejë si pikënisje për zgjerimin e njerëzimit përtej Tokës, falë afërsisë dhe burimeve të saj natyrore.
“Po shkojmë në Hënë për të qëndruar, jo vetëm për ta vizituar”, tha Bezos, duke shtuar se teknologji si elektroliza, mund të lejojnë përdorimin e burimeve hënore për furnizimin e raketave dhe krijimin e një pranie të përhershme jashtë Tokës.
Ai gjithashtu komentoi një incident të fundit me kompaninë e tij hapësinore “Blue Origin”, ku një raketë “New Glenn” pa ekuipazh shpërtheu gjatë një testi në Florida.
Sipas Bezos, ngjarja ishte një “goditje e rëndë”, por edhe një mundësi mësimi për ekipin.
“Blue Origin” po garon për një rol kryesor, në fluturimet në hapësirë dhe eksplorimin hënor, në konkurrencë të drejtpërdrejtë me “SpaceX” të Elon Musk.
Në panairin teknologjik në Paris u prezantuan gjithashtu zhvillimet më të fundit në robotikë, përfshirë robotë humanoidë dhe teknologji që lejojnë ndërveprimin me makina përmes sinjaleve të trurit, duke sinjalizuar një të ardhme, ku inteligjenca artificiale dhe robotika ndërthuren gjithnjë e më shumë me jetën e përditshme. / /a.i/
TIRANË, 20 qershor/ATSH/ Ksamili gjatë viteve të fundit është shndërruar nga një qytezë e vogël bregdetare, në një nga destinacionet turistike më të njohura jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë botën.
Ujërat e kristalta, ishujt karakteristikë, afërsia me Parkun Kombëtar të Butrintit dhe pozicioni strategjik pranë Sarandës dhe Korfuzit kanë bërë që Ksamili të jetë një nga vendet më të promovuara në tregjet ndërkombëtare të turizmit.
Sezoni turistik i këtij viti ka nisur më herët se vitet e kaluara.
Vizitorët e huaj kanë filluar të frekuentojnë Ksamilin që në muajt prill dhe maj, duke krijuar një zgjatje të sezonit tradicional veror dhe duke gjeneruar aktivitet ekonomik për bizneset turistike shumë përpara periudhës së pikut.
Sipas operatorëve lokalë, rezervimet në strukturat akomoduese kanë qenë të konsiderueshme që në fillim të vitit, veçanërisht nga tregjet e Evropës Veriore, Evropës Qendrore dhe Ballkanit.
Irena Vjeri, përgjegjëse pranë Drejtorisë së Projekteve dhe Turizmit në bashkinë e Sarandës, tha sot për ATSH-në se “treguesit e deritanishëm tregojnë një sezon me fluks të lartë turistësh dhe me interes në rritje nga tregjet ndërkombëtare. Vizitorët po zgjedhin jo vetëm muajt korrik dhe gusht, por gjithnjë e më shumë periudhat maj-qershor dhe shtator-tetor”.
Sipas saj, ndër faktorët që kanë ndikuar pozitivisht këtë sezon janë përmirësimi i infrastrukturës rrugore dhe urbane, rritja e numrit të strukturave akomoduese dhe cilësisë së shërbimeve, promovimi ndërkombëtar i Rivierës Shqiptare, kërkesat në rritje për destinacione autentike mesdhetare, si dhe lehtësimi i aksesit nga Korfuzi dhe aeroportet rajonale.
“Një element i rëndësishëm është edhe projekti i bajpasit të Ksamilit dhe ndërhyrjet urbane, që po ndryshojnë mënyrën e qarkullimit dhe përjetimit të destinacionit, duke reduktuar ngarkesën e trafikut gjatë sezonit”, theksoi Vjeri.
Ksamili konsiderohet një nga ikonat e turizmit shqiptar dhe një nga pikat më të fotografuara të Rivierës Shqiptare. Veçantia e tij qëndron në kombinimin e peizazhit natyror me trashëgiminë kulturore, duke ofruar një eksperiencë që shkon përtej turizmit tradicional të plazhit.
TIRANË, 20 qershor/ATSH/ Në një kohë kur sapo është zhvilluar në Fier, Festa e Grurit, kujtojmë me fotografi arkivi këtë traditë, një më të vjetrat në zonat bujqësore shqiptare, zakonisht e zhvilluar me përfundimin e korrjeve.
Në arkivin e Agjencisë Telegrafike Shqiptare gjenden shumë foto të korrjes së grurit, ngjarje me shumë rëndësi për fshatarët por edhe gjithë popullsinë.
Pamjet dokumentojnë jo vetëm procesin e korrjes, por edhe atmosferën e gëzimit kolektiv. Mes fotografive që përzgjodhëm shihen jo vetëm persona që punojnë duke mbledhur kallinjtë, apo duke ngritur thasët me grurë, por edhe nga ata që kanë pozuar të qeshur për fotografin si një dëshmi e rëndësishme e kulturës rurale dhe të rolit qendror që bujqësia ka pasur në jetën ekonomike e shoqërore të vendit.
Fotografitë e përzgjedhura i përkasin vitit 1947 dhe vitit 1948, menjëherë pas Reformës Agrare të vitit 1946, një ngjarje që ndryshoi rrënjësisht strukturën shoqërore dhe ekonomike në vend, duke sjellë shtetëzimin e pronave të mëdha dhe shpërndarjen e tokës falas për fshatarët.
TIRANË, 20 qershor /ATSH/ – Me pikturën e tij të parë “Nata me yje”, të realizuar në Arles në vitin 1888, Vincent van Gogu shndërroi një shesh të zakonshëm qyteti në një pamje të jashtëzakonshme, shkruan BBC.
Piktura “Tarraca e kafenesë gjatë natës”, konsiderohet si një pikë kthese në krijimtarinë e tij dhe si një pararendëse e veprës së famshme “Nata me yje”.
E realizuar në shtator të vitit 1888, kjo tablo paraqet një kafene të ndriçuar nga llambat, në qytetin francez të Arlesit, ku Van Gogu ishte vendosur disa muaj më parë.
Mbi skenën urbane ngrihet qielli blu, i mbushur me yje që duket sikur pulsojnë. Kjo ishte hera e parë, kur artisti eksploroi në mënyrë të vetëdijshme, marrëdhënien mes tokës dhe universit.
Në atë periudhë, Van Gogu ishte në kërkim të një fillimi të ri. I zhvendosur nga Parisi në jug të Francës, ai shpresonte që drita në Provence, të sillte një ringjallje shpirtërore dhe artistike.
Në letrat drejtuar vëllait të tij Teo, ai shprehej se nuk donte më thjesht të “riprodhonte atë që shihte”, por të krijonte ndjesinë e pafundësisë.
Në këtë vepër, artisti nuk portretizon vetëm një pamje të natës, por transformon realitetin, duke e kthyer një shesh të zakonshëm, në një hapësirë ku e shkuara dhe e tashmja bashkohen në mënyrë ëndërrimtare.
Më poshtë vijojnë pesë detajet kyçe të pikturës, që ndihmojnë për të kuptuar mënyrën se si Van Gogu arriti të realizonte këtë transformim artistik:
1. Gurët e sheshit
Në planin e parë të pikturës, shtrihen kalldrëmet shumëngjyrëshe që reflektojnë dritën e llambave të kafenesë.
Van Gogu nuk i trajton si element dytësor, por si pjesë thelbësore të kompozimit.
Ngjyrat e verdha, jeshile dhe vjollcë krijojnë një efekt drite, pa përdorur të zezën tradicionale të natës.
Poshtë këtij sheshi, sipas historisë së qytetit, ndodhen struktura të lashta romake të mbetura nga Arlesi antik.
Kjo i jep pikturës një ndjesi shtresëzimi mes të kaluarës dhe të tashmes.
2. Kolonat
Në sfondin e pikturës, Van Gogu nuk paraqet thjesht një ndërtesë me dritare, por sugjeron praninë e mbetjeve të arkitekturës romake.
Këto elemente të lashta, të përfshira në peizazh, krijojnë ndjesinë se historia është ende e pranishme, edhe kur nuk shihet drejtpërdrejt.
3. Karriget dhe tavolinat bosh
Edhe pse pamja sugjeron një atmosferë të gjallë kafeneje, shumë prej tavolinave janë bosh.
Kjo krijon një ndjesi pritjeje, sikur diçka po ndodh ose sapo ka ndodhur. Hapësira e zbrazët i jep pikturës, një tension të heshtur dhe teatror.
4. Kulla në sfond
Në thellësi të kompozimit, ngrihet një kullë e errët që tërheq vështrimin lart.
Ajo shërben, si urë mes jetës së përditshme dhe dimensionit shpirtëror të veprës, duke lidhur tokën me qiellin me yje.
5. Yjet
Qielli është elementi më i rëndësishëm simbolik i pikturës. Yjet nuk janë thjesht dekorativë, por të vendosur me kujdes, duke krijuar ndjesinë e një universi të strukturuar.
Ato përfaqësojnë për Van Gogun idenë e pafundësisë dhe të një bote përtej realitetit të dukshëm.
Kjo pikturë konsiderohet sot si një nga veprat që shënoi kalimin e Van Gogut drejt stilit të tij më të njohur, ku realiteti dhe ndjenja shpirtërore bashkohen në një gjuhë të re vizuale.
Veprat e Van Gogut gjatë kësaj periudhe mbeten ndër më ndikueset në historinë e artit modern./ /a.i/
Meteorologët evropianë po paralajmërojnë për formimin e një “kupole të nxehtësisë” gjigante mbi Evropë, një fenomen atmosferik që mund të shkaktojë valë të forta të të nxehtit në ditët dhe javët në vijim.
Sipas analizave të publikuara nga Severe Weather Europe, në disa zona të kontinentit temperaturat mund të afrohen ose edhe të tejkalojnë 45 gradë Celsius.
Ky fenomen ndodh kur një sistem i fuqishëm i presionit të lartë mbetet i qëndrueshëm mbi një rajon, duke bllokuar qarkullimin normal të masave ajrore.
Si pasojë, ajri i nxehtë grumbullohet dhe qëndron i bllokuar pranë sipërfaqes së tokës, duke shkaktuar temperatura jashtëzakonisht të larta për periudha të gjata.
Meteorologët e përshkruajnë këtë fenomen si një kapak mbi një tenxhere, që pengon largimin e nxehtësisë dhe e mban atë të përqendruar në të njëjtën zonë për një periudhë të gjatë.
Sipas parashikimeve, masa e nxehtë e ajrit do të lëvizë nga Afrika Veriore drejt Evropës Jugore dhe Qendrore, duke goditur fillimisht Spanjën, Portugalinë, Francën dhe Italinë, përpara se të zgjerohet edhe në pjesë të tjera të kontinentit.
Në disa rajone të Evropës, temperaturat mund të jenë nga 12 deri në 16 gradë Celsius mbi mesataren klimatike për këtë periudhë të vitit, duke shënuar një devijim të konsiderueshëm nga kushtet normale sezonale.
Edhe Ballkani pritet të përfshihet nga kjo valë e fortë e të nxehtit. Sipas parashikimeve aktuale, temperaturat në rajon do të kalojnë 30 gradë Celsius, ndërsa në disa zona mund të afrohen ose edhe të tejkalojnë 35 gradë.
Megjithatë, meteorologët theksojnë se temperaturat ekstreme prej rreth 45 gradësh Celsius pritet të regjistrohen kryesisht në pjesët më të nxehta të Evropës Jugperëndimore, ndërsa Ballkani do të përballet me kushte më pak ekstreme, por gjithsesi dukshëm më të nxehta se zakonisht.
Ekspertët paralajmërojnë se kupolat e nxehtësisë kanë qenë shkaktarë të disa prej valëve më vdekjeprurëse të të nxehtit që kanë goditur Evropën vitet e fundit.
Përveç temperaturave ekstreme, këto fenomene atmosferike rrisin rrezikun për thatësira të zgjatura, përhapjen e zjarreve pyjore dhe probleme serioze shëndetësore, veçanërisht te të moshuarit dhe personat që vuajnë nga sëmundje kronike.
Meteorologët këshillojnë qytetarët të shmangin qëndrimin e gjatë në diell gjatë orëve më të nxehta të ditës, të konsumojnë mjaftueshëm ujë dhe të tregojnë kujdes të veçantë ndaj grupeve më të ndjeshme ndaj temperaturave të larta.
Login
