Kryeministri Rama u shpreh se Shqipëria ka shënuar përmirësime të ndjeshme në fushën e prokurimeve publike, sipas një raporti të fundit të Bashkimit Europian, të matur nëpërmjet instrumenteve SIGMA dhe OECD.

Ai u shpreh se raporti ka analizuar situatën në rajon dhe sipas projeksioneve Shqipëria spikat për progresin e arritur, duke u renditur ndër vendet me përmirësimet më të dukshme.

Sipas tij, Shqipëria rezulton të jetë ndër vendet më të përparuara në rajon edhe për sa i përket transparencës dhe cilësisë së mekanizmave të prokurimeve publike, të cilat sipas raportit shërbejnë në interes të publikut.

“Dua të ndaj me ju kënaqësinë e marrjes këto ditë të një raporti shumë domethënës të Bashkimit Europian, përmes instrumentit përkatës të SIGMA-s dhe OECD-së, që ka analizuar edhe panoramën e përgjithshme të prokurimeve publike në rajonin tonë, ku Shqipëria spikat me përmirësimet e saj.

Përmes shifrave dhe fakteve, do të mund t’i tregojmë edhe publikut se sa larg janë të gjitha ato që thuhen dhe stërthuhen, duke ushqyer një perceptim negativ lidhur me raportin e Shqipërisë me korrupsionin dhe lidhur me pozicionin e kësaj shumice ndaj korrupsionit, në raport me realitetin e fakteve dhe të shifrave konkrete, të identifikuara dhe të rreshtuara jo nga qeveria apo ekspertët e saj, por nga një instrument i besueshëm dhe cilësor i Bashkimit Europian, me të gjithë integritetin e duhur profesional për të treguar se cila është e vërteta.

Edhe në atë çka lidh prokurimet publike me transparencën dhe cilësinë e mekanizmave që i vënë ato në përdorim në të mirë dhe në interes të publikut, Shqipëria përsëri spikat si e para në rajonin tonë,” tha Rama.

The post “Së shpejti marrim raportin e BE-së për prokurimet publike”/ Rama: Shqipëria renditet e para në rajon për përmirësimet e bëra appeared first on Albeu.com.

Ivanka Trump, vajza e presidentit të SHBA-ve Donald Trump, ka mbërritur së fundmi në Vlorë, duke tërhequr vëmendjen me vizitën e saj në jug të vendit.

Burime bëjnë me dije se ajo ka kaluar mbrëmjen e djeshme në vilat qeveritare në zonën bregdetare, ndërsa gjatë ditës së sotme pritet të zhvillojë një drekë me kryeministrin Edi Rama.

Vizita e saj nuk pritet të kufizohet vetëm në këtë takim, pasi Ivanka Trump planifikon edhe disa ndalesa të tjera në qytetin e Vlorës.

Kjo është një tjetër vizitë e saj në Shqipëri, veçanërisht në zonën jugore, të cilën duket se e frekuenton shpesh.

The post Ivanka Trump rikthehet në Vlorë, vajza e presidentit amerikan sërish në jugun e Shqipërisë appeared first on Albeu.com.

Një tjetër rast i shpërndarjes së lëndëve narkotike është goditur në qytetin e Vlorës, ku dy adoleshentë dyshohet se furnizonin me drogë bashkëmoshatarët e tyre.

Operacioni u zhvillua nga shërbimet e Forcës së Posaçme “Shqiponja”, në kuadër të kontrolleve të shtuara për parandalimin dhe goditjen e veprimtarive kriminale në fushën e narkotikëve. Bazuar edhe në informacione operative, efektivët ushtruan kontrolle në disa zona të qytetit dhe në akset kryesore.

Gjatë mbrëmjes së djeshme, në lagjen “Pavarësia”, u ndaluan dhe u kontrolluan dy të mitur të dyshuar si shpërndarës droge. Nga kontrolli fizik ndaj 17-vjeçarit me iniciale D. M., policia gjeti në çantën e tij dhe në mbajtësen e kufjeve 10 doza të mbështjella me qese plastike, të dyshuara si kokainë. Po ashtu, në xhepin e tij u sekuestrua një sasi kanabisi e mbështjellë me letër alumini.

Të gjitha lëndët narkotike u sekuestruan në cilësinë e provës materiale.

Në përfundim të veprimeve procedurale, specialistët për Hetimin e Narkotikëve në Drejtorinë Vendore të Policisë Vlorë arrestuan në flagrancë 17-vjeçarin, ndërsa 16-vjeçari që ndodhej me të u procedua në gjendje të lirë.

Materialet i kaluan Prokurorisë së Vlorës për veprën penale “Prodhimi dhe shitja e narkotikëve”, ndërsa hetimet vijojnë për të zbuluar nëse të miturit janë pjesë e një rrjeti më të gjerë shpërndarjeje.

The post Vlorë/ Shpërndanin kokainë e kanabis te adoleshentët, në pranga një 17-vjeçar, procedohet i mituri appeared first on Albeu.com.

Në Podacstin e radhës të kësaj të diele, kryeministri Edi Rama ka prezantuar skemën e re për rritjen e përvitshme të pensioneve. Sipas tij, rritja e bërë në janar, do të pesëfishohet deri në 2030. Paralelisht, qeveria po përgatit edhe një shtyllë të dytë të sistemit të pensioneve, që do të funksionojë si skemë komplementare

“Ndërkohë që kemi stabilizuar dhe kemi vënë në lëvizje një skemë rritjeje të përvitshme të pensioneve, çka është rritur në këtë janar do të dyfishohet në janarin e ardhshëm, do të trefishohet në janarin e 2028-ës, do të katërfishohet në janarin e 2029-ës dhe do të pesëfishohet në janarin e 2030-ës”.

Rama tha se paralelisht, qeveria po përgatit edhe një shtyllë të dytë të sistemit të pensioneve, që do të funksionojë si skemë komplementare. Çdo punonjës që kontribuon me një shumë minimale nga paga, p.sh. 1 euro në muaj, do të përfitojë një kontribut të barabartë nga shteti ose punëdhënësi. Sipas tij kjo skemë synon krijimin e një fondi individual për çdo qytetar, duke ofruar më shumë siguri financiare në moshën e tretë dhe duke forcuar sistemin aktual të pensioneve.

“Po përgatisim edhe një kolonë tjetër të skemës së pensioneve, e cila i bashkëngjitet në mënyrë komplementare sistemit aktual, kolonës qendrore të pensioneve, duke krijuar një hapësirë të re dhe një mundësi të dytë mbështetjeje për të ardhmen.

Ideja është shumë e thjeshtë: çdo punonjës që zgjedh të kontribuojë me një shumë të vogël nga paga e tij, për shembull 1 euro në muaj, do të ketë një kontribut të barabartë nga pala tjetër, shteti ose punëdhënësi në sektorin privat. Në këtë mënyrë, kontributi dyfishohet dhe, muaj pas muaji, krijohet një fond individual, i cili i shtohet pensionit që përfitohet normalisht nga kolona e parë, skema ekzistuese.

Kjo nuk është absolutisht diçka “alla shqiptare”, sepse ne nuk bëjmë të tilla; po mësojmë nga përvojat më të mira dhe përpiqemi të sjellim këtu modele të sprovuara. Pra, është një model i mirënjohur që krijon mundësinë e krijimit gradual të një fondi pensionesh, për më shumë siguri për individin dhe për një lidhje më të qëndrueshme mes punonjësit dhe punëdhënësit, shtetit apo privatit. Një mekanizëm sigurie financiare për moshën e tretë dhe, e përsëris, një mekanizëm komplementar që nuk e prek, por e forcon mekanizmin aktual”.

Kryeministri Edi Rama ka njoftuar një tjetër rritje pagash që do të nisë nga muaji qershor, si pjesë e politikës për rritjen reale të të ardhurave dhe mbrojtjen e fuqisë blerëse. Në podcastin e radhës Flasim, kreu i qeverisë shqiptare tha se paga minimale në vend ka arritur në 500 euro, ndërsa paga mesatare është rritur me rreth 10%.

“Nga 1 janari i këtij viti kemi hyrë në një fazë të re të rritjes së pagave, me një drejtim të qartë: rritje reale e të ardhurave dhe mbrojtje e fuqisë blerëse. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për pagat nominale, të cilat, nga paga minimale në shkallë vendi, janë rritur në 500 euro, apo në mesataren e përgjithshme kanë arritur në rreth 10%, me një ritëm të qëndrueshëm si në sektorin publik ashtu edhe në atë privat. Po këtu bëhet fjalë për çka na ka munguar si mekanizëm, jo sepse nuk e kemi ditur mungesën, por sepse s’kemi mundur ta adresojmë si pasojë e mungesës së mundësive të ekonomisë”.

Njëkohësisht, qeveria ka vendosur indeksimin e pagave në sektorin publik çdo dy vite, për të përballuar ndikimin e inflacionit.

“Sot që ekonomia na ka dhënë mundësi të reja, ne kemi vendosur të indeksojmë pagat në sektorin publik çdo dy vite, me mekanizma shtesë për kategori të ndryshme, dhe kësisoj të korrigjojmë impaktin e inflacionit mbi pagën për mësuesit, për mjekët, infermierët, punonjësit e policisë, ushtarakët dhe administratën”, tha Rama.

Vëmendje e veçantë i është kushtuar sektorit të shëndetësisë. Nga qershori, mjekët do të përfitojnë deri në 18 mijë lekë shtesë në muaj, ndërsa infermierët dhe teknikët rreth 12 mijë lekë, si dhe pagesa më të larta për turnet dhe përvojën.

“Një vëmendje e veçantë i është dhënë sistemit shëndetësor, ku nga qershori pagat do të rriten edhe në disa shërbime kritike. Mjekët e urgjencës do të trajtohen në të njëjtin nivel me të tjerët edhe për sa i përket rojeve, që janë një ngarkesë ekstra. Ndërkohë, shtesat konkrete do të arrijnë në 18 mijë lekë në muaj për mjekët dhe 12 mijë lekë për infermierët dhe teknikët, të shoqëruara me paga më të larta për turnet dhe një sistem rivlerësimi për përvojën”.

Sipas Ramës, kjo ndërhyrje synon të mbështesë kategoritë me përgjegjësi të lartë dhe të garantojë një rritje të qëndrueshme ekonomike për familjet shqiptare.

“Është një ndërhyrje e drejtpërdrejtë aty ku përgjegjësia është më e lartë dhe ku sistemi kërkon mbështetje të përditshme. Është një politikë e qëndrueshme, sepse është një rritje ekonomike e qëndrueshme dhe janë mekanizma të nevojshëm, që kjo rritje ekonomike i ka bërë të mundshëm dhe, patjetër, edhe të matshëm në atë që është llogaria e çdo familjeje që jeton me punë të ndershme”.

Pashka Ortodokse, e njohur edhe si Festa e Ringjalljes së Krishtit, është festa më e rëndësishme në traditën ortodokse dhe kremtohet me shumë rite fetare dhe zakonore.

Mijëra besimtarë i drejtohen kishave në mbarë vendin për të përkujtuar Ringjalljen e Krishtit, një simbol i shpresës, jetës dhe triumfit mbi vdekjen. Sapo akrepat shënuan orën 24:00 dhe hyrjen e ditës së Pashkës, besimtarët ortodoksë uruan njëri-tjetrin me fjalët: “Krishti u ngjall!”, shprehje e cila pasohet nga përgjigjja “Vërtet u ngjall!”.

Në Katedralen “Ngjallja e Krishtit”, më i madhi institucion i besimit ortodoks në Tiranë, ceremonia mblodhi ashtu si çdo vit, me qindra qytetarë, duke krijuar një atmosferë të veçantë shpirtërore.

Besimtarët ndezën qirinjtë e tyre në katedrale dhe i morën me vete në shtëpitë e tyre, duke simbolizuar marrjen e dritës së Perëndisë.

Në ditën e Pashkës Ortodokse ndahen me familjarë dhe miq edhe vezët e kuqe të lyera me herët, që sipas traditës lyhen me “gjakun e Krishtit” që të “enjten e madhe” ose të shtunën në vigjilje të Pashkës.

Përveç dimensionit fetar, Pashka në Shqipëri është e lidhur ngushtë me zakonet familjare. Ngjyrosja e vezëve të kuqe, që simbolizon gjakun e Krishtit dhe jetën e re, është një nga traditat më të përhapura. Familjet mblidhen rreth tryezës festive, ku nuk mungojnë gatimet tradicionale dhe atmosfera e gëzimit pas një periudhe të gjatë agjërimi.

Në zona të ndryshme të vendit, si në jug dhe në juglindje, ruhen edhe rite të veçanta lokale, të cilat pasurojnë më tej këtë festë.

Por Pashka mbetet kryesisht një moment reflektimi dhe shprese, duke i dhënë kësaj feste një vend të veçantë në jetën e çdo besimtari por edhe të komunitetit.

Data e çdo Pashke ndryshon pasi përcaktimi bazohet në kalendarin Julian dhe fazat e hënës dhe zakonisht bie pas Pashkës Katolike.

Ivanka Trump ka mbërritur ditën e djeshme në qytetin e Vlorës. Ajo ka qëndruar gjatë mbrëmjes në vilat qeveritare në zonën bregdetare.

Ndërkohë, mësohet se gjatë ditës së sotme Ivanka Trump pritet të zhvillojë një drekë me kryeministrin Edi Rama në vilat qeveritare në Dhërmi.

Mësohet se Ivanka Trump pritet të zhvillojë edhe disa ndalesa në qytetin e Vlorës, ndërsa ende nuk dihen arsyet e vizitës së saj apo detajet e takimit me vajzën e presidentit amerikan Donald Trump.

Nga ana tjetër, kryeministri Rama ka mbërritur në jug të vendit pasditen e së shtunës dhe pritet të qëndrojë në Vlorë edhe ditën e hënë, ku do të zhvillojë disa takime dhe inspektime në kuadër të agjendës së tij.

Negociatat maratonë mes Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Iranit në Islamabad përfunduan pa një marrëveshje. Zëvendëspresidenti amerikan, JD Vance, konfirmoi largimin e tij nga Pakistani pas dështimit të bisedimeve, duke theksuar se Uashingtoni kishte paraqitur një “ofertë përfundimtare dhe më të mirë”.

Sipas Vance, pengesa kryesore mbetet refuzimi i Teheranit për t’u angazhuar në mënyrë të qartë për heqjen dorë nga programi i armëve bërthamore.

Nga ana tjetër, Ministria e Jashtme iraniane deklaroi se disa pika u dakordësuan, por mosmarrëveshjet për “dy ose tre çështje kyçe” bllokuan arritjen e një marrëveshjeje, duke fajësuar kërkesat e SHBA-së si të paarsyeshme.

Në sfondin e negociatave, tensionet u shtuan edhe në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë jetike për transportin global të naftës. Irani mohoi pretendimet për lëvizje të anijeve të tij dhe paralajmëroi se çdo prani ushtarake në zonë do të përballet me “përgjigje të fortë”.

Ndërkohë, Pakistani u ka bërë thirrje të dyja palëve të ruajnë armëpushimin dhe të vijojnë përpjekjet diplomatike. Megjithëse aktualisht nuk është planifikuar një raund i ri negociatash, zyrtarët iranianë theksojnë se dialogu mbetet i hapur, duke nënvizuar se “diplomacia nuk mbaron kurrë”.

Dështimi i këtyre bisedimeve i lajmëruar nga Vance nga Islamabadi në mes të natës, tronditi botën, duke lënë të pasigurt rrugën drejt një marrëveshjeje të mundshme në të ardhmen.

Në prill të vitit 1970, një nga aksidentet më dramatike të flotës nëndetëse sovjetike tronditi botën e Luftës së Ftohtë. Nëndetësja bërthamore Soviet submarine K-8 u fundos në ujërat e Gjiri i Biscay, duke marrë me vete dhjetëra anëtarë të ekuipazhit dhe duke u kthyer në një nga tragjeditë më të rënda të marinës sovjetike.

Ngjarja nisi më 8 prill 1970, kur në bord shpërtheu një zjarr i fuqishëm në dy ndarje të nëndetëses. Flakët u përhapën shpejt përmes sistemit të ventilimit, duke mbushur hapësirat me tym toksik dhe duke e bërë pothuajse të pamundur kontrollin e situatës. Në atë kohë nëndetësja ishte duke kryer një mision stërvitor në Atlantik dhe mbante në bord katër torpedo bërthamore, çka e bëri incidentin edhe më alarmues për komandën sovjetike.

Për shkak të zjarrit dhe dëmtimeve në sistemet e energjisë, anija u detyrua të dalë në sipërfaqe. Ekipazhi luftoi për orë të tëra për të shuar flakët dhe për të ruajtur stabilitetin e mjetit. Megjithatë, situata u përkeqësua për shkak të motit të ashpër dhe dëmtimeve të shumta në bord.

Katër ditë më vonë, më 12 prill 1970, nëndetësja u fundos përfundimisht në ujërat e thella të Gjirit të Biscay. Gjatë përpjekjeve për të shpëtuar anijen dhe për të parandaluar një katastrofë më të madhe, 52 pjesëtarë të ekuipazhit humbën jetën. Shumë prej tyre qëndruan në bord për të stabilizuar nëndetësen dhe për t’i dhënë mundësi pjesës tjetër të ekuipazhit të evakuohej.

Nëndetësja K-8 ishte pjesë e flotës së nëndetëseve të klasit “November”, një nga projektet më të avancuara të Bashkimit Sovjetik në atë kohë. Ajo konsiderohej ndër mjetet më moderne të Flota Detare Sovjetike dhe ishte ndërtuar për të operuar në thellësi të mëdha gjatë rivalitetit strategjik me Perëndimin.

Megjithëse Bashkimi Sovjetik e mbajti për një kohë të gjatë ngjarjen të mbuluar nga sekretet ushtarake, më vonë u bë e qartë se sakrifica e ekuipazhit kishte shmangur një katastrofë të mundshme bërthamore. Sot, tragjedia e K-8 kujtohet si një nga episodet më dramatike të historisë së nëndetëseve gjatë Lufta e Ftohtë dhe si një dëshmi e rrezikut të madh që shoqëronte garën ushtarake të epokës.

Shumë njerëz e bëjnë pa e menduar, pinë ujë që ka qëndruar në gotë apo shishe që nga dita e kaluar. Edhe pse duket krejtësisht i padëmshëm, ekspertët paralajmërojnë se ekziston një moment kur ky ujë nuk është më i sigurt për konsum.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, cilësia e ujit të pijshëm nuk varet vetëm nga burimi, por edhe nga mënyra se si ruhet dhe ekspozohet ndaj mjedisit.

Në momentin që uji bie në kontakt me ajrin, gojën apo sipërfaqe të ndryshme, ai mund të kontaminohet.

Qendra për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve thekson se bakteret nga goja dhe ambienti mund të kalojnë në ujë dhe të shumohen, sidomos kur qëndron në temperaturë dhome.

Edhe pse shumica e këtyre baktereve nuk janë të rrezikshme për persona të shëndetshëm, numri i tyre rritet me kalimin e kohës.

Ekspertët sugjerojnë një “rregull të artë”, uji që ka qëndruar deri në 12 orë zakonisht konsiderohet i sigurt, sidomos nëse është mbajtur në enë të mbyllur. Në këto kushte, rreziku i ndotjes mbetet i ulët.

Por pas 24 orësh, situata ndryshon. Uji që qëndron gjatë në kushte të zakonshme mund të humbasë cilësinë dhe të përmbajë më shumë mikroorganizma. Për këtë arsye, rekomandohet të zëvendësohet.

Ndërkohë, rreziku është më i lartë për grupet më të ndjeshme, si fëmijët, të moshuarit dhe personat me imunitet të dobët.

Një zakon i thjeshtë mund të bëjë diferencën, nëse nuk jeni të sigurt sa kohë ka qëndruar uji, është më mirë ta zëvendësoni me një gotë të freskët.

Zgjedhjet parlamentare të 12 prillit janë për Hungarinë më të rëndësishmet që nga fundi i diktaturës në vitin 1989 – dhe kanë po ashtu një rëndësi historike për Evropën. Deutsche Welle u përgjigjet pyetjeve me rëndësi.

Më 12 prill zhvillohen në Hungari zgjedhjet parlamentare më të rëndësishme që nga largimi vullnetar i komunistëve nga pushteti në vitet 1989/90. Pyetja është nëse kryeministri Viktor Orbán dhe sistemi i tij i qeverisjes mund të mposhten në kutitë e votimit. Për herë të parë që prej vitit 2010, ekziston një shans real për ndryshim pushteti: opozita ka gjasa të fitojë, me në krye partinë konservatore Tisza dhe liderin e saj, rivalin e Orbánit, Péter Magyar.

Në Hungari, këto zgjedhje konsiderohen si një moment kyç në historinë moderne të vendit. Në të njëjtën kohë, ato janë ndër më të rëndësishmet për Evropën gjatë viteve të fundit. Rezultati mund të ndikojë jo vetëm në të ardhmen e Bashkimit Evropian dhe në nivelin e ndikimit rus në kontinent, por edhe në fatin e mëtejshëm të së djathtës populiste dhe ekstreme në Evropë. Me rastin e këtyre zgjedhjeve, Deutsche Welle u jep përgjigje pyetjeve më të rëndësishme.

A është Orbani një Diktator?

Që nga mesi i viteve 1990, Viktor Orbán e ka shndërruar partinë e tij Fidesz – dikur me emrin e plotë “Lidhja e Demokratëve të Rinj”, sot “Unioni Qytetar Hungarez” – në një parti të disiplinuar rreptësisht sipas modelit të liderit, ku asgjë nuk ndodh kundër vullnetit të tij dhe ku parimi themelor është besnikëria personale ndaj tij. Pas ardhjes në pushtet të Fidesz-it në vitin 2010, e njëjta logjikë u shtri edhe në nivel shtetëror.

Sot, Viktor Orbán ndërhyn deri në detaje të imëta të qeverisjes në vend. Qoftë për rinovimin e një ndërtese, rritjen e pensioneve apo çështje gjeopolitike – kur flet për aktivitetet e qeverisë, Orbán zakonisht përdor vetën e parë njëjës: “Unë bëj një ligj”, “unë e rris pensionin”, “unë bie dakord me presidentin”. Orbán nuk i plotëson të gjitha kriteret klasike të një diktatori – Hungaria vazhdon formalisht të jetë një demokraci parlamentare me zgjedhje të lira – por ai është pa dyshim një autokrat.

Sa herë e ka reformuar Orbani Hungarinë?

Pas fitores së tij të parë zgjedhore me shumicë dy të tretash në pranverën e vitit 2010, Viktor Orbán shpalli të ashtuquajturin “Rend i Bashkëpunimit Kombëtar” (NER). Në aparatin shtetëror, administrativ dhe gjyqësor, si edhe në shërbimin publik, ai ndërmori një ndërrim elitash, duke vendosur besnikë të tij në pozicione kyçe. Hungaria u riorganizua si një shtet tejet i centralizuar.

Në tërësi, Orbán e dobësoi sistemin e kontrollit dhe balancës së pushteteve, duke kufizuar ndjeshëm mundësitë për krijimin e kundërpushtetit.Pjesa më e madhe e mediave të shkruara dhe audiovizive u vu – drejtpërdrejt ose në mënyrë të tërthortë përmes kompanive dhe fondacioneve pranë Fidesz-it – nën kontrollin e qeverisë; autonomia e universiteteve u shfuqizua dhe një pjesë e konsiderueshme e pasurive shtetërore dhe publike u vendos nën kontrollin e fondacioneve të afërta me Orbánin. Ekspertët e përshkruajnë Hungarinë si një “sistem hibrid” midis demokracisë dhe diktaturës.

Përse shumë hungarezë duan ndryshim pushteti?

Politika ekonomike dhe tatimore e Orbánit favorizon kryesisht klientelën e tij nga shtresa e lartë e klasës së mesme. Gjendja materiale e shumë hungarezëve të tjerë, megjithatë, është përkeqësuar vitet e fundit. Kësaj i shtohet gjendja e dobët e infrastrukturës publike, e sistemit shëndetësor dhe e arsimit, si edhe një pakënaqësi e gjerë për shkak të korrupsionit dhe rasteve të rënda të vetëpasurimit të paligjshëm.

Në të njëjtën kohë, shumë qytetarë në Hungari janë të lodhur nga atmosfera e përhershme e “luftës civile verbale” që krijon Orbáni – për shembull nga paraqitja absurde e Ukrainës si personifikim i së keqes ose nga shpifjet e vazhdueshme ndaj të gjithë kritikëve, të cilët etiketohen si armiq dhe tradhtarë të atdheut.

Përse këto zgjedhje janë të rëndësishme për Europën?

Qëllimi i shpallur i Viktor Orbánit është “pushtimi i Brukselit” dhe shndërrimi i Bashkimit Evropian në një union shtetesh kombëtare politikisht sovrane, të lidhura kryesisht nga interesa të përbashkëta ekonomike. Kryeministri hungarez prej vitesh nxit kundër Bashkimit Evropian dhe, përmes vetove të tij dhe refuzimit për të mbështetur vendime të rëndësishme evropiane dhe të politikës së jashtme, e bllokon aftësinë vepruese të BE‑së. Një fitore zgjedhore e Orbánit do të çonte në një dobësim të mëtejshëm të Bashkimit Evropian; një ndryshim pushteti në Budapest, përkundrazi, do ta forconte sërish BE‑në.

Përse këto zgjedhje janë të rëndësishme për populistët?

Viktor Orbán konsiderohet modeli më i suksesshëm brenda kampit të populistëve konservatorë të djathtë dhe të ekstremit të djathtë në Evropë – dhe njëkohësisht organizatori i tyre më i rëndësishëm. Askush tjetër nga ky spektër nuk ka arritur ndonjëherë një fitore zgjedhore me shumicë dy të tretash dhe nuk ka qeverisur kaq gjatë sa kryeministri hungarez. Po ashtu, askush tjetër nuk ka investuar kaq shumë energji për ta bashkuar dhe forcuar këtë kamp politik në nivel evropian. Për këtë arsye, rezultati i zgjedhjeve në Hungari është edhe një vendim për të ardhmen e populizmit në Evropë.

Përse këto zgjedhje janë të rëndësishme për Rusinë?

Asnjë shtet tjetër anëtar i Bashkimit Evropian nuk është i lidhur kaq ngushtë me Rusinë sa Hungaria nën drejtimin e Viktor Orbánit. Edhe pse Orbán ka miratuar shumicën e sanksioneve të BE‑së kundër Rusisë që nga viti 2014, ai kërkon vazhdimisht heqjen e tyre, imponon përjashtime dhe që nga viti 2022 ka bllokuar, sa herë që ka qenë e mundur, mbështetjen për Ukrainën. Në këtë mënyrë, ai e dobëson dhe e përçan Bashkimin Evropian – një qëllim i shpallur i përbashkët i Orbánit dhe Rusisë. Për Moskën, rrëzimi i Orbánit nga pushteti do të përbënte një humbje të rëndë.

A është e mundur të mposhtet me vota regjimi i Orbanit?

Pas fitores zgjedhore të vitit 2010, partia Fidesz realizoi reforma të thella në sistemin zgjedhor, duke forcuar dukshëm parimin e shumicës – ndryshime që i sigurojnë partisë avantazhe strukturore deri më sot. Nga gjithsej 199 deputetë të parlamentit, 106 zgjidhen në zona elektorale me votim të drejtpërdrejtë dhe me shumicë të thjeshtë. Zonat elektorale besnike ndaj Fidesz-it janë më të vogla, çka do të thotë se aty nevojiten më pak vota për të fituar një mandat parlamentar.

Si pasojë, në zgjedhjet e fundit parlamentare të vitit 2022, partia e Orbánit mori rreth 53 për qind të votave, por fitoi dukshëm më shumë zona elektorale dhe arriti të sigurojë rreth 68 për qind të vendeve në parlament – pra një shumicë absolute.

Hungarezët etnikë nga vendet fqinje të Hungarisë, të cilët zotërojnë shtetësinë hungareze, kanë të drejtë të votojnë për listat partiake dhe të marrin pjesë në zgjedhje përmes votimit me postë. Ndërkohë, emigrantët hungarezë të punës që jetojnë në vendet e Evropës Perëndimore – të cilët priren të jenë më kritikë ndaj Orbánit – mund të votojnë vetëm personalisht, në ambasada dhe në një numër të kufizuar konsullatash, por jo me postë. Ekspertët hungarezë të zgjedhjeve e kritikojnë këtë rregullim si të padrejtë. Si pasojë, një ndryshim pushteti është dukshëm më i vështirë për t’u arritur – por jo i pamundur.

A mund t’i manipulojë zgjedhjet qeveria e Orbanit?

Ekspertët zgjedhorë në Hungari presin që manipulimi i drejtpërdrejtë i votave të mos ndodhë, pasi partia opozitare Tisza ka organizuar një numërim paralel të votave. Megjithatë, në votimin me postë të hungarezëve nga pakicat në vendet fqinje ekzistojnë mundësi manipulimi. Këto vota mund t’i sigurojnë Orbánit një deri në dy mandate shtesë. Po ashtu, blerja masive e votave në rajone të varfra të Hungarisë është aktualisht një temë gjerësisht e debatuar, pasi një film dokumentar e bëri publike këtë praktikë.

Çfarë thonë sondazhet dhe sa të besueshme janë ato?

Studiuesit hungarezë të zgjedhjeve janë të bindur se një shumicë absolute e votuesve në Hungaridëshiron një ndryshim pushteti. Institutet e pavarura të sondazheve parashikojnë prej më shumë se një viti një avantazh – në disa raste të qartë – të partisë Tisza ndaj Fidesz-it të Orbánit. Megjithatë, këto të dhëna pasqyrojnë vetëm në mënyrë të kufizuar shanset reale të kandidatëve në zonat elektorale individuale. Për më tepër, elektorati i Fidesz-it – kryesisht të moshuar dhe pensionistë në qytete të vogla dhe zona rurale – nuk kapet plotësisht nga sondazhet. Për këtë arsye, parashikimet mund të rezultojnë të pasakta. Megjithatë, shumica e studiuesve të zgjedhjeve presin më tepër një largim të Orbánit nga pushteti.

Çfarë do të bëjë Peter Magyar nëse ndryshon pushteti?

Synimet dhe projektet kryesore të Peter Magyarit dhe partisë së tij Tisza janë një distancim i Hungarisë nga Rusia dhe rikthimi i vendit si një aleat i besueshëm i Bashkimit Evropian dhe i NATO‑s. Megjithatë, jo pa kushte. Në politikën e migracionit dhe atë ndaj Ukrainës, Magyar synon të vazhdojë pjesërisht ose edhe plotësisht linjën e deritanishme hungareze – por pa përballje të hapur dhe të vazhdueshme me BE‑në.

Në politikën e brendshme, Magyar paralajmëron një përballje të ashpër me korrupsionin dhe shpall një “ndryshim sistemi”. Me këtë ai nënkupton, ndër të tjera, një sistem zgjedhor më të drejtë, kufizimin e mandatit të kryeministrit në dy cikle zgjedhore dhe miratimin e një kushtetute të re. Orbáni dhe politikanë të tjerë të lartë nga rrethi i tij do të duhej të përballeshin me akuza për korrupsion dhe tradhëti ndaj atdheut.

A do ta pranojë Orbani një humbje të zgjedhjeve?

Viktor Orbán nuk është shprehur deri tani drejtpërdrejt për këtë çështje. Ai është kufizuar duke thënë se gjatë karrierës së tij politike ka fituar dhe ka humbur zgjedhje dhe se Hungaria është një demokraci.

A mund të krijohen trazira të dhunshme pas zgjedhjeve?

Nëse Viktor Orbán do ta shpallë veten fitues të zgjedhjeve, janë të mundshme protesta masive dhe nuk përjashtohen as përplasje të dhunshme, pasi zemërimi dhe urrejtja ndaj regjimit të Orbánit janë tashmë të përhapura në shoqëri. Në rast se Orbáni humb, do të varet nga qëndrimi i tij dhe nga fjala e tij si lider nëse mbështetësit e tij do të dalin apo jo në masë në rrugë.

Keno Verseck Redaktor, autor dhe reporter

Të dhënat mbi pothuajse 28,000 pacientë po çojnë drejt se të kuptuarit e variacioneve të gjeneve mund të përmirësojë trajtimet për obezitetin

Shkencëtarët kanë zbuluar se si gjenetika mund të ndihmojë në shpjegimin pse injeksionet për humbje peshe funksionojnë më mirë për disa njerëz sesa për të tjerët.

Variacionet në dy gjene të përfshira në rrugët e hormoneve të zorrëve, të cilat rregullojnë oreksin dhe tretjen, mund të ndihmojnë në shpjegimin e rezultateve të ndryshme të humbjes së peshës ose efekteve anësore kur merren ilaçe të peptidit 1 të ngjashëm me glukagonin (GLP1).

Gjetjet, të botuara në revistën Nature të mërkurën, mund të mbështesin përpjekjet e ardhshme për të përdorur informacionin gjenetik kur bëhen zgjedhje trajtimi për obezitetin.

Agonistët e receptorit GLP1, përfshirë semaglutidin (i njohur me emrin e markës Wegovy) dhe tirzepatidin (i shitur si Mounjaro), janë ilaçe që imitojnë hormonet natyrale të zorrëve.

Ilaçet, të cilat ndihmojnë në rregullimin e oreksit, çlirimin e insulinës dhe tretjen, përdoren nga miliona njerëz në të gjithë botën për të trajtuar obezitetin. Megjithatë, arsyet pse disa humbasin më shumë peshë se të tjerët, ose pse disa përjetojnë efekte anësore, kanë mbetur të paqarta.

Studiuesit nga 23andMe, një institut kërkimor mjekësor jofitimprurës, shqyrtuan të dhëna nga 27,885 pacientë që merrnin ilaçe GLP1.

Ata zbuluan se varianti i receptorit GLP1 rs10305420 ishte i lidhur me humbje pak më të madhe në peshë tek ata që e mbanin këtë variant krahasuar me ata që nuk e kishin. Një variant tjetër, rs1800437, ishte i lidhur me të përziera dhe të vjella tek njerëzit që merrnin tirzepatide, por nuk ishte i lidhur me peshën që humbën.

Gjetjet nënvizojnë se ndryshimet gjenetike mund të kontribuojnë në arsyet pse njerëzit reagojnë ndryshe ndaj injeksioneve për humbje peshe. Megjithatë, ndikimi i përgjithshëm i gjenetikës duket të jetë modest, thanë studiuesit.

Marie Spreckley, një eksperte e obezitetit në Universitetin e Kembrixhit, e cila nuk ishte e përfshirë në studim, tha se ai ofroi prova të besueshme se variantet gjenetike mund të ndikojnë në rezultate.

“Megjithatë, madhësia e këtyre efekteve gjenetike është e vogël në terma klinikë”, tha ajo. “Është e rëndësishme të theksohet se faktorët jo-gjenetikë, siç janë seksi, lloji i ilaçit, doza dhe kohëzgjatja, duket se shpjegojnë një pjesë shumë më të madhe të ndryshueshmërisë. Pjesa më e madhe e variancës së shpjeguar vjen nga këta faktorë, me gjenetikën që shton vetëm një kontribut modest në rritje.

“Për sa i përket mënyrës se si kjo përputhet me provat më të gjera, ajo përforcon faktin se, ndërsa ekziston një ndryshueshmëri e konsiderueshme në përgjigjen ndaj terapive GLP1, gjenetika është vetëm një pjesë e një tabloje shumë më komplekse. Faktorët e sjelljes, klinikë dhe të lidhur me trajtimin mbeten faktorët kryesorë që ndikojnë në rezultatet.”

“Në përgjithësi, ky është një hap i rëndësishëm drejt kuptimit të ndryshueshmërisë dhe potencialit për qasje precize në të ardhmen, por efektet janë modeste dhe provat nuk janë ende të mjaftueshme për të mbështetur përdorimin e informacionit gjenetik për të udhëhequr vendimet e trajtimit në praktikën klinike rutinë.”

Last Updated on 12/04/2026 by Anisa

Kryeministri Edi Rama mëngjesin e kësaj të diele siç do javë në Pokastin FLASIM, është ndalur te Samiti i Diasporës që do të mbahet në Tiranë në datën 13.

Kreu i qeverisë tha se ky takim bën bashkë gjithë shqiptarë nga e gjithë bota në Tiranë, duke kthyer gjithë vëmendjen te historitë e tyre të punës, përkushtimit dhe suksesit.

“Në javën që nis nesër, mirëpresim në Tiranë Samitin e Diasporës, edicioni i katërt, që mbledh edhe njëherë shqiptarët nga të gjitha anët e botës, ata që jetojnë dhe punojnë jashtë vendit, por që sytë i kanë në Shqipëri dhe, sa herë u jepet mundësia, mendojnë, komunikojnë apo vizitojnë Shqipërinë.

E nisim më 13 prill me ceremoninë e mirëseardhjes, ku vëmendja do të jetë te njerëzit dhe te historitë e tyre, histori suksesi, pune e përkushtimi, që janë edhe histori krenarie shqiptare anembanë, por, njëkohësisht, edhe një hapje për vlerësim.

Vlerësim, jo vetëm për shqiptarët që kanë arritur dhe kanë kontribuar jashtë, por edhe për miqtë e tyre, miq të huaj që kanë zgjedhur të jenë pjesë e rrugës së shqiptarëve, janë bërë bashkë dhe kanë bashkuar, në një farë mënyre, krahët e shqiponjës sonë.

Sot, diaspora është një forcë konkrete zhvillimi dhe ajo vjen në këtë samit për herë të parë pas një përfshirjeje historike në zgjedhjet politike të vendit. Ajo vjen si një hapësirë e zgjeruar e Shqipërisë përtej kufijve të saj dhe kthehet në një realitet shqiptar në transformim të vazhdueshëm, gjithmonë e më shumë si një partner, si një partner i drejtpërdrejtë, duke filluar nga zgjedhjet politike, pastaj edhe tek ekonomia dhe, hap pas hapi, në rrugët e dijes drejt hapësirave të reja të së ardhmes.

Dhe sfida jonë nuk është vetëm të mbajmë këtë lidhje në një nivel simbolik, por të strukturojmë një rrjet të tërë zemrash që rrahin për Shqipërinë anembanë dhe mendjesh që krijojnë vlerë të shtuar në një bashkëpunim që prodhon rezultate për vendin dhe jo vetëm për vetë shqiptarët, kudo që janë”, tha Rama.

Në 12 prill 1857, në Francë, u botua romani “Madame Bovary”, rrëfimi klasik i dashurisë dhe ndëshkimit

Nga Leonard Veizi

Kur rrugët e Parisit lageshin ende nga shiu i mëngjesit dhe gazetat e fundit përplaseshin në trotuare, letërsia franceze po përgatitej për një goditje të fortë. Ky nuk ishte një revolucion me barrikada, por një sfidë e heshtur ndaj vlerave të vjetra, një kryengritje që po merrte jetë përmes fjalës së shkruar…

…Në vitin 1857, Gustav Flober botoi romanin e tij më të famshëm, “Madame Bovary”, apo siç vjen në shqip, “Zonja Bovari”, një vepër që do të linte gjurmë të pashlyeshme në historinë e letërsisë.

Në qendër të kësaj drame qëndronte Ema Bovari, një grua e bllokuar mes ëndrrave romantike dhe realitetit të trishtë provincial, e cila kërkonte shpëtim në dashuri të ndaluara dhe iluzione të rrezikshme.

Ema Bovari nuk mishëron thjesht një personazh femëror, por një pasqyrë e thellë e shpirtit njerëzor të etur për më shumë se sa i lejon realiteti. Ajo jeton në një botë që nuk i përmbush pritshmëritë e saj, duke u ushqyer me romanca të lexuara dhe fantazi të ndërtuara mbi një jetë që nuk e ka. Pikërisht kjo përplasje mes ëndrrës dhe reales e shtyn drejt zgjedhjeve të rrezikshme, duke e kthyer historinë e saj në një tragjedi të ngadaltë, ku dëshira për lumturi shndërrohet në burim shkatërrimi.

Megjithatë, ajo që sot konsiderohet një kryevepër, në kohën e saj ishte një skandal i vërtetë. Romani u sulmua ashpër për mënyrën e hapur me të cilën flitej për tradhtinë bashkëshortore dhe krizën morale të individit. Autoritetet franceze e hodhën Gustav Floberin në gjyq, duke e akuzuar për fyerje të moralit publik dhe fetar. Për një kohë, libri u ndalua, por pikërisht kjo përplasje me normat e kohës e bëri veprën edhe më të fuqishme.

Gustav Floberi ishte një mjeshtër i fjalës së shkruar. Ai mund të shpenzonte orë të tëra duke menduar për një fjali të vetme, në kërkim të asaj që ai e quante fjalën e duhur. Ky perfeksionizëm i rrallë, i kombinuar me një stil të ftohtë, të kthjellët dhe të saktë, krijoi një model të ri në prozën moderne, ku emocionet nuk shpërthenin, por rridhnin në heshtje, mes rreshtave.

Përtej romanit, Gustav Floberi la pas edhe një koleksion të gjerë letrash, që zbulojnë mendjen e një artisti të përkushtuar, shpesh i larguar nga bota, por gjithmonë i fokusuar te e vërteta artistike. Sot, ai konsiderohet një nga figurat kryesore të letërsisë perëndimore, një autor që ndryshoi mënyrën se si shkruhet dhe kuptohet romani.

Romani “Madame Bovary” është përkthyer në shqip disa herë, por përkthimi më i njohur dhe më i përhapur është ai nga Viktor Kalemi që është botuar nga shtëpia Botuese “Naim Frashëri”.

Nga Preç Zogaj

Nuk e harroj një mbledhje të grupseksionit demokrat të ish komunës se Zejmenit në verën e vitit 2017. Tema ishte analiza e shkaqeve të humbjes në zgjedhjet e atij viti. Pjesëmarrësit ishin shumë të dëshpëruar. Disa prej tyre e nisën duke fajësuar njëri-tjetrin për episode pa peshë ose me peshë të papërfillshme. Pavarësisht se kishin fituar në njësinë e tyre. Siç kishin fituar ata të Kolshit dhe Shënkollit – tri njësi që përbënin një zonë patronazhimi nga kandidati për deputet i listës së mbyllur.

U thashë: PD nuk i ka humbur zgjedhjet në Zejmen ku ka fituar. Madje as në fshatrat e Zadrimës apo Shëngjinit ku ka lëshuar bastione. PD i ka humbur zgjedhje në Tiranë, në selinë e saj qëndrore.

Nuk ka vlerë të përsëriten sot arsyet e atëhershme. Mjerisht, i shohim të përseriten sot në realitetin e ngrirë të piramidës së përgjegjësive për humbjen në zgjedhjet e vitit 2025, shumë më e madhe se ajo e vitit 2021.

Kanë bërë bujë dhe habi të madhe lajmet e kohëve të fundit për shkarkime e vetëpërjashtime (de fakto përjashtime) demokratësh nga Partia. Disa prej tyre janë të zgjedhur në forume dhe këshilla bashkiake, zëra kritikë që kanë shprehur përgjatë vitit qëndrimet e tyre kundër listave të mbyllura, klientelizmit, falsitetit të primareve dhe akteve të tjera vetvrasëse për një parti opozitare që synon të vijë në pushtet.

Buja vjen nga jehona e këtyre purgave të freskëta në historinë e një partie që e ka paguar shtrenjtë, më shumë se njëherë, sjelljen si parti sektare unike, pra sikur nuk ka të tjera. Duke e injoruar faktin se jetojmë në liri, në një sistem shumëpartiak. Ku njerëzit, po të duan, ikin hapur nga partia, rrinë hapur pa parti ose shkojnë hapur me parti të tjera. Aq më tepër me partinë në pushtet që u ofron edhe poste po të ishtë fjala për një interes personal. Të përjashtuarit që kam dëgjuar në media i kam parë të befasuar, prekur, të lënduar, të revoltuar, duke hedhur poshtë akuzat se kanë mbështetur elektoralisht Partinë Socialiste, duke kërkuar t’u provohen ato.

Habia e madhe ka të bëjë me nevojën e ethshme që duhet të ketë për t’u zmadhuar një parti prej trembëdhjetë vitesh në opozitë. Por që mbetet e kapluar në ethen e kundërt të zvogëlimit. A i shkon ndërmend Sali Berishës se të përjashtuarit përmes të ashtuquajturit “vetëpërjashtim” shumohen me vetëpërjashtime të vërteta, të pabujshme? Ka plot demokratë që arsyetojnë me vete: për çfarë të humbas kohën në një parti ku diversiteti nuk ka status, kritikat kanë kosto, vota e lirë nuk vlen!

S’ka mundësi të mos i shkojë ndërmend.

Këtu edhe përgjigja e “enigmës” se si një parti që humb shtatë palë zgjedhje politike dhe vendore nga viti 2013 e këndej ka luksin të lundrojë në skema zvogëlimi. Nuk e ka problem fitoren. Po t’i bjerë në prehër si ndonjë mrekulli mirë. Por nuk i ra Berisha është komod si kryeopozitar. Ai ka vendosur ta shkelë brutalisht nenin e brohoritur të dorëheqjes pa kushte kur Partia humb zgjedhjet duke e amenduar për vete, pa votim, me shtesën “nëse zgjedhjet janë të lira”.

Kjo do të kishte sens në një garë ku partitë rivale dalin kokë me kokë. Apo kur rezultatet reale përgënjeshtrojnë kompanitë e sondazheve. Apo nëse vendet e BE-së, vetë BE dhe SHBA të mos e njihnin rezultatin e zgjedhjeve. Apo kur një masë e stërmadhe njerëzish, me vetëndjerjen e të qënit shumicë e trajtuar si pakicë, do të vërshonin shesheve e rrugëve, siç ka ndodhur në Venezuelë përshembull. Apo edhe në Bjellorusi.

Asgjë e tillë nuk ka ndodhur këtu. Kompanitë ndërkombëtare të sondazheve kanë fotografuar në vijimësi para dhe gjatë fushatës, sikurse pas mbylljes se kutive, një diferencë të madhe, deri në dy shifra mes PS-së dhe kualicionit PD-PL. Numërimi real i ka konfirmuar shifrat përgjithësisht brenda marzhit të gabimit në krahun e plusit.

Kjo nuk do të thotë se PS nuk është komportuar në fushatë si shtet parti. Por nuk mjafton të pretendosh se ka përmbysur rezultatin pa patur në anën tende qoftë edhe një nga katër “nëse”-të e larpërmendura.

Me një fushatë konkuruese të fortë, me një prani të paparë njerëzish e almisesh amerikano-trampiane, kualiconi PD-PL kanë marrë votat që u janë mumëruar e rinumëruar. Mbi dyqind e pesëdhjetë mijë më pak se katër vite më parë. Kjo është arsyeja që gjetjet me plot shkelje të OSBE-së janë adresuar te paketa e rekomandimeve dhe aq.

Por Berishës nuk i mjafton të kandidojë në shkelje të statutit të vet. I duhet të mos ketë rivalë nga radhët e kritikëve të tij në parti. I duhet një listë votuesish “e pastër”. I duhet t’u përcjellë ndjekësve besnikë mesazhin se është tradhëtuar edhe nga brenda. Kështu orientohet analiza me “nxjerrje” sysh mes demokratëve të thjeshtë, ku qendra që ka hedhur topin vetëpërjashtohet nga përgjegjësia.

Në fakt PD ( dhe çdo parti) i humb zgjedhjet në Tiranë, në seli, në zyrën e kryetarit.

Do të vazhdojë t’i humbë duke refuzuar reflektimin, domethënë ndryshimin.

Last Updated on 12/04/2026 by Anisa

Në Podkastin FLASIM, kryeministri Edi Rama tha se ditët e fundit qeveria merr raportin e Bashkimit Europian, përmes instrumentit përkatës të SIGMA-s dhe OECD-së, që ka analizuar panoramën e përgjithshme të prokurimeve publike në rajonin tonë, ku Shqipëria spikat me përmirësimet e saj.

Ai shtoi se përmes shifrave dhe fakteve, “do të mund t’i tregojmë edhe publikut se sa larg janë të gjitha ato që thuhen dhe stërthuhen, duke ushqyer një perceptim negativ lidhur me raportin e Shqipërisë me korrupsionin dhe lidhur me pozicionin e kësaj shumice ndaj korrupsionit”.

“Dhe, së fundi, dua të ndaj me ju kënaqësinë e marrjes këto ditë të një raporti shumë domethënës të Bashkimit Europian, përmes instrumentit përkatës të SIGMA-s dhe OECD-së, që ka analizuar edhe panoramën e përgjithshme të prokurimeve publike në rajonin tonë, ku Shqipëria spikat me përmirësimet e saj.

Përmes shifrave dhe fakteve, do të mund t’i tregojmë edhe publikut se sa larg janë të gjitha ato që thuhen dhe stërthuhen, duke ushqyer një perceptim negativ lidhur me raportin e Shqipërisë me korrupsionin dhe lidhur me pozicionin e kësaj shumice ndaj korrupsionit, në raport me realitetin e fakteve dhe të shifrave konkrete, të identifikuara dhe të rreshtuara jo nga qeveria apo ekspertët e saj, por nga një instrument i besueshëm dhe cilësor i Bashkimit Europian, me të gjithë integritetin e duhur profesional për të treguar se cila është e vërteta.

Edhe në atë çka lidh prokurimet publike me transparencën dhe cilësinë e mekanizmave që i vënë ato në përdorim në të mirë dhe në interes të publikut, Shqipëria përsëri spikat si e para në rajonin tonë”, tha Rama.

Last Updated on 12/04/2026 by Anisa

Euforia e IA-së po krijon një problem të madh për elektronikën e konsumit. Çmimet po shpërthejnë për një komponent thelbësor

Prodhuesit e pajisjeve elektronike në botë, të mbledhur së fundmi në Las Vegas për Panairin e Elektronikës për Konsumatorët (CES), do të ishin të justifikuar po të kishin ndjenja të përziera për këtë vit. Entuziazmi për pajisje të reja të zgjuara, të fuqizuara nga Inteligjenca Artificiale është po aq i fortë sa kurrë.

Por, duke gëlltitur sasi të mëdha çipash memorie, të domosdoshme për gjithçka nga telefonat inteligjentë dhe kompjuterët personalë (PC) deri te pajisjet e lojërave dhe makinat, IA po krijon probleme furnizimi për prodhuesit e elektronikës, shkruan The Economist.

Jeffrey Clarke, drejtori operativ i Dell, prodhues kompjuterësh, e ka quajtur situatën “mospërputhjen më të paprecedentë mes kërkesës dhe ofertës” që ka parë ndonjëherë. Xiaomi, prodhuesi kinez i telefonave inteligjentë, ka paralajmëruar për vonesa dhe rritje çmimesh.

Analistët parashikojnë se çmimet e PC-ve mund të rriten me 15–20% si pasojë. IDC, një shoqëri kërkimore, vlerëson se nëse kjo situatë vazhdon, dërgesat globale të telefonave inteligjentë mund të bien deri në 5% këtë vit, ndërsa shitjet e PC-ve rreth dyfish më shumë se kaq.

Gjysmëpërçuesit janë një industri ciklike, që priret të kalojë nga teprica në mungesë. Por ky cikël mund të jetë ndryshe, pasi kërkesa për IA po riformëson mënyrën se si çipat e memories prodhohen, vlerësohen dhe shpërndahen. Për konsumatorët, pasojat mund të zgjasin me vite.

Në qendër të këtij problemi qëndron DRAM-i, memoria që përdoret në telefonat inteligjentë, laptopë dhe serverë. Procesorët e avancuar të IA-së, si ata të prodhuar nga Nvidia, varen nga një variant i specializuar i njohur si memorie me gjerësi të lartë (HBM), e cila vendos çipat vertikalisht për të rritur shpejtësinë dhe për të ulur konsumin e energjisë.

Ndërtimi i shpejtë i qendrave të të dhënave ka bërë që kërkesa për HBM të shpërthejë. Prodhimi i saj kërkon përdorimin e shumë burimeve: HBM kërkon tre deri në katër herë më shumë pllaka silici sesa DRAM-i standard.

Oferta është jashtëzakonisht e përqendruar. Vetëm tre kompani, SK Hynix dhe Samsung Electronics nga Koreja e Jugut, si dhe Micron nga SHBA-ja, kontrollojnë mbi 90% të të ardhurave globale nga DRAM-i dhe  po e zhvendosin kapacitetin drejt HBM-së, e cila, sipas Bloomberg Intelligence, do të përbëjë gjysmën e të ardhurave globale nga DRAM-i deri në fund të dekadës, nga 8% që ishte në vitin 2023.

HBM zakonisht gjeneron marzhe operative rreth 50% ose më shumë, krahasuar me rreth 35% për memorien standarde. Investitorët e kanë shpërblyer këtë strategji: që nga fillimi i vitit 2025, çmimet e aksioneve të këtyre tre kompanive janë rritur mesatarisht me 200% (shih grafikun 1).

Ana tjetër e medaljes është se çipat bazë të memories, të cilët përbëjnë 15–40% të kostos së telefonave inteligjentë dhe PC-ve, po bëhen më të rrallë dhe më të shtrenjtë. Çmimi i DRAM-it që përdoret në shumicën e pajisjeve të konsumit, i njohur si DDR4, është rritur me 1,360% që nga prilli i vitit 2025 (shih grafikun 2).

Ndikimi do të jetë i pabarabartë. Apple, me pajisjet e saj të shtrenjta dhe shkallën e madhe të prodhimit, do të jetë më e aftë të përballojë kostot më të larta dhe të sigurojë furnizim. Samsung do të përfitojë nga prodhimi i brendshëm i memories. Të tjerët nuk janë kaq me fat.

Asus, prodhues tajvanez i PC-ve, i rriti çmimet e laptopëve më 5 janar. Xiaomi ka thënë se kostot e memories do të kenë “ndikim të madh” mbi marzhet. Prodhuesit e makinave mund ta ndiejnë më fort trysninë: ndërsa automjetet përfshijnë gjithnjë e më shumë elektronikë, sasia e DRAM-it për makina po rritet me shpejtësi.

Lehtësimi do të vijë ngadalë. Prodhuesit e memories planifikojnë të shpenzojnë rreth 61 miliardë dollarë për investime kapitale në DRAM këtë vit, një rritje prej 14% krahasuar me 2025-n. Por kapaciteti i ri kërkon deri në dy vjet për të hyrë në punë. Për më tepër, 60–70% e investimeve të planifikuara janë destinuar për HBM, sipas Jukan Choi nga Citrini Research.

Prodhuesit kinezë, të cilët vitet e fundit janë bërë furnizues të mëdhenj të DRAM-it bazë, nuk ka gjasa ta mbushin boshllëkun; edhe ata po fokusohen te HBM. Për momentin, vetëm një rënie e bumit të IA-së do ta zbusë mungesën. Konsumatorët së shpejti mund ta ndiejnë pasojat./monitor.al