13:00 Histori/ Janar 49 p.e.s. – Kur Jul Cezari kaloi Rubikonin dhe Roma humbi kthimin pas
Në dimrin e vitit 49 para erës sonë, në veri të Italisë, një lum i vogël dhe i cekët u shndërrua në vijën më të rëndë ndarëse të historisë romake. Rubikoni, i gjatë rreth 80 kilometra, që zbret nga malet Apenine drejt detit Adriatik, nuk ishte një pengesë natyrore madhore. Por për Republikën Romake ai ishte një kufi absolut: një vijë ligjore që asnjë gjeneral nuk lejohej ta kalonte me ushtri të armatosur pa urdhrin e Senatit.
Jul Cezari e dinte këtë. Dhe pikërisht për këtë arsye, kur ai i dha urdhër legjioneve të tij të kalonin Rubikonin, nuk po kryente thjesht një manovër ushtarake — po shpallte hapur luftë civile kundër Romës.
Rubikoni ishte një lum me ujëra të ngjyrosura nga balta dhe dheu i kuq i zonës. Emri i tij vjen nga latinishtja rubeus, që do të thotë “i kuq”. Kjo ngjyrë, e krijuar nga përbërja minerale e tokës — e ngjashme me atë të Rubikut, zonë e pasur me bakër — i dha lumit një simbolikë që do të mbijetonte për shekuj. Nga e njëjta rrënjë gjuhësore vjen edhe fjala “rubrikë”: vendi i veçantë në gazetë, i rrethuar ose i nënvizuar me të kuqe, për të tërhequr vëmendjen e lexuesit.
Por në vitin 49 p.e.s., Rubikoni ishte shumë më tepër se etimologji. Ai ishte kufiri mes ligjit dhe rebelimit, mes Republikës dhe tiranisë së mundshme.
Pas fushatave të gjata në Galinë, Cezari ishte bërë tepër i fuqishëm për t’u toleruar nga Senati dhe nga rivali i tij politik, Pompeu i Madh. Atij iu kërkua të shpërndante ushtrinë dhe të kthehej në Romë si qytetar i thjeshtë. Për Cezarin, kjo do të thoshte gjyq, përndjekje dhe fund politik. Zgjedhja ishte brutale: bindje dhe shkatërrim personal, ose rebelim dhe luftë.
Në atë natë dimri, kur legjionet romake hynë në ujërat e cekëta të Rubikonit, historia kaloi një prag pa kthim. Sipas historianit romak Suetonius, pasi ushtarët kishin dalë në bregun tjetër, Cezari mërmëriti fjalët që do të bëheshin të pavdekshme: “Alea iacta est” — “Guri i lojës është hedhur.”
Me këtë akt, Republika Romake hyri në një cikël të pamëshirshëm luftërash civile. Roma nuk do të ishte më kurrë e njëjtë. Nga përplasja mes Cezarit dhe Pompeut do të lindte rrëzimi i rendit republikan dhe, pak dekada më vonë, Perandoria Romake.
Që prej asaj nate, shprehja “kalimi i Rubikonit” ka hyrë në gjuhën e historisë dhe të politikës si metaforë universale për një vendim fatal, për një çast kur nuk ka më kthim pas dhe kur ngjarjet nisin të rrokullisen drejt së pashmangshmes.
Një lum i vogël, me ujëra të kuqërremta, u bë kështu simbol i një bote që po ndryshonte përgjithmonë — dhe dëshmi se ndonjëherë, historia nuk shkruhet nga madhësia e pengesës, por nga guximi për ta kaluar atë.
Përgatiti: L.V
