Pekini të hënën i hodhi poshtë akuzat për një komplot spiunazhi kinez që synonte CEO-n e Nvidia-s, Jensen Huang, si “të pabazuara” dhe “asgjë tjetër veçse shpifje kundër Kinës”.
“Akuza e ashtuquajtur për spiunazh kinez është e pabazuar. Nuk është gjë tjetër veçse një shpifje kundër Kinës”, u tha gazetarëve në Pekin zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme Guo Jiakun.
Refuzimi vjen pas raportimeve në media se Nvidia hapi një hetim nëse CEO i saj, Jensen Huang, ishte shënjestruar nga një operacion i inteligjencës së huaj, pasi ai pranoi se kishte një lidhje me një grua, e cila, sipas zyrtarëve amerikanë, dyshohet se punonte për inteligjencën kineze.
Sipas një raporti të New York Times, zyrtarët e inteligjencës amerikane besojnë se Alice Huang, një biznesmene kineze e lidhur me firmën e qendrave të të dhënave Megaspeed me seli në Singapor, po mblidhte informacione për Pekinin mbi gjigantin amerikan të prodhimit të çipave.
Nvidia tha se bordi i saj kishte besim te Huang dhe ekipi i tij drejtues, duke shtuar se ai ishte zotuar të bashkëpunonte me hetimin.
Kompania, një nga më të vlefshmet në botë, tha se bordi i saj nuk kishte arsye të besonte se sekretet e kompanisë ose siguria kombëtare ishin kompromentuar.
Ai shtoi se CEO ishte i përkushtuar për të vazhduar të drejtonte kompaninë./ad
Kryeministri shpjegoi në Ohër afatet e procedurës së shitjes: afati treditor për njoftimin e rregullatorit serb ka skaduar, po rrjedh afati dhjetëditor për pëlqimin e Bankës Popullore, pastaj pasojnë pesë ditë për licencimin e ofertuesve.
Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural do të ketë në dispozicion rreth 18 miliardë lekë në vitin 2027, me një rritje prej 10% krahasuar me buxhetin fillestar të vitit 2026. Financimi synon mbështetjen e fermerëve, rritjen e konkurrueshmërisë së prodhimit bujqësor, forcimin e sigurisë ushqimore dhe përgatitjen e sektorit për integrimin në Bashkimin Evropian. Ministri […]
Një shpërthim në një fabrikë hekuri dhe çeliku u regjistrua të hënën në Izmir të Turqisë. Pas shpërthimit shpërtheu një zjarr i madh, ndërsa në vendngjarje shihet tym i dendur.
Zjarrfikësit kanë reaguar menjëherë, ndërsa kanë mbërritur edhe ambulancat dhe ekipet e sigurisë për të ofruar ndihmën e tyre.
Ende nuk ka raportime për të vdekur ose të lënduar.
ANTALIA, 9 nëntor /ATSH-AA/ – Samiti i Kombeve të Bashkuara për Klimën COP31 nis sot në qytetin bregdetar të Antalyas në një kohë kur qeveritë po përballen me presion në rritje për t’i kthyer zotimet për klimën në veprime konkrete dhe për të shtuar mbështetjen ndaj vendeve më të cenueshme, transmeton Anadolu. Konferenca, e cila […]
Një “cunami blu” demokratik shkaktoi një nga rrotullimet më të mprehta të vitit në Evropë: bankat u rritën, çipat u fundosën për shkak të frikës për qendrat e të dhënave.
Kur amerikanët votuan javën e kaluar, investitorët evropianë po shikonin mbi të gjitha një pyetje: sa hapësirë do t’i kishte lënë Donald Trumpit për të qeverisur?
Deri të mërkurën në mëngjes, ata e kishin marrë përgjigjen.
Demokratët morën kontrollin si të Dhomës së Përfaqësuesve ashtu edhe të Senatit, një humbje e qartë për presidentin amerikan në gjysmën e mandatit të tij.
Në katet e tregtimit, rezultati shpejt fitoi një emër: “cunami blu”.
Në shikim të parë, tregu i aksioneve të Evropës mezi reagoi. Indeksi Stoxx 600 u rrit me 1.8% të mërkurën, dhe më pas e riktheu pjesën më të madhe të saj. Deri në mbylljen e së premtes, ai qëndroi vetëm 0.4% mbi nivelin e së martës.
Indeksi Euro Stoxx 50, i cili ndjek 50 kompanitë më të mëdha të eurozonës, ndoqi të njëjtën rrugë. Ai u rrit me 2% të mërkurën dhe e mbylli javën vetëm 0.4% më lart.
Megjithatë, nëse shikojmë nën sipërfaqe, do të shohim se ishte një nga riorganizimet më të dhunshme të vitit.
Bankat në rritje, teknologjia në rënie
Rotacioni ishte më i qartë në nivel sektori.
Bankat evropiane u rritën me 3.2% midis të martës dhe të premtes, me pjesën më të madhe të fitimit vetëm të mërkurën. Jordi Visser, kreu i kërkimit makro të inteligjencës artificiale në 22V Research, tha se ishte java më e mirë e sektorit që nga qershori.
Aksionet e udhëtimit dhe kohës së lirë patën edhe më mirë, duke u rritur me 3.9% ndërsa çmimet e naftës ranë. Nafta e papërpunuar Brent ra me më shumë se 9% të mërkurën, ndërsa tregtarët vënë bast se një president i dobësuar do të kishte më pak gjasa të përshkallëzonte luftën me Iranin.
Shërbimet publike fituan 2.5% dhe kujdesi shëndetësor 2%. Nga ana tjetër, aksionet e energjisë ranë me 4.2% për shkak të naftës më të lirë, dhe teknologjia humbi 3.6%.
Evropa ia doli mbanë më mirë se Wall Street për një arsye të thjeshtë: tregu i saj zotëron shumë më pak aksione të inteligjencës artificiale dhe shumë më tepër banka.
“Tregu i aksioneve është një pasqyrë e shtrembëruar e ekonomisë”, tha në një raport Sharon Bell, stratege e lartë e aksioneve evropiane në Goldman Sachs.
Sipas Bell, kompanitë financiare përbëjnë më shumë se 30% të fitimeve të Stoxx 600, por vetëm 10% të aktivitetit ekonomik të zonës së euros. Pas shitjes afatmesme të tregut të teknologjisë, aksionet evropiane tani kanë lënë pas aksionet amerikane këtë vit në terma të monedhës vendase, sipas Goldman Sachs.
“Indekset evropiane janë më pak të ekspozuara ndaj korrigjimit të gjysmëpërçuesve”, tha ekipi i strategjisë së aksioneve të Intesa Sanpaolo në një raport të premten. Ekipi shtoi se bankat po rimëkëmbeshin falë rezultateve të forta tremujore.
Shpërthimi teknologjik i së enjtes
Pjesa më e madhe e dëmeve në teknologji ndodhi në një seancë të vetme.
Shkaku për shitjen e aksioneve të së enjtes nuk ishte Kongresi. Ishte ajo që ndodhi në shtete.
Demokratët fituan garat për guvernatorë në Teksas, Ohajo dhe Xhorxhia. Në të tre shtetet, guvernatorët republikanë kishin favorizuar bumin e qendrave të të dhënave me lehtësime tatimore dhe leje të përshpejtuara. Ngjarja e papritur në Teksas, ku ndodhen disa nga projektet më të mëdha të qendrave të të dhënave të inteligjencës artificiale në SHBA, goditi më rëndë.
Në të njëjtën kohë, votuesit në pjesë të Ohajos, Illinois, Maine dhe Floridës miratuan masa lokale për të ndaluar ose kufizuar qendrat e reja të të dhënave.
“Frika nga kundërshtimi i frymëzuar nga demokratët ndaj qendrave të të dhënave ka fituar peshë më të madhe politike dhe rreziku ka të bëjë jo vetëm me rregulloret e reja, por mbi të gjitha me lejet, konsumin e energjisë dhe rezistencën lokale”, tha në raport Gian Marco Salcioli, kreu i strategjisë së tregjeve globale në Intesa Sanpaolo.
Nëse guvernatorët e rinj ngadalësojnë miratimet, do të ndërtohen më pak qendra të dhënash. Kjo do të thotë më pak çipa, më pak makina për të prodhuar ato çipa dhe më pak pajisje për t’i furnizuar ato me energji.
Aksionet evropiane të teknologjisë ranë me 3.2% vetëm të enjten.
Pse ranë rendimentet e obligacioneve
Obligacionet u rritën në të gjitha nivelet.
Rendimenti i obligacionit 10-vjeçar Bund të Gjermanisë ra nga 3.33% të martën në 3.25% të premten, pasi arriti nivelin më të ulët që nga fundi i gushtit. Rendimenti 10-vjeçar i Francës ra më tej, nga 4.95% në 4.77%. Rendimenti i obligacionit 10-vjeçar të thesarit të SHBA-së ra nga 4.97% në 4.86%.
Sipas Peter Williams, ekonomist në 22V Research, tregjet e obligacioneve shohin “kufizime më të mëdha se sa pritej në luftën, tarifat dhe bumin e inteligjencës artificiale (IA) si ndryshime modeste deflacioniste në planin afatmesëm”.
Pjesa e inteligjencës artificiale ka rëndësi edhe për huamarrjen.
Për të paguar për qendrat e tyre të të dhënave, kompanitë e mëdha amerikane të cloud-it, të njohura si hiperskalere, janë bërë disa nga huamarrësit më të mëdhenj në botë dhe konkurrojnë me qeveritë për të njëjtët investitorë.
Vetëm javën e kaluar, Meta shiti 10 miliardë dollarë (9 miliardë euro) në obligacione në marrëveshjen e saj të parë në euro. Shitja tërhoqi më shumë se 59 miliardë dollarë (53 miliardë euro) porosi, një rekord për një emetues korporativ në Evropë.
“Tregu vazhdon të financojë programet e investimeve të hipershkallëzuesve të mëdhenj, por kërkon kompensim gjithnjë e më të lartë”, tha strategu i kreditit i Intesa Sanpaolo, Pasquale Lodato.
Një pauzë në qendrat e të dhënave do ta ndryshonte këtë situatë. Më pak shpenzime për inteligjencën artificiale do të thoshte më pak borxh të kompanive të mëdha teknologjike dhe më pak konkurrencë për qeveritë që financojnë deficitet e tyre.
Ja se si e mbylli javën indeksi Euro Stoxx 50, nga mbyllja e së martës deri në mbylljen e së premtes.
Pesë fituesit më të mëdhenj të Evropës pas zgjedhjeve të mesit të mandatit
5. Saint-Gobain: +5.4%
Grupi francez i materialeve të ndërtimit e udhëhoqi rotacionin. Aksionet e ndërtimit përfitojnë nga kostot më të ulëta të huamarrjes dhe të mërkurën ishin ndër sektorët me performancën më të mirë të Evropës.
4. BBVA: +5.7%
Huadhënësi spanjoll udhëhoqi rritjen e bankave evropiane, të cilat u rritën me më shumë se 4% vetëm të mërkurën. Sektori tani është rikuperuar kryesisht nga dobësia e tij në shtator dhe tetor. Tregjet po rifokusohen te fitimet që kryesisht i tejkalojnë pritjet.
3. Përparësi: +6.5%
Aseti më i madh i këtij investitori holandez të teknologjisë është një aksion i madh në gjigantin kinez të teknologjisë Tencent. Prosus fitoi ndërsa investitorët shkëmbyen ekspozimin ndaj inteligjencës artificiale amerikane me teknologjinë kineze. Tencent dhe Alibaba u rritën me më shumë se 6% në Hong Kong të enjten.
2. Bayer: +7.2%
Grupi gjerman i shkencave të barnave dhe të të korrave u rrit me 4.6% të mërkurën. Analistët e Bank of America thanë se, me shumicën e betejave ligjore që ka lënë pas, Bayer kishte një rrugë drejt gjenerimit më të fortë të parave të gatshme dhe borxhit më të ulët. Kujdesi shëndetësor ishte gjithashtu një nga sektorët mbrojtës të preferuar të javës.
1. Adyen: +8.9%
Grupi holandez i pagesave ishte ndër përfituesit më të mëdhenj të parave që u larguan nga IA. Aksionet e tij kishin rënë ndjeshëm pas rezultateve në fund të tetorit, kur uli objektivin e marzhit të fitimit për të financuar më shumë investime, dhe ranë me rreth 35% këtë vit. Të premten, analistët e Citi thanë se tregu ishte shumë i përqendruar në goditjen afatshkurtër në marzhe dhe po nënvlerësonte rritjen afatgjatë të kompanisë.
Pesë humbësit më të mëdhenj të Evropës pas zgjedhjeve të mesit të mandatit
5. ASML: −7.3%
Kompania më e vlefshme e Evropës është prodhuesi i vetëm i makinave më të përparuara të prodhimit të çipave. Ajo ra me 6.5% të enjten. Më pak qendra të dhënash do të thotë më pak fabrika të reja çipash dhe më pak porosi për makinat e ASML.
4. Nokia: −8.7%
Prodhuesi finlandez i pajisjeve të rrjetit është ripozicionuar rreth rrjetëzimit të inteligjencës artificiale. Ai ra me 7.5% të enjten, ndërsa investitorët vunë në dyshim se sa qendra të reja të të dhënave do të kishin nevojë për pajisjet e tij.
3. Siemens Energy: −9.0%
Prodhuesi gjerman i turbinave me gaz dhe pajisjeve të rrjetit ra me 8% të mërkurën. Pjesa më e madhe e rritjes së tij të fundit ka ardhur nga turbinat që furnizojnë me energji qendrat e të dhënave në SHBA, dhe Teksasi ishte një nga tregjet e tij kryesore.
2. Infineon: −12.7%
Prodhuesi më i madh i çipave në Evropë është një furnizues kryesor i çipave të energjisë për qendrat e të dhënave. Ai ra me 8.5% vetëm të enjten dhe raporton rezultatet të martën.
1. Rheinmetall: −19.1%
Grupi më i madh i mbrojtjes në Gjermani pati javën e tij më të keqe të vitit. Investitorët fillimisht vunë në pikëpyetje nëse një Kongres Demokrat do të mbështeste shkallën e shpenzimeve ushtarake që dëshiron administrata Trump.
Pastaj, të enjten, kompania uli parashikimin e shitjeve për vitin 2026 për herë të dytë brenda tre muajsh. Ajo tha se nuk priste më një kontratë për programin e saj të automjeteve të blinduara Boxer këtë vit dhe aksionet ranë me 16% atë ditë./Euronews.com-ad
Shkrimtarja amerikane Juliet Grames rikthen lexuesit në një fshat të izoluar të Kalabrisë, ku një zbulim i pazakontë nxjerr në pah histori të zhdukjes së emigrantëve, konflikte familjare dhe struktura të rrënjosura patriarkale.
Romani i saj i ri, “The Lost Ones of Santa Chionia”, i botuar në vitin 2026 nga shtëpia botuese Folio Verlag, ndërton një histori që ndërthur misterin, krimin dhe kujtesën e emigracionit, duke sjellë një panoramë të shoqërisë rurale italiane të viteve ’60.
Ngjarjet zhvillohen në Santa Chionia, një fshat i vogël malor në vargmalin Aspromonte, ku 27-vjeçarja Francesca Loftfield, e ardhur nga Filadelfia, mbërrin me synimin për të hapur një kopsht për fëmijë. Me prejardhje kalabreze, ajo shpreson që përmes këtij angazhimi të krijojë një lidhje me vendin e të parëve të saj.
Megjithatë, realiteti që e pret është shumë larg pritshmërive. Fshati duket sikur ka mbetur jashtë kohës, me kushte të vështira jetese, mungesë të ujit të rrjedhshëm dhe të shkollave, ndërsa banorët vazhdojnë të flasin një formë të greqishtes bizantine, të trashëguar nga lashtësia.
Ngjarjet marrin një kthesë pas një vërshimi të madh, i cili e izolon fshatin nga bota e jashtme dhe nxjerr në sipërfaqe një skelet njerëzor pranë zyrës postare. Përpjekja për të zbuluar identitetin e të vdekurit shndërrohet në një rrugëtim përmes historive të pazgjidhura të familjeve dhe të burrave që janë zhdukur prej dekadash.
Përtej intrigës kriminale, Grames trajton një plagë të heshtur të historisë së emigracionit italian: zhdukjen pa gjurmë të burrave që u larguan drejt Amerikës në kërkim të një jete më të mirë. Gjatë hulumtimeve për romanin e saj të mëparshëm, “The Seven or Eight Lives of Stella Fortuna” (2019), kushtuar historisë së gjyshes së saj nga Kalabria, autorja kishte vërejtur se në shumë familje emigrantësh mungonte një bashkëshort, vëlla, kushëri apo i afërm që ishte larguar dhe nuk ishte kthyer më.
Kjo mungesë, siç kishte shpjeguar Grames në një intervistë, përbënte një traumë të pazgjidhur për familjet emigrante amerikane, të cilat shpesh nuk kishin përgjigje nëse të afërmit e tyre kishin humbur jetën në aksidente pune, ishin bërë viktima të trafikimit apo kishin zgjedhur të mos ktheheshin më.
Në roman trajtohen gjithashtu marrëdhëniet e pushtetit në komunitetet e izoluara, autoriteti patriarkal dhe traditat që kanë mbijetuar për shkak të margjinalizimit dhe mungesës së institucioneve shtetërore. Përmes personazheve të ndryshëm, shkrimtarja shqyrton kufirin mes ruajtjes së trashëgimisë kulturore dhe praktikave që cenojnë lirinë dhe dinjitetin njerëzor.
Në këtë kontekst, Grames ndalet edhe te fenomeni i zhvendosjes së detyruar të fshatrave malore në emër të modernizimit, si dhe te rrënjët shoqërore të strukturave kriminale që më vonë u konsoliduan në Kalabri, përfshirë organizatën mafioze ‘Ndrangheta.
Në vlerësimin e gazetares Nina Apin për gazetën gjermane taz, romani shquhet për mënyrën se si ndërthur një histori kriminale me vështrimin sociologjik mbi traditën, pushtetin dhe emigracionin. Megjithëse historia e dashurisë së protagonistes vlerësohet si një element më pak bindës, vepra paraqitet si një rrëfim ambicioz që nxit reflektim mbi strukturat shoqërore dhe trashëgiminë e së kaluarës./KultPlus.com
Presidentja e Republikës së Kosovës, Justina Shiroka Pula, priti në takim një delegacion të Rrjetit të Grave të Kosovës (RrGK), të kryesuar nga Nermin Mahmuti, Kryetare e Bordit të RrGK-së.
Përfaqësueset e RrGK-së e uruan Presidenten për detyrën dhe shprehën gatishmërinë për bashkëpunim për mbrojtjen dhe avancimin e të drejtave të grave.
Në takim u diskutua për masat konkrete që duhet të ndërmerren për parandalimin e dhunës ndaj grave dhe vrasjeve të tyre. Përfaqësueset e RrGK-së propozuan përfshirjen e femicidit në Kodin Penal, fuqizimin e mekanizmave për mbrojtjen e viktimave, fuqizimin ekonomik, si dhe rritjen e buxhetit për punëtorët socialë dhe shërbimet e specializuara për mbrojtjen e grave.
Presidentja Shiroka Pula vlerësoi rëndësinë e punës së RrGK-së dhe të organizatave të shoqërisë civile në adresimin e dhunës ndaj grave. Ajo shprehu gatishmërinë për të mbështetur përpjekjet e tyre, duke theksuar nevojën për veprime konkrete, koordinim institucional dhe angazhim të vazhdueshëm për të garantuar sigurinë dhe të drejtat e grave. /Telegrafi/
Komisioneri evropian për Ekonominë, Valdis Dombrovskis, deklaroi sot se është optimist, por i kujdesshëm se Bashkimi Evropian do të jetë në gjendje ta mbështesë Ukrainën me 45 miliardë euro të tjera (50,3 miliardë dollarë), përveç financimit të miratuar tashmë. Bashkimi Evropian aktualisht po i ofron Kievit një hua mbështetëse prej 90 miliardë eurosh për vitet […]
Një eksperiment i përditshëm më shtyu të reflektoj mbi një çështje shumë më serioze: si e vlerësojmë teknologjinë që po ndryshon profesionet tona dhe si duhet ta rregullojmë përdorimin e saj.
Nëse dikush do të më thoshte se një ditë do të diskutoja seriozisht për inteligjencën artificiale (IA) duke u nisur nga pantallonat e mia, ndoshta nuk do ta merrja shumë seriozisht.
Por, pikërisht kështu filloi një eksperiment personal me ChatGPT-në. Fillimisht, e konsideroja thjesht një mënyrë interesante për të marrë një mendim të dytë mbi veshjen time, si pjesë e procesit të krijimit dhe dizajnimit të një brendi të modës.
I kërkoja të vlerësonte kombinimet e veshjeve, të analizonte ngjyrat, prerjet dhe detajet, si dhe të argumentonte pse një kombinim funksiononte ose jo. Ndonjëherë analiza ishte e dobishme. Herë të tjera, përgjigjja nuk përputhej me atë që shihej në fotografi.
Një shembull ishte ngjyra e pantallonave. Edhe pasi e korrigjova interpretimin, sistemi vazhdonte të mos e trajtonte detajin ashtu siç e shihja unë. Një gabim i vogël, pa ndonjë pasojë të rëndësishme. Por, reagimi im ishte më interesant se vetë gabimi: nuk e pranova përgjigjen vetëm sepse ishte formuluar me siguri. E sfidova, kërkova arsyetim dhe e korrigjova.
Në atë moment, një vlerësim i zakonshëm i veshjes u shndërrua në një ushtrim mbi besimin, interpretimin dhe gjykimin njerëzor.
Sigurisht, shija personale nuk është shkencë dhe një episod i tillë nuk dëshmon se si funksionojnë të gjitha sistemet e inteligjencës artificiale. Por, ai ilustron një rrezik të njohur në marrëdhënien tonë me teknologjinë: prirjen për ta ngatërruar një përgjigje bindëse me një përgjigje të saktë.
Kur përgjigjja tingëllon më e sigurt sesa duhet
ChatGPT-ja mund të analizojë informacionin, të propozojë alternativa dhe të ndërtojë argumente që na ndihmojnë të mendojmë më mirë. Por, aftësia për të prodhuar një përgjigje të rrjedhshme nuk garanton se çdo detaj është interpretuar saktë.
Përdorimi i inteligjencës artificiale nuk duhet të jetë akt pasiv. Duhet të përfshijë pyetje, verifikim, korrigjim dhe, mbi të gjitha, gjykim kritik.
Kjo vlen edhe kur përgjigjja përputhet me pritjet tona. Nëse e sfidojmë sistemin vetëm kur nuk pajtohemi me të, por i besojmë pa verifikim kur na thotë atë që duam të dëgjojmë, rrezikojmë ta zëvendësojmë gjykimin tonë në vend që ta përmirësojmë atë.
Problemi bëhet shumë më serioz kur ky besim transferohet nga përdorimi individual në vendimmarrjen profesionale dhe institucionale. Një gabim në interpretimin e një ngjyre ka pasoja të papërfillshme. Një gabim në analizën e një territori, interpretimin e një dokumenti ligjor apo vlerësimin e një zgjidhjeje projektuese mund të ndikojë në vendime me pasoja reale për njerëzit dhe komunitetet.
Rreziku nuk qëndron vetëm te mundësia që IA-ja të gabojë, por edhe te mundësia që ne të mos e vërejmë gabimin, sepse përgjigjja duket bindëse. Sa më të rëndësishme të jenë pasojat e një vendimi, aq më i domosdoshëm bëhet verifikimi njerëzor.
Për mua, një nga mësimet më të rëndësishme është se nuk mjafton të dimë çfarë mund të prodhojë një sistem. Duhet të kuptojmë edhe çfarë nuk mund të garantojë.
Arkitektura si provë e përgjegjësisë profesionale
Si arkitekt, e shoh këtë çështje edhe përmes ndryshimeve që teknologjia po sjell në profesionin tim.
Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në eksplorimin e ideve, analizën e informacionit, zhvillimin e alternativave dhe përshpejtimin e proceseve të projektimit. Këto mundësi duhen kuptuar dhe shfrytëzuar, jo refuzuar nga frika e ndryshimit.
Megjithatë, një rezultat vizualisht bindës nuk është domosdoshmërisht zgjidhje e mir; arkitektonike. Projektimi kërkon të merren parasysh funksioni, siguria, konteksti urban, qëndrueshmëria, legjislacioni dhe nevojat e përdoruesve. Kërkon gjithashtu përgjegjësi për vendimet dhe pasojat e tyre.
Një sistem mund të ndihmojë në krijimin e një propozimi, por kjo nuk do të thotë se e ka zëvendësuar gjykimin profesional që nevojitet për ta vlerësuar atë.
Prandaj, pyetja nuk është nëse arkitektët do ta përdorin inteligjencën artificiale, por si do ta përdorin, çfarë do të verifikojnë dhe si do ta ruajnë përgjegjësinë profesionale në një proces gjithnjë e më të digjitalizuar.
Nga përvoja personale te politika evropiane
Ky interes lidhet drejtpërdrejt me angazhimin tim në diskutimet evropiane mbi digjitalizimin, inteligjencën artificiale dhe të ardhmen e profesioneve krijuese, përfshirë punën në kuadër të Këshillit të Arkitektëve të Evropës (ACE).
Në politikëbërje, është e lehtë të flasim për teknologjinë në terma abstraktë: inovacion, rrezik, transparencë, të drejta dhe përgjegjësi. Por, për të hartuar politika të zbatueshme, duhet të kuptojmë edhe mënyrën se si teknologjia përdoret në praktikë.
Një shembull konkret është Neni 50 i Aktit Evropian për Inteligjencën Artificiale (EU AI Act), veçanërisht paragrafi 4, i cili trajton detyrimin për të deklaruar përmbajtjen e gjeneruar ose manipuluar nga AI që përbën deepfake.
Në gazetari, për shembull, ky detyrim ka arsyetim të qartë: publiku duhet të jetë në gjendje të dallojë një imazh apo video të manipuluar që paraqitet si dokumentim autentik i një ngjarjeje.
Por, kur e njëjta çështje trajtohet në kontekstin e arkitekturës dhe profesioneve kreative, kërkohet një interpretim më i ndjeshëm ndaj natyrës së profesionit.
Arkitektët kanë prodhuar për dekada vizualizime fotorealiste të ndërtesave që ende nuk ekzistojnë. Arkitektura ka vizualizuar të ardhmen shumë kohë përpara se IA-ja të ekzistonte. Ky nuk është manipulim i realitetit, por një nga mënyrat themelore përmes së cilave arkitektura projektohet, komunikohet dhe bëhet e kuptueshme për publikun.
Një imazh i një ndërtese të propozuar nuk është domosdoshmërisht deepfake, vetëm pse paraqitet në mënyrë fotorealiste. Dallimi qëndron te qëllimi, konteksti dhe mundësia që publiku ta perceptojë atë si një realitet ekzistues.
Kjo nuk e përjashton nevojën për transparencë, veçanërisht kur IA-ja përdoret për të ndryshuar në mënyrë thelbësore një projekt ose për të paraqitur si të realizuara elemente të cilat nuk janë pjesë e tij. Por, tregon pse rregullimi nuk mund të mbështetet vetëm në mënyrën se si prodhohet një imazh, pa marrë parasysh funksionin që ai ka në profesionin përkatës.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia e proporcionalitetit: të mbrohet publiku nga mashtrimi, pa e trajtuar si mashtrim vetë natyrën e vizualizimit krijues.
Rregullimi i inteligjencës artificiale duhet të mbrojë njerëzit, krijuesit, të dhënat dhe përgjegjësinë profesionale, por njëkohësisht të jetë i zbatueshëm dhe i ndjeshëm ndaj kontekstit. Përdorimet e ndryshme të IA-së nuk kanë të njëjtin qëllim apo të njëjtin nivel rreziku.
Qëllimi nuk duhet të jetë as frenimi i inovacionit dhe as pranimi pa kushte i tij. Duhet të krijojmë një kuadër ku teknologjia mund të zhvillohet, ndërsa mbrojtja e interesit publik dhe përgjegjësia njerëzore mbeten të qarta.
Ta përdorim, ta sfidojmë, ta kuptojmë
Eksperimenti im me ChatGPT-në nuk më ka bërë as admirues të pakushtëzuar të inteligjencës artificiale, as kundërshtar të saj. Më ka bërë më të vetëdijshëm për mënyrën se si duhet ta përdorim: me kuriozitet, por edhe me skepticizëm; me gatishmëri për të përfituar nga mundësitë e saj, por pa hequr dorë nga gjykimi ynë.
Në fund të fundit, nuk ishte e rëndësishme nëse ChatGPT kishte të drejtë për pantallonat e mija. E rëndësishme ishte të kuptoja se përgjigjja e tij duhej vlerësuar, jo pranuar automatikisht.
I njëjti parim duhet të udhëheqë përdorimin e inteligjencës artificiale në profesione, institucione dhe politikëbërje. Nuk kemi nevojë as për besim të verbër, as për refuzim të teknologjisë. Kemi nevojë për njohuri, aftësi për ta sfiduar atë dhe përgjegjësi për vendimet që marrim.
Sepse, e ardhmja nuk duhet t'i besohet verbërisht inteligjencës artificiale. Ajo duhet të ndërtohet përmes bashkëpunimit mes kapaciteteve të teknologjisë dhe gjykimit njerëzor.
(Autori është bashkëkryesues i Grupit Punues për Digjitalizim, Inovacion dhe BIM në Këshillin e Arkitektëve të Evropës - Architects Council of Europe – ACE. Ky artikull u zhvillua përmes bashkëpunimit mes autorit dhe ChatGPT-së. Përvoja personale, këndvështrimi profesional dhe qëndrimet e paraqitura i përkasin autorit; ChatGPT-ja u përdor si ndihmë në zhvillimin dhe redaktimin e tekstit, si dëshmi e bashkëpunimit, interaksionit dhe koekzistimit të humanes me teknologjinë)
Deputetja e PD-së kritikon projektligjin për trashëgiminë kulturore: pa mbështetje shtetërore, pronarët e banesave monument kulture rrezikojnë t'i humbin
Krenaria e tryezës katalane të Krishtlindjes: lëng i pasur mishi që shërbehet së pari si supë me pasta galets, pastaj mishrat, qiqrat dhe perimet në pjatë më vete, me qoften gjigante pilota në qendër.
Kompania ajrore me kosto të ulët Ryanair do të ndryshojë rregullat e check-in në aeroport duke filluar nga 10 nëntori 2026. Sportelet për check-in do të mbyllen 60 minuta përpara nisjes së planifikuar të fluturimit, nga 40 minuta që është afati aktual.
Pasagjerët që nuk respektojnë afatin e ri mund të mos lejohen të hipin në avion dhe të humbasin të drejtën e rimbursimit të biletës.
Sipas Dublin Live, ndryshimi prek veçanërisht udhëtarët që nuk e kanë kryer regjistrimin online dhe duhet ta bëjnë atë në aeroport.
Ryanair ka konfirmuar se rregulli i ri do të zbatohet për të gjitha fluturimet nga data 10 nëntor 2026.
“Për të gjithë pasagjerët që fluturojnë nga 10 nëntori 2026 e në vazhdim, sportelet e check-in do të mbyllen rreptësisht 60 minuta përpara orës së planifikuar të nisjes, përveç rasteve kur njoftoheni ndryshe përpara fluturimit. Nëse nuk e përfundoni regjistrimin brenda këtij afati, mund t’ju refuzohet hipja në avion pa rimbursim”, njoftoi kompania.
Kjo do të thotë se pasagjerët do të kenë 20 minuta më pak kohë për të përfunduar procedurat e regjistrimit në aeroport.
Kur mund të kryhet check-in online?
Ryanair u kujton pasagjerëve se regjistrimi online mund të kryhet shumë përpara datës së fluturimit.
Për udhëtarët që kanë blerë një vend të caktuar në avion, check-in online hapet 60 ditë përpara nisjes së planifikuar.
Ndërsa pasagjerët që nuk kanë rezervuar një vend specifik mund të përfitojnë caktimin falas të një vendi nëse kryejnë check-in online nga 24 orë deri në 2 orë përpara fluturimit.
Regjistrimi online nuk është i mundur gjatë dy orëve të fundit përpara nisjes së planifikuar.
Tarifa shtesë për ata që nuk regjistrohen online
Pasagjerët që nuk e përfundojnë check-in online të paktën dy orë përpara fluturimit do të duhet të paguajnë një tarifë shtesë për regjistrimin në aeroport, sipas tabelës së tarifave të Ryanair.
“Nëse nuk e përfundoni regjistrimin online më shumë se dy orë përpara nisjes së planifikuar, do t’ju ngarkohet tarifa e check-in në aeroport”, sqaron kompania në kushtet e përgjithshme të transportit.
Përjashtim bëjnë pasagjerët që kanë blerë bileta Plus ose Flexi Plus përpara datës 14 gusht 2025, të cilët mund të kryejnë regjistrimin në aeroport pa pagesë.
Ryanair këshillon udhëtarët të kontrollojnë paraprakisht rregullat e regjistrimit, afatet e kontrollit të sigurisë dhe oraret e hipjes në avion, për të shmangur tarifat shtesë ose humbjen e fluturimit. / Dublin Live, Ryanair
Kryeministri paraqiti në Ohër modelin me dy pjesë që do t'i dorëzohet seancës së Qeverisë: pjesa e lidhur me studimet jepet në gjuhën e arsimit të lartë, ndërsa simulimi i procesit gjyqësor në maqedonisht.
Për më shumë se 28 vjet, Muri i Berlinit ndau jo vetëm një qytet në dy pjesë, por edhe familje, miq dhe jetë njerëzish. Një barrierë betoni, e ngritur në mes të Evropës së Luftës së Ftohtë, u bë simboli më i prekshëm i ndarjes mes dy sistemeve politike dhe dy botëve që dukeshin të papajtueshme.
Por mbrëmjen e 9 nëntorit 1989, ajo që për dekada ishte konsideruar e pamundur ndodhi brenda pak orësh: mijëra qytetarë iu drejtuan pikave kufitare, rojet u përballën me një turmë gjithnjë e më të madhe dhe kalimet mes Berlinit Lindor dhe atij Perëndimor u hapën.
Shkëndija e atij momenti historik erdhi nga një konferencë shtypi. Günter Schabowski, zyrtar i lartë i Gjermanisë Lindore, njoftoi ndryshime në rregullat e udhëtimit për qytetarët drejt Perëndimit. Kur një gazetar e pyeti se kur do të hynin në fuqi rregullat e reja, Schabowski u përgjigj: “Menjëherë, pa vonesë”.
Deklarata u transmetua në televizion dhe lajmi u përhap me shpejtësi. Brenda pak kohësh, mijëra berlinezë u mblodhën pranë pikave kufitare, duke kërkuar të kalonin në anën tjetër. Rojet kufitare, të papërgatitura për përmasat e turmës dhe pa udhëzime të qarta, përfundimisht hapën barrierat.
Në pikën kufitare Bornholmer Straße ndodhën kalimet e para masive. Njerëzit përqafonin njëri-tjetrin, qanin, festonin dhe ngjiteshin mbi murin që deri pak orë më parë dukej i pakapërcyeshëm. Shumë prej tyre nisën ta godisnin dhe ta thyenin atë, duke e kthyer një strukturë betoni në simbolin e fundit të një epoke.
Megjithatë, rënia e Murit nuk ishte një ngjarje e shkëputur apo një rastësi e vetme. Ajo ishte kulmi i muajve të tërë protestash paqësore, kërkesash për liri dhe lëvizje demokratike në Gjermaninë Lindore, në një kohë kur regjimet komuniste në Evropën Qendrore dhe Lindore po përballeshin me kriza gjithnjë e më të thella.
I ndërtuar në vitin 1961, Muri i Berlinit ishte një nga simbolet më të fuqishme të Luftës së Ftohtë. Për gati tri dekada, ai pengoi lëvizjen e lirë të qytetarëve mes Berlinit Lindor dhe Perëndimor. Ndarja la pas histori familjesh të copëtuara, arratisjesh të rrezikshme dhe njerëzish që humbën jetën duke tentuar të kalonin në anën tjetër.
Rënia e tij shënoi fillimin e një procesi të ri historik, që do të çonte më pak se një vit më vonë, më 3 tetor 1990, në ribashkimin zyrtar të Gjermanisë.
Sot, 37 vjet më pas, Muri i Berlinit mbetet një kujtesë e fuqishme se sa gjatë mund të zgjasin ndarjet politike, por edhe se sa shpejt mund të ndryshojë historia kur njerëzit vendosin të kërkojnë lirinë.
Shefja e Grupit Parlamentar të Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Jehona Lushaku, ka paralajmëruar mbajtjen e një seance të jashtëzakonshme të Kuvendit gjatë kësaj jave, ku pritet të diskutohen gjetjet dhe konstatimet e Raportit të Progresit të Bashkimit Evropian për Kosovën.
Pas mbledhjes së Kryesisë së Kuvendit, Lushaku ka deklaruar se raporti i publikuar javën e kaluar është alarmant dhe, sipas saj, ka nxjerrë në pah dështimet e Qeverisë në disa fusha, si dhe mungesën e përparimit në reformat e kërkuara nga Bashkimi Evropian.
“Javën e kaluar kemi pasur Raportin e Progresit, i cili ka qenë një raport alarmant që ka vërtetuar dështimin e kësaj qeverie dhe këtij pushteti në shumë fusha”, ka deklaruar Lushaku.
Ajo ka bërë të ditur se për thirrjen e seancës së jashtëzakonshme do të ndiqen procedurat e nevojshme parlamentare, ndërsa ka pohuar se janë siguruar nënshkrime nga të gjitha partitë politike.
Sipas saj, qëllimi i kësaj nisme është kërkimi i llogaridhënies nga Qeveria për reformat që, sipas vlerësimit të LDK-së, nuk janë trajtuar me prioritet dhe po ndikojnë në ngecjen e Kosovës drejt integrimit evropian.
“Për këtë procedurë formale do t’i bëjmë sot nënshkrimet; kemi mbledhur nënshkrime nga të gjitha partitë politike dhe në këtë mënyrë po luajmë rolin tonë si opozitë për të kërkuar llogaridhënie për reformat që ka konstatuar edhe Raporti i Bashkimit Evropian”, është shprehur ajo.
Përveç Raportit të Progresit, Lushaku ka bërë të ditur se në mbledhjen e Kryesisë janë diskutuar edhe dy çështje që i ka cilësuar jetike për qytetarët: gjendja në shëndetësi dhe sektori i energjisë.
Duke folur për shëndetësinë, ajo ka ngritur shqetësime lidhur me gjendjen në institucionet publike shëndetësore, duke theksuar nevojën për sigurimin e shërbimeve dhe furnizimin e vazhdueshëm me barna esenciale.
“Në Kryesinë e Kuvendit, në bashkëpunim me shefat e grupeve parlamentare, diskutuam për disa pika, kryesisht për çështjet dhe temat të cilat janë jetike për qytetarët, duke filluar me shëndetësinë dhe energjinë”, ka thënë Lushaku.
Ndërkohë, sa i përket sektorit energjetik, ajo ka njoftuar se është paraqitur një mocion për debat parlamentar, përmes të cilit synohet të kërkohet llogaridhënie lidhur me blerjen dhe menaxhimin e energjisë elektrike.
“Do të ketë diskutim dhe llogaridhënie për sa i përket çështjes së energjisë, blerjes dhe menaxhimit të energjisë”, ka theksuar ajo.
Lushaku ka shtuar se opozita do të vazhdojë të kërkojë përgjegjësi institucionale për zbatimin e reformave, duke vlerësuar se mungesa e përparimit në këtë drejtim po e pengon rrugëtimin evropian të Kosovës.
Data dhe ora e seancës së jashtëzakonshme për Raportin e Progresit pritet të përcaktohen pas përfundimit të procedurave parlamentare.
SPAK ka kërkuar dënimin me 2 vite burg për kryetarin e Bashkisë së Shkodrës, Benet Beci, për veprën penale të shkeljes së barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike.
Në konkluzionet përfundimtare, prokuroria i ka kërkuar Gjykatës së Posaçme që dënimi me burg të konvertohet në 4 vite shërbim prove.
Kjo do të thotë se, nëse gjykata pranon kërkesën e SPAK, kryebashkiaku i Shkodrës nuk do ta vuajë dënimin në burg, por do t’i nënshtrohet shërbimit të provës për një periudhë katërvjeçare.
Tashmë pritet vendimi i Gjykatës së Posaçme, e cila do të shqyrtojë kërkesën e prokurorisë dhe do të vendosë përfundimisht për çështjen.
Benet Beci prezumohet i pafajshëm deri në një vendim gjyqësor të formës së prerë./ad
Inflacioni “kërceu” sërish në 3.4% në tetor, pasi ishte ngadalësuar përsëri në 2.9% një muaj më parë, duke sinjalizuar një përshpejtim të rritjes së çmimeve, sidomos të ushqimeve dhe transportit. Sipas INSTAT-it, norma e inflacionit e matur me Indeksin e Çmimeve të Konsumit (IÇK) në muajin Tetor 2026 ishte 3,4%, nga 2,3 në Tetor 2025. […]
Policia e kantonit të Saint Gallen dyshon për vrasje dhe vetëvrasje, ndërsa kërkimi u iniciua pasi babai 33-vjeçar nuk ia ktheu fëmijën nënës sipas marrëveshjes.
Policia e qytetit në St. Gallen mori një raport të martën në mëngjes nga nëna, e cila jeton e ndarë nga babai, se fëmija nuk ishte kthyer në kohën e rënë dakord. Menjëherë u nis një kërkim i gjerë.
Oficerët gjetën trupat e pajetë të burrit dhe fëmijës vonë në mbrëmje në një objekt akomodimi në Wattwil.
Sipas informacioneve nga policia, rrethanat në vendngjarje tregojnë se babai e vrau djalin me pistoletë dhe më pas bëri vetëvrasje me të njëjtën armë.
Të ndjerët janë një 33-vjeçar dhe një djalë dy vjeç e gjysmë, të dy shtetas kroatë me vendbanim në kantonin e St. Gallenit, raporton Bluewin.
Prokuroria kantonale po udhëheq një hetim për të përcaktuar rrethanat e sakta të ngjarjes./Telegrafi/
TIRANË, 9 nëntor /ATSH/ Është konstituuar sot Komisioni i Posaçëm Parlamentar për fazën e dytë të reformës administrativo-territoriale, i cili do të fokusohet në rishikimin e funksioneve, kompetencave dhe financave të qeverisjes vendore.
Në mbledhje ishin të pranishëm vetëm deputetët e mazhorancës.
Kryetari i komisionit, Arbjan Mazniku, gjatë mbledhjes së konstituimit, kërkoi angazhimin e të gjithë anëtarëve, përfshirë edhe përfaqësuesit e opozitës, duke theksuar se procesi duhet të zhvillohet në mënyrë të hapur dhe gjithëpërfshirëse.
Ai ftoi opozitën të prezantojë anëtarët e saj në komision, sipas parashikimeve të vendimit për ngritjen e tij, duke nënvizuar rëndësinë e bashkëpunimit mes të gjitha palëve.
“Jemi të bindur se kjo pjesë e veprimtarisë së komisionit është kritike, pasi i jep thelb dhe përmbajtje punës që kemi bërë si pjesë e fazës së parë të komisionit, ku është hartuar reforma dhe janë përcaktuar elementet e tjerë që lidhen me funksionet, kompetencat, financat dhe analizën, të cilat do t’i shpjegojmë bashkërisht në vijim të punës”, u shpreh Mazniku.
Ai bëri të ditur se puna e komisionit do të mbështetet në disa shtylla kryesore, ku përfshihen qeverisja vendore, funksionet, financat dhe analiza e strukturave të reja territoriale.
Sipas Maznikut, në kuadër të kësaj faze do të rishikohen tre ligje kryesore: ligji nr. 139/2015 “Për vetëqeverisjen vendore”, ligji nr. 68/2017 “Për financat e vetëqeverisjes vendore” dhe ligji nr. 102/2020 “Për zhvillimin rajonal dhe kohezionin”.
Kryetari i komisionit theksoi se bashkitë e reja do të shërbejnë si bazë për analizën dhe hartimin e propozimeve, ndërsa nënvizoi se një reformë që prek arkitekturën e shtetit nuk mund të jetë e qëndrueshme nëse ndërtohet nga një palë e vetme.
“Duhet të punojmë të gjithë së bashku, sepse një reformë që prek në mënyrë të rëndësishme arkitekturën e shtetit nuk mund të jetë e qëndrueshme nëse ndërtohet nga një palë e vetme”, deklaroi ai.
Mazniku bëri të ditur se komisioni do të bashkëpunojë ngushtësisht me ekzekutivin, veçanërisht me Ministrinë e Brendshme për çështjet që lidhen me financat, funksionet dhe zbatimin e reformës.
Gjithashtu, do të kërkohet ekspertiza e universiteteve dhe specialistëve të fushës, si dhe mbështetja e partnerëve ndërkombëtarë, përfshirë Komisionin Evropian dhe Këshillin e Evropës përmes projektit “Bashkitë e Forta”, të mbështetur nga qeveria zvicerane.
Duke iu referuar Raportit të Progresit të Komisionit Evropian, Mazniku tha se financimi vendor mbetet një nga çështjet kryesore që kërkon vëmendje, pasi një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave të njësive të qeverisjes vendore vijon të sigurohet përmes transfertave.
Ai nënvizoi gjithashtu nevojën për forcimin e kapaciteteve të bashkive në përgatitjen e projekteve të investimeve dhe zbatimin e politikave të kohezionit, si dhe përmirësimin e aftësisë së tyre për të siguruar financimin e shërbimeve dhe mbledhjen e të ardhurave.
Sipas Maznikut, këto rekomandime të Komisionit Evropian përbëjnë orientime të rëndësishme për punën e komisionit dhe për vijimin e reformës administrativo-territoriale.
Konstituohet komisioni i fazës së dytë të reformës territoriale, foto: Andrin Hoxha
Login
