Nga Matthias RĂŒb, Frankfurter Alemagne Zeitung
Një lëvizje rinore shqiptare po akuzon kryeministrin Edi Rama për favorizim dhe shitje të vendit. Kush do të ketë fuqinë e qëndrueshmërisë?
Ndërsa mijëra demonstrues, kryesisht të rinj, dalin në rrugët e Tiranës natë pas nate, është sezoni i pikut në Rivierën Shqiptare. Protestat e vazhdueshme në kryeqytet dhe zhurma e paprekur e pushimeve në bregdet janë të lidhura. Demonstratat u shkaktuan nga dy projekte luksoze turistike në një pjesë të Rivierës ku flamingot dhe shumë lloje të tjera zogjsh aktualisht lulëzojnë në një peizazh të mbrojtur.
ZogjtĂ« e ujit me pendĂ«t e tyre rozĂ«, kĂ«mbĂ«t e hijshme dhe qafat e lakuara i kanĂ« dhĂ«nĂ« lĂ«vizjes sĂ« protestĂ«s, e cila filloi pak mĂ« shumĂ« se njĂ« muaj mĂ« parĂ«, simbolin dhe emrin e saj. Disa besojnĂ« se ata tashmĂ« e kanĂ« identifikuar fillimin e njĂ« âRevolucioni Flamingoâ dhe rĂ«nien e afĂ«rt tĂ« kryeministrit Edi Rama. Politikani dhe artisti 62-vjeçar ka qenĂ« nĂ« pushtet qĂ« nga viti 2013, mĂ« gjatĂ« se çdo kryeministĂ«r tjetĂ«r qĂ« nga rĂ«nia e komunizmit nĂ« vitin 1990. Midis viteve 2000 dhe 2011, Rama, i cili vjen nga njĂ« familje besnike ndaj regjimit, ishte kryetar bashkie i TiranĂ«s.
Ai u zgjodh kryetar i Partisë Socialiste, pasardhëse e Partisë Komuniste të Punës së Shqipërisë, në vitin 2005.
A po përjeton politikani i shkëlqyer dhe elokuent, i cili zakonisht vesh atlete të bardha dhe ishte për shumë vite një i dashur i medias perëndimore dhe intelektualëve liberalë, muzgun e sundimit të tij? Rama këmbëngul se ai ende gëzon besimin e shumicës së shqiptarëve. Ata e kishin ngarkuar atë, së fundmi në zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 me 868,000 vota, me përmbushjen e një misioni kombëtar: anëtarësimin në BE deri në vitin 2030.
Riviera e Shqipërisë në jug të vendit shtrihet për 150 kilometra të mira nga qendra turistike dhe e biznesit e Vlorës, përmes qyteteve të Himarës, Sarandës dhe Ksamilit, deri në kufirin grek. Shteti i vogël ballkanik nuk është më një perlë e fshehur. Industria e turizmit e Shqipërisë po lulëzon. Këtë vit, shifra prej 13 milionë vizitorësh mund të tejkalohet. Për një vend me vetëm 2.4 milionë banorë, ky është një numër i konsiderueshëm. Dhe shifrat pritet të rriten edhe më tej në vitet në vijim.
NĂ«se dikush binte jashtĂ« favorit, ai deportohej sĂ« bashku me familjen e tij. PĂ«r mĂ« shumĂ« se katĂ«r dekada, diktatori Enver Hoxha (1908â1985) e kishte izoluar pothuajse plotĂ«sisht ShqipĂ«rinĂ« nga bota e jashtme. NĂ« komunizmin e EpokĂ«s sĂ« Gurit tĂ« HoxhĂ«s, makinat private dhe pronĂ«sia e shtĂ«pisĂ« ishin tĂ« ndaluara. VarfĂ«ria e hidhur mbizotĂ«ronte. Gati 10,000 njerĂ«z u ekzekutuan nga Hoxha gjatĂ« sundimit tĂ« tij nga viti 1944 deri nĂ« vitin 1985. Deri nĂ« 300,000 njerĂ«z, afĂ«rsisht njĂ« e treta e popullsisĂ« nĂ« atĂ« kohĂ«, e siguronin jetesĂ«n pas telave me gjemba nĂ« gulagĂ«t shqiptarĂ«. NĂ«se dikush binte jashtĂ« favorit, ai deportohej sĂ« bashku me tĂ« gjithĂ« familjen e tij. ShumĂ« prej tyre nuk u kthyen kurrĂ« nga kampet penale dhe tĂ« punĂ«s.
NĂ« mbretĂ«rinĂ« e tmerrshme tĂ« diktatorit Hoxha, tĂ« vetmet gjĂ«ra me bollĂ«k ishin bunkerĂ«t e betonit pĂ«r tâu mbrojtur nga njĂ« pushtim i fantazuar nga armiq fiktivĂ«: Cila fuqi armiqĂ«sore mund tĂ« kishte pasur interes nĂ« kĂ«tĂ« luginĂ« lotĂ«sh? Besohet se rreth 200,000 bunkerĂ« janĂ« ndĂ«rtuar midis viteve 1972 dhe 1984. Disa vlerĂ«sime madje arrijnĂ« nĂ« 750,000. PlagĂ«t e lĂ«na nga sĂ«mundja e totalitarizmit tĂ« shekullit janĂ« ende tĂ« dukshme sot, tĂ« shpĂ«rndara nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.
Hoxha e kishte keqmenaxhuar aq shumë Shqipërinë saqë iu desh një brez për ta afruar vendin edhe më shumë me standardin e jetesës së rajonit. Edhe sot, të rinjtë shqiptarë largohen nga vendi sepse nuk shohin të ardhme për veten e tyre në atdheun e tyre. Megjithatë, sot, Shqipëria është gjithashtu ndër destinacionet turistike me rritjen më të shpejtë në Mesdhe.
Në dhjetë vitet e fundit, numri i turistëve të huaj është trefishuar. Turizmi tani gjeneron rreth një të katërtën e prodhimit ekonomik të Shqipërisë, dhe kjo shifër është në rritje. Nën udhëheqjen e Ramës, prodhimi ekonomik i Shqipërisë pothuajse u trefishua nga afërsisht dhjetë miliardë euro në vitin 2013 në 27 miliardë euro vitin e kaluar. Shtytësi më i rëndësishëm i kësaj rritjeje është turizmi.
ShqipĂ«ria ka nevojĂ« pĂ«r turizĂ«m; nuk ka asnjĂ« mosmarrĂ«veshje themelore pĂ«r kĂ«tĂ«. Por çfarĂ« lloj turizmi dhe çfarĂ« lloj rritjeje? NĂ« disa vende, pasojat e âturizmit tĂ« tepĂ«rtâ janĂ« dukshĂ«m tĂ« dukshme. GjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, aeroporti i kryeqytetit po shpĂ«rthen nĂ« çdo cep. Ădo fazĂ« zgjerimi dhe modernizimi i Aeroportit NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« TiranĂ«s, qĂ« mban emrin e ShĂ«n TerezĂ«s, ishte tashmĂ« i papĂ«rshtatshĂ«m nĂ« kohĂ«n kur u pĂ«rfundua, duke pasur parasysh numrin gjithnjĂ« e nĂ« rritje tĂ« pasagjerĂ«ve.
Qytete si Saranda dhe Ksamili nĂ« jug, por edhe ShĂ«ngjini nĂ« veri â parajsa e pushimeve pĂ«r shqiptarĂ«t etnikĂ« nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut fqinje â janĂ« dĂ«mtuar pĂ«rgjithmonĂ« nga komplekset e gjera hoteliere dhe vendpushimet pa formĂ« nĂ« plazh. NĂ« verĂ«, trafiku atje Ă«shtĂ« kaotik. Situata nuk Ă«shtĂ« mĂ« e mirĂ« nĂ« zonĂ«n metropolitane tĂ« TiranĂ«s dhe pranĂ« qytetit portual tĂ« Durrsit.
Ekziston një konkurrencë e ashpër për burimin e pakët të ujit të ëmbël midis interesave të turizmit dhe ruajtjes së natyrës, midis bregdetit dhe zonës malore të brendshme. Konkretisht në jugperëndim të vendit, ku rrjedh lumi Vjosa. Lumi i fundit i egër i Evropës buron në malet greke të Epirit, gjarpëron së pari nëpër lugina të ngushta, pastaj gjarpëron nëpër pllaja të larta përpara se të formojë përfundimisht Lagunën e Nartës pranë Vlorës dhe të derdhet në Detin Adriatik nëpërmjet një delte të gjerë. Në vitin 2023, qeveria në Tiranë shpalli të gjithë rrjedhën e Vjosës brenda territorit shqiptar, nga burimi i saj deri në deltë, një park kombëtar, duke vendosur kështu një moment historik në ruajtjen e mjedisit dhe natyrës.
Mirë se vini, pra, në Deltën e Vjosës dhe Lagunën e Nartës. Atje, përveç pelikanëve dalmatë dhe bajzave, pulëbardhave me bisht të gjatë dhe pulëbardhave të detit, mund të vëzhgoni jo vetëm deri në 3,000 flamingo, por edhe të dëshmoni, në mënyrë shembullore, debatin rreth të ardhmes së turizmit shqiptar. Fshati i qetë i Zvërnecit shtrihet në skajin jugor të Lagunës së Nartës në një gadishull të gjatë e të ngushtë. Rruga e ngushtë paralele me bregdetin gjarpëron përmes një pylli të dendur me pisha. Makina dhe furgonë janë parkuar midis pemëve.
Në disa vende, lumi i egër Vjosa i ngjan një vendgrumbullimi mbeturinash.
ShitĂ«sit shesin dyshekĂ« tĂ« fryrĂ«, unaza noti dhe tĂ« gjitha llojet e pajisjeve pĂ«r sporte plazhi dhe ujore. VizitorĂ«t kryesisht vendas tĂ« verĂ«s nĂ« zonĂ«n e mbrojtur tĂ« peizazhit Vjosa-NartĂ« nuk janĂ« veçanĂ«risht tĂ« shqetĂ«suar pĂ«r mbeturinat e tyre â ashtu si shqiptarĂ«t nĂ« pĂ«rgjithĂ«si nĂ« vendin e tyre tĂ« bukur, por shpesh tĂ« mbushur me mbeturina. Edhe lumi i mbrojtur Vjosa, pĂ«rgjatĂ« brigjeve tĂ« tĂ« cilit operatorĂ«t turistikĂ« vendas pĂ«rpiqen tĂ« promovojnĂ« turizmin e qĂ«ndrueshĂ«m me ecje nĂ« natyrĂ«, peshkim dhe rafting, i ngjan njĂ« vendgrumbullimi mbeturinash nĂ« disa pjesĂ«.
Në një ishull të vogël në majë të gadishullit të Zvërnecit ndodhet një manastir ortodoks i shekullit të 14-të kushtuar Virgjëreshës Mari. Ai është i lidhur me kontinentin nga një shteg i lakuar prej druri. Nëse jeni me fat, mund të shihni flamingot duke ecur nëpër ujin e kripur deri në gju, duke shkëlqyer në mjegullën e nxehtësisë mbi lagunë, duke ulur vazhdimisht kokën në kërkim të karkalecave të kripur.
Këtu në gadishullin e Zvërnecit, si dhe në ishullin ngjitur të Sazanit, Affinity Partners, një kompani që thuhet se drejtohet nga dhëndri i Donald Trump, Jared Kushner, dhe që thuhet se ka qasje në deri në katër miliardë euro kapital investimi nga Katari dhe Arabia Saudite, planifikon të zhvillojë dy vendpushime luksoze. Në fund të majit, u ngritën barriera për ndërtimin e rrugëve hyrëse dhe kullimin e ligatinave. Punonjësit e një kompanie private sigurie i shtynë demonstruesit nga gardhi i ndërtimit. Pamjet e filmuara me celular të operacionit, në të cilin një demonstrues u zvarrit nëpër zhavorr nga një roje sigurie, u bënë virale dhe shkaktuan protestat e para në Tiranë.
Gardhi i ndërtimit është hequr që atëherë. Puna e planifikimit të rrugës dhe kullimit duket se ka ngecur. Një mosmarrëveshje mbi të drejtat e pronësisë mbi tokën në pronësi private është aktualisht duke u zhvilluar në gjykatat shqiptare. Ekziston gjithashtu një projekt turistik luksoz nga Affinity Partners për ishullin në det të hapur të Sazanit, një ish-bazë ushtarake aktualisht e pabanuar në pronësi të shtetit. Planet përfshijnë hotele me pesë yje, vila dhe komplekse apartamentesh, një marinë dhe zona pishinash.
NdĂ«rtimi Ă«shtĂ« hequr qĂ« atĂ«herĂ«. PĂ«r tĂ« hapur zonĂ«n e ZvĂ«rnecit dhe Sazanit pĂ«r zhvillimin e turizmit, parlamenti, i dominuar nga socialistĂ«t e RamĂ«s, ndryshoi â ose mĂ« saktĂ«, dobĂ«soi, siç thonĂ« kritikĂ«t â ligjin pĂ«r mbrojtjen e natyrĂ«s dhe peizazhit nĂ« fillim tĂ« vitit 2024. Projektet e investimeve me ârĂ«ndĂ«si strategjikeâ tani mund tĂ« zbatohen edhe nĂ« zona tĂ« mbrojtura nĂ«se pĂ«rmbushen kritere tĂ« caktuara.
Ndryshim qeverie apo sistemi?
Duhet të krijohen të paktën një mijë vende pune të përhershme he duhet të respektohen rregulloret përkatëse të ruajtjes së natyrës. Projektet e Kushnerit supozohet të përmbushin këto kushte, por planet përfundimtare nuk janë ende të disponueshme. Më 17 qershor, në një votim mbi raportin e progresit të negociatave të pranimit me Tiranën, Parlamenti Evropian kërkoi me shumicë dërrmuese një moratorium mbi procedurat e reja të lejeve, si dhe mbi projektet e ndërtimit dhe zhvillimit në zonat e mbrojtura. Dispozitat e ligjit shqiptar për zonat e mbrojtura, i cili u ndryshua në fillim të vitit 2024, gjithashtu do të pezullohen derisa të vendoset përputhshmëria e tyre e plotë me standardet e ruajtjes së natyrës të BE-së.
NdĂ«rkohĂ«, vijat ndarĂ«se midis lĂ«vizjes sĂ« protestĂ«s dhe qeverisĂ« janĂ« forcuar. Demonstruesit pĂ«rfshijnĂ« shumĂ« tĂ« rinj tĂ« GjeneratĂ«s Z, tĂ« cilĂ«t nuk kanĂ« njohur asgjĂ« tjetĂ«r pĂ«rveç sundimit tĂ« RamĂ«s dhe socialistĂ«ve nĂ« jetĂ«n e tyre tĂ« vetĂ«dijshme. âShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« nĂ« shitjeâ Ă«shtĂ« slogani kryesor i protestave. Protestuesit akuzojnĂ« qeverinĂ« pĂ«r mungesĂ« transparence dhe mospĂ«rputhje nĂ« rastin specifik tĂ« projekteve tĂ« Kushnerit, dhe nĂ« pĂ«rgjithĂ«si pĂ«r korrupsion dhe favorizim.
Në fakt, disa nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të Ramës janë vënë nën hetim nga Njësia e Hetimeve Speciale për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar (SPAK) e Shqipërisë, përfshirë dy ish-zëvendëskryeministra dhe Erion Veliaj, kryebashkiak i Tiranës dhe i mbrojtur politik i Ramës, i cili ka qenë në paraburgim për një vit e gjysmë. Por lëvizja Flamingo nuk i jep shpresë as opozitës parlamentare, veçanërisht Partisë Demokratike konservatore nën drejtimin e ish-presidentit dhe kryeministrit, tani 81-vjeçar, Sali Berishës. Flamingo-t nuk duan ndryshim qeverie; ata duan ndryshim sistemi.
Rama i hedh poshtĂ« ashpĂ«r kĂ«rkesat pĂ«r tĂ« ndaluar projektet dhe pĂ«r dorĂ«heqjen e tij. NĂ« intervista me median shqiptare dhe ndĂ«rkombĂ«tare, ai u tha protestuesve se ata nuk mund tĂ« âzgjoheshin thjesht njĂ« ditĂ« tĂ« bukur dhe tĂ« thoshin: âDua qĂ« qeveria tĂ« japĂ« dorĂ«heqjenâ. Nuk funksionon kĂ«shtu. Do tĂ« duhet tĂ« prisni deri nĂ« zgjedhjet e ardhshmeâ. Lidhur me projektet nĂ« tokĂ« private pranĂ« ZvĂ«rnecit dhe nĂ« ishullin shtetĂ«ror tĂ« Sazanit, ai deklaroi se nuk kishte plane pĂ«rfundimtare pĂ«r asnjĂ«rĂ«n prej tyre. Refuzimi i njĂ« investimi potencial prej katĂ«r miliardĂ« eurosh paraprakisht do tĂ« thoshte shpĂ«rdorimi i mundĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« zhvilluar njĂ« pjesĂ« tĂ« RivierĂ«s nĂ« âPerlĂ«n e Adriatikutâ, tha Rama.
Rama e hodhi poshtĂ« si absurde idenĂ« se ai dhe kabineti i tij do tĂ« promovonin ose miratonin çdo investim ndĂ«rkombĂ«tar nĂ« turizmin shqiptar qĂ« mund tĂ« rrezikonte negociatat e pranimit tĂ« TiranĂ«s nĂ« BE ose tĂ« shkelte rregulloret e BE-sĂ«. Ai pretendoi se shumĂ« protestues po manipuloheshin nga dezinformata, veçanĂ«risht nĂ« mediat sociale, pĂ«r tâu bĂ«rĂ« pjesĂ« e njĂ« fushate ndĂ«rkombĂ«tare kundĂ«r Donald Trump, njĂ« fushatĂ« qĂ« nuk kishte absolutisht asnjĂ« lidhje me projektet e Kushner dhe partnerĂ«ve tĂ« tij nĂ« RivierĂ«n Shqiptare. SĂ« fundmi, Rama premtoi tĂ« dĂ«gjonte ata qĂ« merrnin pjesĂ« nĂ« protesta me motive tĂ« vĂ«rteta dhe vlerĂ«soi protestat si njĂ« shenjĂ« tĂ« pjekurisĂ« demokratike tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Mbetet pĂ«r tâu parĂ« nĂ«se kryeministri, qĂ« nuk Ă«shtĂ« mĂ« aq i ri, ka fuqinĂ« e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« mbijetuar lĂ«vizjen e re Flamingo.
Login
