Login
12:00 âVeliaj del kundĂ«r mĂ«nyrĂ«s si po bĂ«het harta territorialeâ/ KĂ«rkon pezullimin e shqyrtimit dhe konsultim me qytetarĂ«t
Last Updated on 01/10/2026 by Anisa
Për Bashkinë Tiranë, Veliaj kërkon krijimin e kushteve që procesi institucional të zhvillohet plotësisht, duke përfshirë mendimin e Kryetarit të Bashkisë, shqyrtimin e informuar nga Këshilli Bashkiak dhe konsultimin real të qytetarëve.
Një kërkesë e posaçme lidhet me propozimin për përfshirjen e njësisë administrative Rinas në territorin e Bashkisë Tiranë. Veliaj kërkon që për këtë ndryshim të paraqitet një vlerësim i plotë territorial, demografik, administrativ dhe financiar, ku të përfshihen pasuritë, detyrimet, personeli, të ardhurat, shpenzimet dhe vazhdimësia e shërbimeve publike.
NĂ« shkresĂ« kĂ«rkohet gjithashtu harmonizimi i projektligjit territorial me ndryshimet e nevojshme nĂ« ligjin nr. 139/2015 pĂ«r vetĂ«qeverisjen vendore. Veliaj kĂ«rkon qĂ« nĂ« dispozita detyruese tĂ« pĂ«rcaktohen statusi juridik i âqytetitâ, funksionet, organizimi, financimi dhe garancitĂ« e shĂ«rbimeve.
Një tjetër çështje është mënyra e përfaqësimit proporcional të qyteteve. Veliaj kërkon përcaktimin e mekanizmit juridik dhe zgjedhor për këtë përfaqësim, duke garantuar barazinë e votës dhe përfaqësimin e banorëve të fshatrave dhe njësive administrative.
Kryebashkiaku kërkon gjithashtu harmonizimin e nenit 3 të projektligjit me nenin 92 të ligjit për vetëqeverisjen vendore dhe rregullimin e qartë të periudhës kalimtare. Në këtë pjesë përfshihen përcaktimi i organeve kompetente, administrimi i pasurive dhe detyrimeve, buxhetet, personeli dhe ofrimi i shërbimeve.
Për çdo ndryshim konkret territorial, Veliaj kërkon të dokumentohet përmbushja e kritereve të nenit 108, pika 2, të Kushtetutës dhe nenit 86 të ligjit nr. 139/2015.
Në fund, ai kërkon që të përcaktohet shprehimisht se kompetenca e këshillave bashkiakë për riorganizimin e njësive administrative kufizohet brenda territorit të bashkisë dhe nuk përfshin ndryshimin e kufijve të jashtëm apo transferimin e territorit nga një bashki në një tjetër.
Letra e plotë e Veliajt:
Ka momente nĂ« ushtrimin e njĂ« mandati publik kur detyrimi ndaj institucionit, ndaj ligjit dhe ndaj qytetarĂ«ve qĂ« tĂ« kanĂ« besuar votĂ«n e tyre pĂ«rputhen natyrshĂ«m. Por ka edhe momente, kur respektimi i kĂ«tij detyrimi kĂ«rkon qĂ« tĂ« thuash qartĂ« atĂ« qĂ« mendon, edhe kur mendimi yt nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht mĂ« i lehti pĂ«r tâu dĂ«gjuar nga njerĂ«zit me tĂ« cilĂ«t ke ndarĂ« dhe vazhdon tĂ« ndash tĂ« njĂ«jtĂ«n pĂ«rgjegjĂ«si politike.
Këtë shkresë e konsideroj një moment të tillë.
I pĂ«rgjigjem kĂ«rkesĂ«s qĂ« mĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rcjellĂ« nĂ«pĂ«rmjet administratĂ«s sĂ« Kuvendit, nĂ« kuadĂ«r tĂ« procedurĂ«s sĂ« iniciuar nga grupi i deputetĂ«ve propozues, si pĂ«rfaqĂ«sues i njĂ« komuniteti qĂ« mĂ« ka dhĂ«nĂ« drejtpĂ«rdrejt mandatin pĂ«r ta pĂ«rfaqĂ«suar dhe pĂ«r tâi shĂ«rbyer deri nĂ« pĂ«rfundimin e tij.
Jam pjesĂ« e njĂ« shumice politike qĂ« ka marrĂ« pĂ«rsipĂ«r modernizimin e shtetit shqiptar, reformimin e institucioneve dhe afrimin e vendit me standardet europiane. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye besoj se kemi njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si mĂ« tĂ« madhe: reformat tona nuk duhet tâi masim vetĂ«m me aftĂ«sinĂ« pĂ«r tâi miratuar, por me aftĂ«sinĂ« pĂ«r tâi bĂ«rĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme, institucionalisht funksionale dhe legjitime.
Nuk kam një kundërshtim parimor ndaj rishikimit të hartës administrativo-territoriale. Ndryshimet demografike, ekonomike dhe sociale mund ta bëjnë një rishikim të tillë të nevojshëm. Por reforma administrativo-territoriale nuk është vizatimi i një harte të re. Ajo prek autonominë vendore, përfaqësimin demokratik, ushtrimin e mandatit të organeve të zgjedhura, kompetencat dhe funksionet bashkiake, financat vendore, aksesin e qytetarëve në shërbime dhe marrëdhënien kushtetuese ndërmjet qytetarit dhe pushtetit që ai zgjedh më pranë vetes.
Kushtetuta e ka vendosur qeverisjen vendore mbi dy themele: decentralizimin e pushtetit dhe autonominë vendore. Kur bëhet fjalë për ndryshimin e territorit, neni 108 pika 2 nuk i jep ligjvënësit një diskrecion të pakufizuar. Ndarja duhet të mbështetet mbi nevojat dhe interesat e përbashkëta ekonomikë dhe traditën historike, ndërsa kufijtë nuk mund të ndryshohen pa u marrë më parë mendimi i popullsisë që banon në to.
Janë këto premisa që paraprijnë mendimin tim.
Këto garanci kushtetuese duhet të lexohen edhe në harmoni me Kartën Europiane të Autonomisë Vendore, e cila përbën një standard themelor të mbrojtjes së vetëqeverisjes vendore. Karta kërkon që autoritetet vendore të konsultohen, në kohën dhe mënyrën e përshtatshme, për çështjet që i prekin drejtpërdrejt dhe posaçërisht, që ndryshimet e kufijve territorialë të mos bëhen pa konsultimin paraprak të komuniteteve të prekura. Kjo do të thotë se konsultimi nuk mund të shërbejë për të legjitimuar ex post një zgjidhje territoriale të paracaktuar; ai duhet të zhvillohet në një fazë kur mendimi i komunitetit dhe i institucioneve vendore mund të ndikojë realisht në përmbajtjen e reformës.
Â
- NDRYSHIMI I KUFIJVE NUK ĂSHTĂ REFORMĂ E VETĂQEVERISJES
Â
Projektligji propozon kalimin nga 61 nĂ« 46 bashki. Ai parashikon se bashkia, si njĂ«si bazĂ« e qeverisjes vendore, pĂ«rbĂ«het nga âqytetetâ, se qytetet kanĂ« njĂ« status tĂ« veçantĂ« ligjor dhe se organizimi e pĂ«rfaqĂ«simi i bashkisĂ« do tĂ« mbĂ«shteten nĂ« pĂ«rfaqĂ«simin proporcional tĂ« qyteteve pĂ«rbĂ«rĂ«se sipas popullsisĂ«. Pra, nuk kemi vetĂ«m njĂ« hartĂ« tĂ« re, por njĂ« arkitekturĂ« tĂ« re institucionale: bashki, qytet dhe njĂ«si administrative ose fshatra.
KĂ«tu nuk kemi vetĂ«m njĂ« model tĂ« ri qĂ« mbetet pĂ«r tâu plotĂ«suar nĂ« tĂ« ardhmen, por njĂ« mospĂ«rputhje tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me ligjin nĂ« fuqi pĂ«r vetĂ«qeverisjen vendore. Neni 6 i ligjit nr. 139/2015 pĂ«rcakton se bashkia pĂ«rbĂ«het nga njĂ«sitĂ« administrative dhe se kĂ«to tĂ« fundit pĂ«rbĂ«hen nga qytetet dhe/ose fshatrat. Neni 1 pika 2 i projektligjit pĂ«rmbys kĂ«tĂ« hierarki: bashkia pĂ«rbĂ«het nga qytetet, ndĂ«rsa qytetet pĂ«rbĂ«hen nga njĂ«sitĂ« administrative dhe/ose fshatrat. Pra, ndĂ«rsa ligji nĂ« fuqi ndĂ«rton strukturĂ«n BashkiâNjĂ«si AdministrativeâQytet/Fshat, projektligji ndĂ«rton strukturĂ«n BashkiâQytetâNjĂ«si Administrative/Fshat.
Kjo mospĂ«rputhje nuk mund tĂ« lihet pĂ«r tâu zgjidhur pas miratimit tĂ« hartĂ«s. Aq mĂ« tepĂ«r kur vetĂ« projektligji deklaron se statusi i posaçëm juridik i qytetit do tĂ« rregullohet nga ligji pĂ«r organizimin dhe funksionimin e pushtetit vendor, ndĂ«rkohĂ« qĂ« ligji qĂ« sot rregullon pikĂ«risht kĂ«tĂ« fushĂ« e vendos qytetin nĂ« njĂ« pozicion juridik tĂ« kundĂ«rt. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, ndryshimi i ligjit nr. 139/2015 nuk paraqitet si njĂ« pĂ«rshtatje eventuale pas reformĂ«s, por si kusht i koherencĂ«s normative tĂ« vetĂ« modelit qĂ« propozohet.
Nuk mund tĂ« vendosim sot kufijtĂ« dhe nesĂ«r tĂ« vendosim se si do tĂ« qeveriset territori qĂ« krijuam sot. ĂshtĂ« funksioni publik, demokracia vendore dhe interesi i komunitetit qĂ« duhet tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« territorin optimal dhe jo territori i paracaktuar ai qĂ« mĂ« pas i imponon ligjvĂ«nĂ«sit funksionet, institucionet dhe pĂ«rfaqĂ«simin.
Kjo nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« zgjedhje e politikĂ«s sĂ« mirĂ« administrative, por logjika mbi tĂ« cilĂ«n Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar vetĂ« ligji nr. 139/2015. Neni 86 i tij e lidh riorganizimin administrativo-territorial me interesat ekonomikĂ« e socialĂ«, traditĂ«n, kulturĂ«n, lidhjet tradicionale dhe vlerat e tjera vendore, por mbi tĂ« gjitha me qĂ«llimin e realizimit nĂ« njĂ« nivel mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« funksioneve nĂ« pĂ«rfitim tĂ« bashkĂ«sisĂ« vendore. Pra, edhe ligji nĂ« fuqi e koncepton territorin si instrument pĂ«r ushtrimin mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« funksioneve dhe jo funksionet si pasojĂ« qĂ« duhet tâi pĂ«rshtaten mĂ« vonĂ« njĂ« territori tĂ« paracaktuar.
Relacioni dhe raporti shpjegues përmendin zëvendëskryetarë për qytetet, sportele të integruara, shërbime të lëvizshme, transport publik, buxhetim me pjesëmarrje, raportim performance, si dhe masa për transferimin e pasurive, detyrimeve, buxheteve dhe punonjësve. Megjithatë, këto garanci nuk janë përfshirë në dispozitat e projektligjit. Relacioni shpjegues nuk mund të zëvendësojë normën juridike. Elementet që kushtëzojnë funksionimin e hartës së re duhet të përkthehen në dispozita të qarta, të detyrueshme dhe të zbatueshme.
Â
- LIGJI PĂR VETĂQEVERISJEN VENDORE DHE HARTA E RE DUHET TĂ TRAJTOHEN SĂ BASHKU
Â
Ligji nr. 139/2015 nuk Ă«shtĂ« njĂ« ligj teknik pĂ«r administratĂ«n bashkiake. Ai pĂ«rcakton autonominĂ«, subsidiaritetin, organet, funksionet, kompetencat, financimin dhe marrĂ«dhĂ«nien qendĂ«râvendor. VetĂ« ligji e pĂ«rkufizon subsidiaritetin si ushtrimin e funksioneve dhe kompetencave nĂ« nivelin e qeverisjes sa mĂ« pranĂ« komunitetit, duke marrĂ« parasysh natyrĂ«n e detyrĂ«s, eficiencĂ«n dhe ekonominĂ«. Po ashtu pĂ«rcakton se misioni i vetĂ«qeverisjes pĂ«rfshin qeverisjen sa mĂ« pranĂ« qytetarĂ«ve, njohjen e identiteteve tĂ« ndryshme tĂ« bashkĂ«sive, realizimin e shĂ«rbimeve sipas nevojave tĂ« tyre dhe pjesĂ«marrjen gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se tĂ« komunitetit.
Prandaj pyetja që kërkon një përgjigje nga Ju është: A mund të përcaktojmë fillimisht territorin dhe vetëm më pas të vendosim modelin e vetëqeverisjes që do të funksionojë mbi të?
Vlerësimi im është se këto dy procese duhet të jenë së paku të njëkohshme. Përpara miratimit përfundimtar të hartës duhet të jenë të qarta pasojat e saj mbi kompetencat, funksionet, financimin, përfaqësimin, organizimin administrativ dhe ofrimin e shërbimeve. Përndryshe, harta nuk do të jetë produkt i modelit të vetëqeverisjes, por modeli i vetëqeverisjes do të detyrohet të bëhet produkt i hartës.
Kjo çështje bĂ«het edhe mĂ« konkrete nĂ« dritĂ«n e nenit 92 tĂ« ligjit nr. 139/2015, i cili kĂ«rkon qĂ« njĂ«sitĂ« e krijuara ose tĂ« prekura nga riorganizimi tĂ« funksionojnĂ« normalisht âsipas kĂ«tij ligjiâ, duke garantuar vazhdimĂ«sinĂ« e funksioneve dhe shĂ«rbimeve bazĂ«. NĂ«se projektligji i ri ndryshon strukturĂ«n territoriale, krijon njĂ« status tĂ« ri juridik pĂ«r âqytetinâ dhe parashikon njĂ« logjikĂ« tĂ« re pĂ«rfaqĂ«simi, atĂ«herĂ« duhet tĂ« jetĂ« e qartĂ«, pĂ«rpara hyrjes nĂ« fuqi tĂ« hartĂ«s sĂ« re, se si kĂ«to ndryshime do tĂ« funksionojnĂ« brenda ose nĂ«pĂ«rmjet ndryshimit tĂ« ligjit bazĂ« tĂ« vetĂ«qeverisjes vendore. PĂ«rndryshe krijohet njĂ« boshllĂ«k ndĂ«rmjet hartĂ«s sĂ« re dhe regjimit juridik qĂ« duhet ta bĂ«jĂ« atĂ« funksionale.
Kërkon sqarim të posaçëm edhe marrëdhënia ndërmjet nenit 3 të projektligjit dhe nenit 92, pika 1, të ligjit nr. 139/2015. Projektligji parashikon vazhdimin e funksionimit të organeve të zgjedhura në vitin 2023 deri në konstituimin e organeve të reja në vitin 2027, ndërsa ligji në fuqi parashikon zgjedhje të pjesshme kur riorganizimi me ndryshim kufijsh krijon njësi të reja ose sjell papajtueshmëri me vazhdimin e mandatit të shumicës së këshilltarëve. Duhet të përcaktohet shprehimisht regjimi që do të zbatohet dhe mënyra se si, gjatë periudhës kalimtare, do të ushtrohen kompetencat, do të administrohen të ardhurat dhe do të financohen shërbimet në territoret e prekura.
Â
- ĂDO NDRYSHIM TERRITORIAL DUHET TĂ KALOJĂ TESTIN E NENIT 108 TĂ KUSHTETUTĂS
Â
Neni 108 pika 2 vendos si kritere materiale, nevojat, interesat e përbashkëta ekonomikë dhe traditën historike. Për këtë arsye, për secilin bashkim apo ndryshim kufiri duhet të jetë e demonstrueshme: nevoja konkrete që e justifikon; interesi ekonomik i përbashkët; lidhja historike, gjeografike dhe sociale; ndikimi mbi aksesin në shërbime; ndikimi financiar dhe administrativ; ndikimi mbi përfaqësimin; ruajtja e identitetit të komunitetit; si dhe proporcionaliteti ndërmjet eficiencës administrative dhe afërsisë së qeverisjes me qytetarin.
Vetë propozuesit kanë identifikuar si objektiva të reformës ruajtjen e identitetit vendor dhe ekuilibrin ndërmjet eficiencës dhe afërsisë me qytetarin. Këto nuk mund të mbeten vetëm objektiva politike të relacionit. Ato duhet të bëhen kritere të demonstrueshme për çdo ndryshim konkret territorial dhe standard i njëjtë vlerësimi për çdo territor të propozuar.
PĂ«r BashkinĂ« TiranĂ«, projektligji ka pasoja tĂ« drejtpĂ«rdrejta, sepse parashikon pĂ«rfshirjen e njĂ«sisĂ« administrative âRinasâ nĂ« territorin e saj. PĂ«rpara se Bashkia TiranĂ« tĂ« japĂ« njĂ« mendim tĂ« plotĂ« dhe tĂ« argumentuar, duhet tâi vihet nĂ« dispozicion njĂ« vlerĂ«sim i posaçëm mbi popullsinĂ« dhe territorin e prekur, kompetencat dhe shĂ«rbimet qĂ« do tĂ« transferohen, pasuritĂ« dhe detyrimet, ndikimin mbi tĂ« ardhurat dhe shpenzimet vendore, personelin, planifikimin e territorit dhe vazhdimĂ«sinĂ« e shĂ«rbimeve publike.
Nga dokumentacioni i përcjellë rezulton se nisma legjislative i përket grupit të deputetëve propozues dhe se administrata e Kuvendit ka kryer përcjelljen e saj për marrjen e mendimeve. Ky dallim institucional duhet të ruhet, por çështja kryesore është rendi në të cilin po zhvillohet procedura e posaçme e riorganizimit territorial.
Neni 89 i ligjit nr. 139/2015 parashikon se propozimi për riorganizimin, për çdo rast të veçantë, i paraqitet Kuvendit së bashku me arsyet ekonomike, sociale, kulturore, demografike dhe administrative, mendimin e popullsisë së njësive që riorganizohen, hartat përkatëse dhe mënyrën e rregullimit të çështjeve financiare dhe të detyrimeve. Në rastin konkret, projektligji është hartuar dhe depozituar me ndarjen e re, tabelat, hartat dhe zgjidhjet përkatëse, ndërsa mendimi i popullsisë kërkohet pasi kjo zgjidhje është formuluar.
Edhe raporti qĂ« shoqĂ«ron projektligjin e paraqet marrjen e mendimit tĂ« popullsisĂ« si njĂ« proces qĂ« do tĂ« plotĂ«sohet pĂ«rpara shqyrtimit pĂ«rfundimtar nĂ« seancĂ« plenare. Kjo tregon se mendimi i popullsisĂ« nuk ka qenĂ« pjesĂ« e materialit mbi tĂ« cilin Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar fillimisht zgjidhja territoriale, por synohet tâi bashkĂ«ngjitet asaj nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« mĂ«vonshme.
Një sekuencë e tillë krijon rrezikun që konsultimi të reduktohet në një procedurë formale për të plotësuar dokumentacionin e një projekti tashmë të përfunduar, në vend që të shërbejë si proces real për formimin ose ndryshimin e zgjidhjes territoriale. Për të shmangur këtë pasojë, duhet të provohet se konsultimi zhvillohet mbi alternativa ende të hapura, se qytetarëve u jepet informacion i plotë për pasojat e ndryshimit dhe se rezultatet e konsultimit mund të sjellin rishikimin e hartës, të tabelave dhe të përmbajtjes së projektligjit.
Neni 90, pika 3, i ligjit nr. 139/2015 u njeh organeve vendore një afat prej 60 ditësh nga marrja e kërkesës së propozuesit për shprehjen e mendimit. Edhe dokumentacioni i përcjellë Bashkisë parashikon afatin 60-ditor. Respektimi i këtij afati është i domosdoshëm, por afati, i vetëm, nuk e zgjidh problemin e sekuencës: konsultimi duhet të ketë mundësi reale të ndikojë mbi një zgjidhje që nuk është trajtuar si e pakthyeshme.
Â
- MENDIMI I POPULLSISĂ ĂSHTĂ KUSHT KUSHTETUES PARAPRAK
Â
Kushtetuta nuk kĂ«rkon vetĂ«m informimin e qytetarĂ«ve. Neni 108, pika 2, kĂ«rkon qĂ« kufijtĂ« tĂ« mos ndryshohen pa u marrĂ« mĂ« parĂ« mendimi i popullsisĂ«. Fjala âmĂ« parĂ«â pĂ«rcakton njĂ« kusht paraprak dhe jo njĂ« formalitet qĂ« mund tĂ« pĂ«rmbushet pasi zgjidhja territoriale Ă«shtĂ« pĂ«rfunduar. E njĂ«jta sekuencĂ« reflektohet nĂ« nenin 89 tĂ« ligjit nr. 139/2015, i cili e pĂ«rfshin mendimin e popullsisĂ« ndĂ«r elementet qĂ« shoqĂ«rojnĂ« propozimin kur ai i paraqitet Kuvendit.
Për rrjedhojë, konsultimi duhet të jetë i informuar, gjithëpërfshirës, i dokumentuar dhe i zhvilluar në një fazë kur alternativa territoriale është ende realisht e hapur. Duhet të bëhen të njohura territori dhe popullsia e prekur, arsyet e ndryshimit, pasojat mbi përfaqësimin, shërbimet, financat dhe pronat, mënyra e konsultimit, pjesëmarrja, qëndrimet e shprehura dhe mënyra se si ato janë marrë në konsideratë. Pa këto elemente, marrja e mendimit rrezikon të mbetet vetëm një konfirmim formal i një vendimmarrjeje të kryer më parë.
Dokumentacioni i përcjellë kërkon mendimin e argumentuar të Kryetarit të Bashkisë, shqyrtimin dhe qëndrimin institucional të Këshillit Bashkiak, përfshirë qëndrimet alternative, si dhe organizimin e konsultimit të popullsisë nga Bashkia. Kryetari dhe Këshilli janë organe të ndryshme, me legjitimitet dhe kompetenca të dallueshme. Këshilli duhet të ketë mundësinë të njihet me mendimin institucional të Kryetarit dhe ta marrë atë në konsideratë, pa qenë i detyruar prej tij, përpara se të formojë përfundimisht qëndrimin e vet.
Në rastin e Bashkisë Tiranë ekziston një rrethanë institucionale që Kuvendi nuk mund ta anashkalojë. Në procedurën e iniciuar nga propozuesit dhe të përcjellë nëpërmjet Kuvendit, Bashkisë Tiranë i është kërkuar, si pjesë e të njëjtit proces, të paraqesë mendimin e argumentuar të Kryetarit dhe qëndrimin e Këshillit Bashkiak, si dhe të organizojë konsultimin e popullsisë. Këto nuk janë tri formalitete të shkëputura, por elemente plotësuese të formimit të qëndrimit institucional dhe të marrjes së mendimit të komunitetit.
Kryetari duhet tĂ« kishte mundĂ«sinĂ« tĂ« paraqiste mendimin e tij pĂ«rpara KĂ«shillit, ndĂ«rsa KĂ«shilli, pa qenĂ« nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ« i detyruar prej tij, duhet tĂ« kishte mundĂ«sinĂ« ta merrte atĂ« nĂ« konsideratĂ« gjatĂ« formimit tĂ« qĂ«ndrimit tĂ« vet. Kjo Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« objektivisht e pamundur. Kryetari ndodhet nĂ«n njĂ« masĂ« qĂ« pengon ushtrimin normal tĂ« mandatit dhe kĂ«rkesa pĂ«r tâi mundĂ«suar pjesĂ«marrjen nĂ« kĂ«tĂ« proces Ă«shtĂ« refuzuar nga SPAK.
Kështu krijohet një kontradiktë institucionale. Kuvendi kërkon ushtrimin e një funksioni nga organi i zgjedhur vendor, ndërsa efekti i një mase të marrë në kuadër të kompetencave të një organi tjetër shtetëror e bën të pamundur ushtrimin efektiv të këtij funksioni. Pasoja nuk prek vetëm Kryetarin; ajo cenon plotësinë e qëndrimit të Këshillit dhe të procesit përmes të cilit Bashkia duhet të organizojë e të përcjellë mendimin e qytetarëve, të cilin neni 108, pika 2, i Kushtetutës e kërkon përpara ndryshimit të kufijve.
Â
- PĂRFAQĂSIMI PROPORCIONAL I âQYTETEVEâ KĂRKON SQARIM KUSHTETUES PĂRPARA MIRATIMIT
Â
Projektligji parashikon gjithashtu qĂ« organizimi dhe pĂ«rfaqĂ«simi i bashkisĂ« tĂ« mbĂ«shteten nĂ« parimin e pĂ«rfaqĂ«simit proporcional tĂ« qyteteve pĂ«rbĂ«rĂ«se sipas popullsisĂ«. NĂ«se âqytetiâ bĂ«het njĂ«si referimi pĂ«r pĂ«rbĂ«rjen e organit pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« bashkisĂ«, atĂ«herĂ« ndĂ«rhyhet drejtpĂ«rdrejt nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si pĂ«rkthehet vota e qytetarĂ«ve nĂ« pĂ«rfaqĂ«sim politik.
Kushtetuta përcakton se këshillat e njësive bazë zgjidhen me zgjedhje të përgjithshme, të drejtpërdrejta dhe votim të fshehtë dhe se e drejta për të zgjedhur organet vendore lidhet me banimin e përhershëm në territorin e njësisë përkatëse. Prandaj përpara se të miratohet parimi i ri duhet të sqarohet:
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« âqytetiâ pĂ«r qĂ«llime zgjedhore? A krijohen zona territoriale pĂ«rfaqĂ«simi brenda bashkisĂ«? Si ruhet barazia e votĂ«s ndĂ«rmjet qytetarĂ«ve qĂ« banojnĂ« nĂ« qytete tĂ« ndryshme? Si pĂ«rfaqĂ«sohen banorĂ«t e fshatrave dhe njĂ«sive administrative? Dhe mbi tĂ« gjitha, a mund tĂ« pĂ«rcaktohet sot parimi i pĂ«rfaqĂ«simit, ndĂ«rkohĂ« qĂ« mekanizmi juridik dhe zgjedhor pĂ«r realizimin e tij lihet pĂ«r njĂ« ndĂ«rhyrje tĂ« ardhshme legjislative?
KĂ«to çështje nuk mund tâi lihen vetĂ«m legjislacionit tĂ« ardhshĂ«m zgjedhor, sepse vetĂ« projektligji territorial po pĂ«rcakton qĂ« sot parimin mbi tĂ« cilin do tĂ« ndĂ«rtohet pĂ«rfaqĂ«simi. Kur ligji qĂ« pĂ«rcakton territorin pĂ«rcakton njĂ«kohĂ«sisht edhe njĂ«sinĂ« territoriale tĂ« referimit pĂ«r pĂ«rfaqĂ«simin politik, ai duhet tĂ« jetĂ« i parashikueshĂ«m nĂ« pasojat e tij mbi barazinĂ« e votĂ«s dhe pĂ«rfaqĂ«simin e komuniteteve pĂ«rbĂ«rĂ«se.
Â
- KOMPETENCA PĂR RIORGANIZIMIN E BRENDSHĂM DUHET TĂ KUFIZOHET QARTĂ
Â
Projektligji parashikon që Këshilli Bashkiak mund të ndryshojë emërtimin, shtrirjen territoriale dhe kufijtë e njësive administrative përbërëse dhe të nënndarjeve të tyre, me miratim përfundimtar nga Këshilli i Ministrave. Formulimi duhet të përcaktojë shprehimisht se kjo kompetencë ushtrohet vetëm për riorganizime të brendshme që nuk ndryshojnë kufirin e jashtëm të bashkisë dhe nuk transferojnë territor nga një bashki te një tjetër.
Ligji nr. 139/2015 njeh kompetenca pĂ«r pĂ«rditĂ«simin e hartave administrativo-territoriale mbi bazĂ«n e ligjit nĂ« fuqi pĂ«r ndarjen territoriale. PĂ«rditĂ«simi teknik ose hartografik i njĂ« kufiri tĂ« pĂ«rcaktuar me ligj nuk Ă«shtĂ« i njĂ«jtĂ« me ndryshimin juridik tĂ« shtrirjes territoriale. Projektligji duhet tâi ndajĂ« qartĂ« kĂ«to dy raste dhe tĂ« mos lejojĂ« qĂ« njĂ« kompetencĂ« pĂ«r organizimin e brendshĂ«m tĂ« interpretohet si kompetencĂ« pĂ«r ndryshimin e kufijve ndĂ«rmjet bashkive.
Nëse synohet kalimi i territorit nga një bashki në një tjetër, një ndryshim i tillë duhet të realizohet me ligj të veçantë dhe në respektim të plotë të nenit 108 të Kushtetutës dhe të procedurës së parashikuar në ligjin nr. 139/2015. Vendimi i Këshillit Bashkiak dhe miratimi i Këshillit të Ministrave nuk mund ta zëvendësojnë këtë procedurë.
TĂ« gjitha kĂ«to çështje lidhen, nĂ« fund, me njĂ« kĂ«rkesĂ« themelore tĂ« shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s: parashikueshmĂ«rinĂ« dhe sigurinĂ« juridike. NjĂ« reformĂ« qĂ« ndryshon njĂ«kohĂ«sisht territorin, strukturĂ«n e brendshme tĂ« bashkive dhe parimin e pĂ«rfaqĂ«simit tĂ« komuniteteve tĂ« tyre duhet tĂ« jetĂ« e plotĂ« dhe e zbatueshme qĂ« nĂ« momentin e miratimit. Nuk duhet tâi lihet legjislacionit tĂ« ardhshĂ«m pĂ«rcaktimi i elementeve pa tĂ« cilat sot nuk mund tĂ« vlerĂ«sohen plotĂ«sisht pasojat juridike, institucionale, financiare dhe demokratike tĂ« hartĂ«s qĂ« propozohet. Sa mĂ« themelore tĂ« jetĂ« reforma, aq mĂ« i lartĂ« duhet tĂ« jetĂ« standardi i qartĂ«sisĂ« dhe koherencĂ«s sĂ« saj normative.
Â
- PĂRFUNDIME DHE KĂRKESA
Â
Për të gjitha këto arsye, vlerësoj se projektligji, në formën dhe në fazën procedurale në të cilën më është përcjellë, nuk ofron ende të gjitha garancitë dhe elementet normative të nevojshme për miratimin e një reforme me këtë rëndësi kushtetuese. Në veçanti, hartimi dhe depozitimi i zgjidhjes territoriale përpara marrjes së mendimit të popullsisë krijon rrezikun që konsultimi të zhvillohet si formalitet pasues dhe jo si proces që ndikon realisht në përmbajtjen e reformës. Ky qëndrim nuk përbën kundërshtim ndaj nevojës për të rishikuar organizimin territorial, por kërkesë që reforma të jetë e plotë, koherente, realisht e konsultuar dhe kushtetutshmërisht e qëndrueshme.
Â
Përpara vijimit të procesit dhe miratimit përfundimtar të hartës së re, konsideroj të nevojshme që:
- Të pezullohet vijimi i shqyrtimit përfundimtar të projektligjit deri në zhvillimin dhe dokumentimin e konsultimit real, paraprak dhe efektiv të popullsive të prekura, në një fazë kur rezultatet e tij mund të sjellin rishikimin e zgjidhjes territoriale;
- Të bëhen publike metodologjia e konsultimit, informacioni i vënë në dispozicion të qytetarëve, pjesëmarrja, qëndrimet e shprehura dhe mënyra se si ato janë reflektuar ose arsyet e mosreflektimit të tyre;
- Në rastin e Bashkisë Tiranë, të krijohen kushtet që procesi institucional të zhvillohet plotësisht, duke përfshirë mendimin e Kryetarit, shqyrtimin e informuar nga Këshilli Bashkiak dhe konsultimin real të qytetarëve;
- PĂ«r pĂ«rfshirjen e njĂ«sisĂ« administrative âRinasâ nĂ« BashkinĂ« TiranĂ«, tĂ« paraqitet vlerĂ«simi i plotĂ« territorial, demografik, administrativ dhe financiar, pĂ«rfshirĂ« pasuritĂ«, detyrimet, personelin, tĂ« ardhurat, shpenzimet dhe vazhdimĂ«sinĂ« e shĂ«rbimeve publike;
- TĂ« harmonizohet projektligji territorial me ndryshimet e nevojshme nĂ« ligjin nr. 139/2015 dhe tĂ« pĂ«rfshihen nĂ« dispozita detyruese statusi juridik i âqytetitâ, funksionet, organizimi, financimi dhe garancitĂ« e shĂ«rbimeve;
- Të përcaktohet mekanizmi juridik dhe zgjedhor i përfaqësimit proporcional të qyteteve, duke garantuar barazinë e votës dhe përfaqësimin e banorëve të fshatrave dhe njësive administrative;
- Të harmonizohet neni 3 i projektligjit me nenin 92 të ligjit nr. 139/2015 dhe të rregullohet qartë administrimi i periudhës kalimtare, përfshirë organet kompetente, pasuritë, detyrimet, buxhetet, personelin dhe ofrimin e shërbimeve;
- Të dokumentohet, për çdo ndryshim konkret territorial, përmbushja e kritereve materiale të nenit 108, pika 2, të Kushtetutës dhe nenit 86 të ligjit nr. 139/2015;
- Të përcaktohet shprehimisht se kompetenca e këshillave bashkiakë për riorganizimin e njësive administrative kufizohet brenda territorit të bashkisë dhe nuk përfshin ndryshimin e kufijve të jashtëm ose transferimin e territorit ndërmjet bashkive.
Â
Të nderuar zonja dhe zotërinj deputet,
Â
Nuk mund tĂ« them sot, nĂ« emĂ«r tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« TiranĂ«s, se ata janĂ« pro apo kundĂ«r hartĂ«s sĂ« propozuar. PikĂ«risht kĂ«tĂ« duhet tĂ« pĂ«rcaktojĂ« procedura kushtetuese, pĂ«rmes njĂ« konsultimi qĂ« nuk zhvillohet pĂ«r tĂ« konfirmuar formalisht njĂ« zgjidhje tĂ« gatshme, por pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« popullsisĂ« sĂ« prekur mundĂ«sinĂ« reale qĂ« tĂ« ndikojĂ« nĂ« tĂ«. Kryetari mund tĂ« japĂ« mendimin e tij, KĂ«shilli Bashkiak mund tĂ« japĂ« tĂ« vetin, propozuesit mund tĂ« argumentojnĂ« reformĂ«n dhe Kuvendi ushtron kompetencĂ«n ligjvĂ«nĂ«se; por asnjĂ«ri prej kĂ«tyre institucioneve nuk mund ta zĂ«vendĂ«sojĂ« mendimin qĂ« Kushtetuta ia rezervon vetĂ« popullsisĂ« sĂ« prekur.
Jam zgjedhur pĂ«r tâu shĂ«rbyer qytetarĂ«ve tĂ« TiranĂ«s deri nĂ« pĂ«rfundimin e mandatit tim. Kjo pĂ«rgjegjĂ«si nuk bĂ«het mĂ« e vogĂ«l kur ushtrimi i saj bĂ«het mĂ« i vĂ«shtirĂ«. PĂ«rkundrazi, pikĂ«risht nĂ« kĂ«to momente provohet nĂ«se mandati publik kuptohet si njĂ« pozicion qĂ« i pĂ«rket pĂ«rkohĂ«sisht titullarit tĂ« tij, apo si njĂ« pĂ«rgjegjĂ«si qĂ« buron nga qytetarĂ«t dhe duhet ushtruar nĂ« shĂ«rbim tĂ« tyre.
Ndaj, institucioni âBashkia TiranĂ«â duhet tĂ« ushtrojĂ« kompetencĂ«n qĂ« i ka dhĂ«nĂ« Kushtetuta dhe asnjĂ« kompetencĂ« tjetĂ«r shtetĂ«rore nuk duhet tĂ« ushtrohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tillĂ« qĂ« ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« kompetencĂ« praktikisht tĂ« pavlefshme.
Ndarja dhe pavarĂ«sia e pushteteve nuk nĂ«nkuptojnĂ« izolimin e tyre nga rendi i pĂ«rbashkĂ«t kushtetues. Ădo organ Ă«shtĂ« i pavarur nĂ« ushtrimin e kompetencave qĂ« Kushtetuta dhe ligji i kanĂ« dhĂ«nĂ«, por asnjĂ« kompetencĂ« nuk duhet tĂ« ushtrohet nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« e zhvesh njĂ« kompetencĂ« tjetĂ«r kushtetuese nga pĂ«rmbajtja e saj reale. Respektimi i sferĂ«s sĂ« kompetencave, funksionit dhe legjitimitetit demokratik tĂ« institucioneve tĂ« tjera Ă«shtĂ« pjesĂ« e vetĂ« parimit tĂ« shtetit tĂ« sĂ« drejtĂ«s.
Besoj se shumica politike sĂ« cilĂ«s i pĂ«rkas nuk duhet tâi druhet kĂ«tij standardi. PĂ«rkundrazi, njĂ« shumicĂ« qĂ« ka marrĂ« pĂ«rsipĂ«r reforma tĂ« thella institucionale duhet tĂ« ketĂ« ambicien qĂ« reformat e saj tĂ« jenĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme jo vetĂ«m pĂ«r sa kohĂ« ajo disponon votat pĂ«r tâi miratuar, por edhe kur ato tâi nĂ«nshtrohen provĂ«s sĂ« kohĂ«s, kontrollit kushtetues dhe zbatimit nga shumica tĂ« tjera politike.
Kur Kushtetuta kĂ«rkon qĂ« qytetarĂ«t tĂ« dĂ«gjohen, detyra jonĂ« Ă«shtĂ« tĂ« krijojmĂ« kushtet qĂ« ata tĂ« flasin vetĂ« dhe pastaj tâi dĂ«gjojmĂ«.
Me respekt,
Erion VELIAJ
KRYETAR I BASHKISĂ TIRANĂ
