Më herët këtë javë, parlamenti i Izraelit miratoi një projektligj të njëanshëm që u kërkon gjykatave ushtarake të vendosin dënimin me vdekje për palestinezët e dënuar për vrasjen e izraelitëve në akte të cilësuara si “terrorizëm”, por nuk parashikon të njëjtin dënim për izraelitët hebrenj të dënuar për vrasjen e palestinezëve.
Tashmë, ministrat e Jashtëm nga tetë vende me shumicë myslimane, Pakistani, Turqia, Egjipti, Indonezia, Jordania, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, kanë nxjerrë një deklaratë të përbashkët duke e dënuar këtë ligj.
Ministrat “paralajmëruan kundër praktikave gjithnjë e më diskriminuese dhe në përshkallëzim të Izraelit, që forcojnë një sistem aparteidi dhe një diskurs refuzues që mohon të drejtat e patjetërsueshme dhe vetë ekzistencën e popullit palestinez në Territoret e Pushtuara Palestineze,” thuhet në deklaratë.
Ata shprehën gjithashtu “shqetësim të thellë” për kushtet e të burgosurve palestinezë në paraburgimet izraelite, duke iu referuar “raporteve të besueshme” nga organizatat e të drejtave të njeriut për tortura, uri dhe “mohim të të drejtave bazë”.
Edhe Bashkimi Evropian dhe vende të caktuara evropiane e kanë kritikuar këtë ligj.
Pas interesimit të mediave dhe apelit të opozitës për mbledhjen e Këshillit të Sigurimit Kombëtar nga kreu i shtetit Begaj, një ditë pas paralajmërimit të bërë dje nga Ambasada e SHBA për sulme të mundshme të Iranit në Shqipëri, Presidenca ka dalë me një sqarim zyrtar mbi funksionimin dhe rolin e këtij organi.
Zyra e Shtypit e Presidentit thekson se Këshilli i Sigurimit Kombëtar është një organ këshillimor në mbështetje të kreut të shtetit dhe nuk merr vendime për çështjet që diskuton.
Në vlerësimin e kreut të shtetit, të gjitha institucionet relevante janë vigjilente dhe po ndjekin nga afër situatën. Po ashtu, theksohet se mekanizmat ekzekutivë të sigurisë janë aktivë dhe funksionalë, ndërsa bashkëpunimi mes institucioneve dhe me partnerët ndërkombëtarë konsiderohet në nivele shumë të larta.
“Këshilli i Sigurimit Kombëtar është organ këshillimor në mbështetje të Presidentit të Republikës për ushtrimin e kompetencave dhe përgjegjësive të veta kushtetuese dhe ligjore. Këshilli i Sigurimit Kombëtar nuk merr vendime për çështjet që diskuton. Këshilli përbëhet nga drejtues të organeve të larta shtetërore dhe titullarë të institucioneve të rëndësishme”, thuhet në reagimin e Presidencës për mediat.
“Presidenti i Republikës është në kontakt të përditshëm me institucionet e Këshillit të Sigurimit Kombëtar dhe informohet prej tyre për çdo situatë dhe skenar, si dhe për të gjtha masat që merren në kuadër të protokolleve të sigurisë. Presidenti i Republikës ka konstatuar se të gjitha institucionet relevante janë vigjilente dhe në ndjekje të plotë të situatës. Mekanizmat ekzekutivë të sigurisë janë aktivë dhe funksionalë. Gjithashtu, Presidenti i Republikës ka konstatuar se bashkëpunimi institucional dhe ai me partnerët e huaj e ndërkombëtarë është në nivele tejet të larta. Presidenti i Republikës vijon komunikimin me institucionet përgjegjëse për sigurinë publike dhe kombëtare, të cilat janë në koordinim dhe bashkërendim të vazhdueshëm me partnerët tanë, si dhe në krye të detyrës për përmbushjen e detyrimeve të tyre kushtetuese dhe ligjore”, vijon reagimi i Presidencës.
Presidenti francez, Emmanuel Macron, komentoi zhvillimet e fundit në Iran dhe Ngushticën e Hormuzit gjatë një vizite në Kore të Jugut.
Ai tha se sulmet SHBA-Izrael ndaj Iranit nuk do të zgjidhin çështjen e programit bërthamor të Iranit, duke theksuar nevojën për diplomaci.
“Nëse nuk ka një kornizë për negociata diplomatike dhe teknike, situata mund të përkeqësohet përsëri brenda disa muajve ose disa viteve,” tha Macron.
Presidenti francez gjithashtu hodhi poshtë idenë e një operacioni ushtarak për të hapur Ngushticën e Hormuzit, duke e cilësuar si “jo realiste”.
“Do të kërkonte një kohë të jashtëzakonshme dhe do të ekspozonte çdo subjekt që kalon ngushticën ndaj kërcënimeve bregdetare nga Gardat Revolucionare (iraniane), të cilat posedojnë burime të konsiderueshme, si raketa balistike dhe një mori rreziqesh të tjera,” shtoi Macron.
Pas përplasjeve në Kuvend, Niko Peleshi ka ndërprerë seancën për 5 minuta.
Situata u tensionua teksa kreu i grupit parlamentar të PS Taulant Balla kërkoi një minutë heshtje në nder të katër dëshmorë e 2 Prillit në Shkodër, ndërsa nga vendi fliste Flamur Noka.
Këtij të fundit Peleshi i ka tërhequr vërejt, e më pas sërish i tërhoqi vëmendje kur nisi të flasë në foltore.
Më pas Peleshi i ka hequr të drejtën e fjalës, teksa deputetët e PD kanë bllokuar menjëherë foltoren.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump deklaroi se Shtetet e Bashkuara kanë kapacitetin për të sekuestruar naftën e Iranit, por nga ana tjetër shprehu dyshime nëse opinioni publik amerikan do të mbështeste një veprim të tillë.
Gjatë një aktiviteti në Shtëpia e Bardhë, Trump tha se një operacion i tillë do të ishte “i lehtë” për SHBA-të, por theksoi se mungesa e durimit nga ana e qytetarëve mund të ndikojë në vendimmarrje.
“Në mund t’ua marrim naftën. Por, e dini, nuk jam i sigurt nëse njerëzit në vendin tonë kanë durimin për ta bërë këtë… ata duan ta shohin të marrë fund,” u shpreh ai.
Komentet e presidentit vijnë në një moment tensionesh të larta lidhur me konfliktin në rajon dhe sugjerojnë rritjen e presionit politik të brendshëm për t’i dhënë fund luftës.
Një burrë i dënuar për pjesëmarrje në një sulm ndaj një objekti ushtarak të klasifikuar gjatë protestave të janarit në Iran u ekzekutua të enjten, tha agjencia e lajmeve Mizan e gjyqësorit, pasi apeli i tij u refuzua dhe Gjykata Supreme mbështeti dënimin e tij.
Gjykata tha se Amirhossein Hatami u shpall fajtor për hyrje në një vendndodhje ushtarake të ndaluar në Teheran, dëmtim dhe zjarrvënie të objektit, si dhe përpjekje për të sekuestruar armë dhe municione, akuza që ai i pranoi gjatë marrjes në pyetje, raportoi Mizan.
Zëvendëskryetari i parë i Gjyqësorit, Hamzeh Khalili, tha muajin e kaluar se çështjet e lidhura me protestat e janarit, një lëvizje antiqeveritare mbarëkombëtare e shtypur në atë që autoritetet e përshkruan si shtypja më e madhe në historinë e Republikës Islamike, ishin finalizuar dhe dënimet po zbatoheshin.
Hatami ishte midis 11 burrave të referuar nga grupi i të drejtave Amnesty International si në rrezik të menjëhershëm ekzekutimi dhe të cilët ishin “nënshtruar torturave dhe keqtrajtimeve të tjera në paraburgim, përpara se të dënoheshin në gjyqe jashtëzakonisht të padrejta që mbështeteshin në rrëfime të detyruara”.
Muajin e kaluar, Irani ekzekutoi tre burra të dënuar për vrasjen e dy oficerëve të policisë gjatë protestave të janarit, duke ngritur shqetësim midis grupeve të të drejtave të njeriut si Hengaw se Teherani po intensifikon ekzekutimet kundër të burgosurve politikë dhe protestuesve mes presionit në rritje ushtarak dhe ndërkombëtar.
Kanë kaluar katër vjet që kur Porsche parashikoi se automjetet elektrike do të përbënin më shumë se 80 përqind të shitjeve të saj deri në fund të dekadës.
Edhe pse është vetëm viti 2026, ky objektiv është braktisur tashmë, pasi veturat elektrike nuk po fitojnë terren me ritmin e parashikuar në fillim të vitit 2022.
Vitin e kaluar, automjetet pa motorë me djegie përbënin 22.2 përqind të totalit të dërgesave.
Edhe me një Cayenne elektrik që tashmë është në treg, objektivi fillestar prej 80 përqind duket larg.
Porsche nuk po ndjek më objektiva kaq të larta për automjetet elektrike, por në vend të kësaj po i përkushtohet afatgjatë motorëve me djegie të brendshme.
Planet për një crossover të ri me motor me djegie të brendshme janë njoftuar tashmë si zëvendësim për Macan të gjeneratës së parë.
Gjithashtu një Cayenne i gjeneratës së ardhshme në dy versione, benzinë dhe hibrid, është në rrugë e sipër.
Më e rëndësishmja për entuziastët është se 718 Cayman dhe Boxster do të kthehen me motorë me djegie të brendshme.
Sa i përket 911, nuk ka pasur kurrë njoftime për kalimin në motor elektrik. Në fakt, Porsche dikur tha se 911 do të hynte në histori si vetura e fundit e kompanisë me benzinë. /et
Diku lexova sot mbi damkosjen e një moderatoreje të serialeve në TV për shprehjen e saj “pushka e jevgut”, thënë në një program televiziv.
Debati i zhurmshëm i shoqërisë “namusqare” të shqiptarëve më kujtoi një ngjarje sa qesharake aq edhe domethënëse, se si edhe në Shqipërinë tonë të vogël ka hipur dalldia e disa njerëzve për të qenë në një hap me “Evropën”, në atë që quhet political correctness.
Domethënë, njerëz të cilët kërkojnë të jenë sa më korrektë me shprehjet fetare, racore, gjinore etj duke zhdukur nga fjalori apo Trashegimia Kulturore ngjarje dhe aspekte te caktuara ne kontekstin kohor te tyre. Në fakt, kjo lëvizje ndërkombëtare e një segmenti shumë opak ka disa vite që kërkon një sterilizim të shoqërive, duke shtyrë përpara axhenda që në dukje janë pro lëvizjeve antiraciste, kundër përçmimit të ndryshimeve gjinore, futjes së ideve për përzierje racore e kështu me radhë.
Në këtë kontekst futet edhe “përpjekja” e shqipove në Tiranë, të cilët, nën ombrellën e mbrojtjes së lirisë së ndryshimit të gjinive, kundër racizmit etj., hapën me shpejtësi OJF për të mjelë fondet e ambasadave që mbështesnin ide të tilla.
Në fakt, për disa sezone pamë edhe se si ambasadorë të vendeve të rëndësishme dilnin rrugëve pa respektuar kulturen dhe traditat duke mbështetur axhenda që as ishte puna e tyre dhe as nuk i shërbenin vendit ku ishin akredituar. Debat i gjatë ky, por le t’i kthehemi linçimit mediatik të moderatores.
Në fjalorët e vjetër të shqipes që kam në bibliotekë,shprehja “pushka e jevgut” përshkruhet në mënyrë përkufizuese si dicka pa mase pa strategji pa vet permbatje, por qartesisht pa asnje qellim denigruese.
Arsyet se përse popullata e ka perifrazuar në këtë mënyrë këtë shprehje sigurisht kanë shpjegimet e veta në kontekstin e kohës, përdorimit e kështu me radhë. Dukshëm që nuk ka pasur arsye të ofendojë një kategori të caktuar të atyre që ne sot i përcaktojmë si romë por per te shpjeguar nje fenomen apo menyre sjellje ne nje kontekst kohor.
Në fakt, miqtë e mi nga ky komunitet më kanë përshkruar shprehje të caktuara që ata përdorin për komunitetin e tyre dhe jam i sigurt se, kur dëgjojnë “dorën e bardhë” që zihen mes vetes për korrektesën politike të fjalorit, qeshin, sepse e dinë fare mirë që e gjithë kjo përpjekje për mbrojtje ndaj tyre është një fasadë.
Fasadë e ngritur nga një mori OJF-sh që përfitojnë fonde të dhëna për “shtresat e margjinalizuara”. Mjafton të gjurmosh fondet e dhëna për ta dhe të shikosh kushtet ku jetojnë, për të kuptuar se sa hipokrite është e gjithë kjo përpjekje për terminologji korrekte ne shoqerine tone.
Tani t’i kthehemi fillesës së këtij shkrimi. Diku nga viti 2023 isha ftuar në një emision televiziv për të folur mbi çështje historike të 28 Nëntorit. Aty përshkrova një fjalim, ndoshta i vetmi i regjistruar, të Fan Nolit në Boston, diku nga fillimi i viteve 1960. Noli, me një shqipe të mrekullueshme plot mallëngjim, kujtonte kohët e vjetra kur, si politikan në Tiranë, shkonte shpesh të shijonte muzikën e mrekullueshme të arixhofkave të Tiranës.Jo vetëm kaq, por Noli fliste për to me një respekt dhe mirënjohje, duke i krahasuar ato me muzikantët “Gypsy” të Spanjës.
Pas disa muajsh nga ky emision, më vjen një shkresë nga Komisioneri i Mbrojtjes nga Diskriminimi, ku më njoftonte se ndaj meje dhe emisionit ishte ngritur një padi për fyerje racore dhe etnike. Të gjithë këtë histori, që zgjati mbi një vit, e mora me sportivitet, por për kuriozitet mora në telefon numrin e OJF-së që pretendonte se mbronte të drejtat e “arixhofkave të Nolit”.
Pas disa ditësh telefonatash munda të lidhesha me personin në fjalë, i cili, nën zhurmën e goglave të bilardos në ndonjë klub fshati, nisi të më tregonte mbi OJF-në e tij. Për etikë nuk po e përmend bisedën shumë interesante, por kryesorja ishte se kjo OJF ishte një “one man show”, pa fonde, pa zyra, pa asnjë projekt konkret, dhe personi nuk kishte lidhje as me komunitetin e arixhofkave dhe as me komunitetin rom.
Kur e pyeta se çfarë kërkonte të bënte me OJF-në e tij (për të cilën nuk kishte paguar dot as sigurimet), më tha se kërkonte të ndihmonte banorët romë diku nga Shkoza, të cilëve bashkia kërkonte t’u priste dritat. Për këtë shpresonte se ambasadat e huaja apo UNDP do t’i jepnin ndonjë projekt në të ardhmen.
Historia e kesaj padie ishte pertej humorit, por ndërkohë Komisioneri, i cili e kishte marrë më shumë seriozitet këtë punë, vazhdoi morinë e shkresave derisa më në fund lëshoi verdiktin e tij, duke konkluduar se nuk mund të dënonte dikë i cili i referohej dikujt që kujtonte plot nostalgji dhe mall muzikën e arixhofkave të Tiranës. Pra, si unë ashtu edhe emisioni televiziv nuk kishim pasur qëllim të fyenim askënd, por thjesht kisha cituar dikë tjetër ne nje kontekst dukshem pozitiv dhe aspak ofendus. E gjithë kjo histori m’u kujtua sot, kur lexoja linçimin e moderatores për një shprehje e cila, duam apo nuk duam, është pjesë leksikut te traditës apo folklorit shqiptar.
Prandaj në një kohë kur zhurma e korrektësisë politike te namusqareve apo OJF qe presin parate e te huajve shpesh mbulon thelbin e gjërave, historia e moderatores dhe shprehja “pushka e jevgut” na kujton diçka themelore, fjalët nuk jetojnë veçse brenda kontekstit të tyre dhe nuk janë armë për të sulmuar, por dritare për të kuptuar të kaluarën.
Muzika e arixhofkave, fjalimet e Nolit, dhe shprehjet e vjetra shqiptare të gjitha na flasin për një kulturë të gjallë, plot nuanca dhe jete. Ndaj, para se të linçojmë apo të gjykojmë ne emer te “korrektesise politike”, duhet të ndalemi, të dëgjojmë dhe të kuptojmë historinë që fshihet pas tyre.
Vetëm atëherë mund të jetojmë si shoqëri që respekton të kaluarën, pa frikë dhe pa humbur thelbin e asaj që jemi.
Një kokërr e shijshmemund të jetë çelësi për përmirësimin e shëndetit të zorrëve, trurit dhe zemrës.
Ekspertët prej kohësh na kanë këshilluar të konsumojmë më shumë boronica, por fatmirësisht nuk është e nevojshme të hash sasi të mëdha që ato të kenë efekt.
Çdo vit britanikët konsumojnë 57,000 tonë boronica; mjaftueshëm për të mbushur 23 pishina olimpike.
Edhe pse fermerët në Mbretërinë e Bashkuar prodhojnë tani rreth një të dhjetën e boronicave që konsumohen – të ngrëna direkt, të hedhura mbi kos, të pjekura në muffin apo pjesë e sallatave me fruta – boronicat nuk janë vendase aty.
Në fakt, ato u sollën për herë të parë në MB në vitin 1952 dhe u futën në supermarketet vetëm në vitet ’90, gjë që e bën rritjen e popullaritetit të tyre edhe më mbresëlënëse.
Sot, Marks & Spencer fiton më shumë nga boronicat sesa nga mollët dhe dardhat së bashku, ndërsa tek Aldi, paketat e boronicave shiten më shumë se qeset me portokalle në raport mbi tre me një.
Në MB, shitjet janë rritur me 40% në tre vitet e fundit. Nëse ky trend vazhdon, deri në fund të dekadës do të shpenzohen mbi 1 miliard paund në vit për boronica.
Sipas Worldpanel, një kompani kërkimore që monitoron zakonet e blerjes së 30,000 familjeve në MB, ky frut është veçanërisht popullor tek personat mbi 55 vjeç.
Studimet tregojnë se boronicat kanë shumë përfitime shëndetësore, përfshirë përmirësimin e funksionit të enëve të gjakut, ndryshime pozitive në mikrobiomën e zorrëve dhe përmirësimin e kujtesës.
Një rishikim i 12 studimeve nga Shoqata e Boronicave të Egra të Amerikës së Veriut zbuloi se boronicat e egra kanë përfitime për të gjithë trupin.
Një nga zbulimet ishte se ato ndihmojnë funksionin endotelial – aftësinë e enëve të gjakut për t’u relaksuar – në disa orë pas një porcioni të vetëm, dhe gjithashtu me konsum të rregullt për javë apo muaj.
Boronicat janë ndër frutat më të pasura me lëndë ushqyese, sepse përmbajnë fibra, vitaminë C, vitaminë K dhe mangan.
Megjithatë, ekspertët thonë se një përbërës specifik qëndron pas përfitimeve të tyre të mëdha: antocianinat – një pigment vjollcë që u jep ngjyrën karakteristike.
“Është e vërtetë që boronicat janë të pasura me fibra dhe antioksidantë,” thotë studiuesja Ana Rodriguez-Mateos. “Por ajo që i dallon është përqendrimi i lartë i antocianinave.”
Një studim i vitit 2019 tregoi se pikërisht këto përbërës janë përgjegjës për përfitimet kryesore shëndetësore, pasi pjesëmarrësit që morën antocianina patën rezultatet më të mira.
Këto ndihmojnë në rritjen e oksidit nitrik në trup, një përbërës shumë i rëndësishëm për shëndetin kardiovaskular.
Një studim i vitit 2023 zbuloi se konsumimi i rreth 178 gramëve boronica në ditë përmirëson ndjeshëm sistemin kardiovaskular.
Në një eksperiment 12-javor me persona të moshës 65–80 vjeç, ata që konsumuan boronica patën:
kujtesë më të mirë
përqendrim më të lartë
presion më të ulët të gjakut
Performanca në testet e vëmendjes u përmirësua me 8.5%.
Përveç zemrës dhe trurit, boronicat kanë ndikim edhe në zorrë.
“Kanë një efekt pothuajse probiotik dhe përmirësojnë diversitetin e mikrobiomës,” thotë studiuesja.
Për të përfituar nga këto efekte, rekomandohet rreth 200 gramë në ditë.
Megjithatë:
edhe sasi më të vogla janë të dobishme
konsumimi i tepërt nuk sjell përfitime shtesë
efektet “arrijnë kulmin” me rreth 240 gramë
Gjithashtu, mënyra e konsumimit nuk ka shumë rëndësi – boronicat janë të dobishme si të freskëta, të ngrira apo të thata.
Megjithëse suplementet me ekstrakt boronicash janë në rritje, ekspertët rekomandojnë ushqimin natyral si zgjedhjen më të mirë.
Ushqime të tjera të pasura me antocianina janë:
kumbullat
mollët
patëllxhanët
lakra e kuqe
Një “dietë vjollcë” mund të jetë një ide e mirë për shëndetin.
Megjithatë, personat që marrin hollues gjaku duhet të kenë kujdes për shkak të vitaminës K, ndërsa ata me probleme të zorrëve duhet të monitorojnë konsumimin për shkak të fibrave të larta./dailymail-fjala.al
Në pamundësi për të shkruar me kompjuter, e vetmja alternativë e ish Presidentit Ilir Meta për të komunikuar me avokatin e tij është shkrimi i letrave me dorë.
Në fotot e mëposhtme, duken porositë e Metës për procesin gjyqësor që po zhvillohet në Gjykatë. Së fundmi ai i është drejtuar sërish Gjykatës së Lartë duke i kërkuar të lirohet.
Ai ka kërkuar zëvendësimin e masës arrest me burg me një masë më të butë sigurimi. Ndërkohë, një javë më parë, Gjykata e Posaçme e refuzoi sërish ish-presidentin Ilir Meta, i cili i kishte kërkuar të gjitha opsionet, edhe garanci pasurore prej 50 mijë eurosh, edhe arrest shtëpie, edhe lirim të menjëhershëm.
32 persona akuzohen se teksa punonin si guidë për turistët për t’u ngjitur në malit Everest kanë droguar fshehurazi alpinistët e huaj për të shkaktuar evakuime ajrore të kushtueshme, si pjesë e një skeme mashtrimi me sigurimet prej 20 milionë dollarësh.
Operatorët e kompanive të shpëtimit malor në Nepal janë arrestuar si pjesë e operacionit policor dhe një zëdhënës i policisë tha se deri më tani janë akuzuar gjithsej 32 persona dhe janë bërë 11 arrestime.
Por shkalla e mashtrimit duket të jetë e gjerë, duke prekur 4,782 alpinistë ndërkombëtarë midis viteve 2022 dhe 2025. Policia tha se janë zbuluar më shumë se 300 raste të shpëtimeve të supozuara të rreme, me fatura që arrijnë në total gati 20 milionë dollarë që u janë ngarkuar alpinistëve.
Skandali ka çuar në shqyrtim të ri mbi operatorët turistikë dhe guidat, ndërsa sezoni i ngjitjes pranverore i këtij viti filloi më 30 mars. Hetuesit thonë se mashtrimi përfshinte aktorë të shumtë në të gjithë ekosistemin e alpinizmit, duke përfshirë sherpa, pronarë të kompanive të alpinizmit, operatorë helikopterësh dhe drejtues spitalesh.
Gjashtë operatorë dhe menaxherë nga kompanitë e shpëtimit ishin të parët që u arrestuan më 25 janar për pretendimin se kishin kërkuar para sigurimi duke falsifikuar shpëtimin e turistëve të huaj, të cilët thonë se ishin sëmurë gjatë ecjes në natyrë.
Këto kompani shpëtimi arritën të nxjerrin gati 20 milionë dollarë (15 milionë paund) në pagesa nga kompanitë ndërkombëtare të sigurimeve për shpëtime që ishin të panevojshme ose, në disa raste, plotësisht të sajuara.
Hetuesit thonë se udhërrëfyesit përdorën një sërë metodash për të detyruar evakuimet me helikopter, duke përfshirë urgjencat e rreme mjekësore dhe lyerjen e ushqimit me sasi të mëdha pluhuri pjekës për të stimuluar shqetësimin gastrik që zakonisht shoqërohet me sëmundjen e lartësisë. Të tjerëve iu dhanë ilaçe me sasi të tepërt uji për të shkaktuar simptoma.
Pasi alpinistët raportuan të përziera, marramendje ose dhimbje trupi, atyre iu këshillua të zbrisnin dhe të pranonin evakuime të kushtueshme emergjente me helikopter. Autoritetet thanë se operatorët më pas përdorën dokumente të falsifikuara mjekësore dhe fluturimi për të kërkuar shpenzimet nga siguruesit ndërkombëtarë të udhëtimit.
Pasi aktivizohej një “shpëtim”, operatorët i frynin kostot duke i faturuar secilit pasagjer sikur të kishte udhëtuar me një fluturim të veçantë me helikopter, edhe kur shumë persona fluturonin së bashku.
Të dhënat e rreme të fluturimit dhe dokumentet mjekësore të falsifikuara u përdorën më pas për të mbështetur pretendimet e ekzagjeruara të sigurimit, ndërsa spitalet krijuan raporte të rreme pranimi dhe trajtimi – në disa raste për turistë që në të vërtetë nuk po merrnin kujdes.
Seanca plenare e Kuvendit është shoqëruar me tensione të forta dhe debate të ashpra mes mazhorancës dhe opozitës, duke çuar në ndërprerjen e saj.
Gjatë zhvillimit të punimeve, deputeti i Partisë Demokratike, Flamur Noka, bllokoi foltoren e Kuvendit. Në mbështetje të tij u rreshtuan edhe deputetë të tjerë të opozitës, të cilët rrethuan foltoren dhe penguan vijimin normal të diskutimeve, duke mos lejuar deputetët socialistë të marrin fjalën.
Nga ana tjetër, drejtuesi i seancës, Niko Peleshi, reagoi duke bërë thirrje për qetësi dhe respektim të rregullores. “Mund t’i bini foltores sa të doni, me dhunë nuk merret fjala. Mos ndërprisni punimet e Kuvendit”, u shpreh ai, përpara se të shpallte një pushim prej 5 minutash.
Situata u përshkallëzua më tej gjatë ndërprerjes së seancës. Sipas raportimeve, Flamur Noka është afruar pranë deputetit socialist Taulant Balla dhe e ka goditur atë me një shishe uji, në një moment tensioni të lartë mes palëve.
Incidenti ndodhi pas vendimit të Peleshit për t’i hequr të drejtën e fjalës Nokës dhe për shkak të bllokimit të vazhdueshëm të foltores nga deputetët e opozitës.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, në foltoren e Kuvendit sot kërkoi që të punojnë bashkë dhe tha se zgjedhjet janë të panevojshme.
Duke aluduar në partitë opozitare, Kurti tha se “bllokadat, grackat, kleçkat, taktikat nuk janë mendësi e zhvillimit, por e ngecjes”.
“Nuk e kemi luksin e vonesës, nuk e kemi luksin e bllokadës dhe nuk kemi nevojë për zgjedhje të reja të sërishme si ikje nga përgjegjësia që na takon. Kosovën, institucionet e saj legjitime, me vullnet të shprehur rishtazi e qartësisht nga qytetarët duhet ta lënë të punojë. Ka pasë mjaftueshëm zgjedhje e rizgjedhje dhe qytetarët kanë folur mjaftueshëm. Tani na duhet të punojmë, sa më shumë që të mundemi bashkë dhe jo të kemi bllokada të reja që nuk e lënë vitin e vjetër të jetë në të kaluarën. Bllokadat, grackat, kleçkat, taktikat nuk janë mendësi e zhvillimit, por e ngecjes. Është koha që të ecim përpara dhe të jemi në krye të detyrës, veçanërisht në këto rrethana jo të lehta globale”.
Kujtojme se vitin e kaluar, që u konsiderua i humbur për Kosovën, Lëvizja Vetëvendosje si fituese e zgjedhjeve të shkurtit nuk arrit të formojë institucionet me insistimin në zgjedhjen e Albulena Haxhiut kryeparlamentare pavarësisht se s’kishte marrë mbështetjen e Kuvendit në disa seanca radhazi.
Në një intervistë ekskluzive për Euronews Albania, ish-këshilltari sigurisë së SHBA John Bolton analizon zhvillimet e fundit të konfliktit në Iran dhe pasojat e tij globale.
Duke folur për gazetarin Thimi Samarxhiu, Bolton ngre pikëpyetje mbi objektivat e administratës së Donald Trump, ndërsa lufta ka hyrë në javën e pestë.
Ai thekson se mungesa e një strategjie të qartë e bën situatën të paparashikueshme dhe rrit rrezikun e një konflikti të zgjatur.
Sipas tij, ndryshimi i regjimit në Iran mbetet kyç për stabilitetin në Lindjen e Mesme, megjithëse një objektiv i vështirë për t’u arritur.
Bolton paralajmëron gjithashtu për pasojat që kjo situatë mund të ketë për aleancat ndërkombëtare, përfshirë NATO.
Në këtë kontekst, ai ndalet edhe te Shqipëria, duke theksuar se vendi përballet me rreziqe të mundshme për shkak të strehimit të opozitës iraniane, por njëkohësisht meriton mbështetje të veçantë nga aleatët për sigurinë e saj.
Intervista:
Thimi Samarxhiu, gazetar: Zoti ambasador, shumë faleminderit për kohën tuaj. Po e nisim menjëherë, lufta në Iran ka hyrë në javën e saj të pestë. A po i arrin administrata Trump objektivat e saj?
Është e vështirë të thuhet se cilat janë objektivat realë të Trump. Në fillim unë mendova se ishte ndryshimi i regjimit, një objektiv të cilin e mbështes. Por, sikurse është bërë e qartë në muajt e fundit, ky qëllim ka ndryshuar dhe ndoshta nuk ishte aspak një qëllim. Aktualisht dëgjojmë Trump të flasë për largim, për shpallje të fitores apo ndryshim të regjimit, edhe pse kjo nuk ka ndodhur, por edhe për ta lënë Ngushticën e Hormuzit të mbyllur, gjë që për mendimin tim do të ishte një gabim i madh. Trump thotë shumë gjëra të ndryshme dhe shpesh herë ajo që nënkupton ai nuk përputhet me atë që thotë. Kjo e bën atë të vështirë për t’u parashikuar. Por në këndvështrimin tim, Trump do që të tërhiqet për shkak të problemeve të brendshme politike dhe jo sepse çështja e Iranit është zgjidhur.
Thimi Samarxhiu, gazetar: Zoti ambasador, për ju, fillimi i këtij operacioni ushtarak, siç e quan SHBA, ishte hapi i duhur apo i gabuar?
Mendoj se ndryshimi i regjimit është objektivi i duhur, pasi mendoj se regjimi në Iran po kërkon të pajiset me armë bërthamore, po sponsorizon terrorizmin në Lindjen e Mesme dhe mbarë botën. Është një terrorizëm shtetëror. Gjithashtu, tani po shohim aftësinë e tij për të mbyllur Ngushticën e Hormuzit dhe për të ndikuar në gjithë ekonominë globale. Kjo nuk do të ndryshojë; qasja e tyre do të mbetet kërcënuese përsa kohë ky regjim do të mbetet në pushtet. Ndaj, unë mendoj se largimi i tij është i vetmi objektiv që mund të sjellë stabilitet në Lindjen e Mesme. Por është një objektiv i vështirë për t’u arritur, dhe është shqetësues fakti se gjërat nuk po shkojnë ashtu si mendonte Trump përpara se të shihte aksionin ushtarak. Irani ka pësuar dëme të konsiderueshme, kjo është e vërtetë, por nëse është në pozitën ku opozita vendase mund ta rrëzojë regjimin, kjo nuk është e sigurt.
Thimi Samarxhiu, gazetar: Zoti ambasador, meqenëse përmendët regjimin, cila është gjendja aktuale e tij, nëse mund të bëjmë një bilanc pas ardhjes së pasardhësit të Khamenei, djalit të tij… Cila është gjendja e Gardës Revolucionare dhe regjimit, që janë të lidhura bashkë?
Mendoj se regjimi është dobësuar shumë. Qindra liderë të lartë të tij janë eliminuar. Mendoj se Garda Revolucionare dhe forcat e saj QUDS, që mbikëqyrin të gjitha aktivitetet dhe drejtojnë milicinë që përdoret për të shtypur popullin iranian, janë dëmtuar shumë. Në këtë pikë, sekretari i Shtetit, Marco Rubio, deklaroi më herët gjatë javës se mund të shihen fraktura në majat e regjimit iranian, i cili po copëtohet. Por nuk është copëtuar ende plotësisht. Dhe në këtë moment, opozita brenda Iranit, që është shumë e përhapur, por jo shumë e organizuar në pjesën dërrmuese të saj, duhet të luajë rolin që ka. Nuk mendoj se ajo është në pozitën që mund të rrëzojë regjimin. I duhet më shumë ndihmë nga jashtë, të cilën uroj se Shtetet e Bashkuara do t’ia ofrojnë përmes burimeve, komunikimit, armëve dhe gjithçkaje tjetër të nevojshme. Kjo, pasi pa dërguar trupa në terren, i takon kundërshtarëve të regjimit të luajnë rolin për ta rrëzuar atë.
Thimi Samarxhiu, gazetar: Zoti ambasador, frika që të gjithë kemi është përfshirja e SHBA në një spirale të gjatë lufte, si ajo që ndodhi me Irakun dhe Afganistanin. Dhe frika më e madhe, se çfarë do të lërë pas. A e shihni rrezikun që të jetë një luftë e gjatë dhe që të lërë pas një Iran në kaos?
Është e mundur. Ky regjim është në pushtet prej 47 vitesh. Deri në janar, kur njerëzit kishin dalë në rrugë për të protestuar, ai vrau të paktën 32 mijë persona, siç tha presidenti Trump. Unë kam dëgjuar se bëhet fjalë për 60 mijë. Pra, është një regjim brutal dhe trashëgimtarët e tij besojnë në një ideologji fetare fanatike dhe shumica e tyre do të luftojnë përsa kohë të munden. Dhe opozita, grupet etnike dhe të tjerët në veçanti, kanë shumë hesape për ta larë. Ndaj, po. Mendoj se mund të pasojë një kaos në vend. Mund të themi se ky do të jetë një rezultat i pashmangshëm duke pasur parasysh brutalitetin e regjimit në këto 47 vite. Shpresoj që ndonjë strukturë si ushtria e rregullt, jo Garda Revolucionare, por forcat tradicionale, mund të garantojnë stabilitetin menjëherë pas rrëzimit të regjimit, dhe kjo do t’i jepte popullit iranian hapësirën për të vendosur nëse duan që vendi i tyre të ecë përpara.
Thimi Samarxhiu, gazetar: Ambasador, a e kishit menduar se kjo luftë do të shkonte kaq gjatë? Nga fillimi i saj më 28 shkurt, a kishit bërë një parashikim që do të ishte kaq e gjatë, kur bëhen 5 javë?
Regjimi ka 47 vjet në pushtet, ndërsa ne jemi në luftë prej një muaji. Nuk duhet të tregohemi të paduruar. Amerikanët janë të paduruar, por kjo luftë do të zgjasë pak më shumë. Nuk mendoj se duhet të vendosim afate artificiale për fundin e operacionit ushtarak. Një gjë e tillë do t’i shkonte për shtat regjimit. Ata do të thonë: pësuam dëme të mëdha, por nëse durojmë edhe për 2, 3 javë apo cilido qoftë afati dhe mbijetojmë, atëherë mund të nisim ta rindërtojmë regjimin, t’i rikthehemi programit bërthamor, atij të raketave balistike dhe riorganizimit të rrjeteve terroriste. Ndaj përgjigjja e vetme në këto kushte, sado e vështirë të jetë, është zëvendësimi i regjimit, pasi qasja e këtij regjimi nuk do të ndryshojë përsa kohë që kushdo që është pjesë e tij do të mbajë ideologjinë e tij në pushtet.
Një analizë e publikuar nga Visual Capitalist, bazuar në të dhënat e World Resources Institute (WRI), tregon se një pjesë e madhe e botës po përballet me nivele të larta të stresit ujor, ndërsa burimet po afrohen gjithnjë e më shumë me kufijtë e tyre.
Sipas raportit, vendet klasifikohen në pesë kategori, nga “stres i ulët” deri në “stres ekstrem”, në varësi të përqindjes së burimeve ujore që përdoren çdo vit. Vendet me stres ekstrem konsumojnë mbi 80% të burimeve të tyre të disponueshme, duke rrezikuar mungesa serioze furnizimi.
Në krye të listës janë vendet e Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut, si Katari, Izraeli, Libani dhe Arabia Saudite, ku kërkesa për ujë tejkalon ndjeshëm furnizimin natyror.
Edhe vende të mëdha si India dhe Pakistani përballen me nivele shumë të larta stresi, për shkak të kombinimit të popullsisë së madhe dhe përdorimit intensiv në bujqësi.
Shqipëria jashtë zonës së stresit të lartë
Sipas hartës së publikuar nga Visual Capitalist (bazuar në të dhënat e World Resources Institute), në Europë, vendi me stresin më të lartë sipas raportit është Belgjika (52.8%), por për arsye krejt të ndryshme nga vendet mesdhetare, nga një kombinim i konsumit intensiv dhe burimeve relativisht të kufizuara për frymë.
Në tërësi, Europa nuk konsiderohet një kontinent me stres ekstrem ujor, por paraqet një ndarje të qartë gjeografike. Europa Jugore dhe Mesdhetare është më e ekspozuara, me vende si Greqia, Spanja, Portugalia dhe Italia që përballen me presion më të lartë për shkak të klimës më të thatë dhe përdorimit intensiv të ujit, veçanërisht në bujqësi dhe turizëm.
Ndërkohë, Europa Qendrore dhe Lindore, përfshirë Shqipërinë, renditet kryesisht në nivele të ulëta deri mesatare të stresit ujor, ndërsa Europa Veriore ka situatën më të favorshme, falë reshjeve të shumta dhe burimeve të bollshme.
Sipas hartës së publikuar, Shqipëria nuk klasifikohet në vendet me stres të lartë apo ekstrem ujor. Ajo bën pjesë në grupin e vendeve me stres të ulët deri mesatar, falë burimeve relativisht të bollshme ujore. Shqipëria renditet në vendin e 124, ku stresi ujor është vetëm 4.8%, duke u renditur ndër vendet e Europës që kanë përdorim të ulët të burimeve ujore.
Më mirë se Shqipëria në rajon është Bosnjë Hercegovina (2.1%), ndërsa në Europë janë Suedia (3.6%), Sllovakia (2.4%), Norvegjia (2%), Kroacia (1.5%), Islanda (0.4%).
Në rajon, Maqedonia e Veriut ka më shumë mungesë të burimeve ujore (53%), ndër më të ulëtat në Europë për shkak të burimeve të kufizuara ujore. Më mirë është Serbia (5.7%)
Bota: Gjysma e popullsisë përballet me stres të lartë ujor
Sipas raportit, rreth gjysma e popullsisë globale jeton në vende me stres të lartë ose ekstrem ujor. Ky është një tregues i rëndësishëm i presionit në rritje mbi burimet natyrore, veçanërisht në zonat me rritje të shpejtë demografike dhe përdorim intensiv të ujit.
Një sfidë që po afrohet
Megjithëse Shqipëria dhe një pjesë e Ballkanit mbeten jashtë zonave më kritike, trendi global tregon se presioni mbi burimet ujore po rritet. Ndryshimet klimatike, rritja e kërkesës dhe përdorimi joefikas i ujit pritet ta thellojnë këtë problem në vitet në vijim.
Në këtë kuadër, edhe vendet që sot konsiderohen relativisht të sigurta, nuk janë të përjashtuara nga rreziku në afatgjatë, paralajmëron raporti.
Kroacia ka nisur procesin e ratifikimit të dy marrëveshjeve të rëndësishme ndërkombëtare që synojnë eliminimin e tatimit të dyfishtë me Australinë dhe Zelandën e Re, një hap që pritet të sjellë përfitime për qytetarët, bizneset dhe bashkëpunimin ekonomik në tërësi.
Ministria e Financave dhe Administrata Tatimore e Kroacisë kanë nisur procedurat për konfirmimin e marrëveshjeve mes Kroacisë dhe këtyre dy vendeve për shmangien e tatimit të dyfishtë mbi të ardhurat dhe për parandalimin e evazionit dhe shmangies fiskale.
Qëllimi i procesit të ratifikimit është integrimi i këtyre marrëveshjeve në kuadrin ligjor vendas të Kroacisë dhe krijimi i kushteve për hyrjen e tyre në fuqi sa më shpejt të jetë e mundur, thuhet në deklaratën e ministrisë.
Masat e Bankës së Shqipërisë për shtrëngimin e kredisë konsumatorë të dhënë nga institucionet e mikrofinancës duket se kanë sjellë një ngadalësim të ndjeshëm të kreditimit në këtë segment. Statistikat tregojnë se kreditimi i dhënë nga institucionet financiare jobanka ka pësuar një ngadalësim të ndjeshëm vitin e kaluar.
Të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se vlera e portofolit të kredisë të dhënë nga këto institucione arriti në 62.7 miliardë lekë, në rënie me 9.5% krahasuar me një vit më parë.
Ecuria e kreditimit duket se ka pësuar një ngadalësim të ndjeshëm, po të kemi parasysh se në fund të vitit 2024 rritja kishte qenë dyshifrore, në nivelin 10.3%.
Vlera e portofolit të kredisë të përfshirë në këtë statistikë përfshin huatë e dhëna nga të gjitha institucionet financiare jodepozituese, që nënkupton se nga klasifikimi përjashtohen bankat dhe shoqëritë e kursim-kreditit. Klasifikimi përfshin të gjitha institucionet e tjera financiare të licencuara nga Banka e Shqipërisë dhe Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare. Megjithatë, mes tyre vetëm institucionet financiare jobanka të huadhënies dhe mikrokredisë kanë si objekt aktiviteti kreditimin, ndaj në pjesën dërrmuese vlerësohet se ky portofol i takon atyre dhe mund të përdoret si një tregues i përafërt i ecurisë së kreditimit nga mikrofinanca.
Ky portofol, sidoqoftë, nuk përfshin vetëm huadhënien konsumatorë, por edhe huanë e dhënë për subjektet e biznesit. Por, është fakt se rritja e vrullshme e mikrokredisë konsumatorë në vitet e fundit ka qenë shtysa kryesore në zgjerimin e portofolit të kredisë së institucioneve financiare jobanka. Ndaj, ngadalësimi i rritjes së portofolit gjatë vitit 2025 mund të interpretohet, të paktën pjesërisht, si efekt i masave shtrënguese të Bankës së Shqipërisë.
Në fillim të vitit 2025, nisi aplikimi i asaj që u quajt paketa mbrojtjes konsumatore të publikut, veçanërisht në raport me produktet e mikrofinancës. Banka e Shqipërisë miratoi disa masa që synonin të forconin kriteret e kreditimit nga institucionet mikrofinanciare, të shtonin transparencën e këtyre produkteve, por njëkohësisht edhe uli çmimin maksimal të lejuar të huave të vogla konsumatore.
Rregullorja vendosi një vlerë tavan të kësteve të kredisë në raport me të ardhurat mujore neto të huamarrësve. Vlera e raportit të shërbimit të borxhit për kreditë e dhëna nga mikrofinanca nuk duhet të tejkalojë vlerën prej 60%. Gjithashtu, një institucion financiar jobankë nuk lejohet të japë në të njëjtën kohë më shumë se dy kredi konsumatore për të njëjtin huamarrës.
Rregullat e vendosura përcaktuan se institucioni financiar, përpara se të lidhë një kontratë kredie dhe gjatë procesit të monitorimit të kredisë në kohëzgjatjen e saj, duhet të vlerësojë aftësinë paguese dhe profilin e rrezikut të kredimarrësit, bazuar në të dhëna të mjaftueshme, të sakta dhe të përditësuara. Në veçanti, subjekti duhet të kryejë verifikime të arsyeshme dhe të ndërmarrë hapa të nevojshme për të verifikuar informacionin në lidhje me burimin e aftësisë paguese, në rastet e kredimarrësve që janë të vetëpunësuar ose kanë të ardhura sezonale ose të ardhura të
tjera të parregullta. Huadhënësi duhet gjithashtu të shmangë nxitjen e vështirësive të panevojshme financiare dhe të krijimit të situatës së mbingarkesës me borxh të huamarrësit.
Banka e Shqipërisë vendosi edhe uljen e normës maksimale efektive të interesit (NEI maksimal) për kreditë konsumatore më të vogla se 200 mijë lekë. Ky tregues ndërtohet si mesatare e normës efektive të interesit për secilin produkt dhe interval, e shtuar me një të tretën.
Sipas ndryshimeve të miratuara nga Banka e Shqipërisë në rregulloren “Për kredinë konsumatore dhe kredinë hipotekare”, norma maksimale e interesit (NEI maksimal) për kreditë konsumatore deri në vlerën e 200 mijë lekëve do të jetë sa mesatarja e thjeshtë e normës efektive të interesit për kredinë e dhënë, pa u shtuar me një të tretën./ E.Shehu
Konflikti ushtarak në Lindjen e Mesme dhe intensifikimi i tensioneve gjeopolitike rrezikojnë të shndërrohen në një goditje negative oferte për ekonominë shqiptare.
Banka e Shqipërisë në raportin e politikës monetare për tremujorin e parë të vitit evidenton qartë rrezikun se, në varësi të kohëzgjatjes dhe intensitetit të zhvillimeve, kjo goditje rrezikon të pasqyrohet në rritje të inflacionit dhe frenim të rritjes ekonomike në vend, në përmasa potencialisht të ngjashme me zhvillimet që pasuan fillimin e konfliktit në Ukrainë gjatë vitit 2022.
Raporti vë në dukje se inflacioni i çmimeve të konsumit ka vijuar të luhatet në nivele të ulëta gjatë muajve të fundit, duke qëndruar poshtë, por pranë, objektivit të Bankës së Shqipërisë. Norma e inflacionit shënoi nivelin 2.2% në tremujorin e katërt të vitit 2025 dhe u rrit në nivelin 2.4% gjatë dy muajve të parë të vitit 2026.
Në këndvështrimin e shportës së konsumit, rritja e inflacionit gjatë dy muajve të parë të vitit 2026 pasqyroi shtrenjtimin e çmimit të disa artikujve ushqimorë, rritjen e inflacionit të qirave, si dhe shuarjen e efektit bazë të uljes së çmimit të energjisë një vit më parë.
Megjithatë, pavarësisht luhatjeve mujore, trendet e inflacionit sipas strukturës së shportës mbeten relativisht të qëndrueshme: inflacioni i ushqimeve qëndron në nivele historikisht të ulëta, ndërkohë që çmimi i naftës, ai i disa artikujve të shërbimeve, si dhe ai i qirave, po vijnë në rritje.
Sipas Bankës së Shqipërisë, ecuria e inflacionit gjatë dy tremujorëve të fundit pasqyron efektin rezultant të rritjes së presioneve të brendshme dhe me natyrë më të qëndrueshme kundrejt reduktimit të presioneve të importuara dhe me natyrë afatshkurtër.
Presionet e brendshme inflacioniste vijojnë të ushqehen nga rritja e qëndrueshme e kërkesës për mallra e shërbime dhe nga rritja e pagave dhe e kostove të prodhimit, ndërkohë që pritjet për inflacionin mbeten të ankoruara pranë objektivit.
Nga ana tjetër, presionet e importuara mbeten të ulëta, të ndikuara si nga çmimet e mallrave bazë dhe të konsumit në tregjet partnere, ashtu edhe nga mbiçmimi i vazhdueshëm i Lekut. Kryesisht, këto presione e mbajnë inflacionin nën objektivin 3%.
Megjithatë, lufta në Lindjen e Mesme dhe rritja e çmimeve të naftës shumë shpejt mund të sjellin një valë të re inflacioni.
Pas mbledhjes së fundit, Këshilli Mbikëqyrës u shpreh se vendimmarrja e ardhshme e politikës monetare do të mbetet e bazuar në vlerësimin e rreziqeve sipas të dhënave më të reja.
Sipas deklaratës, Banka e Shqipërisë do të monitorojë me kujdes zhvillimet, duke qenë e gatshme të reagojë me masa të politikës monetare, në kohën dhe në kahun e duhur, për të garantuar stabilitetin monetar dhe financiar të vendit.
Diku lexova sot mbi damkosjen e një moderatoreje të serialeve në TV për shprehjen e saj “pushka e jevgut”, thënë në një program televiziv.
Debati i zhurmshëm i shoqërisë “namusqare” të shqiptarëve më kujtoi një ngjarje sa qesharake aq edhe domethënëse, se si edhe në Shqipërinë tonë të vogël ka hipur dalldia e disa njerëzve për të qenë në një hap me “Evropën”, në atë që quhet political correctness.
Domethënë, njerëz të cilët kërkojnë të jenë sa më korrektë me shprehjet fetare, racore, gjinore etj duke zhdukur nga fjalori apo Trashegimia Kulturore ngjarje dhe aspekte te caktuara ne kontekstin kohor te tyre. Në fakt, kjo lëvizje ndërkombëtare e një segmenti shumë opak ka disa vite që kërkon një sterilizim të shoqërive, duke shtyrë përpara axhenda që në dukje janë pro lëvizjeve antiraciste, kundër përçmimit të ndryshimeve gjinore, futjes së ideve për përzierje racore e kështu me radhë.
Në këtë kontekst futet edhe “përpjekja” e shqipove në Tiranë, të cilët, nën ombrellën e mbrojtjes së lirisë së ndryshimit të gjinive, kundër racizmit etj., hapën me shpejtësi OJF për të mjelë fondet e ambasadave që mbështesnin ide të tilla.
Në fakt, për disa sezone pamë edhe se si ambasadorë të vendeve të rëndësishme dilnin rrugëve pa respektuar kulturen dhe traditat duke mbështetur axhenda që as ishte puna e tyre dhe as nuk i shërbenin vendit ku ishin akredituar. Debat i gjatë ky, por le t’i kthehemi linçimit mediatik të moderatores.
Në fjalorët e vjetër të shqipes që kam në bibliotekë,shprehja “pushka e jevgut” përshkruhet në mënyrë përkufizuese si dicka pa mase pa strategji pa vet permbatje, por qartesisht pa asnje qellim denigruese.
Arsyet se përse popullata e ka perifrazuar në këtë mënyrë këtë shprehje sigurisht kanë shpjegimet e veta në kontekstin e kohës, përdorimit e kështu me radhë. Dukshëm që nuk ka pasur arsye të ofendojë një kategori të caktuar të atyre që ne sot i përcaktojmë si romë por per te shpjeguar nje fenomen apo menyre sjellje ne nje kontekst kohor.
Në fakt, miqtë e mi nga ky komunitet më kanë përshkruar shprehje të caktuara që ata përdorin për komunitetin e tyre dhe jam i sigurt se, kur dëgjojnë “dorën e bardhë” që zihen mes vetes për korrektesën politike të fjalorit, qeshin, sepse e dinë fare mirë që e gjithë kjo përpjekje për mbrojtje ndaj tyre është një fasadë.
Fasadë e ngritur nga një mori OJF-sh që përfitojnë fonde të dhëna për “shtresat e margjinalizuara”. Mjafton të gjurmosh fondet e dhëna për ta dhe të shikosh kushtet ku jetojnë, për të kuptuar se sa hipokrite është e gjithë kjo përpjekje për terminologji korrekte ne shoqerine tone.
Tani t’i kthehemi fillesës së këtij shkrimi. Diku nga viti 2023 isha ftuar në një emision televiziv për të folur mbi çështje historike të 28 Nëntorit. Aty përshkrova një fjalim, ndoshta i vetmi i regjistruar, të Fan Nolit në Boston, diku nga fillimi i viteve 1960. Noli, me një shqipe të mrekullueshme plot mallëngjim, kujtonte kohët e vjetra kur, si politikan në Tiranë, shkonte shpesh të shijonte muzikën e mrekullueshme të arixhofkave të Tiranës.Jo vetëm kaq, por Noli fliste për to me një respekt dhe mirënjohje, duke i krahasuar ato me muzikantët “Gypsy” të Spanjës.
Pas disa muajsh nga ky emision, më vjen një shkresë nga Komisioneri i Mbrojtjes nga Diskriminimi, ku më njoftonte se ndaj meje dhe emisionit ishte ngritur një padi për fyerje racore dhe etnike. Të gjithë këtë histori, që zgjati mbi një vit, e mora me sportivitet, por për kuriozitet mora në telefon numrin e OJF-së që pretendonte se mbronte të drejtat e “arixhofkave të Nolit”.
Pas disa ditësh telefonatash munda të lidhesha me personin në fjalë, i cili, nën zhurmën e goglave të bilardos në ndonjë klub fshati, nisi të më tregonte mbi OJF-në e tij. Për etikë nuk po e përmend bisedën shumë interesante, por kryesorja ishte se kjo OJF ishte një “one man show”, pa fonde, pa zyra, pa asnjë projekt konkret, dhe personi nuk kishte lidhje as me komunitetin e arixhofkave dhe as me komunitetin rom.
Kur e pyeta se çfarë kërkonte të bënte me OJF-në e tij (për të cilën nuk kishte paguar dot as sigurimet), më tha se kërkonte të ndihmonte banorët romë diku nga Shkoza, të cilëve bashkia kërkonte t’u priste dritat. Për këtë shpresonte se ambasadat e huaja apo UNDP do t’i jepnin ndonjë projekt në të ardhmen.
Historia e kesaj padie ishte pertej humorit, por ndërkohë Komisioneri, i cili e kishte marrë më shumë seriozitet këtë punë, vazhdoi morinë e shkresave derisa më në fund lëshoi verdiktin e tij, duke konkluduar se nuk mund të dënonte dikë i cili i referohej dikujt që kujtonte plot nostalgji dhe mall muzikën e arixhofkave të Tiranës. Pra, si unë ashtu edhe emisioni televiziv nuk kishim pasur qëllim të fyenim askënd, por thjesht kisha cituar dikë tjetër ne nje kontekst dukshem pozitiv dhe aspak ofendus. E gjithë kjo histori m’u kujtua sot, kur lexoja linçimin e moderatores për një shprehje e cila, duam apo nuk duam, është pjesë leksikut te traditës apo folklorit shqiptar.
Prandaj në një kohë kur zhurma e korrektësisë politike te namusqareve apo OJF qe presin parate e te huajve shpesh mbulon thelbin e gjërave, historia e moderatores dhe shprehja “pushka e jevgut” na kujton diçka themelore, fjalët nuk jetojnë veçse brenda kontekstit të tyre dhe nuk janë armë për të sulmuar, por dritare për të kuptuar të kaluarën.
Muzika e arixhofkave, fjalimet e Nolit, dhe shprehjet e vjetra shqiptare të gjitha na flasin për një kulturë të gjallë, plot nuanca dhe jete. Ndaj, para se të linçojmë apo të gjykojmë ne emer te “korrektesise politike”, duhet të ndalemi, të dëgjojmë dhe të kuptojmë historinë që fshihet pas tyre.
Vetëm atëherë mund të jetojmë si shoqëri që respekton të kaluarën, pa frikë dhe pa humbur thelbin e asaj që jemi.
Login
