Emigrimi nuk i ndryshoi vetëm adresën, por edhe mënyrën se si e pa jetën. Në studion e ABC e Mëngjesit, autorja Irena Dragoti rrëfeu udhëtimin e saj emocional, nga vajza e rritur në Lushnjë me ëndrra për letërsinë, te gruaja që, në moshën 43-vjeçare, u detyrua të rindërtonte gjithçka në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Me shumë emocion, Dragoti kujtoi fëmijërinë në Lushnjë, qytetin për të cilin shprehet gjithmonë krenare. Ajo u rrit në një familje ku arsimi dhe libri kishin një vend të shenjtë. Ishin prindërit ata që e nxitën të lexonte pa u lodhur, duke i hapur rrugën pasionit për letërsinë, veçanërisht asaj ruse, e cila la gjurmë të thella në formimin e saj.
Ajo tregoi se talentin për të shkruar e zbuloi shumë herët. Që në moshën 10-vjeçare shkroi poezinë e parë, ndërsa fitimi i një konkursi me një ese në shkollë e bindi se shkrimi nuk do të ishte thjesht një pasion kalimtar, por një pjesë e pandashme e jetës së saj.
Një kapitull i rëndësishëm i jetës u shkrua në Elbasan, ku u formua si mësuese dhe njohu njeriun që do të bëhej dashuria e jetës së saj. Megjithatë, sfida më e madhe do të vinte më vonë, kur familja vendosi të emigronte në Amerikë.
Autorja pranoi se integrimi në SHBA ishte shumë më i vështirë nga sa kishte imagjinuar. Në moshën 43-vjeçare iu desh të ridimensiononte jetën nga e para, të mësonte gjuhën dhe të ndërtonte një realitet krejtësisht të ri. Vitet e para punoi si kujdestare për fëmijë me autizëm, ndërsa ëndrra për t’u rikthyer në arsim mbeti gjithmonë gjallë. Sot ajo zbulon se shtatori do ta gjejë duke hapur klasën e parë të gjuhës shqipe për fëmijët shqiptarë të lindur apo rritur në emigrim.
Por pikërisht në periudhën më të vështirë, kur ndjente më shumë mungesën e familjes dhe të atdheut, Irena Dragoti rigjeti veten te poezia.
Fillimisht shkruante vetëm për veten, pa guxuar t’i botonte krijimet. Ndarja nga vajza, largësia nga njerëzit e dashur dhe vetmia u kthyen në frymëzimin më të madh artistik. Madje, poezia e saj e parë e botuar iu kushtua pikërisht vajzës, një rrëfim i ndjerë mbi dhimbjen e shkëputjes.
Debutimi erdhi me vëllimin poetik “Stinë ikjesh”, një libër që autorja e konsideron hapësirën e saj më të lirë krijuese. Në poezinë e saj gjejnë vend dashuria, mungesa, koha, kujtesa, vetmia, identiteti dhe atdheu, ndërsa emigrimi shfaqet si plagë dhe njëkohësisht si urë mes dy botëve: vendlindjes dhe vendit ku jeton.
Stili i saj karakterizohet nga lirizmi modern, vargu i lirë dhe reflektimi filozofik. Në vend të rrëfimit të drejtpërdrejtë, ajo ndërton atmosfera emocionale, ku natyra, stinët, uji, qielli dhe drita shndërrohen në simbole të botës së brendshme të njeriut.
Pas poezisë erdhi edhe proza. Pas dhjetë vitesh larg Shqipërisë, Dragoti botoi librin “Gruaja që rri hijeve”, një përmbledhje me dhjetë tregime që ndërthurin përvoja nga dy sisteme të ndryshme, komunizmi dhe demokracia, duke sjellë histori njerëzore të mbushura me kujtesë, sakrifica dhe identitet.
Ndërkohë, poezitë e saj janë botuar në revista dhe portale të ndryshme letrare shqiptare, duke tërhequr vëmendjen e kritikës për ndjeshmërinë emocionale dhe gjuhën e pasur metaforike. Edhe krijime si “Zyrtare…”, botuar në vitin 2025, vazhdojnë të trajtojnë marrëdhëniet njerëzore, mungesën, pajtimin dhe të vërtetat që lindin nga përvoja e jetës.
Për Irena Dragotin, letërsia nuk është profesion, por një përgjegjësi morale.
“Shkrimtari duhet të jetë i sinqertë me veten dhe me lexuesin. Nuk shkruaj për famë apo efekt, por për të thënë të vërtetat që lindin nga përvoja njerëzore,” është filozofia që udhëheq çdo faqe të krijimtarisë së saj.
Edhe pse jeton prej vitesh në Michigan, zemra dhe pena e saj vazhdojnë të shkruajnë në shqip, duke dëshmuar se gjuha amtare mbetet atdheu më i sigurt për një shkrimtar.