UN Women në Shqipëri: Gratë dhe vajzat të kenë akses të plotë në drejtësi dhe mbrojtje ligjore
TIRANË, 6 mars/ATSH/ Në Ditën Ndërkombëtare të Grave, UN Women në Shqipëri thekson rëndësinë e garantimit që gratë dhe vajzat të kenë akses të plotë në drejtësi dhe mbrojtje ligjore.
Në këtë Ditë Ndërkombëtare të Grave, në kuadër të temës “Të drejta. Drejtësi. Veprim. Për të gjitha gratë dhe vajzat,” UN Women bën thirrje për veprim urgjent dhe të vendosur për t’i dhënë fund mosndëshkimit, për të mbrojtur shtetin ligjor, si dhe për ta bërë barazinë realitet në ligj, në praktikë dhe në çdo fushë të jetës për të gjitha gratë dhe vajzat.
Me këtë rast, Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, në bashkëpunim me Ministrinë e Drejtësisë, Avokatin e Popullit dhe UN Women në Shqipëri, organizuan një konferencë të nivelit të lartë ku diskutuan përparimin e bërë në lidhje me qasjen e grave në drejtësi në kontekstin e reformave të drejtësisë dhe angazhimeve ndërkombëtare.
Aktiviteti u mbështet nga qeveria e Suedisë, me pjesëmarrjen e Delegacionit të Bashkimit Evropian në Shqipëri.
Shqipëria ka bërë përparim të rëndësishëm në forcimin e kornizës së saj ligjore për barazinë gjinore dhe eliminimin e diskriminimit. Megjithatë, të dhënat tregojnë se në praktikë ende ekzistojnë mangësi sa i përket aksesit të grave në drejtësi.
Këto sfida pasqyrohen në raportin e ri rajonal të UN Women “Aksesi i grave në drejtësi në Evropë dhe në Azinë Qendrore”.
Me gjithë përparimin e bërë si rezultat i reformës në drejtësi, gratë vazhdojnë të hasin barriera kur kërkojnë drejtësi në rastet që kanë të bëjnë me dhunën me bazë gjinore, zgjidhjen e martesës, mbështetjen për fëmijët, pasurinë dhe aspekte të tjera. Kostot e larta ligjore dhe të transportit, si edhe përgjegjësitë e përkujdesit për familjen, kufizojnë aftësinë e tyre për të kërkuar dhe marrë zgjidhje ligjore.
Gjykatat dhe qendrat e ndihmës ligjore shpesh janë të përqendruara në zonat urbane, duke ua bërë grave në zonat rurale më të vështirë aksesin në to. Ndërgjegjësimi i kufizuar për të drejtat ligjore dhe procedurat e ndërlikuara janë faktorë të mëtejshëm që shkurajojnë raportimin e diskriminimin me bazë gjinore. Për rrjedhojë, rastet e diskriminimit mbeten të padokumentuara mjaftueshëm.
Një raport monitorimi i vitit 2025 i Qendrës për Nisma Ligjore Qytetare (QNL) analizoi 479 raste të dhunës në familje të gjykuara gjatë tre viteve të fundit në shtatë gjykata në Shqipëri. Në raport evidentohet se vetëm 108 viktima, ose 22 për qind e rasteve, ishin të përfaqësuara me avokat, ndërsa 371 gra morën pjesë në procedura ligjore pa pasur përfaqësim ligjor. Vetëm shtatë gra përfituan ndihmë juridike të financuar nga shteti. Në rastet kur gratë kishin përfaqësim ligjor, gjykatat miratuan urdhra mbrojtjeje pothuaj çdo rast. Kjo tregon se qasja në ndihmë juridike shton në mënyrë të konsiderueshme gjasat për mbrojtje dhe se procedurat e tanishme për ndihmë juridike falas duhet t’i përgjigjen më mirë natyrës urgjente të rasteve të dhunës në familje.
Të dhënat nga Observatori i Femicidit pranë Avokatit të Popullit, i cili u krijua në vitin 2024 me mbështetjen e UN Women theksojnë nevojën urgjente për forcimin e mbrojtjes dhe mekanizmave të reagimit të hershëm.
Në vitin 2024, Observatori analizoi 18 raste të dhunës ekstreme ndaj grave dhe vajzave, përfshirë pesë vrasje të grave, nga të cilat tre të klasifikuara si femicide, gjashtë vrasje të mbetura në tentativë, tre raste plagosjesh të rënda me dashje dhe katër raste shkaktim për vetëvrasje.
Në 72 % të rasteve, viktimat kishin përjetuar më parë dhunë, megjithatë asnjë prej tyre nuk ishte nën masa aktive mbrojtjeje në momentin e krimit. Këto gjetje nxjerrin në pah boshllëqe të rëndësishme në identifikimin e hershëm të rrezikut, në parandalim dhe në reagimin institucional ndaj dhunës ndaj grave.
Këto të dhëna tregojnë se vetëm ligjet nuk mjaftojnë. Urdhrat e mbrojtjes duhet të zbatohen në mënyrë konsistente, rreziqet duhet të vlerësohen herët dhe institucionet duhet të punojnë së bashku për të parandaluar përshkallëzimin e dhunës.
Studimi rajonal trajton gjithashtu edhe sfidat e reja të shfaqura kohët e fundit, si dhuna e ushtruar përmes përdorimit teknologjisë, si dhe thekson nevojën për reforma në sistemet e drejtësisë dhe përpjekje për modernizim, për të vlerësuar mënyrën se si ndikohen prej tyre gratë dhe grupet e tjera të pafavorizuara.
Ai thekson rëndësinë që ka ekzistenca e një ndihme juridike të aksesueshme, e institucioneve të drejtësisë me ndjeshmëri gjinore, të dhënave të besueshme dhe investimeve për mbështetjen e të mbijetuarave, në mënyrë që të drejtat e garantuara me ligj të realizohen në praktikë.
Reformat në drejtësi dhe procesi në vijimësi i integrimit evropian të Shqipërisë ofrojnë mundësi të rëndësishme për integrimin e konsideratave gjinore në sistemin e drejtësisë, dhe sidomos për të siguruar mbështetjen në kohë dhe efektive për viktimat e dhunës.
Në këtë kohë kur që bashkësia ndërkombëtare po përgatitet për Sesionin e 70-të të Komisionit për Statusin e Grave – organi më i lartë ndërqeveritar i Kombeve të Bashkuara për të drejtat e grave, qeveritë kanë mundësinë që të rikonfirmojnë përkushtimin e tyre për të garantuar që qasja në drejtësi të bëhet realitet për çdo grua dhe vajzë.
Në këtë aktivitet, që do të zhvillohet nga 9 deri më 19 mars, Shqipëria do të paraqesë përparimin e vendit në kuadër të temës “Sigurimi dhe forcimi i aksesit në drejtësi për të gjitha gratë dhe vajzat, përfshirë përmes promovimit të sistemeve të drejtësisë që janë përfshirëse dhe i trajtojnë njerëzit në mënyrë të barabartë; eliminimit të ligjeve, politikave dhe praktikave diskriminuese; dhe përmes adresimit të barrierave strukturore”.
/k.s/j.p/
The post UN Women në Shqipëri: Gratë dhe vajzat të kenë akses të plotë në drejtësi dhe mbrojtje ligjore appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.