Dashi Do të keni energji për të përfunduar një çështje të rëndësishme profesionale. Shmangni debatet e panevojshme me kolegët. Në dashuri, një bisedë e sinqertë rikthen qetësinë. Financat kërkojnë maturi. Demi Sot do të kërkoni më shumë siguri dhe stabilitet. Një propozim pune mund të duket interesant, por analizojini hollësisht kushtet. Në marrëdhënien sentimentale tregohuni më të hapur.
Vendimi i GjykatĂ«s Speciale ndaj Hashim Thaçit dhe drejtuesve tĂ« tjerĂ« tĂ« UshtrisĂ« Ălirimtare tĂ« KosovĂ«s ka shkaktuar zemĂ«rim tĂ« madh nĂ« KosovĂ« dhe nĂ« mbarĂ« botĂ«n shqiptare. DĂ«nimet e rĂ«nda ndaj Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit janĂ« pĂ«rjetuar nga shumica e shqiptarĂ«ve jo thjesht si vendime ndaj katĂ«r individĂ«ve, por si njĂ« goditje ndaj UĂK-sĂ« dhe historisĂ« sĂ«âŠ
âDitĂ« e kobshmeâ e ka cilĂ«suar diplomati amerikan nĂ« pension, William Walker, vendimin e sotĂ«m tĂ« GjykatĂ«s Speciale ndaj ish-krerĂ«ve tĂ« UĂK-sĂ«. Walker, i cili gjatĂ« luftĂ«s nĂ« KosovĂ« drejtoi Misionin Verifikues tĂ« OSBE-sĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« nga diplomatĂ«t amerikanĂ« qĂ« u bĂ« i njohur pĂ«r qĂ«ndrimin e tij gjatĂ« viteve 1998-1999. Ai ishte nĂ« krye tĂ« misionit ndĂ«rkombĂ«tar kur ndodhi masakra e Reçakut nĂ«âŠ
Reagon ashpĂ«r masa e njerĂ«zve dhe politika nĂ« KosovĂ« pas vendimit pĂ«r dĂ«nimin e ish-krerĂ«ve tĂ« UĂK-sĂ« me shumĂ« vite burgim nĂ« HagĂ«. Pas verdiktit tĂ« GjykatĂ«s Speciale, protestuesit janĂ« rikthyer tek zyret e EULEX-it. Protestuesit kanĂ« hedhur fishekzjarre nĂ« drejtim nĂ« objekt. Sipas pamjeve Ă«shtĂ« parĂ« zjarr nĂ« kulmin e objektit tĂ« EULEX-it Me dĂ«shpĂ«rim tĂ« madh, nĂ«n valvitjen e flamujve tĂ«âŠ
Dashi
Do jeni shume xheloze për partnerin tuaj gjate kësaj dhe do kërkoni ne çdo moment ta kontrolloni atë. Kjo ne fakt do e përkeqësojë tej mase marrëdhënien. Beqaret do kenë dashuri me shikim te pare dhe do përjetojnë emocione mjaft te fuqishme. Ne planin financiar çdo gjë do ju ece ashtu si e keni ëndërruar. Do ndiheni te qete dhe do shpenzoni pak me tepër.
Demi
Gjate ditës se sotme nuk do ketë aspak tension dhe probleme ne jetën tuaj ne çift. Përkundrazi do jeni te matur dhe do mundoheni te bashkëpunoni për gjithçka. Beqaret do jene me më shume fat se me pare dhe do realizojnë takime te mrekullueshme. Ne planin financiar duhet te dyfishoni maturinë nëse nuk doni te keni asnjë lloj problemi.
Binjaket
Do i merrni gjerat me seriozisht gjate kĂ«saj dite ju te dashuruarit dhe do hidhni hapa me rĂ«ndĂ«si te madhe. Beqaret nuk do ndihen gati pĂ«r te hedhur hapa dhe do vazhdojnĂ« te qĂ«ndrojnĂ« vetĂ«m. Me financat duhet te merreni pak me shume se zakonisht. Po hidhet hapa te gabuara ka rrezik te keni probleme afatgjata dhe nuk do dini nga tâia mbani.
Gaforrja
Te dashuruarit do jene një dite te mrekullueshme dhe te mbushur me emocione. Do qëndroni me shume kohe me partnerin dhe do shkëmbeni çdo ide dhe mendim me te. Beqaret nuk duhet te kërkojnë gjera te pamundura, por duhet te tregohen sa me realiste. Vetëm kështu do e ndryshojnë shpejt statusin. Te ardhurat do kenë goxha përmirësime nga disa dite me pare.
Luani
Ata qe janĂ« ne njĂ« lidhje do vazhdojnĂ« te kenĂ« njĂ« dite te zakonshme dhe fatmirĂ«sisht pa probleme. Merrini gjerat si tâiu vijnĂ«. Nga ana tjetĂ«r ata qe janĂ« ende vetĂ«m duhet te tregohen te matur dhe jo te pranojnĂ« çdo ftese vetĂ«m pĂ«r te mos qĂ«ndruar vetĂ«m. Ne planin financiar do jeni me shume fat. Do realizoni investimet e menduara dhe do hiqni disa para mĂ«njanĂ«.
Virgjeresha
Do jeni shpĂ«rthyes gjate kĂ«saj dite dhe do i bĂ«ni deklarata te forta personit qe keni ne krah. Ădo gjĂ« do shkoje pĂ«r mrekulli mes jush dhe emocionet nuk do kenĂ« te mbaruar. Beqaret duhet te presin edhe disa kohe nĂ«se duan te gjejnĂ« personin me te pĂ«rshtatshĂ«m. Gjendja financiare do jete disi me e qĂ«ndrueshme, megjithatĂ« nuk rekomandohet te kryhen shpenzime kuturu.
Peshorja
Jeta juaj ne çift do jete e mbushur me peripeci gjate kësaj dite. Here zemra do ndihet mire dhe here do brengoset për shkak te disa ndodhive te pakëndshme. Beqaret vetëm sa do joshin persona te ndryshëm asgjë me shume sesa aq. Gjendja e financave do vazhdoje te përbëjë problem. Do jeni te pavëmendshëm kur te shpenzoni dhe kjo do jete ne demin tuaj.
Akrepi
Do jeni shume me tolerante sot ndaj partnerit tuaj dhe pak nga pak do rivendoset harmonia. Do i kuptoni te gjitha gabimet qe keni bere me herët. Beqaret duhet ta lënë veten te lire dhe te bëjnë atë qe do ndiejnë ne çdo moment. Mund te fillojnë histori afatgjata dhe serioze. Ne planin financiar duhet te tregoheni shume te matur te paktën sa te kaloje situata delikate.
Shigjetari
Te shumte do jene personat qe do ndikojnĂ« tek jeta juaj ne çift gjate kĂ«saj dite dhe do mundohen tâua prishin harmoninĂ«. Mundohuni te mos ju besoni aspak. Beqaret do kenĂ« mundĂ«si te mira pĂ«r te ndryshuar statusin pĂ«rgjithmonĂ«. Ne pune do e kaloni fazĂ«n delikate dhe do keni njĂ« situate shume here me te qĂ«ndrueshme. Mund tâi lejoni vetes edhe ndonjĂ« investim me shume.
Bricjapi
Për ju qe jeni ne një lidhje kjo do jete një dite e mbushur edhe me pasion, por edhe me debate te shumta. Do jeni si vullkan dhe nuk do e kontrolloni dot veten. Beqaret do kenë një dite shume te zakonshme dhe pa asnjë gjë te veçante. Duhet ende te prisni disa kohe. Me financat tregohuni sa me te kujdesshëm qe te mundeni nëse nuk doni qe gjerat te marrin tatëpjetën.
Ujori
Do përjetoni kënaqësi te mëdha sot ju te dashuruarit dhe do ndiheni mire ne krahët e partnerit. Ai do përkujdeset për gjithçka dhe do ju beje te ndiheni mire. Beqaret do jene te paduruar dhe ka rrezik te hedhin hapa te gabuara. Ne planin material çdo gjë do varet nga mënyra sesi ju do silleni. Po shpenzuat shuma marramendëse do mbeteni shpejt pa asnjë para ne xhep.
Peshqit
Dite shume e paqëndrueshme kjo e sotmja për ata qe janë ne një lidhje. Nuk do ndiheni mire dhe ne disa momente do doni te qëndroni larg atij qe dashuroni. Beqaret do flirtojnë gjithë kohës me dike, por do kenë frike te hedhin ndonjë hap me shume. Gjendja e financave do jete e mire. Do jeni te matur me shpenzimet dhe kjo do beje qe gjerat te ecin si duhet./k.m
Nga Leonard Veizi
Ka ndodhur që një fjali të bëhet më e famshme se njeriu që e ka thënë. Ka edhe raste kur ajo kapërcen kohën e saj dhe shndërrohet në një shprehje që mbetet gjatë në kujtesën kolektive.
âIl est interdit dâinterdire.â
ĂshtĂ« e ndaluar tĂ« ndalosh.
MjaftojnĂ« kĂ«to pesĂ« fjalĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« ndĂ«r mend Parisin e vitit 1968: SorbonĂ«n e pushtuar, kalldrĂ«met e shkulur nga rruga, tymin mbi âQuartier Latinâ apo âLagjja Latineâ, policinĂ« me mburoja, studentĂ«t pas barrikadave dhe muret e mbuluara me fjali qĂ« dukeshin sikur talleshin me gjithĂ« botĂ«n e vjetĂ«r.
Por historia, si gjithmonë, ka një ves të bezdisshëm: nuk i bindet legjendës.
Shprehja nuk lindi nĂ« SorbonĂ«. Nuk ishte, nĂ« kuptimin e ngushtĂ«, as krijim i studentĂ«ve tĂ« Majit â68. Ajo ishte pĂ«rdorur mĂ« parĂ« nga humoristi francez Jean Yanne, nĂ« njĂ« kontekst ironik. Revolta e pĂ«rvetĂ«soi. Dhe siç ndodh me batutat e goditura, doli nga goja e autorit dhe nisi tĂ« jetonte jetĂ«n e vet. Ndoshta sepse Parisi i vitit 1968 kishte nevojĂ« pikĂ«risht pĂ«r njĂ« fjali tĂ« tillĂ«. NjĂ« fjali qĂ« e kafshonte autoritetin nĂ« gjuhĂ«n e tij.
Gjithçka kishte nisur pak më herët, në Nanterre.
Më 22 mars, studentët ngrihen në revoltë. Kundërshtojnë rregullat universitare, luftën në Vietnam, strukturat e ngurtësuara të autoritetit. Mes tyre është Daniel Cohn-Bendit, një emër që shumë shpejt do të bëhej simbol i rebelimit. Në fillim, pushteti mendon se ka përballë një grup studentësh të zhurmshëm.
Gabim. Sepse revoltat e mëdha rrallë e tregojnë që në nisje madhësinë e tyre.
MĂ« 3 maj, policia hyn nĂ« SorbonĂ«. Ka arrestime. Universiteti mbyllet. PĂ«rplasja zhvendoset nĂ« rrugĂ«. Dhe rruga ka njĂ« kujtesĂ« tĂ« vetĂ«n. NĂ« âLagjja Latineâ ngrihen barrikadat. KalldrĂ«mi bĂ«het armĂ«. Muret bĂ«hen gazetĂ«. Dhe parullat nisin tĂ« flasin njĂ« gjuhĂ« qĂ« pushteti nuk e kishte mĂ«suar:
âJini realistĂ«, kĂ«rkoni tĂ« pamundurĂ«n.â
âĂshtĂ« e ndaluar tĂ« ndalosh.â
Fjali të shkurtra, por pas tyre fshihet një kthesë e madhe: autoriteti nuk merret më si diçka e shenjtë.
Profesorit mund tâi thuhet jo. Policit mund tâi thuhet jo. QeverisĂ« mund tâi thuhet jo. TraditĂ«s mund tâi thuhet jo. Edhe asaj qĂ« deri dje quhej ânormaleâ mund tâi thuhet jo. Dhe kur njĂ« brez nis tâi thotĂ« jo asaj qĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t e kanĂ« pranuar si po, kriza nuk Ă«shtĂ« mĂ« universitare. ĂshtĂ« shoqĂ«rore.
MĂ« 10 maj vjen nata e madhe. âNata e Barrikadaveâ. Parisi nuk duket mĂ« si kryeqyteti elegant i njĂ« shteti tĂ« fuqishĂ«m europian. NĂ« âQuartier Latinâ digjen makina, ngrihen barrikada, policia sulmon, studentĂ«t pĂ«rgjigjen. GurĂ«t e shkĂ«putur nga rruga fluturojnĂ« nĂ« ajĂ«r. NjĂ« qytet i tĂ«rĂ« sheh nĂ« ekran diçka qĂ« deri atĂ«herĂ« dukej e pamundur: autoriteti mund tĂ« vihet nĂ« siklet. KĂ«tu frika ndĂ«rron anĂ«.
Më 13 maj, sindikatat thërrasin grevë të përgjithshme. Rreth 800 mijë njerëz marshojnë në Paris. Tani nuk janë më vetëm studentët. Lëviz një shoqëri e tërë. Fabrikat ndalen. Punëtorët hyjnë në grevë. Universitetet mbushen me debate. Miliona njerëz përfshihen në një krizë që nuk zgjidhet më me urdhër policie.
Në fund të majit, Franca është praktikisht e paralizuar. Dhe në mes të këtij kaosi, një fjali prej pesë fjalësh bëhet flamur.
ĂshtĂ« e ndaluar tĂ« ndalosh.
Por sa mĂ« shumĂ« e mendon, aq mĂ« paradoksale bĂ«het. Sepse çfarĂ« Ă«shtĂ« ajo vetĂ«? NjĂ« ndalim. NjĂ« ndalim kundĂ«r ndalimit. NĂ«se dikush thotĂ«: âNuk lejohet ta bĂ«sh kĂ«tĂ«â, rebelimi i pĂ«rgjigjet: âNuk lejohet tĂ« mĂ« ndalosh.â Pra, edhe rebeli pĂ«rdor gjuhĂ«n e urdhrit. VetĂ«m se e kthen armĂ«n nĂ« drejtim tĂ« kundĂ«rt. KĂ«tu qĂ«ndron bukuria dhe rreziku i saj. Ajo nuk kĂ«rkon thjesht njĂ« liri administrative. KĂ«rkon lirinĂ« pĂ«r tĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dyshim vetĂ« rregullin.
Dhe këtu nis problemi i vërtetë.
Sepse një shoqëri mund të tolerojë shumëçka: një protestë, një grevë, një demonstratë. Mund të tolerojë edhe një grup studentësh që bërtasin në shesh. Por fillon të dridhet kur dikush pyet:
Pse duhet të jetë kështu?
Kjo Ă«shtĂ« pyetja qĂ« i tremb mĂ« shumĂ« sistemet. Jo âçfarĂ« do tĂ« ndryshojmĂ«?â, por âkush vendosi qĂ« kjo nuk mund tĂ« ndryshohet?â
Në fund, De Gaulle e rimerr iniciativën. Më 29 maj largohet për pak orë drejt Baden-Badenit. Të nesërmen kthehet në Paris dhe shpërndan Asamblenë Kombëtare.
Në qershor, zgjedhjet parlamentare u japin gaullistëve një fitore të madhe.
Maji â68 nuk e rrĂ«zoi De Gaulle-in. Nuk e pĂ«rmbysi shtetin. Nuk solli revolucionin politik qĂ« e Ă«ndĂ«rronin disa. Por ndodhi diçka tjetĂ«r, mĂ« e ngadaltĂ« dhe ndoshta mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme.
Autoriteti humbi aureolën. Profesorët nuk ishin më të pagabueshëm. Prindërit nuk ishin më pronarë absolutë të së vërtetës. Institucionet nuk ishin më jashtë kritikës. Dhe fëmijët e bindur të shoqërisë së vjetër zbuluan një fjalë të vogël, por të fuqishme: Jo.
Prandaj âIl est interdit dâinterdireâ vazhdon tĂ« jetojĂ«.
Jo sepse ishte slogani mĂ« autentik i SorbonĂ«s. Jo sepse Jean Yanne shkroi njĂ« manifest revolucionar. As sepse Maji â68 ishte njĂ« revolucion i pĂ«rsosur. Por sepse fjalia pĂ«rmban njĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« qĂ« çdo pushtet e kupton me vonesĂ«: nuk mund ta ndalosh pĂ«rgjithmonĂ« njeriun tĂ« pyesĂ« pse po e ndalon.
Mund tâi mbyllĂ«sh universitetin. Mund ta largosh turmĂ«n nga sheshi. Mund tĂ« arrestosh protestuesit. Mund tĂ« pastrosh muret nga grafitet. Mund tâi kthesh kalldrĂ«met nĂ« vend. Por ideja Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu arrestuar. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse pushtetet kanĂ« gjithmonĂ« problem me fjalitĂ« e shkurtra. Sepse njĂ« fjali mund tĂ« shkruhet me bojĂ«, por mund tĂ« mbetet nĂ« kokĂ« pĂ«r gjysmĂ« shekulli.
Sot, mĂ« shumĂ« se pesĂ«dhjetĂ« vjet pas Majit â68, shprehja tingĂ«llon edhe mĂ« paradoksale. Sepse jetojmĂ« nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« ka shpikur mijĂ«ra mĂ«nyra tĂ« reja pĂ«r tĂ« ndaluar. NdonjĂ«herĂ« tĂ« ndalojnĂ« me ligj. NdonjĂ«herĂ« me censurĂ«. NdonjĂ«herĂ« me turmĂ«. NdonjĂ«herĂ« me frikĂ«. NdonjĂ«herĂ« nuk tĂ« thonĂ« fare ândaloâ. TĂ« bindin se nuk ia vlen tĂ« flasĂ«sh. Dhe ky Ă«shtĂ« ndoshta ndalimi mĂ« elegant. Sepse kur njeriu nis tĂ« censurojĂ« veten, pushteti nuk ka mĂ« nevojĂ« tĂ« ngrejĂ« zĂ«rin. Prandaj, nĂ« fund tĂ« fundit, âĂshtĂ« e ndaluar tĂ« ndaloshâ nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« relike e Parisit tĂ« vitit 1968. ĂshtĂ« njĂ« pyetje. NjĂ« pyetje pezull mbi çdo shoqĂ«ri:
Sa të lirë jemi, nëse dikush tjetër vendos paraprakisht se çfarë nuk kemi të drejtë të mendojmë?
Dhe ndoshta këtu qëndron ironia më e madhe: edhe ndalimi për të ndaluar është një ndalim. Por ndonjëherë, për të rrëzuar një mur, të duhet pikërisht një paradoks.
Inteligjenca artificiale po hyn në një fazë të re të përdorimit në magazina, ndërsa katër tendenca kryesore pritet të transformojnë mënyrën e menaxhimit të mallrave, inventarit dhe fuqisë punëtore.
Kompania e kërkimit dhe analizës Gratner vlerëson se sektori i magazinimit ka arritur një pikë kthese në zbatimin e AI-së. Ky zhvillim po nxitet nga mungesa e fuqisë punëtore, modelet e reja të investimeve me rrezik më të ulët dhe zhvllimi i teknologjive të inteligjencës artificiale dhe automatizimit.
Gartner identifikon katër tendenca: AI tradicionale e avancuar për optimizim, AI gjeneruese e orientuar drejt operacioneve, agjentët sugjerues dhe gjysmëautonomë, si dhe agjentët fizikë të AI-së.
Kategoria e parë përdor të dhëna në kohë reale dhe algoritme më të avancuara për parashikimin e kërkesës, planifikimin e fuqisë punëtore, optimizimin e rrugëve dhe menaxhimin e inventarit. Sipas Gartner, këto sisteme mund të përmirësojnë përdorimin e burimeve dhe të ulin kostot.
Tendenca e dytë lidhet me AI-në gjeneruese, e cila mund të përpunojë të dhëna të strukturuara dhe të pastrukturuara për të krijuar udhëzime pune, procedura operative dhe informacione që ndihmojnë në marrjen më të shpejtë të vendimeve.
Një tjetër zhvillim janë agjentët sugjerues dhe gjysmëautonomë. Ata mund të analizojnë të dhënat, të rekomandojnë veprime dhe të realizojnë pjesërisht procese me disa hapa, duke ruajtur mbikëqyrjen njerëzore në vendimet kryesore.
Kategoria e katërt janë agjentët fizikë të AI-së, të cilët ndërthurin inteligjencën artificiale, robotikën dhe sensorët e avancuar. Këto sisteme mund të automatizojnë procese fizike në magazina, përfshirë përzgjedhjen, paketimin, klasifikimin dhe lëvizjen e mallrave.
Federica Stufano, analiste e lartë në Gartner, thotë se këto katër tendenca janë të ndërlidhura dhe tregojnë evolucionin drejt magazinave më inteligjente, të adaptueshme dhe më rezistente.
Sipas saj, kompanitë po kalojnë nga eksperimentimi me AI-në drejt përdorimit të saj në operacionet e përditshme. Gartner rekomandon që drejtuesit e zinxhirëve të furnizimit të nisin me përdorime të provuara të teknologjisë dhe të zgjerojnë gradualisht AI-në gjeneruese dhe agjentët inteligjentë, duke ruajtur mbikëqyrjen njerëzore.
The post AI pritet të transformojnë magazinat dhe zinxhirët e furnizimit appeared first on Euronews Albania.
Numri i personave mbi 64 vjeç që vijojnë të jenë të punësuar po rritet me ritme të shpejta, në një kohë kur të rinjtë po përballem me rritje të papunësisë dhe rënie të punësimit.
Të dhënat zyrtare të INSTAT tregojnë se në tremujorin e dytë të vitit 2026, numri i të punësuarve mbi 64 vjeç arriti në rreth 145 mijë persona. Në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë, kur ishin 131.2 mijë të punësuar, numri është rritur me rreth 13.7 mijë persona, ose 10.5%.
Rritja ishte edhe më e fortë në tremujorin e parë të vitit. Në janar-mars 2026 në tregun e punës kishte 140.7 mijë të punësuar mbi 64 vjeç, me rritje prej 14.4% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Zgjerimi i punësimit në moshat më të mëdha po ndodh në një treg pune ku kompanitë po e kanë gjithnjë e më të vështirë të zëvendësojnë punonjësit që dalin në pension.
Emigracioni dhe tkurrja e brezave të rinj që hyjnë në tregun e punës kanë kufizuar ofertën për punonjës, ndërsa jo gjithmonë aftësitë dhe profilet e të rinjve përputhen me vendet e lira që kërkojnë të plotësojnë bizneset.
Në disa sektorë, mungesa e përvojës profesionale, kërkesa për aftësi specifike dhe interesi më i ulët i të rinjve për disa profesione apo zanate e bëjnë më të vështirë zëvendësimin e punonjësve të vjetër.
Shumë biznese mendojnë se mbajtja në punë e një punonjësi me eksperiencë mund të jetë më e lehtë sesa gjetja dhe trajnimi i një punonjësi të ri.
Të dhënat tregojnë se rritja e punësimit mbi moshën 64 vjeç është bërë më e qëndrueshme që nga fundi i vitit 2024.
Në një krahasim më afatgjatë, ndryshimi është edhe më i fortë. Në tremujorin e dytë të vitit 2023 numëroheshin vetëm 71 mijë të punësuar mbi 64 vjeç, ndërsa tre vjet më vonë numri mëse u dyfishua.
Përveç kërkesës së bizneseve për punonjës me përvojë, vazhdimi i punës pas moshës 64 vjeç mund të lidhet edhe me nevojën për të siguruar të ardhura shtesë.
Për një pjesë të personave që kanë arritur ose po i afrohen moshës së pensionit, qëndrimi në tregun e punës mbetet një mënyrë për të plotësuar të ardhurat familjare. Teksa pagat dhe kostot e jetesës po rriten, pensionet e reja të pleqërisë nga viti në vit po vijnë në ulje.
Ata që dolën në pension vitin e kaluar përfituan mesatarisht 14,496 lekë në muaj ose 3 për qind më pak se ata që dolën në pension me 2024. Kështu që për shumë të moshuar aktivizimi në tregun e punës mbetet e vetmja mundësi për mbijetese.
Të dhënat zyrtare të Eurostat tregojnë se sistemi i pensioneve në Shqipëri regjistron shkallën më të ulët të zëvendësimit në të gjithë hapësirën europiane. Pensioni mesatar bruto në vend përfaqëson vetëm 30% të pagës mesatare të grupit moshor aktiv 50-59 vjeç.
Ky nivel e pozicionon Shqipërinë jo vetëm në fund të Ballkanit Perëndimor, por edhe në skajin më të ulët krahasuar me të gjitha shtetet e Bashkimit Europian, ku mesatarja e bllokut është e qëndrueshme, në rreth 57-605 të pagës mesatare.
Në një tjetër raport të  Anketës Europiane të Kushteve të Punës (EWCS 2024), Shqipëria ka nivelin e pensionit ndër më të ulëtin në Europë, burrat shqiptarë janë ata që duan të lënë punën më vonë se çdo popull tjetër në Europë.
Mesatarisht, ata deklarojnë se do të dëshironin të punonin deri në moshën 67.4 vjeç, niveli më i lartë mes 35 vendeve të analizuara, që përfshijnë vendet e Bashkimit Europian, Ballkanin Perëndimor, vendet e EFTA-s dhe disa shtete të tjera europiane./ B.Hoxha
Kriza e pensioneve, janë sa 30% e pagës; Shqipëria me zëvendësimin më të ulët në Europë
Â
Pensioni që nuk del: 27% e popullsisë në moshë pensioni drejt kufirit të varfërisë ekstreme
Â
Burimi: INSTAT
The post Të rinjtë u lënë vendin të moshuarve; Punësimi i pensionistëve dyfishohet në tre vjet appeared first on Revista Monitor.
Agjencia Franceze e Zhvillimit (AFD) ka angazhuar më shumë se 620 milionë euro në Shqipëri gjatë pesë viteve të fundit, me financime që kanë mbuluar infrastrukturën, energjinë, mjedisin, reformat publike dhe sektorin privat.
Me afrimin e vendit me BE-në, fokusi po zhvendoset edhe te përshtatja e kompanive shqiptare me mjedisin e ri konkurrues që do të sjellë anëtarësimi.
Me rastin e vizitës së tij zyrtare në Shqipëri, Christophe Lecourtier, Drejtori i ri i Përgjithshëm i Agjencisë Franceze të Zhvillimit (AFD), shprehet për redaksinë e Monitor në lidhje me pesë vitet e veprimtarisë së AFD në Shqipëri, sfidat e konvergjencës europiane dhe perspektivat në prag të anëtarësimit në BE dhe më tej.
Ai pohon se bizneset shqiptare do të përballen njëkohësisht me konkurrencë më të madhe dhe me mundësi të reja, ndaj mbështetja për sektorin privat duhet të shkojë përtej financimit të drejtpërdrejtë.
Përmes Proparco, grupi ka financuar institucione mikrofinanciare, duke zgjeruar aksesin në kredi për ndërmarrjet mikro dhe të vogla, ndërsa AFD thotë se synon të mbështesë edhe ekosistemet e biznesit, inovacionin, shkëmbimin e njohurive dhe partneritetet mes kompanive shqiptare dhe europiane.
NĂ« kĂ«tĂ« proces, sfida pĂ«r kompanitĂ« nuk lidhet vetĂ«m me gjetjen e financimit, por edhe me rritjen e produktivitetit, teknologjinĂ«, standardet dhe aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« konkurruar nĂ« tregun europian. Z. Lecourtier shpjegon se mbĂ«shtetja do tĂ« vijĂ« pĂ«rmes financimit, ekspertizĂ«s, inovacionit dhe krijimit tĂ« partneriteteve qĂ« do tâi ndihmojnĂ« bizneset shqiptare tĂ« pĂ«rshtaten me konkurrencĂ«n europiane.
Përse është e pranishme AFD në Shqipëri dhe në Ballkanin Perëndimor? A bëhet fjalë thjesht për suport për zhvillim?
AFD Ă«shtĂ« e pranishme nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r njĂ« arsye shumĂ« tĂ« thjeshtĂ«: e ardhmja europiane e ShqipĂ«risĂ« Ă«shtĂ« edhe pjesĂ« e sĂ« ardhmes sĂ« EvropĂ«s. NĂ«se shohim shifrat, nĂ« pesĂ« vite kemi angazhuar mĂ« shumĂ« se 620 milionĂ« euro â dhe ky Ă«shtĂ« njĂ« rezultat konkret.
Por kjo nuk është thjesht suport tradicional për zhvillim, një qasje që ka evoluar ndjeshëm gjatë viteve të fundit. Bëhet fjalë për një qasje të rinovuar, që vendos partneritetin e vërtetë në qendër të saj.
QĂ« nga viti 2019, Franca ka bĂ«rĂ« zgjedhjen e qĂ«llimshme pĂ«r tâu riangazhuar thellĂ«sisht nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor, nĂ« njĂ« kontekst tĂ« tensionuar gjeopolitik.
Lufta në Ukrainë e ndryshoi   rrënjësisht situatën. Sot, zgjerimi i Bashkimit Evropian nuk është më një proces i largët diplomatik, edhe pse ai mbetet, në mënyrë të vendosur, i bazuar në merita, me kritere të qarta dhe të arsyeshme. Zgjerimi është gjithashtu një çështje sigurie kolektive. Vendi i Shqipërisë në Evropë po bëhet gjithnjë e më shumë një çështje e sigurisë sonë kolektive.
Jemi të pranishëm sepse stabiliteti dhe prosperiteti i Shqipërisë, ashtu si edhe e ardhmja e saj evropiane, janë të pandashme nga siguria e Francës dhe e të gjithë Bashkimit Evropian. Kur Shqipëria ka sukses, Evropa bëhet më e fortë, më e sigurt dhe më e bashkuar.
Qasja jonĂ« kombinon financimin e projekteve, ekspertizĂ«n teknike dhe partneritetet ekonomike â atĂ« qĂ« ne e quajmĂ« âTeamFrancĂ«â, Ekipi France â duke forcuar lidhjet e thella dypalĂ«she tĂ« krijuara nga dy vizita presidenciale dhe nga puna e vazhdueshme e ambasadores franceze dhe shĂ«rbimeve tĂ« saj.
Ne nuk jemi këtu thjesht për të siguruar financime. Jemi këtu për të shoqëruar transformimin strukturor që vjen me anëtarësimin në BE.
Â
Cilat janë tendencat e veprimtarisë së Grupit AFD në Shqipëri? Cilave sfida konkrete po i përgjigjet AFD?
Strategjia jonë mbështetet në dy shtylla kryesore. E para lidhet me infrastrukturat bazë që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme.
Në Durrës, për shembull, falë një kredie prej 60 milionë eurosh të nisur në vitin 2022, po financojmë rehabilitimin e plotë të rrjetit të ujësjellësit. Objektivi? Të garantojmë furnizim të vazhdueshëm dhe cilësor me ujë për 350 000 banorë, duke ruajtur në të njëjtën kohë burimet jetike ujore.
Shtylla e dytë lidhet me politikat publike ambicioze për rritje të qëndrueshme dhe integrim evropian. Pa mbështetjen e reformave strukturore, infrastruktura e vetme nuk mjafton.
Për këtë arsye, kemi mbështetur reforma të rëndësishme në fushën e klimës dhe mjedisit, të udhëhequra nga qeveria, përmes një kredie prej 120 milionë eurosh, në partneritet me Bankën Botërore, duke u mbështetur gjithashtu në kapacitetet e njerit prej dy filialeve te saj, Expertise France dhe të ekosistemit më të gjerë francez.
NjĂ« tjetĂ«r shembull Ă«shtĂ« njĂ« kredi prej 50 milionĂ« eurosh pĂ«r politika zhvillimore dhe ekspertizĂ« pĂ«r fuqizimin ekonomik tĂ« grave â njĂ« çështje thelbĂ«sore, pasi pĂ«rjashtimi i grave nga tregu i punĂ«s i kushton ShqipĂ«risĂ« deri nĂ« 20% tĂ« potencialit tĂ« saj tĂ« PBB-sĂ« çdo vit.
Së fundi, në sektorin e energjisë, ne po mbështesim gjatë këtyre 5 viteve reformat politike për konsolidimin dhe zhvillimin e sektorit. Për një vend si Shqipëria e cila aktualisht mbështetet shumë tek energjia e pastër, ne mbështesim diversifikimin e burimeve, digjitalizimin dhe integrimin në tregun evropian te sektorit elektrik.
Synimi Ă«shtĂ« gjithashtu tĂ« ndihmojmĂ« ShqipĂ«rinĂ« tĂ« zhvillojĂ« eksportet e energjisĂ« elektrike me karbon tĂ« ulĂ«t, duke kontribuar kĂ«shtu mĂ« gjerĂ«sisht nĂ« sigurinĂ« energjetike tĂ« EvropĂ«s. Ky Ă«shtĂ« njĂ« nga aspektet e shumta tĂ« asaj qĂ« ShqipĂ«ria mund tâi sjellĂ« Bashkimit Europian, duke na vendosur tĂ« gjithĂ«ve nĂ« njĂ« pozitĂ« mĂ« tĂ« fortĂ«.
Â
Cili është roli i Grupit AFD në ekosistemin ndërkombëtar të financimit për zhvillim?
Ajo që e bën Grupin AFD të veçantë është aftësia jonë për të bashkuar politikat publike, financimet e projekteve dhe ekspertizën nën një strukturë të vetme.
AFD punon me sektorin publik dhe shoqërinë civile, Proparco me sektorin privat, ndërsa Expertise France ofron ekspertizë teknike nga Franca dhe nga Bashkimi Evropian në tërësi. Së bashku, ato formojnë një platformë operacionale unike.
Ne pĂ«rdorim njĂ« gamĂ« tĂ« plotĂ« instrumentesh financiare â kredi, grante dhe garanci â duke ofruar njĂ«kohĂ«sisht njohuritĂ« teknike tĂ« nevojshme pĂ«rmes Expertise France.
Institucionet dypalëshe të zhvillimit, si Grupi AFD, janë të rrënjosura thellë në kontekstet e tyre kombëtare, çka e bën më të lehtë krijimin e bashkëpunimit mes institucioneve homologe, veçanërisht të rëndësishëm në kontekstin e zgjerimit të BE-së.
Ajo qĂ« na ndihmon tĂ« pĂ«rparojmĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu aftĂ«sia jonĂ« pĂ«r tĂ« punuar si njĂ« âTeam Europeâ, Ekipi EuropĂ«,  i vĂ«rtetĂ« me institucionet evropiane dhe me tĂ« gjitha bankat dhe agjencitĂ« e zhvillimit tĂ« vendeve anĂ«tare, si KfW-ja gjermane apo CDP-ja italiane, si dhe shumĂ« tĂ« tjera.
Kjo përfshin gjithashtu bankat shumëpalëshe të zhvillimit, si Banka Botërore, BEI dhe BERZH-i.
Ne mobilizojmë të gjithë mekanizmat e BE-së në rajon, gjë që ndihmon Shqipërinë të ketë akses në këto fonde, duke i bërë projektet më lehtësisht të financueshme dhe duke përshpejtuar investimet.
Aktiviteti i Grupit në rajonin e Ballkanit Perëndimor tani përfaqëson më shumë se 10% të aktivitetit tonë global, duke dëshmuar një riangazhim të rëndësishëm strategjik të Francës.
Â
Si kontribuon konkretisht AFD në procesin e anëtarësimit në BE? A mund të jepni shembuj specifikë?
Integrimi europian kërkon që ligjet, standardet dhe infrastruktura të harmonizohen me acquis-në e BE-së, i cili është zgjeruar ndjeshëm krahasuar me raundet e mëparshme të zgjerimit të BE-së.
Projektet tona synojnë pikërisht këtë.
Marrim si shembull sektorin e kanalizimeve nĂ« DurrĂ«s: falĂ« bashkĂ«financimit BE-AFD, po modernizojmĂ« infrastrukturĂ«n e trajtimit tĂ« ujĂ«rave tĂ« ndotura, duke pĂ«rfituar mĂ« shumĂ« se 410 000 banorĂ«, nĂ« pĂ«rputhje me standardet e BE-sĂ« dhe me Kapitullin 27 âMjedisi dhe ndryshimet klimatikeâ, njĂ« nga kapitujt e mbetur tĂ« acquis-sĂ«, pĂ«r mbylljen e tĂ« cilit nevojiten investime shumĂ« tĂ« konsiderueshme.
Siç e përmenda, në disa rajone në veri dhe në jug të vendit po vendosim sisteme moderne të menaxhimit të mbetjeve urbane, në bashkëpunim me BE-në. Këto projekte tashmë po hyjnë në fazën e zbatimit fizik dhe do ta afrojnë Shqipërinë më pranë mbylljes së Kapitullit 27.
NĂ«permjet suportit te reformave ne sektorin e energjisĂ« ne mbĂ«shtesim sektorin nĂ« lidhje me negociatat pĂ«r Kapitullin 15 âEnergjia â.
Një kredi prej 61 milionë eurosh për OSHEE-n, e cila do të nënshkruhet këtë vit, do të financojë vendosjen e matësve inteligjentë në disa rajone të Shqipërisë.
Po mbështesim gjithashtu KESH-in në modelimin digjital dhe menaxhimin e integruar te prurjeve te kaskadës së Drinit dhe në hartimin e një udhërëfyesi kombëtare për depozitimin e energjisë elektrike, në bashkëpunim me EDF-në, kompaninë franceze të energjisë.
Siç e permenda mĂ« sipĂ«r, kĂ«to investime nuk janĂ« tĂ« izoluara â ato janĂ« pjesĂ« e njĂ« agjende mĂ« tĂ« gjerĂ« reformash strukturore qĂ« i pĂ«rgjigjen drejtpĂ«rdrejt kĂ«rkesave tĂ« kapitujve tĂ« negociatave.
Â
Â
Shqipëria po përjeton një bum turistik, me shumë përfitime ekonomike në nivel lokal. Muajt e fundit kanë sjellë gjithashtu shqetësime në rritje për mjedisin, për shkak të zhvillimit të turizmit në shkallë të gjerë. Si u përgjigjet AFD këtyre shqetësimeve dhe a jeni të përfshirë në këtë sektor?
E kuptojmë se zhvillimi i turizmit ngre çështje të rëndësishme lidhur me qëndrueshmërinë mjedisore, e cila është një kusht për qëndrueshmërinë afatgjatë të industrisë së turizmit.
AFD nuk është e përfshirë në këto investime specifike, ndaj nuk do të doja të komentoja mbi to. Roli ynë është i ndryshëm: ne e mbështesim Shqipërinë në ndërtimin e një modeli turistik që të jetë njëkohësisht dinamik nga pikëpamja ekonomike dhe i qëndrueshëm nga pikëpamja mjedisore.
Kontributi ynë në këtë fushë merr disa forma.
Së pari, ne punojmë me autoritetet shqiptare për hartimin e strategjive për një turizëm të qëndrueshëm.
Për shembull, mbështesim rajonin e Korçës në hartimin e një plani masash për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm, me synim promovimin e pasurive natyrore dhe kulturore të rajonit, në një mënyrë që vendos në ekuilibër tërheqjen e vizitorëve me nevojat e komuniteteve lokale dhe mbrojtjen e mjedisit .Njekohesisht ne financojme nje bashkepunim dypalesh midis Bashkise Korcë dhe Bashkisë të Chambéry në Francë,
Së dyti, infrastruktura mjedisore është thelbësore për një turizëm të qëndrueshëm. Furnizimi i duhur me ujë të pijshëm, plazhe të pastra dhe peizazhe të mbrojtura janë thelbësore për rritjen e qëndrueshme të turizmit dhe financimi i infrastrukturës nga AFD mbulon të gjitha këto aspekte.
Në bregdet, kjo përfshin rehabilitimin e sistemit të furnizimit me ujë dhe modernizimin e menaxhimit të ujërave të ndotura në Durrës.
PĂ«rveç kĂ«saj, AFD po punon pĂ«r njĂ« program gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s tĂ« menaxhimit tĂ« mbetjeve tĂ« ngurta nĂ« pjesen jugore te VlorĂ«n, GjirokastĂ«r, KukĂ«s dhe nĂ« rajonet pĂ«rreth TropojĂ«s dhe Hasit â nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me kĂ«rkesat mjedisore tĂ« BE-sĂ«. Pasi turizmi i qĂ«ndrueshĂ«m duhet tâu sjellĂ« pĂ«rfitime komuniteteve lokale.
NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, qasja jonĂ« synon tĂ« sjellĂ« njĂ« âPĂ«rfitim te trefishtĂ«â pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, BE-nĂ« dhe FrancĂ«n, duke garantuar qĂ« dinamizmi ekonomik tĂ« mos vijĂ« nĂ« kurriz tĂ« popullsisĂ« lokale apo integritetit mjedisor:
1.Ndikim i menjĂ«hershĂ«m nĂ« zhvillim â PĂ«rmirĂ«sime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m dhe cilĂ«sinĂ« e jetĂ«s, siç Ă«shtĂ« rasti i 350 000 banorĂ«ve nĂ« DurrĂ«s qĂ« pritet tĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga pĂ«rmirĂ«simi i aksesit nĂ« ujĂ« tĂ« pijshĂ«m.
2.Kontribut nĂ« objektivat strategjikĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t evropianĂ« â PĂ«rshpejtimi i integrimit evropian tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«rmes pĂ«rafrimit tĂ« ligjeve, standardeve dhe infrastrukturĂ«s me acquis-nĂ« e BE-sĂ«, pĂ«rfshirĂ« Kapitullin 27 pĂ«r mjedisin.
3.DinamizĂ«m ekonomik â MbĂ«shtetja e rritjes sĂ« qĂ«ndrueshme ekonomike dhe krijimi i mundĂ«sive pĂ«r kompanitĂ« shqiptare, franceze dhe evropiane qĂ« tĂ« marrin pjesĂ« nĂ« kĂ«to projekte.
Â
Si ndihmon mobilizimi i asistencës teknike dhe bashkëpunimi mes homologëve në konvergjencën e vendit drejt modelit europian?
Ekspertiza franceze dhe evropiane sjell njĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar thelbĂ«sore. Expertise France kontribuon pĂ«rmes disa projekteve kryesore. Marrim si shembull projektin âJust Energy Transitionâ, i financuar nga njĂ« grant prej 5 milionĂ« eurosh i BE-sĂ«.
Ky është një projekt rajonal për Ballkanin Perëndimor, të cilin Expertise France e menaxhon nga Tirana. Projekti sapo ka nisur dhe synon të garantojë që të gjithë të përfitojnë nga tranzicioni energjetik, duke u mbështetur gjithashtu në përvojën e vendeve anëtare të BE-së.
Ndërsa bashkëpunimi midis kompanive te te njejtit sektori siç eshte ai midis kompanisë franceze EDF dhe homologes shqiptare KESH, për te mbështetur hartimin e një udherrefyesi për ruajtjen e energjisë, e cila do të lehtësojë integrimin e energjive të rinovueshme në rrjet eshte shembulli konkret e ketij lloj suporti.
Â
Si mund të ndihmojnë Proparco dhe Grupi AFD në tërësi SME-të shqiptare që të përshtaten me mjedisin e ri konkurrues që krijohet nga perspektiva e anëtarësimit në BE?
Kjo është në qendër të dimensionit tonë ekonomik të punës. Kur Shqipëria të anëtarësohet në BE, bizneset e saj do të përballen me një konkurrencë më të madhe, por edhe me mundësi të paprecedenta.
Proparco luan një rol themelor në zhvillimin e sektorit privat. Në Shqipëri, në vitin 2023 ajo kontribuoi me një kredi prej 5 milionë eurosh për institucionin mikrofinanciar NOA, sot pjesë e ABI BANK, dhe në vitin 2025 me një kredi prej 10 milionë eurosh për institucionin mikrofinanciar Fondi Besa, duke zgjeruar aksesin në kredi për ndërmarrjet mikro dhe të vogla.
Në një këndvështrim më të gjerë, ne mund të mbështesim ekosistemet e biznesit dhe inovacionin, duke punuar për zhvillimin e mundësive për kompanitë shqiptare, franceze dhe evropiane, përmes shkëmbimit të njohurive dhe krijimit të partneriteteve të qëndrueshme.
Gjithashtu, po diskutojmë me qeverinë për mënyra të tjera për të mbështetur punësimin dhe rritjen e qëndrueshme në nivel politikash.
Â
Besfort Kryeziu Foto
Â
Pyetja e fundit â nĂ«se do tĂ« duhej tĂ« pĂ«rmblidhnit pesĂ« vitet e para tĂ« AFD nĂ« ShqipĂ«ri me tri fjalĂ«, cilat do tĂ« ishin?
Besim, konkretësi, vazhdimësi.
Besim, sepse është krijuar një marrëdhënie besimi reciprok midis Qeverisë shqiptare dhe Grupit AFD.
Konkretësi, sepse rezultatet tona nuk janë deklarata abstrakte, por projekte të matshme që përmirësojnë aksesin në ujë të pijshëm dhe kanalizime për mijëra banorë, menaxhimin më efikas të mbetjeve dhe fuqizimin e grave në ekonominë e vendit të tyre.
Vazhdimësi, sepse Franca nuk është një partnere afatshkurtër. Ne jemi këtu për një afat të gjatë. Jemi të gatshëm të ecim së bashku me Shqipërinë në rrugën drejt një konvergjence të vërtetë evropiane.
Fotot: Minipixels / AFD Shqipëri
The post Agjencia Franceze e Zhvillimit: Si do të ndihmohen bizneset shqiptare drejt BE-së appeared first on Revista Monitor.
Krijimi i rezervĂ«s shtetĂ«rore me naftĂ« tĂ« papĂ«rpunuar bruto, sipas projektligjit tĂ« miratuar nga qeveria do tâu shtojĂ« karburanteve edhe njĂ« tarifĂ«, qĂ« do tĂ« paguhet nga operatorĂ«t ekonomikĂ«.
Me modelin e ri qeveria parashikon të krijojë depozita rezerve për naftën bruto, të papërpunuar me depozitime të një Autoriteti publik që do të jetë përgjegjës për administrimin, dhe me depozitime të operatorëve ekonomikë.
Por operatorĂ«t ekonomikĂ« qĂ« do tĂ« depozitojnĂ« naftĂ« nĂ« rezervĂ«n e sigurisĂ« do tĂ« jenĂ« edhe pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r mirĂ«mbajnĂ« e saj kundrejt njĂ« tarife qĂ« do tâi paguhet shtetit, brenda 20 ditĂ«ve nga hedhja e naftĂ«s nĂ« treg. VlerĂ« e tarifĂ«s do tĂ« pĂ«rcaktohet me VKM.
Shoqata e Hidrokarbureve paralajmëron se krijimi i rezervës së sigurisë me naftë bruto do të kërkojë investime shtesë për krijimin e kapaciteteve ruajtëse, përpunuese me qëllim hedhjen e naftës në tregun e pakicës.
Nëse kostoja e krijimit dhe menaxhimit të rezervës së sigurisë, nuk do të përballohet totalisht nga shteti, Shoqata e Hidrokarbureve paralajmëron se kjo kosto shtesë do të transferohet te çmimi final.
Projektligji i miratuar parashikon disa burime financimi për krijimin dhe mirëmbajtjen e sigurisë, përfshirë si kryesore tarifën e operatorëve ekonomikë.
As krijimi i rezervës të sigurisë se karburanteve e menaxhuar nga një operator shtetëror nuk pritet të ketë efekt te ulja e çmimit të naftës për tregun e pakicës, por madje i shton karburanteve një tarifë të re.
Shoqata e Hidrokarbureve shpjegon se dy janĂ« modelet e krijimit tĂ« rezervĂ«s sĂ« sigurisĂ«, nĂ« rezervĂ« tregtare dhe strategjike. Por asnjĂ« prej tyre nuk mund tâi japĂ« zgjidhje uljes sĂ« çmimit tĂ« karburanteve nĂ« tregun e pakicĂ«s, pasi pĂ«r shkak tĂ« kostos tĂ« dyja format janĂ« tĂ« parealizueshme nga shteti.
Rezerva e sigurisë së naftës do të administrohet nga operator shtetëror, miratohet projektligji
Sipas ShoqatĂ«s sĂ« Hidrokarbureve, nĂ«se do tĂ« krijohej rezervĂ« tregtare, qĂ« pĂ«rmban naftĂ« dhe benzinĂ« tĂ« pĂ«rpunuar, gati pĂ«r tâu hedhur nĂ« treg, kostot e ruajtjes pĂ«r buxhetin do tĂ« jenĂ« tĂ« lartĂ«.
Nafta e përpunuar nuk mund të rezistojë e ruajtur në depozita më tepër se 6 muaj, pasi do të shpërbehej dhe kthehet në produkt të papërdorshëm. Po ashtu nafta e përpunuar nuk mund të mbahet si rezervë për 6 muaj rresht edhe për shkak të luhatjeve të çmimit në bursat e huaja. Nëse nafta e blerë më parë tregtohet pas 6 muajsh,  buxheti do të kishte humbje të larta financiare.
Ndërsa për të krijuar rezervë strategjike, pra për ta ruajtur naftën e papërpunuar dhe nënproduktet, siç është përcaktuar në projektligj, nevojiten investime për ndërtimin e kapaciteteve mbajtëse, në depo nëntokësore apo shpella kripe. Kjo do të ngarkonte buxhetin me një tjetër kosto, që ose do të përballohej nga shteti ose do të transferohet te çmimi final që paguan konsumatori.
Në këtë situatë, operatorët e importimit dhe tregtimit të karburanteve rekomandojnë se për të ulur çmimin e naftës në pikat e pakicës, qeveria duhet të shohë instrumentet fiskale që ka në dispozicion, atë të uljes së taksave, veçanërisht të akcizës, siç ka vepruar për naftën që furnizohen jahtet, me qëllim uljen e barrës së kostos për konsumatorin.
Miratimi i një ligji për krijimin e rezervës së naftës të menaxhuar nga shteti prej vitesh po shkakton debat.
Në muajin shkurt 2019, qeveria propozoi një draft që parashikonte një formulë bashkë menaxhimi mes shtetit dhe sektorit privat, ndryshe nga modeli aktual, ku rezervat mbahen tërësisht nga kompanitë private.
Sipas kĂ«tij modeli, 60 ditĂ« tĂ« konsumit mesatar do tĂ« mbaheshin nga njĂ« ent publik, ndĂ«rsa 30 ditĂ«t e tjera do tâu pĂ«rkisnin kompanive private.
Nga viti 2019, projekti ka kaluar herë pas here në diskutime brenda qeverisë, por vetëm në tetor 2025 u nxor për konsultim publik.
Drafti i 2025-s në thelb ruante strukturën e mëparshme: një autoritet publik jofitimprurës, i quajtur Autoriteti për Rezervën e Sigurisë, në varësi të MIE, dhe përcakton sërish një tarifë për krijimin dhe mbajtjen e rezervës.
Sipas nenit 10 të draftit, tarifat për detyruesit do të arkëtohen nga Autoriteti Doganor, gjatë mbledhjes së detyrimit doganor për mallrat me akcizë. Neni 11 shton që paguesit janë të detyruar të dorëzojnë të dhëna mbi pagesën brenda 30 ditëve pas përfundimit të muajit kalendarik.
Aktualisht operatorët e tregut kanë detyrimin të mbajnë rezerve 90 ditore, e cila nuk ka shërbyer për uljen e çmimit. Qëllimi i mbajtjes është për garantim furnizimi në rast se produkti do të mungojë. Pra praktikisht rezerva e operatorëve është një produkt fizik, por pa çmim, pasi pavarësisht periudhës se kur është blerë, doganat si çmim referencë të naftës për llogaritjen e taksave përdorin çmimin Platts të bursës së Londrës.
Nëse një operator i shpërndarjes së pakicës do të furnizohej sot me naftë te magazinat doganore të shumicës, pavarësisht periudhës që nafta ka hyrë në vend, çmimi i shitjes mbi të cilën llogariten taksat do të merret si referencë, ai i bursës së një dite më parë (çmimi Platts).
Nga ana tjetër qeveria miratoi vendimin për ringritjen e Bordit të Transparencës me qëllim zbatimin e aktit normativ për uljen e akcizës së naftës nëse çmimi kalon mbi 220 lekë për litër. Por që akti normativ të zbatohet duhet që çmimet e karburanteve në treg të miraton nga Bordi.
Qeveria rikthen Bordin e Transparencës te nafta, për të aktivizuar uljen e akcizës
Por edhe ky mekanizĂ«m pritet tâi sjellĂ« kosto shtesĂ« buxhetit. Formula e llogaritjes Ă«shtĂ« kundĂ«rshtuar nga kompanitĂ« e importit, tĂ« cilat pohojnĂ« se çmimi llogaritet nĂ«n kosto, duke mos pĂ«rfshirĂ« koston e transportit etj.
8 operatorë kanë paditur qeverinë në Gjykatën Administrative dhe kërkojë rreth 12 mln euro dëmshpërblim. Seancat e para kanë nisur të zhvillohen, por nga operatorët mësohet se përfaqësuesit e qeverisë kanë munguar.
Në këtë situatë Shqipëria dhe Kosova mbeten i vetmi vend në rajon që nuk zbaton asnjë masë fiskale që automatikisht do të sillte ulje të çmimit të naftës. Aktualisht çmimi në vend ëhstë ndër më të shtrenjtët të në rajon.
Ndërkohë nga rritja e çmimeve të karburanteve sipas të dhënave të përpunuara nga Monitor shteti ka arkëtuar për muajt mars-korrik 18 mln euro më shumë të ardhura.
Â
Â
The post Tarifa e re për krijimin e rezervës së sigurisë, rrezikon të rrisë çmimet e naftës appeared first on Revista Monitor.
Login