Moti sot në Kosovë do të karakterizohet nga vranësira të shpërndara dhe intervale me diell, ndërsa në orët e hershme të mëngjesit në shumë zona pritet të ketë mjegull.
Sipas njoftimit të Institutit Hidrometeorologjik të Kosovës, temperaturat minimale do të lëvizin nga -3 deri në 0 gradë Celsius, ndërsa ato maksimale pritet të arrijnë nga 6 deri në 11 gradë Celsius.
Era do të fryjë nga drejtimi i veriperëndimit, me shpejtësi prej 1 deri në 4 metra në sekondë.
Në mbrëmjen e 7 nëntorit 1917, në lumin Neva të Petrogradit, kryqëzori rus Aurora shkrepi një predhë manovre drejt zonës së Pallatit të Dimrit. Nuk ishte një goditje artilerie me objektiv shkatërrimin e ndërtesës. Ishte sinjali për fillimin e sulmit bolshevik. Një e shtënë pa ngarkesë shpërthyese, e cila do të mbetej në histori si simboli i Revolucionit të Tetorit.
Por rëndësia e asaj nate nuk qëndron te topi i Aurorës. Ajo shënoi marrjen e pushtetit nga një parti politike që, pasi rrëzoi Qeverinë e Përkohshme, nuk pranoi më konkurrencën politike dhe ndërtoi një sistem të mbështetur në monopolin e pushtetit, policinë politike dhe eliminimin e kundërshtarëve…
…Bolshevizmi premtoi paqe, tokë dhe bukë. Në vitet që pasuan, Rusia njohu luftën civile, terrorin politik, kolektivizimin e detyruar, urinë dhe sistemin e kampeve të punës. Ky është bilanci historik që duhet të shoqërojë kujtimin e 7 nëntorit.
Rusia në prag të ndryshimit
Në vitin 1917, Rusia ndodhej në një krizë të thellë. Lufta e Parë Botërore kishte dëmtuar rëndë ekonominë, ushtria kishte pësuar humbje të mëdha, ndërsa qytetet përballeshin me mungesën e ushqimeve dhe pakënaqësinë sociale. Perandoria e Romanovëve, pas më shumë se tre shekujsh sundimi, kishte marrë fund në shkurt të atij viti, kur cari Nikolla II u detyrua të abdikonte. Në vend të monarkisë u krijua Qeveria e Përkohshme, e cila premtoi reforma politike dhe zgjedhje për një Asamble Kushtetuese. Por ajo mbeti e dobët dhe e paaftë të përballonte krizën. Vendimi për të vazhduar luftën, vonesat në reformën agrare dhe mungesa e një zgjidhjeje për krizën ekonomike e dobësuan më tej.
Në këtë situatë u rrit ndikimi i bolshevikëve të Vladimir Iliç Leninit. Ata përfituan nga pakënaqësia e punëtorëve, ushtarëve dhe fshatarëve, duke e përqendruar propagandën te tri kërkesa të drejtpërdrejta: paqe, tokë dhe bukë. Por programi bolshevik nuk kufizohej te zëvendësimi i një qeverie të dështuar me një tjetër. Lenini synonte marrjen e pushtetit nga partia e tij dhe vendosjen e një rendi të ri politik, ku bolshevikët do të kishin rolin drejtues dhe vendimtar.
Aurora dhe sulmi ndaj Pallatit të Dimrit
Kryqëzori Aurora, i përfunduar në vitin 1903, ishte pjesë e flotës ruse të Baltikut dhe kishte marrë pjesë në Luftën Ruso-Japoneze. Në vitin 1917 ndodhej në Petrograd për riparime. Ndërkohë, një pjesë e ekuipazhit ishte afruar me lëvizjen revolucionare.
Në mbrëmjen e 7 nëntorit, anija ishte pozicionuar në lumin Neva, pranë Pallatit të Dimrit, selisë së Qeverisë së Përkohshme. Rreth orës 21:45, topi i saj lëshoi një predhë manovre. Kjo e shtënë shërbeu si sinjal për operacionin e marrjes së pallatit.
Ndërkohë, forcat bolshevike kishin nisur të merrnin nën kontroll pikat kryesore të qytetit: urat, stacionet hekurudhore, postën, centralin telefonik dhe institucionet qeveritare. Në operacion morën pjesë Garda e Kuqe, ushtarë të garnizonit të Petrogradit dhe marinarë të lidhur me revolucionin. Pallati i Dimrit mbrohej nga një numër i kufizuar forcash, përfshirë kadetë ushtarakë dhe pjesëtarë të batalionit femëror. Rezistenca ishte e dobët dhe e çorganizuar. Në orët e para të 8 nëntorit, ministrat e Qeverisë së Përkohshme u arrestuan. Kryeministri Aleksandër Kerenski kishte arritur të largohej nga qyteti.
Kështu përfundoi pushteti i Qeverisë së Përkohshme. Në aspektin ushtarak, marrja e Petrogradit nuk ishte një betejë e madhe. Në aspektin politik, megjithatë, ajo pati pasoja që do të ndryshonin historinë e shekullit XX. Prandaj, Revolucioni i Tetorit mund të përkufizohet më saktë si një grusht shteti i organizuar nga bolshevikët, të cilët shfrytëzuan krizën e shtetit dhe dobësinë e qeverisë për të marrë kontrollin e institucioneve.
Nga premtimi te diktatura
Pas marrjes së pushtetit, Lenini shpalli Dekretin për Paqen dhe Dekretin për Tokën. I pari kërkonte përfundimin e luftës, ndërsa i dyti parashikonte kalimin e pronave të mëdha tokësore në dispozicion të fshatarëve. Këto masa i dhanë qeverisë së re mbështetje në një shoqëri të lodhur nga lufta dhe pabarazia.
Por rruga politike që ndoqën bolshevikët u karakterizua shumë shpejt nga përqendrimi i pushtetit. Në janar 1918, Asambleja Kushtetuese, e zgjedhur me votë, u shpërnda me forcë pasi bolshevikët nuk arritën të siguronin shumicën. Ishte një nga shenjat e para se konkurrenca politike nuk do të lejohej të kufizonte pushtetin e partisë.
Në mars 1918, Rusia nënshkroi Traktatin e Brest-Litovskut dhe doli nga Lufta e Parë Botërore, duke pranuar humbje të mëdha territoriale. Më pas vendi u përfshi në një luftë civile që zgjati deri në vitin 1922. Ushtria e Kuqe luftoi kundër forcave të Bardha dhe kundërshtarëve të tjerë të regjimit. Gjatë kësaj periudhe, si dhe në vitet pas saj, terrori politik u bë një instrument i rëndësishëm i qeverisjes.
Nën Stalinin, sistemi u zgjerua dhe u bë edhe më represiv. Kolektivizimi i detyruar i bujqësisë, spastrimi i kundërshtarëve politikë, deportimet dhe sistemi i kampeve të punës Gulag shkaktuan miliona viktima. Uria e viteve 1932–1933 në Ukrainë, e njohur si Holodomor, ishte një nga tragjeditë më të rënda të kësaj periudhe.
Kështu, premtimet fillestare për barazi dhe drejtësi sociale u shoqëruan me një realitet politik ku prona private u kufizua ose u eliminua, ekonomia u vu nën kontrollin e shtetit dhe individi humbi një pjesë të madhe të lirive të tij. Pushteti nuk u shpërnda te punëtorët, siç pretendonte doktrina, por u përqendrua në strukturat drejtuese të Partisë Komuniste.
Nga Petrogradi në Tiranë
Në vitin 1922 u krijua Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike. Shteti i ri do të shndërrohej në një nga fuqitë kryesore të botës dhe do të ndikonte për dekada në zhvillimet politike të shumë vendeve, veçanërisht në Evropën Lindore.
Modeli sovjetik u eksportua edhe në Shqipëri. Pas Luftës së Dytë Botërore, komunistët morën pushtetin dhe vendosën një regjim njëpartiak, i cili zgjati deri në vitin 1991. Për 45 vjet, shoqëria shqiptare jetoi nën kontrollin e plotë të shtetit dhe të Partisë së Punës.
Burgosjet politike, internimet, pushkatimet, konfiskimi i pronës private, ndalimi i institucioneve fetare dhe kufizimi i lirisë së shprehjes ishin pjesë e mekanizmit të diktaturës. Përvoja shqiptare nuk ishte identike me atë sovjetike, por kishte të njëjtat tipare themelore të sistemit: monopolin politik, kontrollin ideologjik dhe ndëshkimin e kundërshtimit.
Për këtë arsye, 7 nëntori nuk është thjesht një datë në historinë ruse. Ai shënon edhe fillimin e një procesi historik që ndikoi drejtpërdrejt në fatin e Shqipërisë dhe të shumë vendeve të tjera.
Aurora në muze
Sot kryqëzori Aurora është muze në Shën Petersburg. Anija që u bë simbol i Revolucionit të Tetorit ruhet si një objekt i rëndësishëm i historisë detare dhe politike ruse.
Por historia e saj nuk duhet shkëputur nga ajo që pasoi. Revolucioni i vitit 1917 nuk solli një sistem demokratik dhe as një pushtet të kontrolluar nga shumica e qytetarëve. Ai hapi rrugën për një regjim që e justifikoi monopolin politik me emrin e klasës punëtore dhe përdori dhunën shtetërore për të ruajtur pushtetin. Mësimi i kësaj date nuk është se çdo kërkesë për barazi sociale çon domosdoshmërisht në diktaturë. Mësimi është se asnjë projekt politik, pavarësisht premtimeve që bën, nuk mund të justifikojë shfuqizimin e pluralizmit, eliminimin e kundërshtarit dhe përqendrimin e pakufizuar të pushtetit.
Aurora mbetet në muze. Regjimi që ndihmoi të vinte në pushtet i përket historisë. Por pasojat e tij vazhdojnë të jenë pjesë e kujtesës politike të vendeve që e përjetuan diktaturën komuniste.
Ekspozita ndërkombëtare e artit bashkëkohor «Harmony of Ink: FAx26» në Muzeun e Kiotos dhe ankandi shoqërues mblodhën gati 400 pjesëmarrës online e fizikisht, me rreth 2.9 milionë dollarë vlerë transaksionesh veprash arti.
Zierja kombëtare e Argjentinës, e trashë dhe ngrohëse, me misër të bardhë, fasule, kungull që shkrihet në salcë dhe mishra të zier ngadalë, e mbyllur me salcën pikante me paprika dhe qepë të njoma.
Sulmuesi shënon golin e 16-të të sezonit, më të mirin në NHL, dhe jep tre asistime; Hughes shton një gol dhe dy asistime, ndërsa Wallstedt ndal 23 gjuajtje
Një analizë e thjeshtë gjaku mund të japë përgjigje shumë herët gjatë shtatzënisë, por disa rrethana të pazakonta mund ta ndryshojnë përfundimin. Ja çfarë duhet të dinë prindërit përpara se t'i besojnë plotësisht rezultati
Kur një grua mëson se është shtatzënë, shqetësimi kryesor zakonisht lidhet me shëndetin e foshnjës dhe ecurinë e shtatzënisë. Megjithatë, edhe kureshtja për të zbuluar nëse pret vajzë apo djalë është krejtësisht e natyrshme.
Falë përparimit të mjekësisë, kjo mund të zbulohet shumë më herët se dikur, përmes testit prenatal joinvaziv, të njohur si NIPT.
Ky test analizon fragmente të ADN-së që qarkullojnë në gjakun e gruas shtatzënë dhe mund të parashikojë seksin kromozomik të foshnjës me saktësi shumë të lartë, zakonisht rreth 98–99 për qind ose më shumë, varësisht nga metoda dhe rrethanat e testimit.
Megjithatë, asnjë test depistues nuk garanton saktësi absolute.
Si e përcakton NIPT gjininë e foshnjës?
Gjatë shtatzënisë, fragmente të vogla të ADN-së, që vijnë kryesisht nga placenta, kalojnë në qarkullimin e gjakut të nënës.
Meqenëse materiali gjenetik i placentës zakonisht përputhet me atë të fetusit, analiza laboratorike mund të japë informacione për kromozomet e tij.
Për përcaktimin e seksit, laboratorët kërkojnë veçanërisht praninë e materialit gjenetik të kromozomit Y.
Prania e tij zakonisht tregon se fetusi ka seks kromozomik mashkullor, ndërsa mungesa sugjeron seks kromozomik femëror.
Analiza realizohet vetëm përmes marrjes së gjakut nga vena e nënës, pa ndërhyrje në mitër dhe pa rrezikun procedural që shoqëron ekzaminimet invazive.
Nga cila javë mund të kryhet testi?
NIPT zakonisht realizohet duke filluar nga java e dhjetë e shtatzënisë.
Në këtë periudhë, sasia e ADN-së me origjinë placentare në gjakun e nënës zakonisht është e mjaftueshme për të mundësuar analizën.
Nëse testi kryhet shumë herët, kjo sasi mund të jetë e pamjaftueshme, duke rritur mundësinë e një rezultati të paqartë.
Prandaj, rëndësi kanë si koha e testimit, ashtu edhe cilësia e mostrës dhe metoda laboratorike, transmeton Telegrafi.
A mund ta përcaktojë gabimisht gjininë?
Po, megjithëse gabimet janë të rralla.
Disa faktorë mund të ndikojnë në besueshmërinë e rezultatit:
Testimi i hershëm: Sasia e ADN-së me origjinë placentare mund të jetë shumë e vogël.
Shtatzënia binjake: Prania e materialit gjenetik nga dy fetuse mund ta ndërlikojë interpretimin.
Binjaku i zhdukur: Nëse njëri embrion ka ndërprerë zhvillimin, fragmentet e ADN-së së tij mund të vazhdojnë të qarkullojnë përkohësisht.
Fraksioni i ulët fetal: Një sasi e pamjaftueshme e ADN-së placentare mund ta bëjë rezultatin të pasigurt.
Ndryshimet e rralla biologjike: Mospërputhjet kromozomike ndërmjet placentës dhe fetusit mund të ndikojnë në analizë.
Nëse rezultati nuk përputhet me ekografinë, mjeku duhet të vlerësojë arsyet e mundshme përpara se të nxirren përfundime.
NIPT nuk shërben vetëm për zbulimin e gjinisë
Qëllimi kryesor mjekësor i këtij testi është vlerësimi i rrezikut për disa çrregullime kromozomike, përfshirë sindromën Down (trisomia 21), sindromën Edwards (trisomia 18) dhe sindromën Patau (trisomia 13).
Disa teste përfshijnë edhe vlerësimin e kromozomeve seksuale.
Kjo do të thotë se një rezultat me rrezik të shtuar nuk e konfirmon praninë e sëmundjes. Në raste të caktuara, mund të nevojiten ekzaminime diagnostike, si amniocenteza ose biopsia e vileve korionike.
Kur zbulimi i hershëm ka rëndësi mjekësore?
Në familjet me histori të sëmundjeve të trashëgueshme të lidhura me kromozomin X, si hemofilia dhe distrofia muskulore Duchenne, informacioni për seksin kromozomik mund të ndihmojë në planifikimin e ekzaminimeve të mëtejshme.
Megjithatë, vetëm përcaktimi i gjinisë nuk mund të konfirmojë ose përjashtojë një sëmundje gjenetike.
Çfarë duhet të bëjnë prindërit nëse rezultatet nuk përputhen?
Nëse NIPT tregon një rezultat, ndërsa ekografia sugjeron diçka tjetër, hapi i parë është konsultimi me gjinekologun.
Mjeku mund të rekomandojë rivlerësimin e analizës, ekografi shtesë ose këshillim gjenetik, varësisht nga rrethanat.
NIPT mbetet një metodë shumë e besueshme, por rezultatet e tij duhen interpretuar gjithmonë në kontekstin e përgjithshëm të shtatzënisë dhe jo si garanci absolute. /Telegrafi/
Një numër agjentësh të MLB-së janë të zemëruar nga mënyra se si komisioneri Rob Manfred po e drejton procesin e negociatave për marrëveshjen kolektive, siç raportojnë Ken Rosenthal dhe Evan Drellich të The Athletic, përmes Sports Business Journal, më 6 nëntor 2026 — edhe pse agjentët në përgjithësi përmbahen nga deklaratat publike. Interesi i tyre […]
Presidenti amerikan Donald Trump konfirmoi të premten se forcat e SHBA-së kryen goditje të kufizuara ndaj mbrojtjes ajrore iraniane në ishullin Qeshm, në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa pretendoi se Uashingtoni ka bërë "shumë përparim" në bisedimet me Teheranin.
Një protestë qytetare humbet forcën kur kryetarët e partive përpiqen ta kthejnë në fushatë personale. Qytetarët dalin për hallet e tyre, ndërsa politikanët afrohen me llogaritë e votave. Këtu nis përçarja: kur zemërimi i përbashkët ndahet në interesa partiake. Tre kryetarët e partive të vogla duhet ta kuptojnë se pakënaqësia nuk është pronë e tyre. As pjesëmarrja në protestë nuk u jep të drejtën…
Kansas City Royals kanë firmosur me relieverin e djathtë Hobie Harris në një kontratë të ligave të vogla, siç njofton RotoWire, duke cituar Ari Alexander të 7 News Boston. Lajmi, i raportuar të premten dhe i konfirmuar edhe nga NBC Sports/Rotoworld dhe nga gjurmuesi i transaksioneve i theScore, përfshin edhe një ftesë për kampin pranveror. […]
Zack Kelly, hedhësi i djathtë i Boston Red Sox, kaloi pa u kërkuar në waivers të drejtpërdrejta pas largimit të tij të fundit nga skuadra, siç njofton MLB Trade Rumors, që citon Chris Cotillo të MassLive. Meqenëse ka mbi tre vjet shërbim në ligën e madhe, ai tani mund të bëhet lojtar i lirë. Kelly […]
Tri ndeshje të tjera të Javës 9 morën të premten emërtimet finale — Philadelphia humb gjashtë lojtarë, Houston dy titullarë, ndërsa Chicago pret vendimin për vrapuesin e rikthyer
Ajo që duket si zgjedhja më e mirë në raftet e dyqaneve nuk është gjithmonë e tillë. Një proces i thjeshtë ruajtjeje mund të bëjë dallim të madh, sidomos kur perimet nuk janë në sezonin e tyre
Kur blejmë perime, zakonisht besojmë se produktet e freskëta janë gjithmonë më të shëndetshme dhe më cilësore sesa ato të ngrira. Megjithatë, kjo nuk është domosdoshmërisht e vërtetë.
Disa perime mund ta ruajnë më mirë shijen dhe një pjesë të vlerave ushqyese falë ngrirjes së shpejtë, veçanërisht kur nuk është sezoni i tyre.
Perimet e ngrira nuk janë vetëm një zgjidhje praktike për ditët kur nuk kemi kohë të shkojmë në treg. Në disa raste, ato mund të jenë edhe më të shijshme sesa perimet e freskëta që kanë kaluar ditë të tëra gjatë transportit dhe qëndrimit në raftet e dyqaneve.
Pse perimet e ngrira mund të jenë zgjedhje më e mirë?
Perimet si bizelet, misri dhe karotat fillojnë të pësojnë ndryshime pas vjeljes. Te disa prej tyre, sheqernat natyrale shndërrohen gradualisht në niseshte, duke ndikuar në ëmbëlsinë dhe shijen.
Prandaj, bizelet e freskëta që kanë qëndruar disa ditë në dyqan mund të mos jenë aq të ëmbla sa ato të vjela rishtazi.
Gjatë ngrirjes industriale, perimet zakonisht vilen në fazën e përshtatshme të pjekurisë, pastaj blanshohen për pak kohë dhe ngrihen shpejt në temperatura shumë të ulëta.
Ky proces ndihmon në ruajtjen e ngjyrës, shijes dhe cilësisë së tyre.
Ngrirja e shpejtë krijon kristale më të vogla akulli, të cilat e dëmtojnë më pak strukturën e perimeve. Në të kundërt, ngrirja e ngadalshme mund t'i bëjë ato më të buta dhe më të ujshme pas shkrirjes.
Bizelet – më të ëmbla kur ngrihen shpejt
Bizelet e freskëta janë veçanërisht të shijshme gjatë sezonit të pranverës, por pas vjeljes fillojnë ta humbin relativisht shpejt ëmbëlsinë karakteristike.
Bizelet e ngrira zakonisht përpunohen menjëherë pas vjeljes, duke ruajtur një pjesë të mirë të shijes dhe vlerave ushqyese.
Përparësi tjetër është se janë tashmë të pastruara dhe të gatshme për përdorim.
Ato janë të përshtatshme për gjellë, supa, rizoto dhe sallata.
Misri – zgjedhje praktike jashtë sezonit
Misri i freskët, i vjelë gjatë sezonit, ka shije të veçantë. Megjithatë, gjatë pjesës tjetër të vitit, misri i ngrirë mund të jetë alternativë shumë e mirë.
Përveç ruajtjes së shijes, ai kursen kohën e pastrimit dhe ndarjes së kokrrave nga kalliri.
Mund të përdoret në sallata, supa, tava dhe gatime të ndryshme me perime, transmeton Telegrafi.
foto: yanishevskaanna
Spinaqi, brokoli dhe bishtajat
Këto perime nuk është e nevojshme të blihen gjithmonë të ngrira, por në këtë formë janë veçanërisht praktike.
Spinaqi i freskët mund ta humbasë shpejt cilësinë nëse nuk përdoret brenda pak ditësh, ndërsa brokoli dhe bishtajat kërkojnë ruajtje të kujdesshme.
Spinaqi i ngrirë është i përshtatshëm për salca, lazanja dhe gatime të ziera.
Brokoli dhe bishtajat mund të përdoren drejtpërdrejt në supa, gjellë ose në gatime në furrë.
Gabimi më i zakonshëm gjatë përgatitjes
Një nga gabimet më të shpeshta është shkrirja e plotë e perimeve përpara gatimit, edhe kur kjo nuk është e nevojshme.
Gjatë shkrirjes, ato mund të lëshojnë ujë dhe të humbin strukturën karakteristike.
Prandaj, për shumë receta është më mirë të gatuhen drejtpërdrejt nga ngrirja, duke respektuar udhëzimet në paketim.
A janë po aq ushqyese sa perimet e freskëta?
Ngrirja mundëson ruajtjen e një pjese të madhe të lëndëve ushqyese, megjithëse blanshimi mund të zvogëlojë sasinë e disa vitaminave të ndjeshme ndaj nxehtësisë.
Nga ana tjetër, edhe perimet e freskëta mund të humbin disa lëndë ushqyese gjatë transportit dhe ruajtjes së zgjatur.
Për këtë arsye, perimet e ngrira nuk duhen konsideruar zgjedhje më pak cilësore. Sidomos jashtë sezonit, ato mund të jenë alternativë e shijshme, ekonomike dhe e përshtatshme për ushqimin e përditshëm. /Telegrafi/
Dion Mala nga Peja është banori i parë i eliminuar nga Big Brother VIP Kosova 5
Modeli nga Peja, Dion Mala, është banori i parë që i jep fund aventurës së tij në edicionin e pestë të Big Brother VIP Kosova.
Ai nuk ka arritur t'i mbijetojë televotimit për eliminimin e parë të këtij sezoni, duke lënë kështu shtëpinë pas disa ditësh qëndrimi në formatin televiziv.
Përballë tij në televotim ishin edhe tetë banorë të tjerë: Nichi, Akili, Anjeza, Zoja, Arlinda, Shqiponja, Antoneta dhe Adriani.
Pas votave të publikut, Dion u shpall banori i parë i eliminuar i këtij edicioni, duke përfunduar kështu rrugëtimin e tij në Big Brother VIP Kosova 5.
Ndërkohë, banorët e tjerë vazhdojnë garën për çmimin e madh dhe aventurën brenda shtëpisë më të famshme në Kosovë. /Telegrafi/
Login
